|
LAIQUANGNAM
ĐẠO PHÙNG NGĂ PHU CAO BÁ QUÁT
Lá thư noel
Đêm nay toàn thế giới đón mừng Chúa ra đời, trên trời có ba sao rực sáng. Ngày ấy ít ra với dân tộc Do Thái thân yêu của Chúa lúc ấy đang khổ đau v́ bị Roma đô hộ đă có niềm hy vọng. Dân tộc Ngài không mấy hiểu Ngài. Ngày nay Ngài là Chúa trong ḷng nhân loại. Một sự đền bù tuyệt hảo.
Đất nước tôi cũng có một Cao thi bá cô đơn như vậy. Tấm ḷng của Ông cũng từa tựa như tấm ḷng của ông già Noel trong đạo Chúa. Tôi nhớ ngày xưa lúc c̣n ngồi nghe thầy giảng thơ Cao Bá Quát ở bậc trung học, qua ḍng thơ hát nói chữ nôm, đa phần các thầy tôi tốt nghiệp khoa Văn của ĐHVK hay ĐHSP Huế, Saigon đều ưa Nguyễn công Trứ. Vài Thầy “hiểu sai và giảng sai“ về thái độ sống cùng nước non với đồng bào ḿnh của Cao thi bá. Tôi không hiểu tại sao như vậy ! Trong bài thơ đầy tính nhân bản sau đây, bài Đạo phùng ngă phu, Trên đường gặp người đói, Khách thơ của laiquangnam sẽ gặp một tấm ḷng rộng mở của Cao thi bá. Nay nhân dịp nhân loại mừng vui v́ đêm Noel, trong khi các trẻ vui khi thấy ông già Noel mũ áo đỏ viền giải lông trắng, laiquangnam mong ḷng người Việt nam chúng ta lắng đọng mà vui v́ đất ḿnh cách nay 150 nâm cũng đă có một ông già Noel quá đổi tuyệt vời như thế. Chúng ta đă quên, thật đáng buồn.
Ước ǵ ḿnh được phép tách riêng cho ḿnh sáu câu cuối đầy chất nhân bản của Cao thi bá, để giới ḿnh được phép phóng bút chuyển sang Lục bát cho phù hợp với tâm t́nh của những conNgười được mẹ cha “lỡ cho đi học biết năm ba chữ cùng thiên hạ”, đêm nay, khi thiên hạ mừng Chúa ra đời th́ ḷng Họ đang nặng trĩu tâm tư. Trong đêm vui, bỗng nhiên, Họ lại muốn khóc ̣a!
6 câu Nguyên tác
17- 咿 子 且 休 淚 一 饋 與 子 歡 悠 悠 逆 旅 中 20- 百 年 誰 自 寬 慢 也 莫 驟 咽
22-
暴 盈
非
壯
顏 Phiên âm
17- Y tử thả hưu lệ 18- Nhất quỹ dữ tử hoan 19- Du du nghịch lữ trung 20- Bách niên thuỳ tự khoan 21- Mạn dă mạc sậu yến 22- Bạo doanh phi tráng nhan
Dịch sang thơ quốc âm
Dừng khóc lại, vỗ riêng t́nh Cố vui mà gác ḥa ḿnh mà say Mang mang đời quán trọ này Trăm năm thư thả đếm nay bao người! Thả thư lại, chớ vội vui, Bụng đầy, thần sắc kém tươi bây giờ.
Laiquangnam dịch
Toàn văn bản dịch
Đạo phùng ngă phu (Trên đường gặp người đói )
Con nhà ai, một ḿnh ṿ vơ, Áo rách bươm, nón nọ không lành Hướng nam xáp lại bước nhanh 4- Chận ngay trước mặt than ḿnh nhưRi.
Hỏi nhỏ ông, ” _ cớ chi buồn bă”, Than: “_cáiNghèo, vấtvả theo hoài _Nghiệp nhà bốc(,) thuốc sinh nhai 8- Kinh kỳ t́m đến mơ bài kiếm ăn
_ Dân Kinh thành bệnh nhân không thấy Thầy lang lềnh tựa mấy đóng g̣ Đường về lóng ngóng ṿng vo 12- Cố giương đôi mắt …mờ mờ sắc mây!
Ngày thứ hai mang cầm tráp rỗng, Ngày thứ ba bụng trống sáng trưa Gặp người mừng hụt, “…lọc !...lừa!...” 16- Muốn thêm vài tiếng lưa lưa cổ ḿnh.
Đừng khóc nữa, làm thinh nén khóc Cố cùng m(M)́nh gác nhọc mà say Mang mang đời quán trọ này 20- Trăm năm thư thả đếm nay mấy người!
Thư thả lại chớ vui vội nuốt… 22- Bụng đầy nhanh thần sắc kém tươi!
Chú : 1- nhưRi (viết liền ) là từ rất riêng của dân miền Nam trung bộ nhất là dân Huế & QuảngNam. Than khóc nhưRi là thành ngữ chỉ tiếng than khóc của rất nhiều người nghe rất năo ruột . 2- như ri ( viết rời ) là giống như thế này này.
Phần 02
Nguyên tác
道
逢
餓
夫
踽 踽 誰 家 子 衣 破 笠 不 完 倏 從 南 方 來 4- 向 我 前 頭 嘆
問 子 何 所 憂 自 云 長 艱 難 家 貧 藝 醫卜 8- 我 來 走 長 安
長 安 無 病 人 群 醫 如 邱 山 零丁望歸路 12- 極 目 雲 漫 漫
二 日 典 空 篋 三 日 輟 饔 餐 逢 人 但 誤 喜 16- 欲 言 聲 屢 乾
咿 子且 休 淚 一 饋 與 子 歡 悠 悠 逆 旅 中
20-
百 年
誰
自
寬 慢 也 莫 驟 咽 22- 暴 盈 非 壯 顏
Phiên âm
Đạo phùng ngă phu
Vủ vủ thuỳ gia tử ? Y phá lạp bất hoàn Thúc ṭng nam phương lai
4- Hướng ngă tiền
đầu thán Vấn tử hà sở ưu Tự vân trường gian nan Gia bần nghệ y bốc 8- Ngă lai tẩu Trường An
Trường An vô bệnh nhân Quần y như khâu sơn Linh đinh vọng quy lộ 12- Cực mục vân man man
Nhị nhật điển không khiếp (níp) Tam nhật xuyết ung xan Phùng nhân đăn ngộ hỉ 16- Dục ngôn thanh lũ can
Y tử thả hưu lệ Nhất quỹ dữ tử hoan Du du nghịch lữ trung 20- Bách niên thuỳ tự khoan
Mạn dă mạc sậu yết 22- Bạo doanh phi tráng nhan
Chú vài từ khiến cho các bản phiên âm tưởng chừng như có độ lệch. 1- 踽 踽 có tự điển phiên âm là cũ cũ ( tiếng Tàu ), có tự điển phiên âm vũ vũ (Hán việt ) >> vơ vơ >> ṿ vơ ( tiếng Việt ) 2- 篋, tiếng Tàu là cái tráp, có người đọc là níp, hay khiếp. Đó từ xa lạ với người Việt.
3-
咽,
yết, yến từ Tàu có nghĩa là nuốt, ăn vội không nhai (nuốt trộng) Đặc biệt bài này Cao bá quát dùng rất nhiều tiếng Tàu, dùng chữ Nho cũng rất xa lạ với chúng ta là dân tài tử. Tiếng Hán Việt c̣n họa hoằn chúng ta c̣n mang máng hiểu chút chút mà suy luận phăng dần, chứ tiếng Tàu của người Tàu th́ đành chịu chết. Thế nên laiquangnam không chú hết các chữ Tàu bởi nó làm rối ngôn ngữ Việt ngày nay. Mong Khách thơ cảm thông.
Ngày nay giới khoa bảng vẫn chưa thống nhất, rằng người Việt chúng ta viết các tác phẩm bằng tiếng nước ngoài (tiếng Tàu, tiếng Tây) th́ các tác phẩm này có được kể là tác phẩm văn chương của dân tộc ḿnh hay không ? Đa phần nói không. Điều này rất dễ thấy, tác phẩm Chinh phụ ngâm của Đặng trần Côn viết bằng chữ Tàu, không được mấy người Việt biết, nếu như tác phẩm này không được chuyển sang quốc âm nhờ bà Đoàn thị Điểm. Viết mà chính đồng bào ḿnh không mấy người hiểu và người Tàu th́ không đọc vậy th́ viết làm ǵ. Các tác phẩm sáng tác của tiền nhân ta bằng chữ Hán bởi thời xa xăm ấy người Tàu đă diệt chữ viết của ta (?) ngay khi xâm lược nước ta lần đầu và các lần sau đó bằng nhiều thủ đoạn khác nhau, khiến văn chương ta bị buộc chặt vào chữ Tàu, nên tâm hồn ta bị bóng đè trong bước đường t́m về cội nguồn. Bóng đè trong Phật giáo rất nặng nhất trong các phong tục, cách cúng bái trong các ngày lễ tết, rất rối rắm và từ đó họ sinh ra tự ti. Tàu là nhất. Nhất là giới “thầy chùa” c̣n lác đác đó đây chỉ biết ê a chữ Tàu, trong khi giới tu sĩ Phật giáo th́ giúp chúng ta hiểu rơ nét riêng của Phật giáo Việt nam thời Lư Trần hơn, tỉ như thầy Nhất Hạnh. Họ có tâm ḷng yêu nước nồng nàn. Họ được đào tạo bài bản. Vẻ đẹp nằm đó đây trong tiền nhân ta đâu cần phải t́m cho xa, mà bài này là một thí dụ.
Tạm dịch nghĩa Đạo phùng ngă phu (Trên đường gặp người đói)
Ṿ vỏ ai đàng kia Áo rách nón không lành Bỗng từ phía nam lại
4- Hướng trước mặt
ta than thở Hỏi ông có ǵ buồn Tự nói rằng gặp khó khăn hoài Nhà nghèo hành nghề thuốc và bói toán 8- Tôi t́m đến kinh đô
Kinh đô không người bệnh Thầy lang quần tụ như g̣ núi Linh đinh ngóng đường về 12- Cuối tầm mây thăm thẳm
Ngày thứ hai cầm cái tráp rỗng Ngày thứ ba nghỉ ăn bữa sáng Gặp người chỉ mừng hụt 16- Muốn nói tiếng đă khan
Thôi ông dừng lệ Tặng(quỹ) một bữa vui cùng ông Mênh mang giữa quán trọ 20- Trăm năm ai người thư thả
Thong thả vậy, đừng vội nuốt 22- No vội (bạo là bộc lộ, lộ ) không mạnh người.
Có nhiều người “ăn gian” khi họ dịch nghĩa rườm rà trước khi giới thiệu bản dịch thơ khiến chúng ta lầm lạc trong việc thưởng ngoạn ḍng thơ cổ văn của tiền nhân. Rồi từ đó ta chùn tay không dám “dịch đại “ có khi vượt luôn cả họ. Khách thơ của laiquangnam thử xoắn tay dịch lại biết đâu đấy. Hăy tin tôi bạn làm tốt hơn tôi cả vạn lần. Thân ái.
|