|
LAIQUANGNAM
Giả Đảo (793-865 ) 賈島
ĐỘ TANG CÀNG ...
Giả Đảo là nhà thơ Đường, thời kỳ Trung Đường, chơi chữ cực kỳ tinh tế. Ông thuộc trường phái khổ ngâm cùng với Mạnh Giao. Tô Đông Pha gọi họ là “Giao hàn, Giả gầy “ (Mạnh Giao lạnh, Giả Đảo gầy). Dòng thơ tứ tuyệt vốn là sở trường của Ông. Trong bài laiquangnam giới thiệu dưới đây, bài thơ chỉ có 28 chữ mà ông đă dùng 8 chữ là danh từ riêng, chiếm gần 30% số lượng chữ. Chưa bao giờ trong lịch sử dân tộc, Đàn Chim Việt phải bay tản mác khắp bốn trời như cuối thế kỷ 20 qua. Tinh cầu ngập niềm thương nhớ cùng nỗi ray rức. Mong hơn 3.000.000 con chim Việt xa xứ ḷng ấm lại khi t́m gặp trong ý người xưa tuồng như có ý của mình . Xin mời các bạn đọc thử bài thứ nhất trong dịp xuân về .
laiquangnam
渡桑乾
Độ Tang Càng Nguyên tác
客捨並州已十霜， 歸心日夜憶咸昜。 無端更渡桑乾水， 卻望並州是故鄉。
Phiên âm
Độ Tang Càng
Khách xá Tinh Châu dĩ thập sương Qui tâm nhật dạ xứ Hàm Dương Vô đoan cánh độ Tang Càng thuỷ Khước vọng Tinh Châu thị cố hương Giả Đảo
Dịch thơ Việt ngữ
Mười năm làm khách Tinh Châu Hàm Dương ngày nhớ, đêm sầu lệ vương, Tang Càng xuôi ngược Hàm Dương Tinh Châu ,” à há “, quê hương!. Ngoảnh nh́n. Lqn
Chú vài từ
1- Tang Càng, Tinh châu, Hàm Dương là các là địa danh, trong đó Tinh Châu (quê người), Hàm Dương (là quê mẹ), Tang Càng là bến đ̣ dọc đi về giữa Tinh Châu và Hàm Dương
2- Đoan là nguyên nhân, "vô đoan" 無端 không có nguyên nhân ǵ, bổng dưng Cánh là lại thêm, Độ là đi qua: Vô đoan cánh độ Tang Càng thuỷ Tạm dịch : Bỗng dưng lại qua bến Tang Càng
3- Mắt thơ, cách chơi chữ, chọn từ của Giả Đảo Khách (phản nghĩa với chủ), Qui tâm là một dạ, nhất là ‘Khước vọng”, ngảnh nh́n, ngoái, quay đầu nh́n.
*
Lời bàn này xem như không có với khách thơ, đây chỉ là đôi lời tâm sự cùng thế hệ 7x, 8x, 9x, thế hệ 1,5. Có thể Họ là những người con của người xa xứ.
Địa danh, hai lần nhắc đến là tên quê người, Tinh Châu, nơi đă cho ḿnh nơi cư trú, nơi đă cưu mang ḿnh trong những ngày hàn vi, khốn khổ, một cơi đi về trong suốt mười năm. Mười năm thường là thời gian ước lệ của người xưa. Thời gian đủ cho người học tṛ dùi mài kinh sử, thành ngữ trong tiếng Việt “mười năm đèn sách ». Thời gian mười năm cũng vừa đủ cho người trụ lại một công ăn việc làm sau khi đă trưởng thành. Mười năm cũng đủ để đánh giá dại khôn tỉ như Đỗ Mục trong bài Khiển hoài : … 十年一覺揚州夢 佔得青樓薄倖名 … Thập niên nhất giác Dương Châu mộng Doanh đắc thanh lâu bạc hănh danh. … Dương châu thập kỷ mộng vùi, Hănh danh khách Sở, tiếng cười lầu xanh .
Cao Bá Quát, một đại thi hào của nước Việt cũng đă mất mười năm trong mưu toan t́m bạn đổi ḍng lịch sử .
“ Thập tải luân giao cầu cổ kiếm , Nhất sinh đê thủ bái mai hoa » , (1) tạm dịch Mười năm kết bạn cầu gươm báu, Một kiếp nghiêng ḿnh bái hoa mai .
Tinh Châu lần gọi đầu, ở câu thứ nhất là cách gọi “b́nh b́nh”, trong đó ông chỉ là “khách”, sống và nh́n một cách bàng quan. Tinh Châu, một địa danh như là một tinh cầu xa xôi nào đó, một địa danh chưa rơi vào tiềm thức, chưa thế chỗ cho Hàm Dương quê nhà mà ông một dạ nhung nhớ, vậy mà ở câu cuối th́ “Tinh Châu" lại là từ đậm nét thân thương.
Một chuyển biến khi Ông chạm bến Tang Càng, đúng ra người ly khách phải rất vui, v́ ngày trở về với quê hương chỉ là bước chân, ly khách bước xuống đ̣ như thể do một sự đẩy đưa vô thức, Ngoái nh́n Tinh châu lần cuối giă từ. Đ̣ chuyển bến, phút quyết định , ‘về?, hay ở?, ở ? hay về ?” . Bối rối, ngập ngừng , “Ngảnh nh́n , “à há ‘ , chợt tỉnh ! Ngộ !
“Khi ta đến chỉ là nơi đất ở, khi ta đi đất đă hóa linh hồn” (Chế Lan Viên) cũng cùng ư. C̣n ḿnh an cư lạc nghiệp ở đây. Nơi đây đă cho ta sự an cư, lạc nghiệp, một chốn đi về, nơi mà mỗi sáng đi bộ, “Hi! Hi!”, Bonjours!, âm thanh đă thành quen thuộc. Quơ tay cười vui, chào thân mật người hàng xóm, ngôn ngữ này cũng đă quen thân, thói quen cũng đă trở thành quán tính, mà “ta đâu có hay!”. Tổ quốc th́ có một, nhưng quê nhà cũng chỉ là nơi chứa sự hoài niệm. Bè bạn ta chắc ǵ đă c̣n, và cha mẹ th́ cũng đă đi xa ! Ngảnh nh́n, “à há!", từ đây nỗi nhớ quê không c̣n dai dẳng ám ảnh. Ông đă ngon giấc ngủ kể từ ngày này. Laiquangnam xin chúc mừng Ông !
Quê nhà.
*
Cả ba bản dịch sau đều theo sát nguyên thể thất ngôn tứ tuyệt
Bản dịch của người xưa
01. Bản của cụ Tản Đà
Qua bến Tang Kiềng
Tinh châu đất khách trải mười hè Hôm sớm Hàm Dương bụng nhớ về Qua bến Tang Ḱềng vô tích nữa Tinh Châu ngoảnh lại đă thành quê
Tản Đà
(Ngày Nay số 79, ngày 03-10-1937)
02- Bản dịch của Bùi Khánh Đản
Qua sông Tang Càng Quán khách mười năm trải gió sương Tinh Châu sớm tối nhớ Hàm Dương V́ đâu lại vượt ḍng Tang thủy
Ngoảnh lại Tinh Châu tưởng cố hương. 03- Bản dịch của anh Đặng Tiến, (nhà biên khảo , người thấm mùi ly khách hơn 40 năm sống tại Pháp)
Lưu lạc Tinh Châu những chục sương, Ngày đêm canh cánh nhớ Hàm Dương. Tang Càng một buổi thuyền xa bến, Ngoảnh lại: Tinh Châu chính cố hương ĐT dịch
* Chú thích : Đặng Tiến viết : “dịch tặng LQN, vui chơi.Thân, DT,09.30 thứ ba. Dzịch lai thơ Giả Đảo “.Tháng 12-2008
Laiquangnam Nguồn : http://www.luanhoan.net/gocchung/html/laiquangnam/GC-laiquangnam-docduongthi.htm
|