LAIQUANGNAM

Bài viết nhân ngày của CHA, 2010

惆悵深宵孤對影

滿床滯雨不堪聽

Trù trướng thâm tiêu cô đối ảnh

Mãn sàng trê vũ bất kham thinh

Nửa khuya đối bóng buồn thiu

Trên giường nằm nướng chín chiều mưa rơi!

Nguyễn Du

Tống nhân

(Tiễn bạn)

1. Lời giới thiệu

Bài thơ nằm trong tập Nam trung tạp ngâm.

Laiquangnam có đọc chút ít về các bài Tiễn người, tiễn bạn, Tống nhân, khó mà có bài thơ nào trong Đường thi sánh nổi với bài này. Các bạn đọc thử các bài tống của Lý Bạch, của Vương Duy hay Lưu Vũ Tích trên mạng là biết ngay vàng đá.

Bài thơ mà laiquangnam nhắc dưới đây là do anh Trần kiêm Đoàn, một giáo sư văn chương tại Hoa Kỳ mách sáng nay. Bởi bài thơ quá hay mà Laiquangnam thì dịch không tới, bởi mình không phải dân trong nghề, tay ngang, thế cho nên đề nghị Khách thơ  ráng mà thuộc thơ tiền nhân mình, lâu lâu đọc lại nguyên tác, thấm và cảm rồi tự dịch riêng cho mình một bản. Dịch xong viết lời bình để cho ai đó giới thiệu thơ đường phải “ốt dột”.        

Bài viết dưới đây do laiquangnam  viết hồi đáp một cách vội vã nhân ngày của Cha. Có quá nhiều sơ sót. Laiquangnam sẽ chỉnh sửa lại khi mình suy nghĩ đến độ chín.  

Mời các bạn cùng hòa lòng với thi hào Nguyễn Du

Nguyên tác

送人

香芹官道柳青青

江北江南無限情

上苑鶯嬌多妒色

故鄕蓴老尙堪羹

朝庭有道成君孝

竹石多慚負爾盟

惆悵深宵孤對影

滿床滯雨不堪聽

Phiên âm

Tống nhân

1.    Hương Cần quan đạo liễu thanh thanh

2.    Giang bắc giang nam vô hạn tình

3.    Thượng uyển oanh kiều đa đố sắc

4.    Cố hương thuần lão thượng kham canh

5.    Triều đình hữu đạo thành quân hiếu

6.    Trúc thạch đa tàm phụ nhĩ minh

7.    Trù trướng thâm tiêu cô đối ảnh

8.    Mãn sàng trê vũ bất kham thinh

Chú vài từ và tạm dịch nghĩa 

Laiquangnam chú kỹ vài từ Hán việt hay Tàu xa lạ để các anh chị có thể nhớ thẳng nguyên tác. Bài thơ quá hay và đầy nước mắt của người du tử (người ra đi mà không chắc ngày về) thương nhớ làng quê chôn nhau cắt rốn (cố hương). 

Laiquangnam dịch không nỗi ý thơ, mong các anh chị tự dịch cho mình một bản. Hương Cần là tên làng, một địa danh cách kinh thành Huế khoảng 4 km về phía bắc nhưng cũng là quê hương của Người Việt mình. Đọc thơ Tàu, địa danh Tàu Hán Dương trong Hoàng hạc lâu của Thôi Hiệu Khách thơ còn có nhớ thì làm sao mà không thể không ghi nhớ địa danh Hương Cần của bài này trong bộ nhớ của mình. 

Vì viết vội nên nay laiquangnam cảm nhận tới đâu chú tới đó

1. Hương Cần quan đạo liễu thanh thanh chỉ là tả cảnh

Lơ thơ tơ liễu buôn mành (K)

2. Giang bắc giang nam vô hạn tình. Ý thơ câu hai, hai ta cùng ngụ trên cùng dòng sông Hương, người đầu sông người cuối sông mà “tình đôi ta diệu vợi có nói cũng không cùng! “. Địa lý không làm chúng ta không nghĩ về nhau ..

3. Thượng uyển oanh kiều đa đố sắc

[嬌] kiều , đẹp (kiều diễm), nuông chiều (yêu kiều)

Toàn câu 3, trong vườn thượng uyển những con chim oanh được nuông chiều thì đố kỵ , ghen ghét nhau về sắc.

“Vậy mà hai anh em mình lại tương kính nhau”( câu 2). Thâm trầm cho ôngGià Nguyễn. 

Hiểm hóc trong ý thơ câu 3 là trong câu 2 , tác gỉa viết “dầu người đầu sông, người cuối bãi mà tình ta vẫn thắm thiết” 

4. Cố hương thuần lão thượng kham canh

     a- 尙 thượng, là ngỏ hầu. Người Việt  mình nghe văn tế hay khi cúng cơm, cuối câu  thường  nghe  “thượng hưởng” là được hưởng.  Đừng lầm âm “thượng” quen thuộc “thượng”  là  trên.

      b- 羹 canh, Tiếng Việt có từ bát canh.

     c- 堪 kham là có thể, ví dụ việc ấy tôi có thể kham, kham là làm được.

     d- 蓴 thuần là rau thuần, dân gian goi là  rau nhút. Rau nhút là loại rau dùng đẻ nấu canh chua với tôm tép, cua hay cá đồng. Rau nhút hơi giông giống cây mắc cở. Rau già thì không ăn được vì  rất dai. Ấy thế mà cụ Nguyễn nhàMình nói rằng cộng rau nhút cố hương tuy già mà vẫn làm nên tô canh ngon.  Vào google gõ cụm từ khóa “ rau nhút khoai sọ “ quá nhiều bài viết về quê hương. Thuần là tiếng Tàu, trong Tiếng Việt nó là rau nhút của quê hương mình. Rau nhút đã già của cố hương cũng làm nên một tô canh (dĩ nhiên là ngon rồi, không ngon sao được khi mà người ăn nuốt  cả quê hương qua từng gắp đũa! )

     “Cố hương thuần lão thượng kham canh”. Cây rau nhút đã già của cố hương vẫn cho được bát canh ngon. Ý thơ thâm trầm, ngữ nghĩa song hành, có cả nghĩa cho người bạn “già” được vua cho lui về chăm sóc mẹ,  hay mẹ già là gọi “thuần lão “,  chính thuầnLão làm cho bữa cơm trở nên ngon đậm?. Tùy nghi theo cảm xúc của Khách thơ .

5- Triều đình hữu đạo thành quân hiếu.

     道 Đạo , như trong cụm đạolý .

Câu này lấy từ chuyện thực tế. Bạn thân, quan đồng triều, người được tác giả làm thơ đề tặng, còn mẹ già, vua cảm thông cho lui về phụng dưỡng cho tròn đạo hiếu.

6- Trúc thạch đa tàm phụ nhĩ minh

      慚 tàm là tủi thẹn

     負 phụ , phụ là bội bạc . Ví dụ phụ tình

     爾 nhĩ  là như vậy

     盟 minh là lời thề

    Trúc thạch đa tàm phụ nhĩ minh

Dịch thoát ý, (ta) tủi thẹn nhiều vì phụ lời thề cùng bụi tre, tảng đá (nơi quê nhà). Lời hứa thầm mà “mỗi mìnhmình biết mỗi mìnhmình hay”, đã hứa với lòng mình là sẽ quay về, được một ngày vui cùng cỏ cây vườn tược, đừng tưởng bọn chúng loài vô tri, mỗi vật đều gợi trong ta niềm thương và nỗi nhớ mà nay đành lỗi hẹn.

Rất đổi ngậm ngùi cụ Nguyễn ơi!. Ai đã từng đứng trên bến sông, bến cảng, phi trường nhìn lại lần cuối mà nói lời vĩnh biệt quê nhà, là sẽ biết thế nào là niềm thương nỗi nhớ của người xưa khi thi nhân viết lên câu này!. Trúc thạch đa tàm phụ nhĩ minh.  Rơi nước mắt !

7- Trù trướng thâm tiêu cô đối ảnh

     惆 trù là buồn,

     悵 trướng cũng là buồn

     惆悵 trù trướng tiếng Tàu. Tiếng Việt là buồn bã, buồn vã ra

     宵 tiêu là đêm

8- Mãn sàng trệ vũ (6) bất kham thinh,

     滿床 Mãn sàng là nằm lì trên giường

     滯 trệ là đọng  lại. Tiếng Việt ta có từ song lập trìTrệ

     Mãn sàng trệ vũ bất kham thinh, nằm dài trên giường nghe mưa tầm tả bất kham.  

Dịch thơ quốc âm 

Song thất lục bát

Tiễn bạn

Đường Hương Cần xanh xanh tơ liễu 

Đầu cuối sông ấm địu bao tình

Ngự viên oanh kỵ sắc hình  

Cố hương rau nhút gi(v)à canh ngon lành

Đạo lý triều đình, _ Anh hiếu hạnh,

Bạc tình cây cỏ , _Tớ thân điêu!   

Nửa khuya đối bóng buồn thiu

Trên giường nằm nướng chín chiều mưa rơi!

Laiquangnam

Chú vài từ Tiếng Việt xử  dụng

Địu, vác vật gì suốt dọc dãi lưng gọi là địu.

Chín chiều là từ ước lệ trong ca dao Việt   

     chiều chiều đứng dựa ngõ sau

     ngó về quê mẹ ruột đau chín chiều.

 Chín chiều là chín cả  trời chiều và đối với thi nhân cả gồm ngoại cảnh và tâm tư .  ( 8 chiều  không gian+ mọt chiều hướng

Các bản dịch khác

Thất ngôn bát cú

Tiễn bạn

Hương Cần đường liễu dập dờn xanh,

Bến bắc bờ nam bịn rịn tình.

Oanh trẻ vườn vua ganh ghét đẹp,

Thuần già quê cũ ngọt ngon canh.

Trân cam mừng bác thân lo vẹn,

Trúc thạch cười tôi nguyện chẳng thành.

Thổn thức giường khuya nương bóng lẻ,

Chẳng kham mưa gió sụt sùi canh.

Quách Tấn dịch

2- Thử so sánh vói các bài Tiễn bạn trong thơ Đường

Một bài Đường thi viết về Tiễn bạn (tống)  hay nhất

Do Lý Bạch viết.

Lý Bạch

Tống hữu nhân

Nguyên tác

送友人

青山橫北郭

白水遶東城

此地一為別

孤蓬萬里征

浮雲游子意

落日故人情

揮手自茲去

蕭蕭班馬鳴

Phiên âm

Tống hữu nhân

Thanh sơn hoành Bắc quách,

Bạch thuỷ nhiễu Đông thành.

Thử địa nhất vi biệt,

Cô bồng vạn lý chinh.

Phù vân du tử ý,

Lạc nhật cố nhân tình.

Huy thủ tự tư khứ,

Tiêu tiêu ban mã minh.

Dich thơ quốc âm 

Song thất lục bát

TỐNG HỮU NHÂN 

Nhìn Quách bắc núi xanh che chắn

Ngó Thành đông sông trắng lầm lì

Chốn đây kẻ ở người đi

Cỏ bồng gió cuốn buồn khi dặm ngàn  

Đóa mây nổi,hành nhân lưu luyến

Mảnh trời chiều, xao xuyến cố nhân

Vẫy tay trăm luống tần ngần,

Xé lòng!, ngựa hí vang rân góc trời. 

Laiquangnam- dich

Bản Dịch lục bát của Người  xưa

Biệt Hữu nhân 

Bản dịch Tản đà

Chạy dài cõi Bắc non xanh,

Thành Đông nước chảy quanh thành trắng phau.

Nước non này chỗ đưa nhau,

Một xa, muôn dặm biết đâu cánh bồng !

Chia phôi khác cả nỗi lòng,

Người như mây nổi, kẻ trông bóng tà.

Vẫy tay thôi đã rời xa,

Nhớ nhau tiếng ngựa nghe mà buồn teo.

Tản Đà

Tản Đà

( sách thơ Đường của Tản Đà có tiêu đề là Biệt Hữu nhân)  

Tiễn bạn

 (Người dịch: Khương Hữu Dụng)

Người có nhiều bài chọn dịch trong sách giáo khoa bậc Trung học ) 

Cửa Bắc non ngăn lại,

Thành Đông nước uốn theo.

Một lìa non nước ấy,

Muôn dặm cánh bồng veo!

Du tử: lòng mây nổi,

Cố nhân: tình bóng chiều.

Vẫy tay từ đây biệt,

Tiếng ngựa não nùng reo

04

Phần phụ lục

Bát canh quê hương

“ Rau nhút khoai sọ”

Rau nhút thơm thơm, khoai sọ béo béo và cua đồng đậm đà tạo nên món canh ngon cho cả nhà thưởng thức.

Nguyên liệu: 200 g cua đồng, tách mai, giã nhỏ, 200 g khoai sọ, gọt vỏ, 100 g rau nhút, nhặt rửa sạch, vài cọng rau om, ngò gai, rửa sạch, 1 lít nước lọc. Gia vị để nêm canh gồm có: 3 muỗng cà phê hạt nêm từ thịt, tiêu xay. Nước mắm ngon và ớt hiểm để làm nước chấm.

Cách làm: Cua đồng xay, hòa với 1 lít nước, lược cua qua rây, bỏ xác. Nấu trên lửa nhỏ để lấy riêu cua... vớt riêu cua ra chén để riêng.

Cho tiếp khoai sọ vào nồi nấu cho khoai mềm. Nêm 3 thìa cà phê hạt nêm. Canh sôi lại, tắt bếp.

Vớt rau và khoai ra tô, dùng muỗng xắn riêu cua xếp lên mặt, chan nước canh, rắc rau om, ngò gai và một chút tiêu.

Dùng nóng. Dọn kèm với nước mắm mặn và ớt .

Trúc Thạch

Không biết có phải từ Trúc Thạch của Nguyễn Du mà  Bùi Giáng “chế ra cụm Thạch thảo chăng?“ khi BG ngồi dịch thơ Apollinaire, Hoa thạch thảo ( la bruyère ). Nguyên tác thơ  Guillaume Apollinaire (1880-1918).  “Ta ngắt đi một cụm hoa thạch thảo”. Toàn văn bài thơ L'Adieu của nhà thơ Pháp gốc Ba Lan ...Link:  www.chimviet.free.fr; 

www.chimviet.free.fr 38/svdgn063_thachthao.pdf

______________

Phụ lục của a2a :

Thư luân lưu của anh Trần Kiêm Đoàn

Anh Lại Quảng Nam và quý Anh Chị thân kính.

(19/6/2010)

trang  laiquangnam 

www.art2all.net