|
BÀI CHÒI Cổ bài di sản nhân loại
Loạt bài viết nhằm tưởng nhớ đến người anh hùng Đoàn Xuân Trinh, người con ưu tú của ḍng họ Đoàn, Đông Yên, Quảng Nam vị quốc vong thân. Mật thám Pháp tra tấn Ngài đến chết tại Lao xá Hội An năm 1930. Ngài là động lực khiến chúng tôi đeo đuổi việc giải mă di sản tiền nhân này. Bài viết thay cho nén hương của người ly khách.
Thế nào
là di sản nhân loại? Di sản nhân loại là di sản về minh triết giúp thế
giới loài người trở nên tốt đẹp hơn, loài người có một xă hội tốt đẹp
hơn. Tôn giáo, các tác phẩm của các triết gia,
các phát minh về khoa học kỹ thuật có ảnh hưởng đến văn minh nhân loại
một cách bền vững.
Bài thứ hai
BàiCḥi Thuận Quảng Thủ pháp Thiết kế một cỗ bài.
Bộ
BÀI TÂY, Bộ Bài TÀU, Bộ BÀI TA
Một khi khảo sát BàiCḥi mà
chúng ta bỏ quên hay không biểt ǵ về thủ pháp xây dựng th́ chúng ta có
thể không làm sao thấy được sự tài hoa của tiền nhân ḿnh bởi hiện nay
có hai thứ bài. Một là thứ dùng để giải trí và hai là thứ bài dùng để
cấp cho các con bạc “ăn thua “ sát ván trên tài sản mà họ có. Yếu tố này xảy ra từ sự So cạ. Các bộ bài xây dựng trên nền tảng như thế gọi là M-card (Money-cards) - Bộ Bài nhằm sát phạt bộ bàibạc
II- Các bộ bài thuộc hệ M-card (Money-cards) Câu chào đầu môi của phần đông của người Phương Tây là “Một ngày đẹp trời”. Chính thời tiết tạo nên câu chào “Good morning” hay “Bonjour”. Nó đă ảnh hưởng mạnh mẽ trên đời sống thường ngày của họ. Một bộ bài được xây dựng trên nền tảng này. Họ hài ḷng v́ đă tạo được quyển LỊCH DƯƠNG bất tử có từ thời La mă và nay chỉ thêm vài cải tiến nhỏ và cả thế giới dùng. Rằng một năm có 12 tháng và 52 tuần, 365 ngày cứ bốn năm có một năm nhuận là một sự kỳ vĩ. Một bộ bài nay phải xây dựng làm sao cho chứa được đầy đủ các ư tưởng ấy đâu dễ. Vậy mà Họ đă làm được qua bộ Bài TÂY. Tài t́nh. Do năm có 4 mùa, bộ bài cần bốn pho. Một bộ bài không thể quá nhiều con bài trên tay. Thế nên, yếu tố 52 lá bài được chọn. 52=4x13. Bốn tuyến là bốn mùa xuân hạ thu đông, là Cơ Rô Chuồn Bích như ta đă thấy. Có 13 con bài trên mỗi tuyến. Tách 13=12( tháng) +1. Đây là lá bài đặc biệt mang h́nh biểu trưng, lá ÁCH, tức lá X́ /Ace, chỉ yếu tố chênh lệch một ngày khi thiết kế lịch. Tháng có tháng thiếu, tháng đủ. Năm có năm nhuần. A(1), 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 + ba lá lớn hơn 10. Với ba lá bài lớn hơn 10, họ đă vẽ h́nh mặt người cho ba nhân vật này Lính J/ jack, bà Hoàng Hậu Q/ Queen, nhà vua K/ King. Trừ lá khởi đầu lá lớn nhất là A (Ace) là con số 1, hiểu ngầm, lớn nhất, c̣n 9 lá bài kia mang số đếm. Cộng các nút trên 13 bài trong tuyến là A/=1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, J/=11, Q/=12, K/=13 th́ ta được 91 nút trong mỗi tuyến. 4 tuyến, 91x4= 364, thiếu một ngày cho năm dương lịch b́nh thường. Họ bèn lập thêm lá bài tùy nghi gọi là JOKER. Lá bài thêm vào này được dùng trong vài trường hợp đặc biệt, trong đó có dự pḥng khi bộ bài này bị mất một quân bài. Bài này được tính là 1 điểm. Điều này chỉ rằng nó có giá trị lớn nhất trong bộ bài khi nó xuất hiện. Chỉ có A, lá ách mới có giá trị “một” mà thôi. Chưa hết, thời tiết có ngày và đêm. Đỏ là ban ngày, mặt trời. Đen là ban đêm, mặt trăng. Đôi khi họ cho 2 Jocker, h́nh vẽ tùy nghi, có khi là cô gái, có khi anh hề…họ tự do để thể hiện lá bài đó. Và bộ bài nguyên thủy có đến 54 lá bài với nhiều cách chơi đặc sắc*. Bộ Bài TÂY có 12 h́nh người phân đều cho bốn tuyến, có bốn lá bài K, Q. J tức 4J, 4Q, 4K. Khi xuất hiện bộ bài này được cả Âu châu ưa chuộng. Hoàng gia Pháp phát triển, thuê họa sĩ vẽ lại trên nền cũ. "Ai đó" chọn các nhân vật chính diện và phản diện trong lịch sử thế giới Phương Tây, thế giới La Hy và chính ngay trong các vương triều đương đại. Họa sĩ dấu ḿnh đầy ẩn ư khi thể hiện 12 nhân vật lịch sử. Và người đời sau tiếp tục phỏng đoán và gán ghép “họ là những ai”. Bộ Bài TÂY thật sự đă gây ra một sự thú vị và một cơn sốt về bài bạc.
Lẽ nào dân tộc này lại thua. Người Lạc Việt đi sau tinh tế hơn tuy rằng
họ có bộ bài không đẹp, không mấy phổ cập. Tại sao như thế ? Người Lạc
Việt đă thúc đẩy xă hội loài người học điều khôn dại một cách tích cực
hơn bộ Bài TÂY nhiều. Hẹn gặp ở phần sau. Sắc dân Tàu, dân Lạc Việt ta đâu xa lạ ǵ. Câu chào hỏi hàng ngày của họ là “ nị xực phàn?/QĐ“ hay Nǐ chīle ma? /BK, “Nị đă ĂN chưa ?”. Anh đă ăn chưa? Được Ăn no là nhu cầu và là ước mơ của sắc dân này, v́ thế mà h́nh tượng ông Phật Mập đi theo họ đến cả các nơi đă cho họ dung thân. Ăn là từ có nhiều nghĩa, nhiều lớp qua thời gian. Trong các thú ăn với họ th́ Ăn Bạc là sung sướng nhất của đời người. Chính v́ lẽ đó mà tất cả các bộ bài của Tàu đều xây dựng từ nhu cầu sát phạt. ĂN THUA. Dân Tàu nổi tiếng xưa nay là dân ham cờ bạc. Họ có nhiều thứ chơi từ tiên đoán thời tiết, đến việc xin xăm, đố chữ. Họ xây dựng một bộ bài giấy cho dân họ chơi. Bộ bài hoàn ch́nh là bộ bài Mă Điếu xuất hiện thời Minh và cả nước say mê nó. Nhờ họ đă xây dựng một bộ bài mang tính sát phạt là chính. Nó cần gọn nhẹ và phù hợp với con bạc v́ dễ “ lận lưng”, cũng như phù hợp với kỹ thuật ấn loát và và nền sản xuất giấy đương thời. Dạng thẻ như h́nh lá xăm tre tại đền chùa của họ là dạng thức tối ưu. Tư tưởng thiết kế là Tiền. Cái ǵ có liên quan đến tiền là được vẽ lại trên lá bài để con bạc dễ dàng h́nh dung. TIỀN và TIỀN – Ăn và Ăn. Hai tuyến Văn Sách liên quan đến Tiền. Văn là tiền xu và Sách là xách, là xâu tiền. Một sợi lạt tre, một sợi mây đủ để xâu các xu, các đồng tiền kim loại lại với nhau qua cái lỗ tṛn hay vuông ở giữa. Tiền muôn bạc vạn. Tuyến Vạn được h́nh thành. Cần một chút thư giản giảm stress trong khi hồi hộp chờ địch thủ so cạ các lá bài, tiền nhân họ đă nhanh trí vẽ mươi nhân vật Thủy Hử, và xếp vào pho Vạn. Thủy Hử là danh tác. Các nhân vật bị Triều đ́nh áp bức. Chống lại rồi tự tan. Bí ẩn!. Họ không hiểu tại sao. Bí ẩn như khi chờ kết quả thắng thua. Hảo Hán!. Vạn là đơn vị tiền tệ 10. 000. Ban đầu bộ bài Mă Điếu có đến hai tuyến Vạn. Vạn và Thập vạn. Nên bộ bài Mă Điếu có lá bài vạn vạn. Lá bài này dành cho Tống Giang. Thấp hơn là Vơ ṭng, lá bài thiên vạn. Vơ Ṭng quậy tưng trong truyện Thủy hử. Nay, thấy trong tay ḿnh có lá Thiên vạn Vơ ṭng là đủ sướng rên như Tây Môn Khánh ôm Kim Liên. Có chút tiền. Có chút dâm khi bài bạc âu cũng là cái thú của người Tàu. Đó là lư do họ chọn h́nh người là nhân vật Thủy Hử. Thật có, hư cấu có. Thủy Hử có đến 108 nhân vật. Họ dùng đâu hết. Chọn lấy 20. Bộ bài thiết kế có 4 tuyến, giới biên khảo người Việt gọi tuyến là PHO (!!!*). Lặp lại bốn lần cùng màu nhằm tăng độ Cao thấp. Do có sự lặp lại nên yếu tố TỚI, ghép cặp, hết rác trước là thắng. Sự sát phạt xảy ra theo hai hướng chính. Một là hên xui may rủi. Đó là cách chơi “TỚI”, có nghĩa là hết các lá bài rác trên tay. Hai là đấu trí. Bộ bài Mă Điếu dưới đây có sự phức tạp đầy đủ như đă đề cập ở trên. Cổ bài bộ bài Mă Điếu lúc này đă có nhiều lá bài có 4 lá giống nhau. Nhiều giải pháp “So & Cạ” phát sinh. Độ khó khi quyết đoán thắng thua gia tăng, càng kích thích các con bạc. So Cạ là sắp xếp theo sự liền lạc theo quy ước của từng bộ bài. Ví dụ: nhóm ba con bài, nhóm bốn con bài và nhóm toàn tay bài. Cạ khi Bạn Ta tính hơn thiệt nếu sắp xếp liền lạc. Vậy, sự thiết kế bộ bài bộ bài Mă Điếu cũng không khác thiên hạ, Thoạt đầu cho các lá bài mang giá trị coupon khác nhau, 1, 2,... 9 rồi sang hàng lớn hơn đơn vị. Tuy nhiên nhiều lá bài quá th́ càng thêm rối. Chính v́ thế mà bài bộ bài Mă Điếu của Tàu thời Minh mang cấp số zero, 10, 100, 1000, 10. 000. như đă nói bên trên. Thực chất của bộ Bài TÀU này là bài bạc. Mă là ǵ? và Điếu là ǵ? Mă tức trù mă (phỉnh/coupon), điếu là có ư giành lấy. Rơ ràng ư tưởng hơn thua, đă khá rơ, nên khi ngồi ṣng, tay chơi phải hiểu ư của Mă điếu là "lấy ngựa lớn thắng ngựa nhỏ.” Bộ bài bộ bài Mă Điếu, cha đẻ loại bài giấy hiện nay của Tàu. Bộ Bài TÀU này là bộ bài cấp cho giới bài bạc, thế nên, giá trị lớn nhỏ khác nhau trên từng lá bài. Sự cách biệt quá lớn là một đặc trưng của bài Tàu. Coupon tính hàng đơn vị 1, 2,... 9, sang hàng lớn hơn th́ có lá bài có cấp số 10, 100, 1000 10. 000, đặc biệt có lá bài mang cấp số Zero. Đây là lá bài lớn nhất trong pho Văn. Lá bài có cấp số Zero được gọi là lá bài Hoa. Kon P'ai MĂ ĐIẾU đều có pho Văn nên lá bài Hoa tồn tại. Tại pho này số nhỏ đè số lớn Nhất văn> nhị văn…. > cửu văn. Tàu xếp các lá bài lớn hơn đơn vị này, nếu trên tay có cùng ba lá như vậy gọi là Ba lá bài của cập “YÊU”. Có nhiều Cặp yêu mang tên khác nhau, nhưng nó đều là kết cấu của “ bộ ba” mà mỗi lá bài đều lớn hơn hàng đơn vị. Thủ pháp chung là sự lặp lại x4 được xử dụng một cách nhất quán. Đó là loại money card. M-card rất đặc trưng nơi bộ bài Tàu như từ Mă điếu, đến Kon P'ai, Đông Quan Pai -Kwan Pai, tứ sắc, …Bộ bài Mă điếu như bạn thấy bộ bài bên trên.
http://chimvie3.free.fr/68/lqnn_BaiToi_068.htm Từ trên xuống:
1- Pho Thập Vạn gồm các lá bài có chỉ số
coupon lớn hơn hàng đơn vị. Nó
có giá trị từ chục vạn trở lên. Pho này, nay đă bỏ và chuyển sang Đông
Quan Pai -Kwan Pai nay chỉ c̣n ba pho. 18 nhân vật mang h́nh mặt người, họ là ai ?
Quân Thập ( hàng trên cùng )
gồm 11 lá: Tôn vạn vạn quan, Thiên vạn, Vạn vạn, thêm 8 lá từ Cửu thập
tới Nhị thập. Cửu thập vạn quan vẽ Hoạt Diêm La Nguyễn Tiểu Thất, Bát
thập vạn quan vẽ Mỹ nhiệm công Chu Đồng, Thất thập vạn quan vẽ Bệnh uất
Tŕ Tôn Lập, Lục thập vạn quan vẽ Song tiên Hô Diên Chước, Ngũ thập vạn
quan vẽ Hoa ḥa thượng Lỗ Trí Thâm, Tứ thập vạn quan vẽ Trại Quan Sách
Dương Hùng, Tam thập vạn quan vẽ Thanh diện thú Dương Chí, Nhị thập vạn
quan vẽ Hỗn giang long Lư Tuấn,
vẽ h́nh: Vạn vạn quan vẽ Hô bảo nghĩa Tống Giang, Thiên vạn quan vẽ Hành
giả Vơ Ṭng, Bách vạn quan vẽ Đoản mệnh nhị lang Nguyễn Tiểu Ngũ, Ngũ
vạn quan vẽ Hắc toàn phong Lư Quỳ, Tứ vạn quan vẽ Tiểu toàn phong Sài
Tiến, Tam vạn quan vẽ Đại đao Quan Thắng, Nhị vạn quan vẽ Tiểu Lư Quảng
Hoa Vinh, Nhất vạn quan vẽ Lăng tử Yến Thanh. gồm 9 lá, từ Tôn cửu sách tới Nhất sách Quân Tiền
gồm 11 lá: Tôn không một văn, Bán văn tiền, thêm 9 lá từ
Nhất tiền tới Cửu tiền. “ nguồn từ dịch giả Cao tự Thanh Cách chơi phức tạp tuy nhiên, cách chơi từa tựa binh xập xám cộng với kiểu đánh phé trong bài Tây. Có nhiều sự kết hợp “ ba con “ đa dạng. Do bộ Bài TÀU, bộ bài Mă Điếu có bốn pho, sự kết hợp rất phức tạp, chính người Tàu cũng không biết cách chơi chính xác ra sao. Sau người Tàu sau này đă bỏ bớt một pho. Pho bị bỏ là pho Thập Vạn. Bộ Bài TÀU nay c̣n ba Pho. Chỉ c̣n pho Vạn, Sách và Văn. Nay họ gọi bài mới này bằng nhiều tên khác nhau, tùy theo cộng đồng các sắc dân địa phương của họ. Và có thể lối chơi “biến hóa” khiến bộ Bài TÀU Kon Pai' tồn tại trong các cộng đồng người Chinese tại các nước ĐNA?. Như chúng ta đă gặp ở đầu bài viết, loại bàiBạc ( Money game card ) trong cách chơi luôn có sự “ chăm bẳm “ vào việc chung chi tiền, ăn thua sau mỗi ván bài. Một khi tay bài có ba lá bài liền lạc trong cùng một Pho, th́ Tàu gọi là THUẬN. Thuận cũng “ đè”. Trong cùng một pho th́ thuận lớn thắng thuận nhỏ và Thuận Vạn > thuận sách > thuận văn, nếu nó cùng số đếm. Một khi tay bài có ba lá bài có cùng số đếm nhưng khác pho th́ gọi là Báo. Báo cũng tính theo luât “ đè “. Và Báo lớn hơn Thuận. Chỉ có trong pho văn tức pho tiền th́ có BÁN BÁO, gồm hai lá bài Không tiền văn và Bán văn tiền.
Đặc biệt khi ba lá “Thiên vạn, Nhất sách, Nhất tiền “ hợp thành bộ ba,
Tàu gọi là “Yêu báo”. Yêu báo nhỏ hơn Nhị báo (Nhị vạn, Nhị sách, Nhị
tiền).
Bài Tây thiết kế từ “giải trí “ nay thành bài bạc và bài Tàu từ ban đầu
đă mang ư tưởng “ bài bạc”. và xen chút “ hậu phương”. *** Và Bộ Bài TA th́ thiết kế trên nền tảng nào? Không chê vào đâu được. Bởi không giống người Phương Tây, cũng không hề giống Tàu. Đất nước này thủa ấy không có giấy, kỹ thuật in c̣n quá thô vậy mà trí khôn của tiền nhân ta đă phát huy tác dụng. Không có chữ quốc ngữ cho dân tộc ḿnh vậy mà gởi vào đó ngàn lời minh triết. Thât là một hiện tượng kỳ ảo. Tài hoa vô cùng.
Sắc dân Lạc Việt th́ sao? Câu chào hỏi hàng ngày của họ là “ Bạn khỏe không?” Câu chào hỏi này chỉ dấu rằng sự B́nh yên, Ổn luôn là mối bận tâm hàng ngày của họ. “ Bạn khỏe không?” là Bạn ổn không? Ngày nay người Việt tại Mỹ: ARE YOU OK? Lời Chào nhau rất đặc trưng này vẫn âm vang đến tận bên này bờ đại dương. Người Lạc Việt chỉ mong có thế. Đất nước này bị họa phương Bắc dằng dặc trong lịch sử lập quốc của mình. Tồn tại được trước ông Kẹ này đă lắm gian nan trong khi ḍng Bách Việt ở phía nam nước Tần đă bị đồng hóa sạch. Họ nhắc nhở nhau. Ổn không? Bản thân OK ? gia đ́nh OK? tổ quốc OK? Thế nào là OK? OK khi mà xă hội không c̣n nhếch nhác do những người đàn ông xấu xa này xuất hiện. OK khi không c̣n người phụ nữ Lạc Việt nào có hoàn cảnh đáng thương như thế này tồn tại trên đất nước ḿnh. Tại sao lại như thế? Bài học xương máu là sự dại dột tự ḿnh đội Hán mà ra. Ai làm cho thứ chữ Hán này như ṿng kim cô siết trên đầu người dân Lạc Việt. C̣n ai nữa ? đó chính là nhà Vua, là một anh “TỬ” được kín đáo nhắc nhở. Đâu phải nghĩa tử là nghĩa tận. “Ngàn năm bia miệng” là một chân lư trường tồn. Công ra công. Tội ra tội. Cho dù ông là vua, tội xiềng đầu dân tộc này vào “ hán” là một đại trọng tội. Tử là ai? Rằng cây kim trong bọc. Từ ư tưởng này, bộ Bài TA xây dựng trên tảng Ổn là chính do cơ duyên từ sự gởi gấm của Chúa HIỀN -Nguyễn Phúc Tần năm xưa. Thế nên mọi h́nh thức bài bạc, “ bài bạc là bác thằng bần “, được bóc ra khỏi bộ Bài TA. Bộ Bài TA không hề có sự lặp lại x4, tức gấp 4 lần sau khi một tuyến được thành lập như các bộ Bài TÀU là một điều dễ hiểu. Chính điều này, làm thời gian buộc người chơi kết thúc một ván bài rất nhanh, rất gọn so chiếu bạc của cả hai bộ, bộ Bài TÂY và bộ Bài TÀU. Người Việt lắm việc cần phải làm. Trong bộ Bài TA cách chơi hên xui may rủi, giải pháp “TỚI” được nghĩ đến. Bạn Hiền nh́n lại cấu trúc bộ bài ta. Và nhẩm các tên gọi đặc trưng của nó. Mỗi lá bài là một nhân vật “ hắc ám “, là một nỗi khổ đè nặng lên người phụ nữ Lạc Việt từ bao đời nay, măi đến cuối thế kỷ XVII, họ mới bắt đầu lên tiếng. Nay Bạn Ta thử lướt qua
Chú thích & chút tâm t́nh Như thế th́ ba lá bài tạo nên Bộ Yêu, Tàu gọi là YÊU BÁO, chỉ là một trường hợp đặc biệt trong cách chơi của người Tàu qua bộ Bài TÀU của họ. Nó là một bộ Ba gồm lá “Thiên vạn, Nhất sách, Nhất tiền”. Thế nên, mọi khẳng định “ chắc cú” trong các bài biên khảo về BàiCḥi khi sự kết hợp ba lá bài của bộ Bài TA là “ Thái tử, Bạch huê, Âm ầm “ thành một bộ Yêu là điều THẬM BÁ LÁP. Trước đây do điều kiện sách vở và thời gian đàn anh tôi là Vơ Phiến đă nhầm, nay các giáo sư tiến sĩ, các cổng thông tin của Bình định, Quảng Nam và của cả Bộ VH&TT cũng c̣n dùng th́ chúng tôi thật t́nh “Bó toàn thân”.
!!!*
Trong phần viết về bộ Bài TÀU, laiquangnam dùng chữ pho nhằm theo
lư luận đă có từ thời Vơ Phiến. Pho này là tuyến của laiquangnam. Pho
khi khảo sát bộ Bài TÀU và tuyến dùng khi khảo sát bộ Bài TA
Sách tham khảo 2- Lịch sử cờ bạc - Qua Xuân Nguyên (người Tàu) - Cao Tự Thanh dịch - NXB TRẺ - 2001 3- Lịch sử lưu manh - Lục Đức Dương (người Tàu) viết vào năm 1995 - Cao Tự Thanh dịch - NXB TRẺ - 2001 4- Thích Đại Sán, Hải Ngoại Kư Sư, NXB KHXH 2015 5- Lê Quư Đôn - Phủ Biên tạp lục, bản pdf trên mạng 6- Lê Quư Đôn, Vân Đài Luận Ngữ, bản pdf trên mạng 7- Nguồn bài Tây từ internet.
8* các bài viết năm xưa trên Chim Việt Cành Nam & trên www.art2all.net
về Bài Cḥi.
Laiquangnam
|
