DU LÃM NGỰ HÀ

 

Phần 3

 

          Sau khi đi qua Bao Vinh, ca nô chạy tiếp một đoạn trước khi quay đầu và đi trở lại trên sông Đông Ba, chui qua cầu Thanh Long để tiến vào Ngự Hà.



Hai bên sông là hai pháo đài Đông Phụ và Đông Vĩnh. Mặt trước của mỗi pháo đài hướng ra sông Đông Ba có 9 pháo nhãn, tức là chỗ đặt súng đại bác để phòng thủ, mặt bên, hướng vào sông Ngự Hà, có hai pháo nhãn. Dưới chân pháo đài có đường phòng lộ, tức là đường để quân lính di chuyển, còn gọi là đường vận binh. Nhưng ngày nay người dân lấn chiếm xây nhà trên cả hai pháo đài. Đường phòng lộ dưới chân thành bị sử dùng để trồng trọt cho nên nhìn hai bên bờ sông cây cối um tùm, che khuất pháo đài.

Các thanh niên của nhóm du lãm háo hức tràn ra ngồi ở phần trước ca nô để nhìn cho rõ, và có lẽ, cũng để cảm nhận cảm giác lần đầu tiên đi bằng đường thủy, chui qua các cầu cống trên Ngự Hà.



Thông thường, hai pháo đài được nối với nhau bằng một đoạn thành thẳng. Nhưng ở đây hai pháo đài không có tường thành nối với nhau. Thay vào đó là một đoạn thành hở để nước trong thành có thể thoát ra sông Đông Ba dễ hơn. Thời Gia Long, ở đây có bắc một chiếc cầu gỗ qua sông mang tên Thanh Long Kiều. Thời Minh Mạng (1830) vua cho xây lại bằng gạch và đá, có chiều dài 68m, chiều rộng 5, 52m, bên dưới có đường thông thủy rộng 8, 40m và đặt tên là Đông Thành Thủy Quan. Thành cầu phía tây cao 1,05m, có gắn hệ thống đỡ đòn quay bằng đá thanh dùng để đóng hay mở cửa quan bên dưới. Hiện nay cấu trúc bằng đá thanh này vẫn còn. Thành cầu phía đông, hướng mặt ra bên ngoài, cao 1, 50m, có 13 pháo nhãn hình tròn, tức là lỗ châu mai để bắn súng đại bác khi cần. Nhìn trong hình có thể thấy các pháo nhãn đó trên thành cầu.

Ngày nay thủy quan này được gọi là cống Lương Y (gần đây nhà nước đặt biển gọi là cầu Lương Y) vì gần đó có Tiên Y Từ, tức là miếu thờ tổ của ngành y (hiện đã được phục dựng).



Đây là mặt phía tây của cống Lương Y (có thể thấy thành cầu thấp và hai bệ đá đỡ đòn quay thủy quan bên trên cống, thủy quan hay cửa cống nay không còn).

Nhìn sang hai bên Ngự Hà có thể thấy bên trái là đường Lê Văn Hưu, bên phải là đường Lương Y. Đường Lương Y đã giải tỏa xong nhà ven sông, đường Lê Văn Hưu vẫn còn đang phá dỡ. Đi một đoạn sông chừng 400m, ca nô rẽ thẳng góc sang phải, hướng ề phía bắc. Bên phải con sông là đường Lê Trung Đình. Có thể thấy bức tường của pháo đài. Bên trái con sông vẫn còn nhà ở, chưa mở đường được.



Khoảng 600 m đường sông thì Ngự Hà lại bẻ góc sang hướng đông-tây, bên phải con sông vẫn là đường Lê Trung Đình, bên trái việc giải tỏa nhà sát mặt sông vẫn chưa xong. Xa xa là cầu Kho. Đây là cầu trên đường Đinh Tiên Hoàng, là đường chạy từ cửa Đông Nam (Thượng Tứ) ra cửa Chánh Bắc (cửa Hậu). Thời Gia Long, năm 1808, vua cho xây cầu bằng gỗ và đặt tên là Thanh Câu Kiều. Năm 1820 vua Minh Mạng cho xây lại cầu bằng gạch và đá dài 44, 62m, rộng 5, 10m, bên dưới trổ 3 đường thông thủy dạng vòm. Cửa giữa rộng 6, 40m, cửa bên rộng 4m. Nhà vua đặt tên là cầu Ngự Hà, nhưng dân gian quen gọi là cầu Kho vì ở phía nam của cầu, triều đình đặt nhiều nhà kho như kho lúa, kho tiền, kho muối, kho than, v.v.. Hiện nay vẫn còn ngôi miếu Kinh Thương là miếu thờ thần bảo vệ cho các kho.



Trong hình là nhà cửa ở bờ trái con sông là nhà đã cắt bớt diện tích để nhường đất cho đường ven sông đang mở.



Cận cảnh hai cửa vòm thông thủy. Cửa bên nhỏ hơn cửa giữa.



Ca nô chui qua cửa giữa. Phó nhòm hướng ống kính ra sau và chụp hình mặt bên kia, mặt phía tây của cầu Kho. Đi qua khỏi cầu nhìn về bên phải có thể thấy đường Lê Trung Đình đã giải tỏa xong nhà cửa. Bờ bên trái là đường Trần Quí Cáp, chỉ có một đoạn có đường. Nhà sát bờ sông vẫn còn rất nhiều.



Ngự Hà lại bẻ góc sang hướng bắc-nam. Bên trái con sông là đường Phùng Hưng, nơi có trường đại học Nông Lâm.


 

Nằm kề Đại Học Nông Lâm là Đại Học Kinh Tế. Ở đoạn sông này xưa kia có cầu Bác Tế do vua Thiệu Trị cho xây dựng năm 1841, dài 40, 80m, rộng 2, 76m sơn màu đỏ, nằm sau lưng kho tiền cho nên dân gian gọi là cầu Son Kho Tiền. Tiếc rằng cây cầu ấy nay không còn.



Bờ bên phải là đường Trần Văn Kỷ, nơi có ký túc xá sinh viên. Cuối đường Trần Văn Kỷ, con sông bẻ góc theo hướng đông-tây trở lại.



Đằng kia là cầu Khánh Ninh, là cầu bắc từ đường Triệu Quang Phục sang đường Trần Văn Kỷ (qua cầu đi thẳng) và Ngô Thế Lân (qua cầu rẽ trái). Cầu xây năm 1825 bằng gạch và đá, chiều dài là 44, 62m, rộng 4, 33m, bên dưới có cửa thông thủy rộng 6,40m. Đầu cầu phía bắc có nhà bia, nơi dựng Khánh Ninh Kiều Bi Ký của vua Minh Mạng ghi lại việc dựng cầu. Gần đó, bên bờ bắc sông Ngự Hà có cung Khánh Ninh là một biệt cung của vua Minh Mạng nay cũng không còn. Trước 1975 có một đại đội trú đóng ở khu vực này, gần sân bay Tây Lộc tên là đại đội Hắc Báo, cho nên dân gian gọi cầu này là cống Hắc Báo.

Trên đoạn sông này xưa kia có một cầu nữa, nối từ đường Lê Huân sang đường Ngô Thế Lân, gặp cung Bảo Định, là một biệt cung của vua Thiệu Trị, nằm kề cung Khánh Ninh, do vua Thiệu Trị cho xây và đặt tên là Bình Kiều. Nhưng tiếc thay cả cung Bảo Định lẫn Bình Kiều nay không còn.


xem tiếp phần 4