|
THĂM BẢO TÀNG ĐIÊU KHẮC CHĂM ĐÀ NẴNG
Cây sứ cổ thụ ở mặt trước bảo tàng điêu khắc Chăm Đà Nẵng Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng là nơi lưu giữ qui mô nhất những hiện vật điêu khắc c̣n sót lại của dân tộc Chăm trong những lần khai quật, hoặc t́m thấy ở các tháp Chăm ở những tỉnh duyên hải miền trungViệt Nam. Bảo tàng Điêu khắc Chăm được người Pháp xây dựng từ năm 1915, măi đến năm 1936 mới hoàn thành. Du khách đến Đà Nẵng ắt hẳn không thể quên địa điểm nổi tiếng này, tọa lạc ngay trung tâm thành phố: mặt tiền nh́n ra đường Trưng Nữ Vương, c̣n mặt kia nh́n ra sông Hàn lộng gió bốn mùa. ***** Thường trú tại thành phố sông Hàn, lại theo “nghề cầm phấn” nên có thể nói: Bảo tàng Điêu khắc Chăm là nơi cô tṛ tôi đáo lai thường xuyên. Khi th́ tập trung ngơ bên này sông Hàn, đợi học tṛ đi dă ngoại cuối năm học; hay làm một buổi ngoại khóa về văn hóa Chăm bổ sung cho vốn hiểu biết của cô tṛ… Nhân dịp cô bạn Giáng Hương từ phố núi Plei-Ku xuống chơi ngày 10.2.2011, tôi cùng bạn làm một chuyến viếng thăm quanh thành phố sông Hàn. Điểm đến đầu tiên là: Bảo tàng Điêu khắc Chăm. “Đẹp quá!”, đó lời Giáng Hương thốt lên khi đặt chân vào mặt trước bảo tàng. Nghe đâu cây sứ cổ thụ có từ lúc mới thành lập, dáng rất đẹp, tô điểm cho quang cảnh bảo tàng nên thơ thêm. Du khách đông vô kể, phần đông là người nước ngoài và học sinh, sinh viên. Theo Bách khoa toàn thư Việt th́: “Tổng số hiện vật nghệ thuật trưng bày tại bảo tàng lên tới khoảng 500 món và được phân chia theo các gian pḥng tương ứng với các khu vực địa lư nơi chúng được phát hiện gồm pḥng Mỹ Sơn, Trà Kiệu, Đồng Dương, Tháp Mẫm và các hành lang Quảng Trị, Quảng Nam, Quảng Ngăi, Kon Tum, Quảng B́nh và B́nh Định…” Mục đích chỉ là viếng thăm nên chúng tôi không tra cứu tài liệu như những người nước ngoài đang chăm chú lật từng trang sách hay dùng kính lúp soi thật kĩ vào các hoa văn trên các tượng đá mà chỉ dạo chơi, xem qua để có cái nh́n tổng thể về nghệ thuật điêu khắc Chăm. Mới vào cửa pḥng trưng bày, ấn tượng rất đậm nét là một pho tượng có tên thần Trí Tuệ và May Mắn, có đầu h́nh con voi với cái ṿi và hai tai rất to mà hai mắt nhỏ, trong tư thế ngồi xếp bằng hai chân như kiểu ngồi thiền. Pho tượng với dáng vẻ khá độc đáo nên du khách đến xem và chụp h́nh nhiều lắm!
Tượng thần Trí Tuệ và May Mắn Chúng tôi đến thăm pḥng trưng bày Đồng Dương. Đây là những di tích Chăm t́m thấy tại làng Đồng Dương, xă B́nh Định, huyện Thăng B́nh, tỉnh Quảng Nam, cách trung tâm thành phố Đà Nẵng khoảng 60 km về phía tây nam. Theo tài liệu của Bảo tàng Điêu khắc Chăm, Đà Nẵng th́: “Khu đền tháp Đồng Dương không chỉ đánh dấu sự ra đời một triều đại mới hay một tên gọi mới cho đất nước Chăm-pa mà c̣n đánh dấu sự thay đổi trong tín ngưỡng từ việc tôn thờ thần Siva là thần bảo hộ chính (như ở di tích Mỹ Sơn) sang thờ các vị Phật và Bồ tát… Hơn nửa thế kỷ sau khi các nhà khảo cổ Pháp khai quật, khảo tả về di tích này, đến năm 1978, nhân dân địa phương đă đào được một pho tượng bằng đồng ở khu vực này. Tượng cao 114 cm, đường nét chạm khắc tinh tế. Tượng được gọi tên là tượng Bồ tát Tara, tức là một trong số nhiều hiện thân của Bồ tát Quán Thế Âm (Avalokitesvara). Có thể đây là pho tượng đặt tại đài thờ trung tâm dâng cúng cho thần Lakshmindra Lokeshvara như được nhắc đến trong văn bia tại di tích Đồng Dương năm 875” Chúng tôi và rất nhiều du khách không khỏi bị cuốn hút trước hiện vật trưng bày ở pḥng Đồng Dương… trong đó có pho tượng đồng bồ tát Tara này. Tượng quá đẹp và “hấp dẫn”: bồ tát có bộ ngực trần, vun tṛn, nở nang, y như thật. Cách bài trí ánh sáng rất khéo léo, những luồng sáng tập trung chiếu vào bộ ngực trần của bồ tát làm cho mấy cô người nước ngoài cười tủm tỉm. Ai cũng xếp hàng đợi chụp một kiểu ảnh trước “người mẫu gợi cảm” thời xưa này! H́nh như được bồ tát truyền cho vẻ yêu kiều nên xem ra chúng tôi cũng duyên dáng thêm một chút khi ngồi dưới chân bồ tát xin kiểu h́nh kỉ niệm! Vẫn biết người Chăm có tục thờ cúng những sinh thực khí tượng trưng cho giống nữ (yoni) và nam (linga) hoặc có những pho tượng tạc h́nh những bầu vú của phụ nữ - tượng trưng cho tín ngưỡng phồn thực và xă hội mẫu hệ xưa; vậy mà chúng tôi vẫn ngạc nhiên khi nh́n tượng bồ tát Tara để ngực trần, eo rất thon trong cái váy dài đến chân có dáng vẻ thanh thanh, xinh xắn...Có lẽ đó cũng là mỹ cảm của người Chăm!
Giáng Hương và Huệ-Tâm dưới chân tượng bồ tát TARA Vốn theo đạo Phật nên chúng tôi kính cẩn nghiêng ḿnh trước bức tượng đá hai vị thần Hộ pháp cao gần 2 mét trong pḥng trưng bày Đồng Dương để mong… tinh thần thêm mạnh mẽ!
Tượng Hộ Pháp Khuôn mặt của hai thần hộ pháp có dáng vuông, cằm rộng, lông mày giao nhau, trán thấp, đó là nét kiến trúc đặc trưng của những pho tượng nam t́m thấy ở Đồng Dương. Chúng tôi đến quan sát pho tượng có biển đề tên Si va. “Theo truyền thuyết Siva là thần của các vũ điệu mà nổi danh nhất là vũ điệu Tandava ghi dấu sự vận động vĩnh cửu của vũ trụ.”( tài liệu của Bảo tàng điêu khắc Chăm Đà Nẵng). Thần Siva trong tư thế đang múa, trên hai cánh tay của thần mọc thêm mấy cánh phụ thể hiện sự vận động dẻo dai, trường tồn, bền bỉ giàu sức sống qua thời gian. Tượng Siva mềm mại rất đẹp tạc bằng đá.
Tượng thần SIVA Phía cuối pḥng trưng bày Tháp Mẫm -B́nh Định có các tượng đá lạ mắt như tượng thủy quái Makara, tượng Chim thần Garuda, tượng Voi-Sư tử, tượng Rồng… ở nhiều tư thế nghiêng, ngửa, thẳng…rất lạ mắt, thú vị và có dáng vẻ ngộ nghĩnh. Chúng tôi chọn tượng Rồng để chụp h́nh. Trong tâm thức người Việt, rồng là con vật linh thiêng, đem nước về cho mùa màng… Tôi không rơ người Chăm quan niệm ra sao về Rồng, định hỏi cho biết nhưng v́ người thuyết minh bận đón một đoàn du khách nước ngoài khá đông người nên không có cơ hội. Thôi hôm khác hỏi cũng được vậy. Bảo tàng điêu khắc Chăm có biết bao nhiêu là các pho tượng đẹp. Chúng tôi chỉ chọn chụp h́nh và giới thiệu vài tượng tiêu biểu thôi.
Tượng Rồng Nền văn minh Chăm để lại dấu ấn rơ nét qua kỹ thuật điêu khắc tượng và xây dựng các ngôi cổ tháp. Không hiểu sao tôi rất ngưỡng mộ nền văn hoá và văn minh của dân tộc Chăm. Chúng tôi ở trên vùng đất trước kia là cống phẩm của vua Chiêm Chế Mân dâng lên vua nhà Trần làm sính lễ cưới công chúa Huyền Trân nên trong ḷng vẫn có những cảm hoài khi nghĩ về dân tộc này. *****
Sông Hàn lấp lánh mặt trời, xa xa là núi Sơn Trà Rời bảo tàng Chăm, trời ngă chiều, lá cây xào xạc. Dù là giữa ḷng thành phố đông đúc mà vẫn cảm nhận một làn khói bay bay trên các mặt tượng dáng buồn buồn. Sông Hàn phía trước lấp lánh mặt trời đẹp vô kể, xa xa là núi Sơn Trà ẩn hiện trong làn mây trắng. Cô bạn Giáng Hương vẫn tấm tắc ngợi khen tŕnh độ tạc tượng đạt mức độ tinh xảo của các nghệ nhân Chăm…Tôi hẹn Giáng Hương: - Khi nào có dịp về Đà Nẵng lần nữa, ḿnh dắt đi thăm thánh địa Mỹ Sơn(*). Đến đó, bạn sẽ sững sờ trước dáng vẻ hùng vĩ, ngạo nghễ mà cổ kính, đẹp đến không bút mực nào tả nổi của những ngôi tháp Chăm giữa núi rừng. Bạn sẽ nghe gió thổi vi vu, cây lá phất phơ như những dáng h́nh cô vũ nữ trong điệu múa Ap-sa-ra nghiêng ngă…mà nghe hồn Chiêm xưa lăng đăng trời tà! Từ Bảo tàng Điêu khắc Chăm đến thánh địa Mỹ Sơn cũng không xa…Mỹ Sơn thuộc xă Duy Phú, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam, cách thành phố Đà Nẵng khoảng 69 km nhưng phải đi từ lúc sáng sớm khi tiết trời nắng ráo. Có đến thăm Mỹ Sơn mới hoàn tất những hiểu biết về nền văn hóa cổ Chăm c̣n lưu lại đâu đó trên nóc những ngôi cổ tháp hay trong từng thớ gạch nâu sậm loáng thoáng màu rêu xanh của thời gian… Ai mà biết được cơ chứ nếu chưa đến thánh địa Mỹ Sơn! Hành tŕnh c̣n tiếp tục ở ngày mai…
Huyền Tôn Nữ Huệ-Tâm Đà Nẵng, 21.8.2012
------ (*) Về Thánh địa Mỹ Sơn, mời đọc thêm (trên art2all.net, cùng tác giả): - Bảng lảng sương khói thánh địa Mỹ Sơn
------ Tài liệu tham khảo: * Bách khoa toàn thư Tiếng Việt * Bảo tàng Điêu khắc Chăm, thành phố Đà Nẵng (online)
|
