Bên cạnh Mỹ Sơn trầm mặc là Hội An rộn ràng, một điểm đến nhộn nhịp của du khách bốn phương. Phố Hội nay là thành phố của tỉnh Quảng Nam, nằm cách Đà Nẳng khoảng 30 km.
Khi chiều xuống là lúc Phố Hội chuyển mình, chuẩn bị cho một đêm náo nhiệt, và đêm nào cũng như có lễ hội do đông đảo du khách đổ xô đến mấy con phố nhỏ hẹp, gọi là phố cổ - cổ như thế nào thì có lẽ phải giở lại mấy trang lịch sử.

Xưa kia Hội An vốn là một đô thị cổ của vương quốc Champa (Chiêm Thành), là một cảng thị sầm uất do nằm gần với Đại Chiêm Hải Khẩu (cửa Đại) và kinh đô Trà Kiệu. Người ta đã phát hiện những di chỉ khảo cổ với các hiện vật như gốm sứ Champa, Trung Quốc, Á rập, những đồ trang sức đến từ Trung Đông, Ấn Độ và trong các thư tịch cổ ở Trung Quốc, Ấn Độ, Ba Tư đều nhắc đến vịnh Trà Nhiêu (phía nam Hội An) là nơi các thương thuyền thường ghé bến.

Khoảng cuối thế kỷ XV, người Đại Việt đến định cư. Năm 1558, Nguyễn Hòang được cử vào trấn thủ đất Thuận Hóa, và năm 1570 lại kiêm trấn thủ Quảng Nam (lúc ấy bao gồm Quảng Nam, Quảng Ngãi và Bình Định). Năm 1602, chúa Nguyễn cử con là Nguyễn Phúc Nguyên phụ trách cai quản xứ Quảng Nam, đóng dinh tại Thanh Chiêm. Hội An được thành lập trong khoảng 1602-1613 và trở thành một trong những cảng biển sầm uất nhất vùng Đông Nam Á.

Trong số các thương gia nước ngoài lưu lại lâu dài tại Hội An, thoạt đầu người Nhật chiếm số đông nhất. Họ đi thuyền buồm theo mùa gió đông bắc đến đây, xây kho hàng và ở lại để buôn bán. Khi cần trở lại, họ chờ tới mùa gió tây nam. Đặc biệt, người Nhật cung cấp đồng, sắt, lưu huỳnh cho chúa Nguyễn để đúc súng, và bán cho quân đội cả kiếm Nhật (đó là không kể tới chuyện dạy võ nghệ cho người Việt). Trong khi đó, người Bồ Đào Nha (được mời ra Phú Xuân) chuyển giao phương pháp đúc súng thần công. Chúa Nguyễn Phúc Nguyên đã nhận một người Nhật tên là Toba làm con nuôi và gã một con gái của mình cho một thương gia Nhật tên là Ataki Sutaru và giao cho người này phụ trách việc thu thuế các tàu buôn ở Hội An.
Người Nhật xây nhiều nhà cửa và một cây cầu, gọi là cầu Nhật Bản, mà sau này chúa Nguyễn Phúc Chu đã đặt tên là Lai Viễn Kiều (hiện tấm biển tên cầu mang thủ bút của ngài vẫn còn treo ở đây). Dân gian thì gọi là chùa Cầu vì trên cầu có thờ Bắc Đế Trấn Vũ, là một vị thần của Đạo giáo.

Người Nhật xây cầu trên một đoạn sông ngắn, mà đây là bến cho tàu thuyền đậu, dài chỉ khoảng 200m. Dân địa phương gọi là sông Cổ Cò. Sông này là một nhánh nằm thẳng góc với sông Hoài, là nhánh hạ lưu của sông Thu Bồn. Họ xây dựng một dãy nhà dọc theo sông trên con đường Bạch Đằng ngày nay.

Thương buôn có số lượng đông thứ hai là người Trung Hoa. Ngoài các nhà buôn theo tàu viễn dương đến đây trước, một số lớn người Hoa trung thành với triều Minh đổ về xứ Đàng Trong tỵ nạn trong giai đoạn nhà Minh bị nhà Thanh lật đổ (được gọi là người Minh Hương). Sau đó, những nhà buôn người Hoa ăn mặc theo kiểu Mãn Thanh (gọi là người Khách trú), cũng kéo đến.Phố của người Hoa nằm phố song song với phố của người Nhật, nằm trên đường mà ngày nay mang tên Trần Phú. Thế cho nên khu này, hồi xưa, người Việt gọi là Hai Phố, còn người Hoa gọi là Faifo (có phải phố?), bây giờ có người gọi là Hoài Phố.



Phố phường bắt đầu lên đèn. Không khí bắt đầu "chộn rộn."



Đây là một tiệm may. Hội An hấp dẫn du khách do tài nghệ cắt may rất nhanh chóng và giá rẻ. Cửa tiệm treo đèn lồng tròn kiểu Tàu và kiểu thuôn dài đặc biệt của Phố Hội.



Đây là một nhà cổ, được dùng làm gallery, bán các tác phẩm hội họa.



Chùa Cầu là đây, là biểu tượng của phố cổ Hội An. Một đầu cầu là đường Trần Phú, dãy phố còn nhiều di tích của người Hoa nhất. Bên kia cầu nay là đường Nguyễn Thị Minh Khai, cả hai đều là phố buôn bán.
Đa số du khách không quan tâm nhiều đến lịch sử, họ đến để tìm những trò vui làm thỏa mãn nhu cầu của các giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, . . . của họ.



Đây là một trò chơi dân gian trên đường Hai Bà Trưng mà người Huế gọi là đập om, nhưng đây là đập bùng binh. Người chơi thay vì bịt khăn lại mang mặt nạ và bước từ chỗ đứng, cách mục tiêu khoảng 4, 5 bước, cầm một cây gậy ngắn và đập vào chiếc bình bằng đất nung treo trên cao. Họ được phép bước đi thử, nhìn và tính toán trước khi mang mặt nạ vào tại điểm xuất phát. Nếu đập vỡ bình thì được thưởng một món quà nhỏ.



Để tăng thâm phần hồi hộp cho khán giả và cả người chơi, có một người cầm xập xỏa đập chan chát, làm náo động cả con đường và người MC, với micro và loa, la hét thật to: qua phải/ qua trái để đánh lừa người chơi.
Ai muốn chơi phải bỏ ra 5.000. Nhiều anh chị Tây ba lô cũng nhào vô thử. Bình quân, từ 10- 15 người chơi mới có 1 người đập trúng bùng binh. Nhà cái các trò chơi may rủi khi nào cũng "hốt sạch".



Đây là một trò chơi dân gian khác: đánh bài chòi, tổ chức ở mũi tàu, chỗ giao nhau giữa hai đường Nguyễn Thái Học và Bạch Đằng. Cũng để tăng thêm phần hồi hộp và thú vị cho trò chơi đỏ đen này, anh hiệu, người quản trò, sẽ hò những câu hò dân gian hài hước, trước khi hô to tên của con bài.



Người ta dùng bộ bài tới để chơi. Nhưng có lẽ các du khách nước ngoài không hiểu được phần hô bài của anh hiệu cho nên họ không tham gia. Mà người ngoài tỉnh có lẽ nghe giọng hô bài chòi của người địa phương cũng không thưởng thức nỗi cho nên cửa hàng có vẻ ế ẩm.



Những con bài được phóng lớn và dán lên các tấm bìa cứng cho người chơi cầm.



Du khách không chơi thì quay sang tìm một cảm giác khác: đó là thú ăn uống. Đặc sản nổi tiếng của Hội An là cao lầu, mì Quảng và cơm gà.

Những hàng quán lề đường còn bán các món chè bắp, chè hột sen, chè trôi nước, v.v. và đậu hủ, nước mía, sữa đậu nành, đậu phụng.



Các nhà hàng thì bán đủ loại thức ăn Á, Âu. Bàn ghế được đưa ra "tấn công" cả lề đường. Menu được ghi lên tấm bảng to để chào mời khách.
Và âm nhạc cũng không thiếu: rất nhiều thể loại âm nhạc trầm bổng du dương phát ra từ các quán cà phê, nhà hàng, và cả những tiệm bán quần áo.



Sau khi đi bộ loanh quanh, cháu bé thỏ thẻ "mỏi chân rồi"- mà khi mệt mỏi thì mọi thú vui, mọi cảm giác không còn hấp dẫn như lúc ban đầu.
Thôi thì đành lên xe xích lô dạo một vòng phố và trở về phòng ở khách sạn.

(Tiếp theo phần 2)