Trần Ngọc Bảo

AI ĐẶT HÀNG CẢ CHUYẾN XE PHÂN THẾ NÀY

Thiền sư Ajahn Brahm

Trần Ngọc Bảo dịch thuật

NHỮNG VẤN ĐỀ CẤP BÁCH

VÀ GIẢI PHÁP GIÀU LÒNG TỪ BI

Luật về nghiệp

Hầu hết những người phương Tây đều hiểu lầm luật về nghiệp. Họ nghĩ đó là số phận mà người ta phải chịu vì một tội lỗi nào đó trong kiếp trước mà người ta đã quên. Vấn đề không hẳn là như vậy và câu chuyện sau đây sẽ cho thấy.

Có hai người phụ nữ cùng làm bánh.

Người phụ nữ thứ nhất có các nguyên liệu không được tốt. Bột mì thì đã cũ cho nên trước hết phải làm sạch phần mốc xanh đi đã. Bơ thì cũng đã bắt đầu bị trở mùi. Bà ta phải lựa để vứt bỏ những cục màu nâu trong lọ đường (ai đó đã dùng muỗng ướt dính cà phê để múc) và trái cây duy nhất mà bà có là những hạt nho khô, cứng như uranium đã cạn kiệt phóng xạ. Và phòng bếp của bà được gọi là loại “tiền chiến thế giới” – cũng chẳng biết là cuộc chiến tranh thế giới nào.

Người phụ nữ thứ hai có các nguyên liệu tốt vào hạng nhất. Loại bột lứt của bà là loại được trồng theo phương pháp hữu cơ, bảo đảm không bị biến đổi gen. Loại bơ bà dùng được làm từ dầu của cây cải, không có chất béo no, rồi nào là đường vàng, nào là trái cây ngon lành được trồng trong vườn nhà. Và phòng bếp của bà thuộc vào loại “đẳng cấp cao” với những đồ dùng hiện đại nhất.

Người nào sẽ làm ra thứ bánh ngon nhất?

Thường thường người có nguyên liệu tốt nhất không phải là người làm ra được thứ bánh ngon nhất – vì làm bánh đòi hỏi nhiều thứ hơn là nguyên liệu. Đôi khi người có nguyên liệu không tốt sẽ cố bỏ công sức nhiều hơn, chăm chút hơn, và với tình thương khi nấu nướng, họ làm ra những chiếc bánh ngon hơn. Việc chúng ta sử dụng nguyên liệu như thế nào mới là quan trọng.

Tôi có một số bạn bè được cuộc đời cung cấp các nguyên liệu rất xấu: họ sinh ra trong cảnh nghèo nàn, có người bị lạm dụng từ khi còn nhỏ, học hành chẳng giỏi giang, có người bị khuyết tật, và có người không thể nào chơi thể thao. Nhưng chỉ với vài phẩm chất, họ đã làm ra được những chiếc bánh thơm ngon. Tôi rất ngưỡng mộ họ. Bạn có nhận ra những người như thế ở xung quanh mình không?

Tôi cũng có những người quen khác có trong tay những nguyên liệu rất tốt trong cuộc đời. Gia đình của họ giàu có và thương con, họ học hành giỏi giang, là các vận động viên tài năng, đẹp đẽ và được nhiều người ưa thích, nhưng họ lại phung phí tuổi trẻ của họ vào rượu bia hoặc ma túy. Bạn có nhận ra người nào như thế không?

Một nửa của nghiệp là các nguyên liệu chúng ta có trong cuộc đời. Còn nửa kia, phần quan trọng nhất, là chúng ta sử dụng các nguyên liệu ấy như thế nào.
 

Uống trà khi không còn có lối thoát

Luôn luôn chúng ta có thể làm gì đó với những nguyên liệu chúng ta có trong ngày, thậm chí đó chỉ là ngồi xuống và uống tách trà cuối cùng. Sau đây là câu chuyện mà một bạn đồng nghiệp trước đây kể cho tôi nghe. Anh ấy là một thầy giáo, nhưng trước đó nữa là một người lính phục vụ trong quân đội Anh trong Chiến Tranh Thế Giới lần thứ II.

Bạn tôi lúc ấy đang đi tuần trong một khu rừng ở Miến Điện. Anh ta còn rất trẻ, xa nhà và rất sợ. Người lính trinh sát trong đội tuần tra quay lại để báo cho viên đại úy một thông tin khủng khiếp. Đội tuần tra nhỏ của họ sắp chạm trán với một đạo quân lớn của Nhật. Quân số của địch lớn hơn gấp nhiều lần và đang bao vây đội quân nhỏ. Người lính Anh trẻ tuổi chuẩn bị tinh thần để chết.

Anh ta nghĩ rằng viên đại úy sẽ ra lệnh mở đường máu để thoát; đó là một phương cách hành động dũng cảm. Người nào chắc cũng làm như vậy. Nếu không thoát được thì họ cũng đưa một vài địch quân về cõi chết với họ; đó là điều các chiến sĩ vẫn thường làm.

Nhưng người lính không phải là viên đại úy. Ông ra lệnh cho binh sĩ không hành động, chỉ ngồi xuống và pha trà. Bởi vì, cuối cùng, đó là quân đội Anh kia mà!

Người lính trẻ nghĩ rằng viên sĩ quan chỉ huy này nổi điên rồi. Có ai mà lại nghĩ đến chuyện uống trà khi bị quân địch bao vây, không có lối thoát và sắp chết tới nơi.

Trong quân đội, đặc biệt là trong chiến tranh, mệnh lệnh phải được thi hành. Tất cả đều pha trà và nghĩ rằng đó là tách trà cuối cùng trong đời họ. Khi họ uống trà chưa xong thì người lính trinh sát quay lại và nói nhỏ vào tai viên đại úy. Đại úy ra lệnh cho mọi người chú ý, “Quân địch đã đi rồi,” Ông ta tuyên bố. “Bây giờ có một lối thoát ra. Hãy nhanh nhanh thu xếp đồ đạc và giữ im lặng – chúng ta lên đường!”

Tất cả đều trở về an toàn, vì vậy anh ta kể lại cho tôi nghe câu chuyện này sau nhiều năm. Anh ta sống còn là nhờ vào tuệ giác của viên đại úy, không chỉ trong cuộc chiến tại Miến Điện, mà còn nhiều lần khác nữa. Nhiều lần trong đời anh ta giống như bị quân địch bao vây, với quân số vượt trội, không có lối thoát và sắp chết đến nơi. Khi dùng chữ “quân địch” anh ta muốn nói đến nào là bệnh tật nghiêm trọng, hoàn cảnh khó khăn khủng khiếp, và bi kịch mà khi vướng phải đều hầu như không có lối thoát.

Nếu không có kinh nghiệm ở Miến Điện, chắc chắn anh ta sẽ vùng vẫy đấu tranh để thoát ra khỏi vấn đề, và chắc chắn sẽ làm cho tình hình tồi tệ hơn. Thay vào đó, khi bị cái chết đe dọa hay hoàn cảnh rắc rối bao vây bốn bề, anh ta chỉ làm một việc đơn giản là ngồi xuống và pha một tách trà.

Thế giới luôn luôn đổi thay; cuộc đời luôn luôn thay đổi. Anh ta uống trà, bảo toàn năng lượng và chờ đợi thời cơ, mà thời cơ thì luôn luôn đến, khi ấy anh ta mới có thể làm một điều gì đó hữu hiệu – giống như vượt thoát an toàn.

Đối với những người không thích trà, thì hãy nhớ câu châm ngôn, “Khi không có gì để làm thì đừng làm gì cả.”

Điều này có vẻ rất đơn giản, nhưng nó lại có thể cứu được tính mạng của các bạn đấy.

 

Xuôi theo dòng

Một vị sư thông tuệ, người mà tôi quen biết nhiều năm nay, một hôm, cùng với một người bạn lớn tuổi thực hiện một chuyến đi bộ xuyên qua một vùng đất hoang dã châu Úc. Sau một buổi chiều đi giữa ánh nắng nóng bức họ đến được một bãi biển hoang vu đẹp tuyệt vời . Mặc dầu theo giới luật, tu sĩ không được bơi lội để vui chơi, mặt nước màu xanh biếc có sức hấp dẫn không cưỡng lại được và sư cũng cảm thấy cần phải tắm cho mát sau một chuyến đi bộ dài, thế cho nên sư cởi đồ và bước xuống nước.

Trước đây khi chưa xuất gia sư là một người bơi lội rất giỏi. Nhưng giờ đây, sau nhiều năm tu hành, sư không hề bơi lội. Chỉ sau một vài phút bơi vào trong một cơn sóng lớn sư bị một dòng nước rất mạnh cuốn ra khơi. Về sau sư mới biết đó là một bãi biển nguy hiểm vì có nhiều dòng nước rất hung dữ.

Thoạt đầu sư cố gắng bơi ngược dòng. Trong chốc lát sư nhận ra rằng dòng nước quá mạnh. Sự huấn luyện hồi trước bây giờ tỏ ra rất có ích. Sư buông lỏng cơ thể, thả mình trôi theo dòng nước.

Phải rất can đảm mới có thể buông lỏng cơ thể trong hoàn cảnh ấy khi sư nhìn thấy bờ biển mỗi lúc một lùi ra xa tít.

Khi cách bờ khoảng mấy trăm mét, dòng nước yếu dần đi. Khi ấy sư mới bắt đầu bơi ra khỏi dòng nước ấy và hướng vào bờ.

Sư kể với tôi rằng sư đã dùng hết sức lực mới bơi được tới bờ. Khi ấy sư mệt lả người. Sư chắc chắn rằng nếu sư cố gắng chống lại dòng nước thì sư cũng bị nó đánh bại. Sư vẫn bị cuốn ra biển thôi và không còn sức lực để bơi trở vào bờ. Nếu không buông xuôi để trôi theo dòng nước sư đã bị chết đuối rồi.

Câu chuyện này chứng minh cho sự đúng đắn của câu châm ngôn: “Khi không có gì để làm thì đừng làm gì cả.” Đó là một thứ tuệ giác có thể cứu mạng con người. Khi dòng nước mạnh hơn bạn thì bạn hãy cứ xuôi theo dòng. Khi cố gắng của mình có thể có hiệu quả thì mới bắt đầu nỗ lực.


 

Bị kẹt giữa một con hổ và một con rắn

Có một chuyện cổ Phật giáo mô tả cách ứng phó với những cuộc khủng hoảng sống còn như câu chuyện vừa kể.

Có một người bị một con hổ đuổi theo trong một khu rừng. Hổ thường có thể chạy nhanh hơn người, và có thể ăn thịt người nữa. Con hổ này đang đói. Anh chàng này gặp rắc rối nghiêm trọng rồi.

Khi con hổ đuổi sát gót, anh chàng chợt thấy một giếng nước bên vệ đường. Trong tình thế tuyệt vọng anh ta nhảy ào xuống. Ngay khi đó anh ta thấy sự sai lầm của mình. Cái giếng này đã khô cạn và dưới đáy anh thấy một con rắn đang cuộn tròn.

Theo phản xạ tự nhiên, anh ta đưa tay ra chụp lấy thành giếng và níu được một rễ cây. Nhờ vậy anh ta không bị rơi xuống tiếp. Khi định thần lại anh ta thấy con rắn ngóc đầu dậy cố mổ vào chân anh, nhưng chưa tới. Anh nhìn lên thì thấy con hổ đang thò chân xuống miệng giếng, nhưng cũng chưa với tới. Anh đang suy nghĩ tìm cách thoát thân thì lại thấy hai con chuột, một đen, một trắng, từ một hang nhỏ bò ra và gặm rễ cây.

Khi con hổ cố thò chân trước xuống thì hai chân sau của nó đạp phải một gốc cây làm cho cây rung lên. Trên cành cây bên trên miệng giếng có một tổ ong. Mật bắt đầu nhỏ giọt xuống giếng. Anh ta thè lưỡi ra và hứng được vài giọt.

“Ồ, ngon quá!” anh ta tự nhủ và mỉm cười.

Câu chuyện thường được kể như vậy và kết thúc ở đó. Đó là lý do nó rất giống thực tế trong cuộc đời. Cuộc đời giống như một bộ phim truyền hình nhiều tập, không có đoạn cuối rõ ràng. Cuộc đời mãi mãi trong tiến trình hình thành.

Ngoài ra, trong đời có nhiều lúc chúng ta như bị mắc kẹt giữa một con hổ đói và một con rắn lớn màu đen, giữa cái chết và cái gì đó còn tồi tệ hơn, với ngày và đêm (hai con chuột) gặm nhắm sợi dây mong manh mà chúng ta đang bám víu vào cuộc đời. Nhưng ngay trong những tình huống kinh khủng như thế, luôn luôn có một vài giọt mật từ đâu đó. Nếu khôn ngoan chúng ta có thể thè lưỡi ra để thưởng thức một chút. Tại sao không? Khi không có gì để làm, thì đừng làm gì cả và thưởng thức một vài giọt mật của đời.

Như tôi đã nói, câu chuyện kể thường được chấm dứt ở đó. Tuy nhiên, để làm rõ chủ đề, tôi thường kể cho thính giả nghe đoạn kết thật sự. Đây là những gì xảy ra kế tiếp:

Khi anh chàng kia đang nhấm nháp mật ong, hai con chuột đang gặm rễ cây càng lúc càng mỏng đi, con rắn vươn lên càng lúc càng cao gần đụng chân của chàng ta, và con hổ cúi xuống ngày càng thấp và móng vuốt của nó gần đụng tới anh chàng. Nhưng con hổ chồm xuống quá sâu. Nó rơi tỏm xuống giếng, không kịp chụp con mồi, nó rớt trúng và đè nát con rắn, và bản thân nó cũng chết khi ngã xuống.

Vâng, chuyện ấy có thể xảy ra lắm chứ! Và điều gì đó bất ngờ vẫn thường xảy ra. Đó là cuộc đời.Vậy thì tại sao lại bỏ phí những giây phút ngọt ngào của cuộc sống, ngay cả trong những tình huống tuyệt vọng nhất. Tương lai không có gì chắc chắn. Chúng ta không bao giờ biết được điều gì sẽ xảy ra.


 

Hãy làm việc hết lòng

Trong câu chuyện trên, khi con hổ và con rắn đã chết, thì anh chàng kia phải làm một việc gì đó. Anh ta ngừng nhấm nháp mật ong, cố gắng hết sức để leo lên khỏi miệng giếng, và đi ra khỏi khu rừng già. Cuộc đời không phải khi nào cũng chẳng làm gì cả và thưởng thức mật ngọt.

Một anh thanh niên sống ở thành phố Sydney kể cho tôi nghe chuyện anh ta gặp ngài Ajahn Chah và nhận được lời khuyên tuyệt vời nhất cho cuộc đời mình.

Nhiều thanh niên phương Tây quan tâm đến Phật giáo đã nghe nói về ngài Ajahn Chah từ đầu thập niên 1980. Anh chàng này quyết định thực hiện một chuyến đi xa đến Thái Lan để gặp vị thiền sư vĩ đại này và hỏi vài câu.

Đó là một chuyến đi dài. Đến được Bangkok cách Sydney tám giờ đồng hồ, anh phải đáp một chuyến tàu chạy suốt đêm mất mười tiếng đồng hồ để tới Ubon. Từ đó anh phải thuê một chiếc xe taxi để đến tu viện Wat Nong Pah Pong, tu viện của ngài Ajahn Chah. Mệt mỏi nhưng phấn khích, anh ta cuối cùng cũng đến được chòi lá của ngài.

Thiền sư lúc ấy đang ngồi trong chòi, xung quanh có rất đông người, ngoài các tu sĩ còn có các ông tướng trong quân đội, các nông dân nghèo và các thương gia giàu có, những người phụ nữ trong làng ăn mặc rách rưới và các vị phu nhân từ Bangkok trang sức rực rỡ, tất cả đều ngồi bên nhau. Trong căn nhà của Ajahn Chah không có sự phân biệt.

Anh chàng người Úc ngồi ngoài rìa đám đông ấy. Hai tiếng đồng hồ đã trôi qua mà Ajahn Chah vẫn chưa để mắt đến chàng. Vẫn còn nhiều người ngồi trước anh. Thất vọng anh chàng đứng dậy bước ra ngoài.

Trên đường từ tu viện ra đến cổng chính, anh ta thấy một vài tu sĩ đang quét lá cạnh tháp chuông. Còn một giờ nữa taxi mới đến cổng để đón anh ta, thế cho nên anh cũng cầm lấy chổi quét, vì nghĩ dù sao mình cũng nên tạo một nghiệp tốt.

Chừng nửa giờ sau đó, trong khi vẫn đang quét sân, anh ta cảm thấy có ai đó đặt tay lên vai. Anh quay lại và bàng hoàng sung sướng khi nhận ra đó là Ajahn Chah đang đứng ngay trước mặt. Ajahn Chah đã nhìn thấy anh ta nhưng chưa có thời gian để tiếp. Giờ thì ngài phải đi ra khỏi tu viện vì một cuộc gặp khác, thế nên ngài dừng chân trong giây lát với anh chàng Sydney và tặng cho anh một món quà. Ajahn Chah nói câu gì đó bằng tiếng Thái rồi quay đi.

Một sư phiên dịch nói với anh, “Ajahn Chah nói nếu anh quét sân thì hãy quét cho hết lòng hết sức.” Rồi nhà sư cũng quảy quả đi theo ngài Ajahn Chah.

Anh chàng thanh niên suy nghĩ mãi về lời dạy ngắn ngủi trong suốt đoạn đường dài về lại Úc. Dĩ nhiên anh ta hiểu được rằng Ajahn Chah dạy anh ta một điều sâu xa hơn việc quét lá. Ý nghĩa của lời dạy ấy sau đó trở nên rõ ràng.

“Bất cứ điều gì bạn đang làm hãy làm cho hết lòng.”

Sau nhiều năm trở lại Úc anh ta mới gặp tôi và nói rằng đó là “lời khuyên cho cả một đời” có giá trị bằng hàng trăm chuyến đi xa. Bây giờ đó là một điều anh luôn tâm niệm, và đó là điều mang lại cho anh hạnh phúc và thành công. Khi anh ta làm việc, anh ta làm hết lòng. Khi nghỉ ngơi anh ta nghỉ ngơi hết lòng. Khi gặp gỡ giao tiếp với xã hội, anh ta cũng làm hết lòng. Đó là công thức dẫn đến thành công.

Ồ, và khi anh ta không làm gì anh ta cũng hết lòng không làm gì cả.
 

Có vấn đề hay không?

Nhà toán học kiêm triết gia người Pháp sống trong thế kỷ thứ 17 là Blaise Pascal đã nói : “Tất cả những rắc rối của con người xuất phát từ việc không biết ngồi yên.”

Tôi muốn thêm một chút: “. . . và không biết khi nào cần ngồi yên.”

Vào năm 1967, Irael tiến hành chiến tranh với Ai Cập, Xy-ri, và Gioc-đa-ni. Vào thời điểm giữa của cuộc chiến, sau này gọi là Cuộc Chiến Tranh Sáu Ngày, một phóng viên hỏi cựu thủ tướng Anh là Harold Macmillan rằng ông nghĩ như thế nào về vấn đề Trung Đông.

Không chút do dự, nhà chính trị lão thành trả lời, “Không có vấn đề ở Trung Đông.”

Người phóng viên bị sốc.

“Thưa ngài, ý ngài là sao khi nói rằng không có vấn đề ở Trung Đông?” người phóng viên gặng hỏi. “ Chẳng lẽ ngài không biết là một cuộc chiến khốc liệt đang diễn ra? Chẳng lẽ ngài không biết rằng khi chúng ta đang nói chuyện ở đây thì bom đang rơi từ bầu trời, xe tăng đang bắn nhau loạn xạ, và các chiến binh đang hứng đạn như mưa? Nhiều người đang bị giết hoặc bị thương. Ngài định nói gì khi cho rằng không có vấn đề ở Trung Đông?”

Chính khách dạn dày kinh nghiệm trả lời một cách kiên nhẫn, “Thưa ông, vấn đề là một cái gì đó đi đôi với giải pháp. Không có giải pháp cho Trung Đông. Cho nên nó không thể là vấn đề.”

Chúng ta đã phung phí bao nhiêu thời gian lo lắng cho những việc, mà vào thời điểm ấy, không có giải pháp, như vậy có vấn đề hay không?


 

Đưa ra quyết định

Một vấn đề với một giải pháp cần một quyết định. Nhưng trong đời chúng ta thường đưa ra quyết định như thế nào?

Thường thường, chúng ta cố gắng tìm cho được một người nào đó đưa ra quyết định thay cho mình. Với cách đó, nếu nó sai lầm, thì chúng ta có một người nào đó để đổ lỗi. Một số bạn của tôi thường tìm cách để tôi đưa ra quyết định thay cho họ, nhưng tôi nhất định không làm. Tôi chỉ cách cho họ làm thế nào để đưa ra quyết định khôn ngoan cho mình thôi.

Khi chúng ta đến một ngã tư đường và băn khoăn không biết đi theo hướng nào, thì tốt hơn là ngồi xuống bên vệ đường, nghỉ giải lao và chờ một chiếc xe buýt. Thường thường, chẳng bao lâu sau xe buýt sẽ tới vào lúc khá bất ngờ. Phía trước xe buýt thường có biển bằng chữ lớn báo cho biết xe buýt đi về đâu. Nếu đích đến ấy phù hợp với bạn thì hãy lên xe. Nếu không thì hãy chờ. Luôn luôn sẽ có chuyến xe khác ở đằng sau.

Nói cách khác, khi chúng ta cần phải đưa ra một quyết định và đang còn do dự thì hãy nghỉ giải lao và chờ đợi. Chẳng bao lâu sau, khi chúng ta không ngờ, giải pháp sẽ xuất hiện. Mỗi giải pháp đều có đích đến. Nếu đích ấy phù hợp với chúng ta thì chúng ta chọn giải pháp ấy. Nếu không thì chúng ta chờ đợi. Luôn luôn có một giải pháp khác xuất hiện tiếp theo sau.

Đó là cách tôi đưa ra quyết định. Tôi thu thập mọi thông tin và chờ đợi giải pháp.

Một giải pháp tốt luôn xuất hiện nếu như tôi kiên nhẫn. Nó thường đến một cách bất ngờ, khi tôi không suy nghĩ gì về nó.


 

Đổ lỗi cho người khác

Khi cố đưa ra những quyết định quan trọng, bạn có thể sử dụng phương pháp gợi ý trong câu chuyện trước. Nhưng bạn không bắt buộc thực hiện theo phương pháp ấy. Vì cuối cùng bạn là người quyết định. Vì vậy, nếu nó không có hiệu quả bạn đừng có trách tôi.

Một hôm có một cô sinh viên đại học đến gặp một vị sư trong tu viện của chúng tôi. Cô ta có một kỳ thi quan trọng vào hôm sau và muốn vị sư tụng kinh để mang lại may mắn cho cô. Vị sư vui vẻ đồng ý vì nghĩ rằng nó sẽ mang lại cho cô ta sự tự tin. Việc này không đòi hỏi trả tiền. Cô ta cũng không cúng dường gì cả.

Chúng tôi không hề thấy cô ta trở lại. Nhưng qua lời kể của bạn bè thì cô ta kháo rằng các vị sư trong tu viện không tốt, rằng chúng tôi không biết tụng kinh một cách phù hợp. Cô ta đã thi rớt.

Bạn bè cô ta nói rằng cô ta thi rớt vì không hề học hành gì cả. Cô ta suốt năm ăn chơi. Cô ta hy vọng rằng vị sư sẽ lo giùm công việc “không quan trọng mấy” là phần học hành ở trường đại học.

Khi có chuyện gì không hay xảy ra, hình như trách móc người khác thì chúng ta cảm thấy an lòng, nhưng trách móc người khác lại không giải quyết được vấn đề.

Một người bị ngứa ở mông
Đưa tay lên đầu gãi gãi
Gãi hoài không hết ngứa.

Đó là cách Ajahn Chah nói về việc đổ lỗi cho cho người khác, nó cũng giống như ngứa mông mà gãi đầu vậy.

 

Ba câu hỏi của hoàng đế

Tôi nhận được lời mời đến nói chuyện tại một cuộc hội thảo về giáo dục ở Perth. Tôi tự hỏi tại sao. Khi đến hội trường, một người phụ nữ ra đón tôi. Biển tên cho thấy bà ta là người tổ chức cuộc hội thảo. Bà ta hỏi, “Thầy có nhớ con không?”

Đó là một trong những câu hỏi khó trả lời nhất.

Tôi chọn cách nói thẳng thắn, “Không.”

Bà ta mỉm cười và nói rằng cách đây bảy năm tôi có tới nói chuyện tại một trường học mà bà làm hiệu trưởng. Lúc ấy tôi có kể một câu chuyện làm thay đổi định hướng nghề nghiệp của bà ta. Bà từ chức hiệu trưởng. Sau đó bà nỗ lực xây dựng một chương trình để giúp đỡ những người bị bỏ rơi bên ngoài hệ thống nhà trường – trẻ em đường phố, gái mại dâm vị thành niên, những người nghiện ma túy – để cho họ có thêm một cơ hội, và chương trình được thiết kế tùy theo hoàn cảnh của họ. Bà ta nói rằng câu chuyện mà tôi kể là triết lý nền tảng của chương trình ấy. Câu chuyện này đã được rút gọn từ một cuốn truyện ngắn của Leo Tolstoy mà tôi đọc hồi còn đi học. (7)

Ngày xưa có một ông vua đi tìm triết lý sống. Ông ta cần một sự thông tuệ để hướng dẫn ông ta điều hành đất nước và điều hành cuộc sống của mình. Các tôn giáo và triết học của thời ấy không làm ông ta thỏa mãn. Vì thế ông ta quyết định đi tìm triết lý ngay trong kinh nghiệm sống.

Cuối cùng ông ta nhận thức rằng ông ta cần câu trả lời cho ba câu hỏi cơ bản. Với câu trả lời ấy ông ta sẽ có được sự hướng dẫn minh triết cần thiết. Ba câu hỏi ấy là:

1. Lúc nào là thời gian quan trọng nhất.
2. Ai là người quan trọng nhất.
3. Điều quan trọng nhất cần làm là gì.

Sau một cuộc tìm kiếm dài chiếm hầu hết truyện của nhà văn, nhân vật tìm được câu trả lời khi viếng thăm một nhà ẩn sĩ. Các bạn có nghĩ ra câu trả lời không? Hãy nhìn lại các câu hỏi và ngừng một chốc trước khi đọc tiếp.

Tất cả chúng ta đều biết câu trả lời cho câu hỏi thứ nhất, nhưng chúng ta thường hay quên. Thời gian quan trọng nhất chính là “bây giờ”. Đó là thời gian duy nhất mà chúng ta luôn có. Vì thế nếu như các bạn muốn nói với cha, với mẹ rằng bạn yêu thương cha mẹ, biết ơn cha mẹ thì hãy nói ngay bây giờ. Không đợi đến ngày mai. Không đợi tới năm phút nữa. Bây giờ. Trong năm phút thường thường là quá trễ. Nếu cần xin lỗi người phối ngẫu, đừng suy nghĩ những lý do khiến bạn không làm. Hãy làm ngay. Cơ hội có thể không còn trở lại. Hãy nắm bắt cơ hội.

Câu trả lời cho câu hỏi thứ hai rất là sâu xa. Ít người đoán ra. Hồi tôi đọc truyện tôi suy nghĩ mất mấy ngày. Nó xoáy sâu vào câu hỏi hơn là tôi có thể tưởng tượng.

Câu trả lời là như thế này: người quan trọng nhất là người đang có mặt với bạn.

Tôi nhớ lại những lần đi gặp mấy ông giáo sư ở trường đại học để hỏi và quí thầy chẳng thèm lắng nghe. Quí vị ấy chỉ làm bộ lắng nghe bên ngoài nhưng bên trong muốn tôi đi chỗ khác. Họ có những việc quan trọng khác cần phải làm. Đó là điều tôi cảm nhận và đó là một cảm giác thật tồi tệ. Tôi nhớ một lần thu hết can đảm để đi đến một diễn giả nổi tiếng và đặt một câu hỏi có tính chất riêng tư và tôi hết sức ngạc nhiên và hài lòng khi ông ta thật sự lắng nghe. Các giáo sư khác đang chờ đợi để nói chuyện với ông ta. Tôi hồi đó chỉ là một sinh viên để tóc dài, nhưng ông ta làm tôi có cảm giác tôi là người quan trọng. Sự khác biệt rất lớn.

Truyền thông và yêu thương chỉ có thể chia sẻ, khi người đang có mặt với bạn, dù họ là ai, được xem là người quan trọng nhất thế giới vào giây phút ấy. Họ có thể cảm nhận được. Họ biết. Họ đáp lại.

Nhiều cặp vợ chồng vẫn thường than phiền là người phối ngẫu không thật sự lắng nghe họ. Họ muốn nói rằng người kia không làm cho họ cảm thấy họ là người quan trọng nữa. Các luật sư chuyên về các vụ ly dị sẽ phải đi tìm việc làm khác nếu như mọi người trong mối quan hệ đều ghi nhớ và thực hành câu trả lời cho câu hỏi thứ hai của ông vua; thế cho nên, dù có bận rộn hay mệt mỏi bao nhiêu chăng nữa, khi có mặt với người bạn đời, chúng ta phải làm cho họ cảm thấy họ là người quan trọng nhất thế giới.

Trong kinh doanh, người gặp gỡ bạn có thể là khách hàng tiềm năng, và nếu bạn cư xử với họ như họ là người quan trọng nhất vào giây phút đó thì doanh số của bạn sẽ tăng lên và lương bổng của bạn cũng sẽ tăng.

Ông vua trong câu chuyện đã thoát được một cuộc ám sát nhờ lắng nghe lời khuyên của một chú bé trai mà ông gặp trên đường đi đến vị ẩn sĩ. Khi một ông vua quyền thế gặp một chú bé thì nó là người quan trọng nhất thế giới đối với ông ta trong lúc đó, và nó đã cứu được tính mạng của ông ta. Khi bạn bè đến với tôi sau một ngày làm việc dài để kể lể những vấn đề của họ, tôi nhớ đến câu trả lời cho câu hỏi thứ hai của vị hoàng đế và hết lòng lắng nghe. Đó là vô vị kỷ. Lòng từ bi cung cấp năng lượng và nó có hiệu quả.

Người phụ nữ tổ chức cuộc hội thảo giáo dục trong cuộc trao đổi với những đứa trẻ mà bà đang giúp đỡ đã thực tập châm ngôn “người quan trọng nhất là người đang ở cùng với bạn”. Đối với những đứa trẻ ấy, đó là lần đầu tiên chúng cảm thấy được coi trọng bởi một người lớn có thế lực. Hơn nữa, bằng cách xem trọng chúng, bà ta chỉ thuần túy lắng nghe chứ không phê phán. Những đứa trẻ được lắng nghe và chương trình được thiết kế tương ứng. Những đứa trẻ cảm thấy được tôn trọng và chương trình có hiệu quả. Cuối cùng, cuộc nói chuyện của tôi không phải là cuộc nói chuyện quan trọng nhất. Một chú bé đứng dậy nói chuyện sau bài nói của tôi. Chú kể lại câu chuyện về những vấn đề trong gia đình chú, nào là ma túy, nào là tội phạm, và kể chương trình đã trả lại niềm hy vọng cho chú như thế nào, và chú sắp sửa vào đại học. Khi nghe đoạn cuối nước mắt tôi đã trào ra. Đó mới là bài nói chuyện chủ chốt.

Hầu hết thời gian trong cuộc sống, bạn có mặt với chính mình. Vì vậy, người quan trọng nhất, người mà bạn gặp gỡ, là chính mình. Có nhiều thời gian để chú trọng tới mình. Ai là người đầu tiên bạn gặp lúc thức dậy vào buổi sáng? Chính bạn! Có bao giờ bạn nói “Chào tôi buổi sáng, chúc tôi một ngày tốt lành!”? Tôi vẫn làm điều ấy. Ai là người mà bạn ý thức sự có mặt của người ấy trước khi đi ngủ? Cũng chính là bạn! Tôi chào tôi và chúc ngủ ngon. Tôi dành cho tôi sự chú trọng nhiều lần trong ngày. Việc ấy có hiệu quả.

Câu trả lời cho câu hỏi thứ ba, “Việc gì quan trọng nhất cần phải làm” là quan tâm. “Quan tâm” thể hiện bằng sự chu đáo và săn sóc. Câu trả lời này cho thấy đó là đó là nơi xuất phát điểm của cuộc sống của chúng ta và đó là điều quan trọng nhất.

Trước khi nói rõ săn sóc là gì qua những câu chuyện khác, tôi xin tóm tắt ba câu hỏi của ông vua cùng với câu trả lời.

1. Lúc nào nào là thời gian quan trọng nhất? Bây giờ.
2. Ai là người quan trọng nhất? Người mà bạn gặp gỡ
3. Điều gì quan trọng nhất cần làm? Quan tâm

 

Con bò khóc

Hôm ấy tôi đến sớm để hướng dẫn lớp thiền của tôi ở một nhà tù có các biện pháp an ninh không chặt chẽ lắm. Một phạm nhân mà tôi chưa hề gặp đang chờ để nói chuyện với tôi. Anh ta là một người cao lớn, tóc tai, râu ria rậm rạp và trên cánh tay hình xăm trổ đầy; những vết sẹo trên mặt cho người ta biết anh ta đã trải qua nhiều cuộc đánh nhau ác liệt. Anh ta trông đáng sợ đến nỗi tôi tự hỏi vì sao anh ta lại đến học thiền. Anh ta không phải là loại người thích hợp. Tất nhiên là tôi sai.

Anh ta kể với tôi rằng điều gì đó đã xảy ra cách đây vài ngày làm cho anh ta cực kỳ hoảng sợ. Khi anh ta bắt đầu nói tôi đã nhận ra giọng miền Ulster. Để cung cấp cho tôi vài thông tin về nhân thân, anh ta nói rằng anh ta lớn lên trên những đường phố bạo động nhất Belfast (n.d. thủ phủ của tỉnh Ulster, Bắc Ireland). Vụ đâm chém đầu tiên diễn ra lúc anh ta mới là một cậu bé bảy tuổi. Một thằng bắt nạt ở trường đã đòi số tiền dành cho buổi ăn trưa của cậu bé. Cậu bé nói không. Thằng đó rút ra một con dao dài và lên tiếng đòi tiền lần thứ hai. Cậu ta nghĩ rằng thằng đó chỉ dọa thôi. Cậu ta nói không lần nữa. Thằng bắt nạt không thèm nói lần thứ ba, hắn đâm con dao vào cánh tay của cậu bé bảy tuổi, rút ra, rồi bỏ đi.

Hoảng loạn, cậu bé chạy ra khỏi sân trường, với máu chảy ròng ròng, trở về nhà cha mình ở cách trường không xa. Người cha thất nghiệp nhìn sơ qua vết thương rồi dẫn con vào trong phòng bếp, nhưng không phải để băng bó vết thương. Người cha kéo hộc bàn, lôi ra một con dao làm bếp lớn, đưa cho con trai và ra lệnh cho cậu bé quay lại trường để đâm thằng kia.

Đó là cách anh ta được nuôi dạy. Nếu như anh ta không trở thành cao lớn và mạnh mẽ như thế thì đã chết lâu rồi.

Nhà giam là một nông trại tù nơi mà những phạm nhân ngắn hạn, hay phạm nhân dài hạn sắp được tha, có thể chuẩn bị cho đời sống khi được ra, một số người học một nghề nào đó trong ngành nông nghiệp. Ngoài ra, sản phẩm do nông trại tù này cũng cung cấp thực phẩm rẻ tiền cho tất cả các nhà giam ở Perth, để giảm chi phí. Các nông trại Úc nuôi bò, cừu, và heo, chứ không chỉ trồng lúa mì và rau xanh, nông trại tù cũng thế. Nhưng không giống các nông trại khác, nông trại tù có một lò giết mổ ngay tại chỗ.

Mọi tù nhân đều có một việc làm ở nông trại. Nhiều tù nhân nói với tôi rằng công việc mà nhiều người muốn làm là những công việc ở lò mổ. Nhưng việc này được các tù nhân hung bạo ưa thích. Và công việc được ưa chuộng nhất chính là công việc của đồ tể. Anh chàng người Ireland to con này hồi đó là một đồ tể.

Anh ta mô tả lò mổ cho tôi nghe. Những hành lang làm bằng thép không gỉ rất chắc, rộng ở phần cổng ngoài , hẹp dần tạo thành một con đường giống như cái phễu khi chạy vào bên trong tòa nhà. Nối tiếp con đường hẹp đó là một bệ cao, nơi anh ta đứng với một khẩu súng điện. Những con bò, heo, hay cừu bị lùa vào con đường bằng thép đó bằng cách dùng chó và gậy thúc. Anh ta nói chúng sẽ kêu la, mỗi con theo cách của mình, và cố chạy trốn. Chúng ngửi thấy cái chết, nghe thấy cái chết, và cảm thấy cái chết. Khi một con vật đi qua bệ đứng của anh ta nó sẽ vùng vẫy, quằn quại và kêu la hết sức mình. Mặc dầu khẩu súng của anh ta có thể giết chết một con bò lớn bằng một phát bắn điện cao thế, nhưng con vật không bao giờ đứng yên cho anh ta nhắm bắn. Cho nên anh ta phải bắn một phát làm chúng choáng váng, và phát kế tiếp là để giết chết. Một phát gây choáng, một phát giết chết. Hết con này đến con khác. Ngày này qua ngày khác.

Anh chàng người Ireland này bắt đầu trở nên bị bối rối khi kể đến biến cố xảy ra cách đây vài ngày làm cho tinh thần anh ta bị chao đảo. Anh ta bắt đầu chửi thề. Khi kể tiếp, anh ta cứ lặp đi lặp lại, “Đù má, đó là sự thật !” Anh ta sợ tôi không tin.

Ngày hôm đó người ta cần thịt bò cho các trại giam ở Perth. Họ đang giết bò. Một phát gây choáng, một phát giết chết. Anh ta đã quá quen với công việc giết chóc hằng ngày cho tới khi có một con bò đi vào theo cách không giống gì với những con vật anh ta từng thấy. Con bò này im lặng. Nó không hề rên rĩ. Đầu nó cúi gằm xuống, đi một cách cố ý, một cách tự nguyện, một cách chậm chạp, vào vị trí sát với bệ bắn. Nó không hề quằn quại, vùng vẫy hay tìm cách chạy trốn.

Khi đã đến vị trí nó ngẩng đầu lên, và nhìn chăm chăm vào người đồ tể, hoàn toàn không động đậy.

Anh chàng người Ireland chưa bao giờ thấy cảnh tượng nào giống như thế. Đầu óc anh ta bối rối đến mụ mị. Anh ta không thể đưa súng lên, cũng không thể rời mắt khỏi đôi mắt của con bò. Con bò nhìn thẳng vào bên trong anh ta.

Anh ta như rơi vào một khoảng trống không thời gian. Anh ta không thể nói cho tôi biết thời gian ấy kéo dài bao lâu, nhưng vì con bò cứ nhìn chăm chăm, nên anh ta thấy một cảnh làm anh ta rúng động hơn nữa. Bò có đôi mắt rất to. Anh ta nhìn thấy trong con mắt trái của con bò, bên trên mí mắt dưới, nước mắt bắt đầu tụ lại. Lượng nước mắt càng lúc càng nhiều đến nỗi mí mắt không thể cầm giữ lại. Nó bắt đầu chảy từng giọt xuống má, tạo thành một dòng nước mắt lấp lánh. Những cánh cửa của trái tim bị đóng lâu ngày bắt đầu mở ra. Khi anh ta nhìn mà không tin vào mắt mình, anh ta thấy ở con mắt bên phải của con bò, bên trên mí mắt dưới, nước mắt dâng lên, càng lúc càng nhiều, cho tới khi mí mắt không thể cầm giữ được. Một dòng nước mắt thứ hai từ từ chảy xuống mặt con bò. Và anh ta không còn chịu đựng nỗi.

Con bò đang khóc.

Anh ta kể rằng anh ta ném khẩu súng xuống đất, chủi thề và hét lên với các sĩ quan quản giáo rằng họ làm gì anh ta cũng được, “nhưng không được giết con bò ấy.”

Anh ta kết thúc câu chuyện và nói rằng bây giờ anh ta là một người ăn chay.

Đó là một câu chuyện thật. Các phạm nhân khác của ông trại tù xác nhận với tôi điều đó. Con bò khóc đã dạy cho con người hung bạo nhất trong số những người hung bạo ý nghĩa của từ quan tâm.


 

Cô bé và người bạn

Khi tôi kể chuyện con bò khóc cho một nhóm người cao tuổi ở một thành phố nhỏ miền tây nam của xứ Tây Úc, thì một ông già kể cho tôi nghe một câu chuyện tương tự xảy ra lúc ông ta còn trẻ vào đầu thế kỷ trước.

Ông ta có một người bạn có đứa con gái nhỏ khoảng bốn hay năm tuổi. Một buổi sáng kia, cháu bé hỏi xin mẹ một đĩa sữa. Bà mẹ bận rộn lấy làm hài lòng vì cô con gái muốn uống sữa, cho nên cũng không suy nghĩ vì sao nó muốn một đĩa sữa thay vì một ly.

Ngày hôm sau, cũng vào khoảng giờ đó nó lại đòi một đĩa sữa. Người mẹ vui lòng chiều con gái. Trẻ em hay chơi trò chơi với thức ăn; người mẹ hài lòng vì con gái muốn uống một thức uống bổ dưỡng.

Trong mấy ngày kế, sự việc cũng diễn ra vào cùng thời điểm. Bà mẹ chưa bao giờ thấy con uống đĩa sữa cho nên tự hỏi nói bày cái trò gì đây. Bà quyết định bí mật theo dõi đứa bé.

Vào thời đó, hầu hết nhà trong vùng ấy đều xây theo kiểu nhà sàn. Cô bé đi ra khỏi cửa, quì xuống một bên ngôi nhà, đặt đĩa sữa xuống và khe khẽ cất tiếng gọi vào khoảng không tối đen bên dưới ngôi nhà. Trong chốc lát, một con rắn hổ đen to lớn bò ra, đây là loài rắn rất hung dữ và cực độc. Nó bắt đầu uống sữa trong khi cô bé ngồi chỉ cách mấy phân mỉm cười. Người mẹ không thể làm gì được. Đứa con gái quá gần. Kinh hoàng, bà ta nhìn cho đến khi con rắn uống hết đĩa sữa và bò vào bên dưới ngôi nhà trở lại. Tối hôm đó, khi chồng đi làm về bà kể chuyện. Ông ta nói sáng hôm sau bà cứ cho con đĩa sữa. Ông ta đã nghĩ ra một cách để can thiệp.

Vào giờ đó sáng hôm sau cô bé lại xin mẹ một đĩa sữa. Nó mang đĩa sữa ra khỏi nhà như thường lệ, đặt nó xuống một bên ngôi nhà, và lên tiếng gọi bạn. Ngay khi con rắn xuất hiện từ trong bóng tối thì một tiếng súng vang lên chát chúa. Lực của viên đạn làm con rắn bị bắn tung vào một cây cột, đầu của nó vỡ toác ngay trước mắt cô bé. Cha cô bé đứng lên sau một bụi rậm và cất cây súng.

Từ lúc đó trở đi cô bé nhịn ăn. Theo lời của ông già kể chuyện, “Cô bé bắt đầu héo mòn”. Cha mẹ cô bé làm cách gì nó cũng không chịu ăn. Nó được đưa đến bệnh viện nhưng người ta cũng không giúp được gì.

Cô bé chết.

Khi bắn chết bạn của cô bé ngay trước mặt nó có lẽ người cha cũng đã giết chết con gái của mình.

Tôi hỏi ông già kể chuyện rằng ông có nghĩ một lúc nào đó con rắn có thể làm hại cô bé không?

“Hại cái quái gì!”

Tôi đồng ý, nhưng với một lời lẽ khác.

Con rắn, ông thị trưởng, và nhà sư

Tôi làm một nhà sư ở Thái Lan hơn tám năm. Phần lớn thời gian ấy tôi sống trong các tu viện trong rừng, sống chung với rắn. Khi tôi đến vào năm 1974 tôi nghe nói ở Thái Lan có một trăm loài rắn, 99 là rắn độc – chúng có thể cắn chết người – còn một loài có thể siết chết người.

Trong thời gian này hầu như ngày nào tôi cũng trông thấy rắn. Có lần tôi dẫm phải một con rắn dài gần hai mét trong thất của tôi. Cả hai đều nhảy lên, may mắn là theo hai hướng ngược nhau. Một buổi sáng sớm tôi đi tiểu nhầm lên một con rắn vì tưởng đó là một cành cây. Tất nhiên là tôi xin lỗi con rắn (Còn nó có thể tưởng là đang được ban nước thánh). Có lần tôi đang tụng kinh trong một buổi lễ thì một con rắn bò lên áo của một vị sư. Chỉ khi nó bò tới vai vị sư ấy mới ngoảnh lại nhìn; con rắn cũng quay mặt nhìn vị sư. Tôi ngưng tụng và theo dõi thấy vị sư và con rắn cứ nhìn nhau chằm chặp. Rồi vị sư khẽ rủ áo, con rắn trườn đi, và chúng tôi tiếp tục tụng kinh.

Chúng tôi, các tu sĩ trong rừng được huấn luyện phát triển tâm từ bi với mọi loài chúng sinh, đặc biệt là loài rắn. Chúng tôi rất quan tâm tới cuộc sống yên lành của chúng. Vì thế trong suốt thời gian đó không hề có nhà sư nào bị rắn cắn.

Khi tôi ở Thái tôi thấy hai con rắn khổng lồ. Con thứ nhất là một con trăn, dài ít nhất là bảy mét, thân hình to bằng bắp vế của tôi. Khi thấy một con vật lớn cỡ đó, bạn sẽ không tin nỗi, nhưng đó là sự thật. Vài năm sau tôi lại thấy nó và nhiều vị sư trong tu viện cũng nhìn thấy. Bây giờ tôi nghe nói là nó đã chết. Con thứ hai là một con rắn hổ mang chúa. Đó là một trong ba lần sống trong rừng Thái mà tôi cảm nhận bầu không khí sôi sục, tôi cũng dựng tóc gáy, và các giác quan trở nên sắc bén lạ thường. Khi ấy tôi đi đến một khúc quanh trên con đường rừng và thấy một con rắn đen rất to chắn ngang con đường rộng khoảng 1,5 m. Tôi không thấy đầu và đuôi con rắn vì nó nằm khuất trong bụi rậm. Khi con rắn trườn đi tôi theo dõi và tính toán chiều dài của nó dựa vào chiều rộng con đường. Tôi thấy thân nó dài cũng phải gấp bảy lần chiều rộng con đường mới thấy cái đuôi của nó. Như vậy con rắn dài hơn 10 mét! Tôi trông thấy rõ ràng.

Khi tôi thuật lại cho dân làng, họ bảo đó là một con rắn hổ mang chúa – một con cực lớn.

Một đệ tử của ngài Ajahn Chah, bây giờ là một thiền sư nổi tiếng, đang ngồi thiền trong rừng cùng với một số nhà sư khác. Tiếng động của một con vật đang tiến tới làm tất cả mọi người đều mở mắt ra. Họ thấy một con rắn hổ mang chúa đang bò tới gần. Trong nhiều vùng ở Thái Lan, người ta gọi đây là rắn “một bước”, bởi vì khi nó mổ một phát thì bạn chỉ có thể bước một bước rồi chết! Con rắn bò lại gần nhà sư lớn tuổi, ngóc đầu lên ngang tầm với đầu của vị sư, phồng mang ra và phun “Sì! Sì!”

Trong trường hợp ấy thì bạn làm gì nào? Chạy cũng vô ích. Những con rắn lớn ấy có thể bò nhanh hơn bạn.

Vị sư người Thái mỉm cười, nhẹ nhàng đưa tay phải lên vỗ vào đầu con rắn và nói bằng tiếng Thái , “Cám ơn con đã đến thăm ta.” Mọi người đều chứng kiến sự kiện đó.

Đây là một vị sư đặc biệt với lòng từ tâm vô hạn. Con rắn hổ mang chúa không phun phì phì nữa, mà hạ đầu xuống đất, rồi bò đến một nhà sư khác, “Sì! Sì!”

Sau đó nhà sư này mới kể sư đâu có dám vỗ đầu con rắn. Sư lạnh cứng người vì sợ. Sư thầm cầu cho nó sớm bò đi và thăm những sư khác.

Có lần nhà sư Thái vỗ đầu rắn qua Úc ở lại tại tu viện của chúng tôi mấy tháng.

Chúng tôi sắp xây chánh điện và đã nạp các đề án kiến trúc cho văn phòng hội đồng thành phố phê duyệt. Ông thị trưởng một hôm ghé qua thăm chúng tôi.

Ông thị trưởng dĩ nhiên là người có thế lực nhất ở địa phương. Ông sinh ra ở trong vùng này và là một nông dân thành công. Ông ta cũng là một người láng giềng. Ông ta đến diện một bồ đồ đẹp đẽ hợp với địa vị của một ông thị trưởng. Chiếc áo vest mở nút, để lộ một cái bụng rất lớn kiểu Úc, làm căng tất cả nút áo, và phồng lên phần trên của chiếc quần. Nhà sư Thái không biết nói tiếng Anh nhìn cái bụng của ông thị trưởng. Trước khi tôi kịp ngăn cản sư đã tiến tới chỗ ông thị trưởng và bắt đầu vỗ vỗ cái bụng. Tôi nghĩ, “Thôi chết rồi! Ai lại đi vỗ bụng ông thị trưởng như thế chứ. Các kế hoạch xây dựng của chúng tôi sẽ không bao giờ được phê duyệt. Thế là tiêu rồi! Tu viện thế là xong.”

Nhà sư Thái nhăn răng cười, và sư càng xoa và vỗ cái bụng bự của ông thị trưởng thì ông bắt đầu nở nụ cười rạng rỡ rồi cười hích hích. Trong giây lát, ngài thị trưởng oai phong cười khúc khích như một em bé. Rõ ràng là ông thích thú được nhà sư Thái lạ lùng này xoa và vỗ bụng.

Tất cả mọi thiết kế xây dựng của chúng tôi được duyệt hết. Và ông thị trưởng trở thành người bạn tốt nhất và người giúp đỡ nhiệt tình nhất của chúng tôi.

Phần thiết yếu nhất của việc quan tâm săn sóc là chúng ta xuất phát từ đâu. Đối với nhà sư Thái thì xuất phát từ tấm lòng thuần hậu đến nỗi sư có thể vỗ đầu con rắn và vỗ bụng ông thị trưởng mà cả hai đều lấy làm thích thú. Tôi không khuyên các bạn làm như thế cho tới khi các bạn có thể quan tâm đến người khác như một vị thánh.



Con rắn xấu xa

Câu chuyện về rắn cuối cùng của cuốn sách này rút gọn từ một truyện cổ Phật giáo Jataka. Nó cho thấy sự quan tâm đến người khác không phải luôn luôn là thái độ mềm mỏng, nhẹ nhàng, và thụ động.

Một con rắn xấu xa sống trong một khu rừng bên ngoài một ngôi làng. Nó là một con rắn độc ác, dữ dằn, và hèn hạ. Nó có thể cắn người ta chỉ để cho vui thôi – dĩ nhiên, chỉ có nó vui. Khi một con rắn tệ như thế đến tuổi già, nó bắt đầu suy nghĩ điều gì sẽ xảy đến cho rắn khi chết. Trong suốt cuộc đời phun nọc phì phì của nó, nó khinh bỉ các tôn giáo, và những con rắn mà theo nó là ngây thơ dại dột, dễ tin vào những chuyện vô nghĩa lý. Bây giờ nó lại trở nên quan tâm đến kẻ khác.

Cách hang của con rắn này không xa, trên đỉnh một ngọn đồi có một con rắn thánh thiện. Tất cả những người thánh thiện đều sống trên đỉnh một ngọn đồi hay núi, thậm chí những con rắn thánh thiện cũng thế. Đó là truyền thống. Người ta chưa bao giờ nghe nói về một thánh nhân sống ở đầm lầy.

Một hôm con rắn xấu xa quyết định viếng thăm con rắn thánh thiện. Nó mặc áo đi mưa, mang kính đen, và đội mũ để cho bạn bè của nó không nhận ra. Rồi nó bò lên đồi đến tu viện của con rắn thánh thiện. Nó đến giữa lúc có một buổi thuyết giảng. Con rắn thánh thiện ngồi trên một tảng đá xung quanh là hàng trăm con rắn đang lắng nghe một cách chăm chú. Con rắn xấu xa trườn đến ngoài rìa của đám đông, gần lối ra vào, và bắt đầu lắng nghe.

Nó càng nghe càng cảm thấy thích thú. Nó bắt đầu bị thuyết phục, nó cảm thấy hào hứng, và cuối cùng hoàn toàn qui phục. Sau buổi thuyết giảng con rắn xấu xa bò đến con rắn thánh thiện, khóc lóc tự thú về những tội lỗi trong đời của nó, và hứa từ giờ trở đi nó sẽ là một con rắn hoàn toàn khác. Nó thề trước con rắn thánh thiện rằng sẽ không bao giờ cắn người nữa. Nó sẽ rất là tử tế. Nó sẽ quan tâm đến kẻ khác. Nó sẽ dạy cho những con rắn khác sống tốt. Thậm chí nó còn bỏ vào thùng quyên góp một ít tiền (dĩ nhiên là vào lúc mọi người đều nhìn thấy).

Mặc dầu rắn có thể nói chuyện với rắn, nhưng con người thì chỉ nghe tiếng phì phì. Con rắn xấu xa, hay đúng ra là con rắn hồi trước xấu xa, không thể nói cho con người hiểu được từ nay nó là một con rắn yêu hòa bình. Dân làng vẫn tránh xa nó, mặc dầu họ bắt đầu thắc mắc về huy hiệu Ân Xá Quốc Tế nó đeo ngay trước ngực. Thế rồi một hôm, có một người quá say sưa với máy nghe nhạc ipod đã nhảy múa ngay khi đi ngang qua con rắn ấy, và con rắn xấu xa không cắn, chỉ mỉm cười một cách đạo hạnh.

Từ đó trở đi, dân làng nhận ra rằng con rắn không còn nguy hiểm nữa. Họ có thể đi ngang qua nó khi nó đang hành thiền bên ngoài hang ổ. Rồi những đứa trẻ nghịch ngợm bắt đầu đến trêu chọc nó.

“Ê, đồ bò sát nhầy nhụa.” Chúng chế giễu con rắn từ một khoảng cách an toàn. “Ê, nhe răng coi nào, nếu mày có răng, đồ sâu bọ to xác. Cái đồ nhát gan, cái đồ bạc nhược, cái đồ xấu xa.”

Nó không thích bị gọi là loài bò sát nhầy nhụa mặc dù cũng có một chút sự thật trong cách mô tả này, nó cũng không thích bị gọi là loài sâu bọ to xác. Nhưng làm sao nó có thể bảo vệ mình được? Nó đã thề không cắn người.

Thấy rằng con rắn bây giờ hoàn toàn thụ động, những đứa trẻ càng lúc càng bạo dạn hơn, và bắt đầu ném đất, ném đá vào người nó. Khi một hòn đá ném trúng con rắn tụi nhỏ phá lên cười. Con rắn biết rằng nó có thể phóng rất nhanh và cắn bất kỳ đứa trẻ nào trước khi nó kịp la lên “World Wild Fund” (Quỹ Động Vật Hoang Dã). Nhưng lời thề ngăn nó lại. Vì vậy lũ trẻ càng lúc càng tới gần và bắt đầu dùng gậy đập trên lưng nó. Nó chịu đòn, nhưng nghĩ lại nó thấy trong đời thực, phải hèn hạ mới có thể bảo vệ mình được. Vậy thì tôn giáo rốt cuộc là vô nghĩa lý. Thế cho nên nó đau đớn trườn lên sườn đồi để gặp con rắn giả dối kia và giải bỏ lời thề của nó.

Con rắn thánh thiện thấy con rắn xấu xa bò lên, mình mẩy bầm dập, đầy thương tích, nên hỏi, “Chuyện gì xảy ra với ông vậy?”

“Tất cả là do lỗi của ông.” Con rắn xấu xa phàn nàn một cách cay đắng.

“Ông nói thế nghĩa là sao?” con rắn thánh thiện hỏi.

“Ông bảo tôi đừng cắn. Giờ thì ông hãy nhìn người ta làm gì tôi đây! Tôn giáo có thể áp dụng ở trong tu viện, chứ ngoài đời thì không được. . .”

“Ồ, ông ngốc lắm!” Con rắn thánh thiện ngắt lời. “Ông là một con rắn ngu, một con rắn ngốc! Đúng là ta có bảo ông đừng cắn người. Nhưng ta có bảo ông đừng phun sì sì đâu, có phải không?”

Trong cuộc đời, đôi khi ngay cả các vị thánh cũng phải “phun sì sì” mới có thể tử tế được. Nhưng không ai cần phải cắn người khác cả.
 

Trang Trần Ngọc Bảo

Chân trần

art2all.net