Đặng Ngọc Phú Ḥa

LÊ CAO PHAN – CÁNH CHIM LAM ĐẦU ĐÀN

Tưởng niệm Huynh trưởng – Nhạc sĩ Quảng Hội Lê Cao Phan

 


          Nhạc sĩ Lê Cao Phan được biết đến như một trong những cánh chim đầu đàn của ḍng tân nhạc Phật giáo từ nửa đầu thế kỷ 20, bên cạnh các nhạc sĩ Phật tử như Bửu Bác, Ưng Hội, Lê Lừng, Thẩm Oánh, Nguyên Thông, Hoàng Cang, Lê Mộng Nguyên, Phạm Mạnh Cương… và nhiều tác giả khác. Ông là một huynh trưởng được rất nhiều người yêu mến với Pháp danh Quảng Hội trong tổ chức Gia Đ́nh Phật Tử Việt Nam.

Trước thập niên 50, ông từng cùng nhạc sĩ Lê Thương thành lập ban nhạc “Măng Non” cổ xúy cho ḍng nhạc thiếu nhi với những bài hát như “Chuột cắp trứng”, “Hai chú gà con”, “Đám ma con Mèo”,” Bài ca t́nh bạn”, “ Ngựa tàu cau”... với những giai điệu đơn giản nhưng cô đọng, nội dung trong sáng và dí dỏm, dễ hát, dễ nhớ và rất dễ thương. Tuổi thơ ai đă từng hát những bài ấy hẳn sẽ bồi hồi nhớ lại, ấn tượng Nhạc Nhi đồng của Lê Cao Phan thật khó phai.

Cuộc đời đặt lên vai con người tài hoa ấy một lúc ba quang gánh: Trí thức, Nhà giáo và Nghệ sĩ. Đa tài trên nhiều lĩnh vực nghệ thuật: thơ ca, âm nhạc, điêu khắc, hội họa. Là một huynh trưởng Gia Đ́nh Phật Tử (GĐPT), người nghệ sĩ áo lam với trái tim Lửa Dũng ấy luôn mang hoài băo dùng chiếc thuyền nghệ thuật nhỏ bé của ḿnh để đưa các thế hệ thanh nhiên đi vào Đạo – dưới ánh sáng của Đức Từ Phụ, trong suốt hơn 60 năm kể từ những ngày đầu tiên khi tổ chức GĐPT mới thành lập.

Là một trí thức nhiệt tâm với phong trào chấn hưng Phật giáo, một người luôn trăn trở cho tương lai tuổi trẻ Việt Nam, ông đă đóng góp không mệt mỏi vào các hoạt động giáo dục thanh thiếu nhi. Và bằng tất cả ḷng nhiệt huyết của một người anh trong tổ chức GĐPT, ông sử dụng âm nhạc như một phương tiện để đưa thanh thiếu nhi hướng đến lư tưởng sống phụng sự tha nhân. Ngoài những bài hát phổ biến và quen thuộc với đoàn sinh GĐPT như “Ḷng hiếu chim Oanh Vũ”, “Tiến trong ánh vàng”, hay “Bài ca Lửa Dũng”..., nhiều bài hát của ông được chọn làm bài ca chính thức tại các trại huấn luyện GĐPT, như “Vườn Xanh” được chọn làm bài ca chính thức trại Lộc Uyển (bậc Kiên), “Đồng ca đoàn kết” được chọn làm bài ca chính thức của các trại A Dục (bậc Tŕ), và “Huyền Trang ca” được chọn làm bài ca chính thức của các trại Huyền Trang (bậc Định).

Có một ca khúc mà Lê Cao Phan chỉ tham gia viết lời, c̣n giai điệu do người bạn vong niên của ông, Nhạc sĩ Thẩm Oánh viết, đó là “Cao lời tâm ước”. Niềm mong ước sâu sắc trong tim, ḷng tự hứa với ḷng rằng: “những Phật tử chân chính phải cần kíp thống nhất ư chí, lực lượng để hoằng dương chính pháp của Đức Thích Ca Thế Tôn, hầu góp phần xây dựng nền ḥa b́nh an lạc” (Trích “Lời hiệu triệu thống nhất Phật giáo”, ngày 10/4/1951).

“Cao lời tâm ước”, như một dự đoán về một sự kiện trọng đại sắp được diễn ra, sẽ được h́nh thành. Và “Cao lời tâm ước” như dọn đường, như tiền thân của một tác phẩm đặc biệt, sẽ h́nh thành từ chính người nghệ sĩ áo lam này: nhạc khúc Phật Giáo Việt Nam.

Mùa Phật Đản năm 1951, Hội nghị thống nhất Phật giáo toàn quốc đă diễn ra tại chùa Từ Đàm lịch sử (từ ngày 6 đến ngày 10 tháng 5 năm 1951). Chính trong thời khắc thiêng liêng đó, ḥa trong niềm hoan hỷ tột cùng của Phật giáo đồ cả nước, với niềm kính tín Tam Bảo và niềm xúc cảm dâng trào, trái tim Lửa Dũng cháy bỏng của người nghệ sĩ Áo Lam ấy đă rung lên từng nhịp trên thang âm ngũ cung – nhạc khúc thiêng liêng Phật giáo Việt Nam chính thức nhẹ bước vào đời: “Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất Bắc Nam Trung từ nay. Nào cùng nắm tay kết nên một đài sen. Cùng làm sao cho đóa sen người đ̣i nơi ngát hương. Muôn phương thấm nhuần Phật Giáo Việt Nam.”

Cũng chính tại sự kiện trọng đại này, Đạo Kỳ ngũ sắc của Phật giáo – biểu tượng thiêng liêng gắn kết niềm tin, lư tưởng của những người con Phật trên khắp năm châu trong ánh hào quang của Đạo Pháp, đă chính thức được Hội Nghị công nhận.

Kể từ khi nhạc khúc Phật Giáo Việt Nam được công diễn lần đầu tiên trong dịp Bế mạc Hội nghị thống nhất Phật giáo, vào tối ngày 9 tháng 5 năm 1951 tại chùa Từ Đàm, do nhóm đoàn sinh GĐPT thời bấy giờ được vinh dự tŕnh diễn, không lâu sau đó, bài hát được đông đảo huynh trưởng, đoàn sinh yêu thích, phổ biến thông qua các buổi sinh hoạt GĐPT, đầu tiên từ Huế sau đó lan nhanh qua các tỉnh thành khác trong cả nước.

Tác phẩm này cũng được Chương tŕnh Phát thanh Phật giáo Huế chọn làm nhạc hiệu trong các chương tŕnh phát sóng ở Huế dưới h́nh thức ḥa tấu, và nhờ thế, tác phẩm này được quảng bá rộng răi hơn trên phương tiện truyền thông, không chỉ trong giới Tăng Ni, Phật tử mà lan rộng ra giáo giới, sinh viên học sinh, giới trí thức cũng như quần chúng b́nh dân.

Trong khoảng những năm 1964 – 1965, Nhạc khúc này được thu âm qua giọng ca của nữ ca sĩ Thái Thanh, với ban Hợp ca Thăng Long phụ bè trên sóng phát thanh. Đến khoảng năm 1970, bài hát này được Trung Tâm Hoa Đàm phát hành trên băng cassette C90, Mặt A với tựa “Băng Ca Nhạc Phật Giáo 5”. Chính giọng ca Thái Thanh cùng ban Hợp ca Thăng Long, với phần ḥa âm phối khí của nhạc sĩ Hoài Bắc Phạm Đ́nh Chương, Nhạc khúc này đă thực sự gây nhiều xúc động cho nhiều người, nhiều giới, nhiều thế hệ.

Tại Đại hội Phật giáo toàn quốc vào cuối tháng 11 năm 2007, nhạc khúc Phật Giáo Việt Nam của tác giả Lê Cao Phan chính thức được Giáo hội Phật Giáo Việt Nam công nhận là Đạo Ca của Giáo hội Phật giáo Việt Nam (theo Quy định tại Điều 4, Chương I, Hiến chương Tu chỉnh tại Đại hội Đại biểu toàn quốc GHPGVN, kỳ VI, 2007).

Với mong muốn có được bản ḥa âm phối khí chính thức cho Đạo Ca Phật Giáo Việt Nam của chư Tôn đức trong Ban Văn hóa Trung ương GHPGVN, nhiều trí thức, văn nghệ sĩ Phật tử đă cùng tham gia thực hiện, trong đó có người con trai của cố huynh trưởng Ban Hướng Dẫn GĐPT Thừa Thiên - Huế đă kế tục lư tưởng của thân sinh ḿnh qua việc viết phần Ḥa âm Phối khí cho Đạo Ca, đầu tiên là bản sơ thảo viết cho dàn nhạc dây (strings). Sau đó, người đồng sự là nhạc sĩ Trương Ngọc Chiến (Học Viện Âm Nhạc Huế) đă hoàn chỉnh tổng phổ tác phẩm Đạo Ca thành bản Ḥa âm Phối khí cho dàn nhạc Giao Hưởng. Đầu năm 2009, bản Đạo thiều và Đạo ca Phật Giáo Việt Nam chính thức được thu âm tại Huế, do các huynh trưởng, đoàn sinh GĐPT, các nghệ sĩ cùng với một số giảng viên và sinh viên Học Viện Âm Nhạc Huế thực hiện.

Trong đêm Bế mạc Tuần Văn Hóa Phật Giáo 2009 tại Nha Trang, Ban Văn hóa Trung ương đă chính thức ra mắt bản ḥa âm phối khí Đạo thiều Đạo ca Phật giáo Việt Nam để sử dụng trong các nghi thức quan trọng của Giáo hội. Tác phẩm được toàn ban Văn nghệ cùng dàn đồng ca gần 100 huynh trưởng, đoàn sinh GĐPT Nha Trang tŕnh diễn đă làm vỡ ̣a xúc cảm của tất cả đại biểu trong hội trường.

Cũng trong dịp này, chư tôn đức Ban Văn hóa và những người thực hiện đă trực tiếp tham khảo ư kiến với chính tác giả để làm rơ sự chính xác tuyệt đối phần Nhạc và Lời của tác phẩm. Và chính tác giả cũng đă giải thích cho chúng tôi ư nghĩa của những ca từ được sử dụng trong tác phẩm. Ví dụ: “Cùng làm sao cho đóa sen người đ̣i nơi ngát hương” (chứ không phải “đóa sen ngời đời đời ngát hương” như vẫn thường hát); hoặc “Bao mối vui lành tràn lan hầu tan đau đớn” (chứ không phải một số bản ghi là “... ḥng tan đau đớn”). Tác giả giải thích: “đóa sen người” tức mỗi người đều có “đóa sen tinh khiết” trong ḿnh; và “đ̣i nơi” có nghĩa là khắp nơi (theo từ cổ vùng Quảng Trị), có nghĩa là phải cùng nhau làm sao để “hương sen” ấy lan tỏa khắp nơi.

Hơn 60 năm trôi qua, ḍng Nhạc Lam vẫn măi lưu hương trong trong Tâm, Trí của những người con Phật. Nhiều thế hệ nhạc sĩ, huynh trưởng đă và đang tiếp tục cống hiến, góp phần làm phong phú cho ḍng nhạc Phật giáo nói chung và Nhạc Lam nói riêng. Hy vọng rồi đây, kế thừa những cánh chim Lam đầu đàn tiền bối, ḍng nhạc Phật giáo sẽ ngày càng khởi sắc hơn, không chỉ trong lĩnh vực sáng tác mà c̣n ở nhiều lĩnh vực khác, như ḥa âm phối khí, chuyển soạn hợp xướng, dàn dựng, biên tập, thu âm để có được những tác phẩm có chất lượng đúng nhất, tốt nhất trong việc lưu trữ cũng như sinh hoạt và biểu diễn.

Khi tờ lịch đầu tiên của năm 2004 rơi xuống, cũng là ngày người anh Cả của Gia Đ́nh Áo Lam chúng ta – Huynh trưởng Cấp Dũng Quảng Hội Lê Cao Phan, tự Nhuận Pháp, hiệu Tầm Phương đă xả báo thân về cơi Phật.
Dẫu Cánh Chim Lam đầu đàn đă khuất bóng cuối chân trời, nhưng những ǵ mà người huynh trưởng nhiệt huyết và tài hoa ấy của GĐPT Việt Nam vẫn măi lưu dấu trong tâm chúng ta với Nhạc Khúc bất hủ, để lại cho lịch sử của Phật giáo nước nhà một khúc hát Đạo Thiêng, một viên ngọc vô giá: Đạo Ca Phật Giáo Việt Nam.

Huế, Mùa Sen Nở - Phật lịch 2558

BOX:
Huynh trưởng – Nhạc sĩ Quảng Hội Lê Cao Phan
Sinh ngày 25 tháng 9 năm 1923 (17/8/Quư Hợi)
tại Ngô Xá Đông - Triệu Phong - Quảng Trị.
Tốt nghiệp bằng Cao đẳng Tiểu học Đông Dương (DEPSI),
Nguyên Trưởng ban Hướng dẫn GĐPT Thừa Thiên (1951-1953),
Nguyên Ủy viên Văn nghệ Ban Hướng dẫn GĐPT Trung Phần,
Xă báo thân chiều ngày 02 tháng 01 năm 2014 (02/12/Quư Tỵ),
Tại TP. HCM, thượng thọ 92 tuổi.
 

____

Phụ chú của a2a :

Một số nhạc Lê Cao Phan có thể t́m thấy ở đây :

http://www.gdptvn-hoaky.com/files/ddvmn/nhacdien/MUCLUCNHAC.htm

 

cd đạo ca

Trang Khúc Dương

art2all.net