QUÁN VĂN

 


Sống và Viết
LTS : Sau những số báo với chủ đề là các ḍng sông, từ sông Côn, sông Cái, Sông Dinh… đến sông Seine, sông Mường Mán… Quán Văn đă “bơi” để đuổi bắt thơ văn.. mặc dù chưa đuối sức nhưng nhóm chủ biên lần này thay đổi không khí, tạm xa sông để “leo” lên vùng đồi núi cao nguyên với chủ đề “Đà Lạt, ngày TÔI về ”. Gọi là tạm v́ QV chỉ xem đồi núi như một trạm dừng chân trước khi trở lại với những ḍng sông dọc ngang chảy qua đất nước…
Cùng với chủ đề “Ngày tôi về”, chúng tôi xin giới thiệu lịch sử một bài hát ..trở về…đă vượt thời gian hơn thế kỷ để truyền cảm xúc đến nhiều thế hệ người nghe: “Trở về mái nhà xưa”, ngoài lời Việt của Phạm Duy c̣n có thêm lời Việt “Về Quê Xưa” của nhà phê b́nh văn học Đặng Tiến.

 

“Trở về mái nhà xưa”

Bài ca Napoli của anh em nhà De Curtis
 

Trương Văn Dân

 

Bài hát nổi tiếng “Trở về mái nhà xưa” (Torna a Surriento) của Ernesto de Curtis (Ư) được Phạm Duy viết lời Việt đă ngân vang từ nhiều năm nay và thường được hiểu như một bài ca về về t́nh hoài hương hay nói về t́nh yêu nhưng sự thực không phải thế.

Đó là bài hát của vùng Napoli ( Naples), được sáng tác từ năm 1902 bởi hai anh em nhà De Curis, nhạc của Ernesto De Curis và lời bằng tiếng địa phương Napoli (Napoletano) của Giambattista De Curis.

Vừa mới ra đời bài hát này đă trở nên nổi tiếng và cho đến nay đă được hát bởi những ca sĩ lừng danh của Ư và trên thế giới : Tito Schipa, Beniamino Gigli, Elvis Presley, Dean Martin, José Carreras, Plácido Domingo, Luciano Pavarotti, Meat Loaf, Mario Lanza, Franco Corelli, Robertino Loretti, Giuseppe Di Stefano, Francesco Albanese, Giuni Russo e Andrea Bocelli.

Claude Aveling sau đó đă viết lời bằng tiếng anh với tựa đề Come Back to Sorrento và cũng từ đó mà Doc Pomus và Mort Shuman đă chỉnh sửa đôi chút để Elvis Presley hát với tựa đề là Surrender.

Bài hát được tŕnh diễn trước công chúng vào năm 1902 bởi hai ca sĩ giọng nam cao (Tenor) là Giovanni Ambrosini e Maria Cappiello nhân cơ hội ngài thủ tướng Giuseppe Zanardelli đến thăm thị trấn Sorrento và sắp sửa lên đường. Chính ông Guglielmo Tramontano, thị trưởng thành phố Sorrento đă yêu cầu hai anh em De Curtis gấp rút sáng tác bản nhạc này để nhắc nhở ngài thủ tướng đừng quên lời hứa là sẽ thực hiện các dự án công ích cần thiết cho thành phố là hệ thống cống rănh, thoát nước (có tài liệu nói là xây dựng nhà Bưu điện) lúc này vẫn chưa có.

Cũng có tài liệu nói là thực ra anh em nhà De Curtis đă viết bản nhạc này từ năm 1894, nghĩa là 8 năm trước khi tŕnh diễn trước công chúng, và lời bài hát đă được sửa đổi để thích ứng với cơ hội chia tay ngài thủ tướng.

Nên nhớ là bài hát này cho đến nay chỉ được hát bằng tiếng địa phương của vùng Napoli. Dưới đây chúng tôi ghi lại lời bài hát bằng tiếng Napoli, được ... “dịch” ra tiếng Ư và sau đó là bản dịch nghĩa bằng tiếng Việt:

 

(Lời bằng tiếng địa phương Napoli- Napolitano)
Torna a Surriento


« Vide 'o mare quant’è bello,
spira tanto sentimento,
Comme tu a chi tiene a' mente,
Ca scetato 'o faje sunnà.
Guarda ca chistu ciardino;
Siente, sie’ sti sciure arance:
Nu profumo accussi fino
Dinto 'o core se ne va…
E tu dice: "I’ parto, addio!"
T’alluntane da 'stu core…
Da la terra de l’ammore…
Tiene 'o core 'e nun turnà?
Ma nun me lassà,
Nun darme sto turmiento!
Torna a Surriento,
famme campà!
Vide 'o mare de Surriento,
che tesoro tene 'nfunno:
chi ha girato tutto 'o munno
nun l'ha visto comm'a ccà.
Guarda attuorno sti serene,
ca te guardano 'ncantate,
e te vonno tantu bene...
Te vulessero vasà.
E tu dice: "I' parto, addio!"
T'alluntane da 'stu core
Da la terra de l'ammore
Tiene 'o core 'e nun turnà?
Ma nun me lassà,
Nun darme stu turmiento!
Torna a Surriento,
Famme campà! »

 

 

(Lời dịch ra tiếng Ư)

Tornare a Sorrento


« Vedi il mare come è bello,
Ispira molto sentimento,
Come tu che a chi guardi,
Da sveglio lo fai sognare.
Guarda, guarda questo giardino;
Senti, senti questi fiori d'arancio:
Un profumo coś delicato
Dentro al cuore se ne va…
E tu dici: "Io parto, addio!"
Ti allontani da questo cuore…
Dalla terra dell'amore…
Hai il cuore di non tornare?
Ma non mi lasciare,
Non darmi questo tormento!
Torna a Sorrento,
Fammi vivere!
Vedi il mare di Sorrento,
Che tesori ha nel fondo:
Chi ha girato tutto il mondo
Non l'ha visto come qua.
Guarda intorno queste Sirene,
Che ti guardano incantate,
E ti vogliono tanto bene…
Ti vorrebbero baciare.
E tu dici: "Io parto, addio!"
Ti allontani da questo cuore…
Dalla terra dell'amore…
Hai il cuore di non tornare?
Ma non mi lasciare,
Non darmi questo tormento!
Torna a Sorrento,
Fammi vivere! »

Bản dịch tiếng Việt :


Nh́n xem biển đẹp làm sao
Làm dâng trào bao cảm xúc
Nếu như anh đang nghĩ về người yêu
Th́ người ấy cũng mơ thấy anh, dù đang thức

Hăy nh́n đi, ngắm kỹ khu vườn này
Lắng nghe hương thơm của hoa cam
Một mùi thơm tinh khiết
Đang tràn ngập trái tim ḿnh

Thế mà anh cứ nói “ xin vĩnh biệt, tôi đi!”
Rời xa mảnh đất này
Nhẫn tâm ĺa bỏ vùng đất t́nh yêu
Đi măi và không quay trở lại?

Xin anh đừng bỏ rơi tôi!
Cho tôi nỗi đớn đau này.
Xin hăy trở về Sorrento
Và cho tôi được sống!

Hăy nh́n vùng biến Sorrento
Nó có cả một kho tàng dưới đáy :
Mà dù đi khắp thế gian
Anh cũng không thể nào t́m thấy!

Anh hăy nh́n những mỹ nhân ngư
Đang e lệ và nh́n anh tŕu mến
V́ muốn vuốt ve anh
Và ôm hôn anh say đắm

Thế mà anh cứ nói “ xin vĩnh biệt, tôi đi!”
Rời xa mảnh đất này
Nhẫn tâm ĺa bỏ vùng đất t́nh yêu
Đi măi và không quay trở lại?

Xin anh đừng bỏ rơi tôi!
Cho tôi nỗi đớn đau này.
Xin hăy trở về Sorrento
Và cho tôi được sống!

 

Khi tiếng hát được cất lên th́ âm vang của nó làm ngài thủ tướng bất ngờ và kinh ngạc. Ông rất xúc động v́ được đề tặng một bài ca rất hay với lời gọi mời Quay lại Sorrento.

Và nhờ bài hát này mà sau đó hệ thống thoát nước ( hay sở Bưu điện) đă được thực hiện ở Sorrento.

Vài năm sau đó, lời của bài hát c̣n được sửa đổi vài lời để tham dự vào lễ hội Piedigrotta và sự thành công này làm vang dội khắp nước Ư và lan ra khắp thế giới.

Sự thành công của bài hát chắc chắn là nhờ bản nhạc hay nhưng cũng có thể v́ sau đó ư nghĩa nguyên thủy đă bị đánh mất để trở thành một bài hát ca tụng t́nh yêu, như lời mời gọi của chàng ( hay nàng) hăy quay về nơi mà hai người từng sống hạnh phúc.


Sau đây là bài hát: Trở về mái nhà xưa, lời việt của Phạm Duy:

Về đây khi mái tóc c̣n xanh xanh.
Về đây với mầu gió ngày lang thang
Về đây với xác hiu hắt lạnh lùng.
Ôi lăng du quay về điêu tàn.

Đâu tiếng đàn ngoài hiên mưa ?
Và đâu bướm tơ, vui cùng mùa ?
Một mùa Xuân mới, mắt êm nắng hào hoa.

Về đây nghe tiếng hú hồn mê oan.
Về đây lắng trầm khúc nhạc truy hoan.
Về đây nhé ! Cắm xong chiếc thuyền hồn
Ôi thoáng nghe dây ḷng tiếc đờn.

Mái tóc nhà lưu luyến vạt trăng xanh.
Nếu mưa về yêu lấy hạt long lanh.
Chờ mong nắng cho tươi đời xuân xanh.
Người xa vắng biết đâu nấm nhà buồn

Đốt ánh đèn in bóng vào rêu xanh.
Sẽ thấy cười tan vỡ hồn đêm thanh.
Và nghe thấy kiếp xưa bước nhẹ về
Đang khóc than trên đường năo nề.

Thôi nhé đừng hoài âm xưa
Giọt mưa đă gieo trên thềm nhà
Người ngồi im bóng
Lắng nghe tháng ngày qua.



Và lời Việt của Đặng Tiến:

VỀ QUÊ XƯA

Về quê xưa nghe tóc vừa phai sương
Về bên em quên tháng ngày tha phương
Về sông nước lênh đênh chiếc thuyền t́nh,
Mơ có nhau cho t́nh an lành.
Đón nắng vàng yêu bướm vườn trưa xưa
Lắng tiếng đàn âu yếm buồn đêm mưa
Và đôi lứa chung đôi t́nh say sưa
Và đôi lứa yên vui với hồn mùa.
Đón em về kết tóc làm chiêm bao
Đón em về mắt sáng làm trăng sao
Và môi thắm, môi thơm ngát ngạt ngào
Cho tiếng ca hôn lên tiếng cười
Đôi mắt người c̣n mưa ngâu
Cầu Ô Thước mau giăng nhịp cầu
Nhịp cầu ân ái nối xưa với ngh́n sau
Mùa thu nao ai hát buồn thu phai
Mùa xuân nay em hát mùa xuân vui
Cùng hoa lá gieo vui với t́nh người
Cho ái ân vang âm cuối đời
Nhớ thu nào ai khóc đời đau thuơng
Đến thu này em hát lời yêu đương
Lời em hát lâng lâng niềm yêu thương
Về bôi xóa... bao nhiêu nỗi đoạn trường
Nhớ đêm này em hát một đêm vui
Hát con thuyền im bến c̣n ra khơi
Thuyền im bến, ra khơi lúc trở về
Ôi bến vui, vui trọn ước thề
Em: tuyết in đầu non côi
Là trăng sáng muôn thu tuyệt vời
Là vầng trăng sáng
Sáng soi suốt ngh́n thu.

30-8-2008
Đặng Tiến

 

Cuối cùng xin mời các bạn, nếu muốn, có thể nghe Phạm Ngọc Lân đàn và hát “Về Quê Xưa” theo link dưới đây:

https://www.youtube.com/watch?v=AgTqVEErR-8

_____

Và ở a2a :

http://www.art2all.net/nhac/phamngoclan/vequexua.html

 

 

 

Trang Trương Văn Dân

art2all.net