DU LÃM NGỰ HÀ

 

Phần 1

 

          Du lãm Ngự Hà là nói cho "oai", chứ Ngự Hà là dòng sông dành cho vua đi chơi, ngắm cảnh, chứ có dành cho dân đâu (?) Khi xưa, Ngự Hà vào cuối hạ, đầu thu, hoa sen khoe sắc, tỏa hương, nhà vua cùng hoàng hậu và các cung tần, mỹ nữ thường dùng thuyền rồng dạo chơi. Ngoài mùa sen, khi đi thyền trên Ngự Hà, nhà vua và đoàn tùy tùng có thể ghé qua các vườn thượng uyển như vườn Thư Quang và vườn Thường Thanh ở bờ bắc Ngự Hà, vườn Thường Mậu ở bờ nam - tất cả các vườn này đều có hồ thông với Ngự Hà và có các đình, tạ, cây cảnh để nhàn lãm. Bên dòng Ngự Hà còn có các cung điện như Khánh Ninh, Bảo Định, để vua nghỉ ngơi. Còn ngày nay khi các sông ngự, vườn ngự, đã vào tay dân thì, bấy lâu nay, dân chỉ xây "thủy tạ" bên dòng sông xanh để trú ngụ và làm nhà vệ sinh (!); vườn ngự với hoa cỏ, đình, tạ và cung điện có còn đâu mà ngắm!

Thật ra, Ngự Hà nguyên là dòng sông tự nhiên chảy băng qua khu vực được chọn để xây kinh thành (sông Kim Long) theo hướng từ tây sang đông, và được hai kiến trúc sư của kinh thành là vua Gia Long và vua Minh Mạng uốn nắn lại theo hình thẳng góc cho đẹp và để thuận tiện cho việc vận chuyển hàng hóa như lúa, tiền, vật liệu xây dựng từ sông Hương vào các kho trong thành nội. Sông cũng cung cấp nước sinh hoạt cho dân trong thành và quan trọng nhất là thoát nước để thành nội khỏi ngập úng trong mùa mưa lụt.
 

 

Ngày nay vẫn còn hai tấm bia đá mà vua Minh Mạng cho khắc đề đời sau biết rõ lịch sử của dòng sông, cũng như những chiếc cầu được xây dựng trên dòng sông, đó là Ngự Hà Bi Ký và Khánh Ninh Kiều Bi Ký. Theo đó, vua Gia Long , vào năm 1805, cho uốn nắn dòng sông bắt đầu từ Võ Khố (cơ quan phụ trách chế tạo, mua sắm vũ khí, tàu thuyền, và các đồ dùng khác cho quân đội - đóng tại nơi bây giờ là trường Đại Học Nông Lâm và Kinh Tế) thông với Đông Hộ Thành Hà (tức là sông Đông Ba). Vua cũng cho xây cầu trên đường từ cửa Đông Nam (Thượng Tứ) chạy thẳng ra cửa Chánh Bắc (Hậu), bây giờ là cầu Kho, và cầu ở đầu kia của Ngự Hà, bây giờ là cầuThanh Long. Vua Minh Mạng đã cho đào tiếp (1825) thông ra phía Tây ở Tây Thành Thủy Quan, và xây lại các cầu gỗ thành cầu đá. Vua cũng cho xây các cầu Vĩnh Lợi, Khánh Ninh, Thủy Quan và cầu bên ngoài quách phía tây kinh thành là cầu Hoằng Tế. Vua Minh Mạng cũng là người đặt tên cho dòng sông này là Ngự Hà.

Sau một thời gian dài, kể từ năm 1945, bị rơi vào quên lãng, Ngự Hà bị cạn dần do phù sa trầm lắng và rác bẩn thải bừa bãi, cho nên con sông không làm tròn chức năng thoát nước, khiến thành nội thường bị ngập úng trong mùa mưa. Thêm vào đó, sự lấn chiếm Ngự Hà và các con đường ven sông để làm nhà ở, canh tác làm mất vẻ mỹ quan cũng như vệ sinh môi trường. Gần đây, thành phố đã có dự án chỉnh trang Ngự Hà, giải tỏa những nhà lấn chiếm, nạo vét thông dòng, làm lại đường ven sông, và trong tưong lai, mở một tuyến du lịch trên sông dòng sông vua. Dự án bắt đầu cách đây hơn 10 năm, nhưng có lẽ vì lý do thiếu hụt tài chính nên đến nay vẫn chưa xong

Nhóm "rong chơi ta bà" không đợi cho dự án hoàn thành, đã thuê ca nô (hình như các thuyền du lịch khác không được phép lưu thông trên dòng sông vua), dẫn vài con cháu đi một vòng "du lãm" cho biết công trình sáng tạo của người xưa.


xem tiếp phần 2