|
Trần Ngọc Bảo
AI ĐẶT HÀNG CẢ CHUYẾN XE PHÂN THẾ NÀY Thiền sư Ajahn Brahm Trần Ngọc Bảo dịch thuật
TÂM TRÍ VÀ THỰC TẠI
Pháp sư Đây là một câu chuyện thật về hiện tượng siên nhiên ở Thái Lan, về trí tuệ siêu nhiên của Ajahn Chah vĩ đại. Một hôm, ông trưởng làng của một làng bên, cùng với một số người phụ tá bước vào thất của Ajahn Chah một cách vội vă. Một người phụ nữ trong làng vừa bị một con quỷ hung dữ nhập vào tối hôm trước. Người ta không thể nào đối phó được cho nên mang bà ta tới cho vị thầy tiếng tăm này. Khi họ tŕnh lên Ajahn Chah, người ta có thể nghe tiếng la hét của bà ta từ đàng xa. Ajahn Chah lập tức ra lệnh cho bốn chú sa di nhóm một đống lửa và đi nấu nước sôi, và sai hai chú khác đào ngay một cái hố bên cạnh thất của ngài. Không chú nào biết như vậy để làm ǵ. Bốn người đàn ông, toàn là những nông dân lực lưỡng vùng đông bắc, phải cố hết sức mới có thể giữ chặt người đàn bà đang vùng vẫy. Khi họ kéo lê bà ta đến tu viện thiêng liêng nhất vùng này, bà ta la hét chửi mắng thậm tệ. Vừa thấy bà ta, Ajahn Chah liền quát các chú sa di: “Đào nhanh lên! Nấu nước sôi nhanh lên! Đào một cái hố thật to và nấu nước sôi thật nhiều nghe không!” Không ai có mặt ở đó, kể cả các thầy và dân làng biết Ajahn Chah dự dịnh làm ǵ. Khi họ kéo được người đàn bà này vào thất của ngài th́ bà đă sùi bọt mép. Đôi mắt điên dại đỏ ngầu trợn ngược. Bộ mặt bà ta méo mó v́ ráng sức chửi bới cả Ajahn Chah. Những người đàn ông khác nhào đến tiếp tay giữ chặt người đàn bà hung hăng này. “Hố đào xong chưa? Nhanh lên! Nước sôi chưa! Nhanh lên!” Ajahn Chah quát to át cả tiếng la hét của người đàn bà. “Hăy ném mụ này xuống hố. Đổ nước sôi lên đầu, rồi chôn sống luôn! Phải như thế th́ tà ma mới xuất ra. Đào mạnh lên! Nấu thêm nước sôi đi!” Từ kinh nghiệm của ḿnh chúng tôi biết rằng không ai có thể đoán được Ajahn Chah định làm ǵ. Đó là một ông thầy tu khó lường. Mọi người dân làng đều nghĩ ông thầy pháp này sắp sửa ném người đàn bà bị ma nhập này xuống hố, đổ nước sôi lên người và chôn sống. Và họ để yên cho ngài làm. Ắt hẳn bà ta cũng nghĩ như thế, v́ bà bắt đầu dịu xuống. Trước khi hố đào xong và trước khi nước kịp sôi đă thấy bà ngồi yên trước mặt Ajahn Chah, như không c̣n một chút hơi sức, tiếp nhận lời cầu nguyện b́nh an của ngài và để cho mọi người d́u một cách nhẹ nhàng về nhà. Thật là kỳ diệu. Ajahn Chah biết rằng, dù bị ma nhập hay chỉ lên cơn điên, th́ vẫn có một cái ǵ đó rất mạnh mẽ ở bên trong chúng ta, gọi là bản năng sinh tồn. Ngài đă khéo léo và bằng một thái độ đầy kịch tính đă bấm trúng nút bản năng sinh tồn sẵn có bên trong người phụ nữ, và để cho nỗi sợ đau và sợ chết xua đuổi con quỷ nhập vào bà.
Đó chính là trí tuệ: xuất phát tự nhiên, không chuẩn
bị trước, không thể lặp lại.
Con gái của một người bạn thời đại học của tôi mới vào tiểu học. Cô giáo đặt một câu hỏi cho cả lớp các cháu bé 5 tuổi: “Cái ǵ lớn nhất thế giới?” “Ba của con,” một cháu trả lời. “Một con voi.” một bé trai nói, có lẽ cháu vừa được đi sở thú. “Một ḥn núi,” một cháu khác trả lời. Con gái người bạn của tôi nói, “Con mắt của con lớn nhất.” Cả lớp im lặng, chắc là đang cố gắng hiểu câu trả lời của người bạn nhỏ này. Cô giáo cũng ngạc nhiên hỏi, “V́ sao con nói thế?” Nhà hiền triết tí hon trả lời, “Mắt con có thể thấy ba của bạn kia, và thấy cả con voi. Mắt con cũng thấy được ḥn núi và nhiều vật khác nữa. V́ mọi thứ đều có thể đưa vào mắt cho nên mắt là vật lớn nhất thế giới.” Trí tuệ không phải học, nhưng có thể thấy một cách rơ ràng những ǵ không bao giờ được dạy. Tuy tôi rất quí trọng đứa con gái của người bạn, tôi xin mở rộng tầm nhận thức của cháu bé thêm một chút nữa. Không phải mắt của bạn mà tâm của bạn mới là cái lớn nhất thế giới.
Tâm của bạn có thể thấy tất cả những ǵ mắt bạn thấy
và nó có thể thấy ngoài những cái đó nhờ vào óc tưởng tượng. Nó có thể
biết những âm thanh mà mắt không thể nào thấy được, và nó biết được cảm
giác tiếp xúc, cả những thứ có thực và những thứ trong giấc mơ. Tâm của
bạn có thể biết được những điều nằm ngoài phạm vi năm giác quan. Bởi v́
tất cả những ǵ có thể biết được đều có thể đưa vào tâm, cho nên tâm
phải là cái lớn nhất thế giới. Tâm chứa tất cả mọi sự vật.
T́m tâm Để trả lời câu hỏi này, tôi đưa ra một chứng cớ đơn giản. Tôi hỏi thính chúng: “Bây giờ quí vị nào cảm thấy hạnh phúc th́ xin đưa tay phải lên. Quí vị nào cảm thấy không hạnh phúc, xin đưa tay trái lên.” Hầu hết mọi người đưa tay phải lên, một số thành thật, số khác do ḷng tự hào. Tôi nói tiếp: “Vị nào hạnh phúc, xin mời dùng ngón trỏ tay phải chỉ vào cái hạnh phúc đó. Vị nào cảm thấy không hạnh phúc, xin dùng ngón tay trỏ trái chỉ vào cái không hạnh phúc đó. Hăy định vị nó cho tôi.” Thính chúng bắt đầu ve vẩy ngón tay trỏ lên xuống. Họ liếc nh́n những người xung quanh, bối rối. Khi họ hiểu được thông điệp th́ đều phá ra cười. Niềm hạnh phúc là có thật. Cảm giác không hạnh phúc cũng thật. Không có ǵ phải nghi ngờ là những thứ này hiện hữu. Nhưng người ta không thể chỉ ra nó nằm đâu trên thân thể ḿnh, hoặc nằm ở đâu ngoài thân thể, hoặc nằm bất kỳ nơi đâu. Bởi v́ niềm hạnh phuc hay không hạnh phúc là một phần của lănh thổ hoàn toàn thuộc về tâm. Chúng thuộc về tâm, giống như hoa và cỏ dại thuộc về khu vườn. Sự kiện hoa và cỏ dại hiện hữu chứng tỏ rằng khu vườn hiện hữu. Cũng giống như thế, sự kiện hạnh phúc và không hạnh phúc hiện hữu chứng tỏ rằng tâm hiện hữu.
Việc khám phá ra rằng chúng ta không thể chỉ ra niềm
hạnh phúc hay không hạnh phúc nằm ở đâu cho thấy rằng chúng ta không thể
nào định vị được tâm trong không gian ba chiều. Thật thế, hăy nhớ rằng
tâm là vật lớn nhất trong vũ trụ - tâm không thể nào nằm trong khuôn khổ
không gian ba chiều, mà không gian ba chiều nằm trong tâm. Tâm chứa đựng
cả vũ trụ.
Khoa học
Tại một cuộc tranh luận về tôn giáo và khoa học ở Úc
gần đây, mà tôi là một diễn giả, tôi nhận được một câu hỏi chua cay từ
một thính giả, một người phụ nữ Thiên Chúa giáo rất mộ đạo. Bà ấy nói,
“Khi tôi dùng kính thiên văn để ngắm vẻ đẹp của các v́ sao, tôi luôn cảm
thấy tôn giáo của ḿnh bị đe dọa.”
Ai biết th́ không nói, Câu này nghe có vẻ sâu sắc cho tới khi quí vị nghiệm ra rằng bất cứ ai nói câu này . . . suy ra người ấy không biết.
Cách đây vài trăm năm có một vị vua thường gặp phiền toái với các triều thần. Họ thường tranh luận dông dài đến độ chẳng có việc ǵ có thể giải quyết được. Các triều thần, theo truyền thống chính trị xa xưa, đều tuyên bố chỉ có ḿnh là đúng, mọi người khác đều sai. Tuy nhiên khi nhà vua thông minh tổ chức một lễ hội đặc biệt cho công chúng th́ họ đều đồng thuận là nghỉ một ngày. Lễ hội này là một sự kiện cho công chúng tham gia, được tổ chức trong một sân vận động lớn. Có các chương tŕnh ca hát, nhảy múa, đu bay, tấu hài, ḥa nhạc, và nhiều màn biểu diễn khác. Rồi đến màn cuối cùng trước cử tọa đông đảo, với các triều thần ngồi ở hàng ghế danh dự, và đích thân nhà vua cỡi con voi ngự trắng tiến vào trung tâm đấu trường. Theo sau con voi là bảy người mù, mà mọi người trong thành phố đều biết là bị mù bẩm sinh. Nhà vua nắm lấy tay của người mù thứ nhất, giúp người ấy sờ vào thân của con voi và bảo rằng đấy là con voi. Tiếp đó nhà vua giúp người mù thứ hai sờ vào ngà, người thứ ba sờ vào tai, người thứ tư sờ đầu, người thứ năm sờ lưng, người thứ sáu sờ chân, người thứ bảy sờ đuôi, và với mỗi người nhà vua đều nói rằng đó là con voi. Rồi ngài quay lại người mù thứ nhất và lớn tiếng hỏi con voi là con như thế nào. “Theo sự suy xét kỹ càng với kiến thức chuyên môn của tôi, “ người mù thứ nhất nói, “ Tôi nói với sự chắc chắn tuyệt đối rằng con voi là một loài rắn, chi Python asiaticus.” “Nói trăng nói cuội ǵ thế!” người mù thứ hai la lên, người này hồi năy sờ ngà, “Voi rất là cứng, làm sao mà là rắn được. Quả thực là tôi không bao giờ nói sai, voi là cái cày của nông dân.” “Buồn cười quá!” người mù thứ ba hồi năy sờ tai nói một cách mỉa mai, “Voi rơ ràng là một cái quạt bằng lá cọ.” “Quí vị thật không biết ǵ cả,” người mù sờ đầu nói, “Một con voi là một b́nh đựng nước rất lớn.” “Không thể nào như thế được! Tuyệt đối không thể !” người thứ năm lúc năy sờ lưng nói, “Voi là một tảng đá lớn.” “Tầm bậy,” người mù thứ sáu la lớn; ông này hồi năy sờ chân, nói, “ Một con voi là một thân cây.” “Thật là một lũ không ra ǵ!” người mù thứ bảy cười khẩy.Vị này hồi năy sờ đuôi, nói, “Tôi sẽ nói cho mọi người biết con voi là ǵ. Đó là một cái chổi đuổi ruồi. Tôi biết, tôi có thể sờ nó.” “Trật lất! Nó là một con rắn.” “Không thể nào! Nó là một b́nh nước.” “Sao lại nói thế! Nó là . . . “ Và những người mù bắt đầu căi nhau ỏm tỏi, và những câu nói thốt lên cùng một lúc, quyện vào nhau vào người ta chỉ c̣n nghe như một tiếng thét kéo dài. Và sau những lời thóa mạ, họ bắt đầu vung nắm đấm. Mặc dầu những người mù không biết rơ họ đang đánh ai, việc ấy không có ǵ quan trọng trong cơn loạn đả. Họ đang chiến đấu v́ nguyên tắc, v́ tính trung thực, v́ chân lư. Quả thật, đó là chân lư của riêng họ Trong khi quân lính của nhà vua đang cố kéo những người mù tách nhau ra và những người đang tranh căi bị thương tích, đám đông dân chúng trong sân vận động chế giễu các triều thần đang hổ thẹn. Mọi người có mặt ở đó đều hiểu chủ ư của bài học mà nhà vua đưa ra. (10) Mỗi người chúng ta đều biết một phần của toàn bộ sự thật. Khi chúng ta cho rằng kiến thức hữu hạn của ḿnh là chân lư tuyệt đối th́ chúng ta cũng giống như những người mù sờ một bộ phận của con voi và suy diễn rằng kinh nghiệm riêng của họ là chân lư, tất cả những nhận thức khác đều là sai lầm. Thay v́ tin tưởng một cách mù quáng, chúng ta có thể tổ chức đối thoại. Hăy h́nh dung nếu như bảy người mù, thay v́ chống đối nhau, kết hợp các kinh nghiệm của họ. Họ có thể đi đến kết luận rằng “con voi” là một cái ǵ đó giống như một tảng đá khổng lồ đứng trên bốn thân cây to. Phía sau tảng đá là một cái chổi đuổi ruồi. Phía trước nó là một b́nh nước lớn. Ở hai bên b́nh nước là hai cái quạt to như lá cọ. Phía dưới đó là hai cái cày, ở giữa là một con rắn dài! Đó sẽ là một lối mô tả không tệ về một con voi cho một người chưa bao giờ nh́n thấy voi.
|
