LAIQUANGNAM

 

 

ĐỖ PHỦ


Thạch Hào lại


( 石壕吏 )

 

Lời giới thiệu :


Trong mười lăm bài thơ Đường bậc trung học phải học hiện nay, có bài thơ này. Đây là một trong các bài thơ hay nhất của Đổ Phủ, ḍng thơ tự sự sử thi, trong loạt ba bài Tam lại; Ba bài TAM LẠI (三吏) là Đồng Quan lại (潼關吏) Tân An lại (新安吏 )và Thạch Hào lại (石壕吏 ). Bài Thạch Hào lại mô tả cảnh bắt lính. Thời Đường, họ bắt lính từ tuổi mười lăm đến tuổi sáu mươi. Kinh hoàng!. Người lính được các vua Đường nướng vào chiến trường Lương châu, hoặc dùng xâm lăng các nước láng giềng, mà nước Việt phương Nam luôn là một nạn nhân. Vào thời Đại Đường, nước Việt ta đă có nhiều cuộc khởi nghĩa chống lại người Tàu tàn bạo, sử Trần trọng Kim đă nói rất rơ nét. Các anh hùng nước ta như Phùng Hưng, Lư Bôn, Mai Thúc Loan ( Mai Hắc Đế) lần lượt đứng lên, cho dù thành công ngắn hạn, hay dù có thất bại đi chăng nữa nhưng các anh hùng cũng đă đặt nền móng cho việc dành lại độc lập lâu dài về sau. Năm 938 nước ta độc lập hoàn toàn.


Trong bài này Đổ Phủ dùng thủ pháp “ người dấu mặt “, viên quan không xuất hiện nhưng tồn tại song hành cùng với bà lăo, trong vai người mẹ, người vợ. Trước sau chỉ duy nhất một bà lăo than thở, van xin, và người chứng nhân chính là thi nhân kể lại. Một thủ pháp rất mới thời bấy giờ.


Như thông lệ, ba cái chữ Tàu lăn quăn líu quíu như con ṇng nọc và gịng phiêm âm đầy từ Hán Việt khiến nhiều khách thơ “oải “. Dễ cảm hả, thấy hay hay th́ “tới luôn bác tài”, dở hả ! thôi dẹp cha nó đi. Rằng “ tụi tôi đâu có quởn,ông laiquangnam ơi!”. _OK .biết thế laiquangnam cho nó lùi về phía sau, thế nhé !

1- Bản dịch


Thạch hào lại.
( Tên đề bài giữ nguyên, không dịch v́ là tên thương hiệu của tác giả )
 

Chạng vạng Thạch Hào t́m chỗ ngủ,
Nghe lệnh truyền ‘hốt đủ” đêm nay!
Trèo tường Ông lăo phóng ngay,
Bà già hé cửa liệu xoay bề nào.

_”Quan Lại quát nghe sao khiếp tổ!”,
Vái lạy khan, kêu khổ trần ai,
Lắng nghe bà cố van nài:
“Nghiệp Thành trú đóng ba trai xa nhà.

Một thằng mới thơ qua cho biết,
“Hai người anh trận chết hôm qua”
_Thằng sống nào có chi xa!,
Hai thằng đă chết, “ nghĩ đà yên thân?”.

_Nhà chẳng ai, quan trên kiếm thử,
Chỉ c̣n thằng bám vú mẹ thôi,
_Dâu con đâu dám xa rời,
Hổ ngươi quần rách tả tơi, Quan à!

Tuy sức yếu đâu già dám quản,
Nguyện theo ngài đi sáng đêm nay,
Hà Dương c̣n kịp khuya này,
Thổi cơm kịp lúc bữa mai.. Quan à!

Đêm khuya khắc giọng đà im bặt,
Măi c̣n nghe thút thít quanh đây,
Lên đường hừng sáng ban mai,
Tiễn ta, ông lăo vẫy tay gượng cười!


Laiquangnam
 


2-Nguyên tác


Thạch Hào lại
石壕吏
暮頭石壕村，
有吏夜捉人。
老翁逾牆走，
老婦出門看。
吏呼一何怒！
婦啼一何苦！
聽婦前致詞：
三男鄴城戍，
一男附書至，
二男新戰死。
存者且偷生，
死者長已矣！
室中更無人，
惟有乳下孫。
有孫母未去，
出入無完裙。
老嫗力雖衰，
請從吏夜歸。
急應河陽役，
猶得備晨炊。
夜久語聲絕，
如聞泣幽咽。
天明登前途，
獨與老翁別。

 


3- Phiên âm


Thạch hào lại
1. Mộ đầu Thạch Hào thôn,
2. Hữu lại dạ tróc nhân.
3. Lăo ông du tường tẩu,
4. Lăo phụ xuất khan môn.
5. Lại hô nhất hà nộ,
6. Phụ đề nhất hà khổ!
7. Thính phụ tiền trí từ:
8. "Tam nam Nghiệp Thành thú
9. Nhất nam phụ thư chí
10. Nhị nam tân chiến tử.
11. Tồn giả thả thâu sinh,
12. Tử giả trường dĩ hỹ!
13. Thất trung cánh vô nhân,
14. Duy hữu nhũ hạ tôn.
15. Hữu tôn mẫu vị khứ,
16. Xuất nhập vô hoàn quần.
17. Lăo ẩu lực tuy suy,
18. Thỉnh ṭng lại dạ quy.
19. Cấp ứng Hà Dương dịch,
20. Do đắc bị thần xuy".
21. Dạ cửu ngữ thanh tuyệt,
22. Như văn khốc u yết.
23. Thiên minh đăng tiền đồ,
24. Độc dữ lăo ông biệt.


4- Bản dịch khác


Tên lại ở Thạch Hào
(Người dịch: Khương Hữu Dụng)
Bản dịch này hiện đang dùng cho học sinh phổ thông Việt nam hiện nay


1. Chiều trú xóm Thạch Hào,
2. Đêm, nha lại bắt người
3. Ông già vượt tường trốn,
4. Bà già ra cửa ḍm.
5. Viên lại quát dữ quá !
6. Bà van thật đến khổ!
7. Van rằng: "Có con trai
8. Nghiệp thành đều đi thú.
9. Một đứa gửi thư nhắn:
10. Hai đứa vừa chết trận.
11. Đứa chết đành thiệt phận
12. Đứa sống đâu chắc chắn!
13. Trong nhà không c̣n ai,
14. Có cháu đang bú thôi.
15. Mẹ cháu vừa rời cháu,
16. Ra vào quần tả tơi.
17. Tuy sức yếu, già đây,
18. Xin theo về đêm nay,
19. Đến Hà Dương kịp việc ,
20. C̣n thổi bữa sớm mai
21. Đêm khuya lời đă tắt,
22. Dường nghe khóc ấm ức.
23. Sáng ra chào lên đường,
24. Ḿnh ông già với khách


Khương Hữu Dụng dịch, sđd ;
 


5- Tham khảo


     1- Hồ sĩ Hiệp, Thơ Đường ở trường phổ thông, NxbTH Khánh Ḥa 1992 (in lần thứ hai với sự sửa chữa )
 

     2- Thơ Đường, nxb Văn Nghệ, tpHCM, 1997. Sách do Tiến sĩ Hồ sĩ Hiệp viết và chọn bài, theo chương tŕnh CCGD và phân ban, trang 35-45.


Có mấy điều đáng chú ư sau do laiquangnam đọc dùm bạn,
Trong sách (2), có lời b́nh và giảng dài gần 10 trang A5, từ trang35 đến trang45,(nghĩa là rất kỹ) trong đó có vài câu b́nh và giảng ( mà giáo viên phải thuộc như cháo để thao giảng trước học sinh của ḿnh, giáo viên phải làm thật tốt để c̣n vượt qua truông dự giờ của Ban Giám Hiệu nữa ) như sau :


….”Đỉnh cao của nỗi khổ này là tuy già nua vẫn phải gạt nước mắt, thay gia đ́nh để đi phục vụ chiến dịch. Rơ ràng cuộc chiến tranh này là cuộc chiến tranh ái quốc và chính nghĩa”.(sđd trang 41 ).


….Hoài Thanh đă nhận xét: “Bài thơ của ông (Đỗ Phủ ) không gieo vào ḷng ta một mối chán nản nặng trĩu như câu chuyện của nhà văn phương Tây, (tức G.Duhamel ) nhưng nó vẫn khiến ta bâng khuâng, nửa thương người cùng cực, nửa oán những ai đă gây nên họa chiến tranh.” [trích tuyển tập Hoài thanh ] (sđd,trang45)
 

     3. Ư Kiến riêng của laiquangnam
    

          3.1. Ư kiến riêng của lqnam số 1
 

Câu mà ông Giáo sư trích dẫn để thuyết minh ḷng yêu nước của bà lăo là hai câu sau:

 
Tuy sức yếu đâu già dám quản,
Nguyện theo ngài đi sáng đêm nay.


Theo laiquangnam, Lăo bà không yêu nước, yêu non ǵ cả. Câu nói của bà chẳng qua là giải pháp t́nh thế, bà cần kéo quan lại bắt lính theo chỉ tiêu đi xa, Nghe lệnh truyền ‘hốt đủ” đêm nay! . Bọn chó phải đi thật xa nhà bà, để lăo ông, chồng bà, có cơ may thoát nạn. Người b́nh văn (có lẽ là giáo sư tiến sĩ Hồ sĩ Hiệp) có lẽ quên rằng ngay 4 câu đầu, bà đă canh cửa và báo cho ông chồng ḿnh “ _a lê! , lè lẹ lên, bọn chó đến rồi ḱa, lẹ lên ! "


Chạng vạng Thạch Hào t́m chỗ ngủ
Nghe lệnh truyền hốt đủ đêm nay
Trèo tường Ông lăo phóng ngay
Bà già hé cửa liệu xoay bề nào!


Nhà vua cần bổ sung quân số chết như rạ tại chiến trường thuộc địa trong đó có nước ta, bà vợ già đánh giá bọn Chó này như sau:


_“Quan Lại quát nghe sao khiếp tổ!


Thay cho câu nói dân trung eo chúng tôi “Mụ nội nó! Mẹ cha nó, ác chi mà ác rứa !"

 
Và rằng khi nhà cầm quyền có chính nghĩa th́ người dân hoan hỉ cầm súng kia mà, lẽ nào ông không biết quy luật này !
 

Xin nhắc cho Giáo sư nhớ cho rằng đời Đại Đường đă làm nước Tàu chết 2/3 dân số. Cuộc chiến tranh dai dẳng với người Hồ phía Lương châu đă làm suy kiệt nhà Đại Đường. Nhà Đường tiêu vong, đất Tàu bị cắt làm năm mảnh, nhờ vậy mà nước ta dành được độc lập.
 

Yêu nước! Bà già khôn hơn ông Giáo sư “??” này nhiều! Nhà vua khốn nạn đă làm đất nước kiệt quệ, yêu nước như ông có mà dại!

 


       3.1a- Bạn có ư kiến ǵ với lời kết luận của Hoài Thanh?
 

Lại cái ông Hoài Thanh này đá lộn sân,ông phán :
“Bài thơ của ông (Đỗ Phủ ) không gieo vào ḷng ta một mối chán nản nặng trĩu như câu chuyện của nhà văn phương Tây, (tức G.Duhamel ) nhưng nó vẫn khiến ta bâng khuâng, nửa thương người cùng cực, nửa oán những ai đă gây nên họa chiến tranh.” [trích tuyển tập Hoài thanh ] (sđd,trang45)


Vai tṛ của Đỗ Phủ? Hoài Thanh có biết? Đỗ Phủ đă cổ vơ cho việc vơ vét và đàn áp dân bị trị khiến cho họ nổi loạn chống lại kẻ cai trị ḿnh, loạt 5 bài chư tướng ông hẳn đă biết.


Rơ ràng câu “không gieo vào ḷng ta một mối chán nản nặng trĩu”, Hăy thật ḷng đi các bạn tôi ?

 


      3.2. Ư Kiến riêng của laiquangnam, số 2
 

Bạn đă đọc bản dịch của Khương hữu Dụng mà giáo sư tiến sĩ Hồ sĩ Hiệp chọn cho học tṛ? Bạn có khi nào suy nghĩ về ngôn ngữ thi ca Việt Nam nghèo nàn đến như thế không ?


Bạn hăy nhập vào vai người học sinh lớp 7, lớp 10 phải học thuộc ḷng đầy trúc trắc này do cái ông Khương hữu Dụng này dịch. Bọn trẻ không biết đă tốn bao nhiêu th́ giờ cho nó vậy, thấy mà thương cho cô tṛ nó. Vào Google search bạn gơ từ khóa “Thạch hào lại” bạn sẽ hiểu ngay nỗi nhọc nhằn của cô tṛ họ.


6- Bản dịch của Khương hữu Dụng


Chiều ghé xóm Thạch Hào,
Quan bắt người nửa đêm.
Ông già vượt tường trốn,
Bà già ra cửa nh́n.
Viên lại quát đà dữ!
Bà già van đà khổ!
Van rằng: "Có ba trai
Thành Nghiệp đều đi thú.
Một đứa gửi thư nhắn,
Hai đứa vừa chết trận.
Đứa chết đành thôi rồi,
Đứa c̣n đâu chắc chắn !
Trong nhà không c̣n ai,
Có cháu đang bú thôi.
Mẹ cháu chưa rời cháu,
Ra vào quần tả tơi.
Tuy sức yếu già đây,
Xin theo ngài đêm nay,
Đến Hà Dương c̣n kịp,
Thổi cơm hầu buổi mai."
Đêm khuya lời đă tắt,
Dường nghe khóc ấm ức.
Sáng ra chào lên đường,
Chỉ cùng ông lăo biệt.


Khương hữu Dụng dịch

 

  

trang  laiquangnam 

 

www.art2all.net