Ngô Thiên Thu

                          

Tản mạn về làng Lựu Bảo

và t́nh sử Đặng Huy Trứ

 

           

 

" Ai về Lưu Bảo làm chi

Ruộng đồng th́ ít rú ri th́ nhiều?

- Không về Lựu Bảo th́ quê

Trước sông sau núi chợ kề một bên"

 

     Những câu ḥ dân gian này chúng tôi ghi lại được trong một chuyến đi dă ngoại vào mùa giáp Tết.Chúng tôi đă làm cuộc hành tŕnh đầy thi vị và dạt dào cảm hứng. Qua tài liệu của nhóm Trà Lĩnh nghiên cứu về Đặng Huy Trứ, chúng tôi t́m về ḍng sông Lựu, một chi lưu của sông Hương, nơi mối t́nh thiên thu c̣n lưu dấu.

 

     Năm Giáp Th́n (1844), sau khi đổ cử nhân, Đặng Huy Trứ được vào tập sự ở Quốc Tử Giám chuẩn bị cho kỳ thi tiến sĩ sắp tới. Hằng ngày chàng phải qua chợ Lựu Bảo để xuống đ̣ sang sông trực chỉ Văn Thánh. Chàng đă gặp được một một  thôn nữ dịu dàng.

 

     Nguyễn Thị Bảo, mồ côi cha, gia cảnh sa sút. Ngày mồng tám tháng chín năm đó Huế lụt to. Hôm ấy Bảo chèo đ̣ thay cho người chú dượng. Một chuyến đ̣ định mệnh. Chàng Đặng nhà ta đứng trước mũi thuyền, bất ngờ đ̣ tṛng trành, chàng trượt chân rơi xuống nước. Chàng không biết bơi mà nước th́ quá sâu. May thay lúc đó có người dùng sào kéo lên kịp thời. Mấy ngày liền chàng phải ở lại nhà cô Bảo v́ nước lũ dâng cao và có băo lớn. Bảo đi mượn áo quần và chăm sóc chàng chu đáo. T́nh cảm giữa hai người dần dần nảy nở và bùng phát mănh liệt. Một lời câu hôn ngọt ngào và say đắm. Gia đ́nh Bảo đứng ra tổ chức một đám cưới đơn giản mà không thông qua gia đ́nh họ Đặng do lễ giáo phong kiến. Người bác ruột, Đặng Văn Hoà, lúc đó là thương thư bộ H́nh và cha sau đó trách mắng chàng Đặng thậm tệ. Họ bắt chàng phải viết giấy ly hôn và cấm không đươc quan hệ với Bảo. Tuy vậy Trứ và Bảo vẫn âm thầm sống với nhau. Măi đến năm 1854 Bảo mới chính thức được ghi tên trong gia phả họ Đặng. Lúc này họ  có ba người con và bố mẹ  Đặng Huy Trứ đă qua đời. Trong hồi kư của chính  Đặng Huy Trứ viết về mối t́nh trắc trờ của ḿnh: "...Con cháu trái lời trên dạy là tội bất hiếu. Nhưng lấy con gái người ta rồi bỏ là tội bất nhân...Người con gái ấy có ơn lớn đối với ta, lại không phạm sai lầm ǵ, nếu ta mà bỏ ắt sẽ mang điều oan nghiệt. Ở vào hoàn cảnh khó xử này, biết làm thế nào đây?...".

 

    Chúng tôi dừng lại bên ḍng sông Lựu dịu êm. Mùi rượu gạo bốc lên chuyếnh choáng. Ḍng sông trầm mặc như vị thiền sư. Gần đó là một bến sông có cây sung cổ thụ là nơi theo truyền thuyết là nơi hẹn ḥ của đôi t́nh nhân Trứ - Bảo. Phía xa xa là một băi đất rộng kéo dài xuống sông nơi ngày xưa là chợ Cồn nổi tiếng một thời. Men rượu bừng bừng ngũ quan. Ngoài kia những bông mai vàng hé nụ chuẩn bị khai mạc một vận hội mới. Sau hàng tre xanh, khói bếp nhà ai bay lên trong ánh tà dương. Thấp thoáng những tà áo bay trong gió. Có lẽ nàng Nguyễn Thị Bảo đang hong áo cho người yêu. Tim tôi hoà cùng nhịp đập chàng Đặng. Làm thơ từ năm 15 tuổi, rung động con tim ở tuổi 18, Đăng Huy Trứ thật là một chàng trai đa cảm. Bất chợt tiếng chuông chùa Kim Sơn vọng lại. Ḍng sông xao động. Chúng tôi tạm chia tay mảnh đất yêu dấu, chia tay với nụ cười dịu dàng trên môi thiếu nữ của ḍng sông Lựư Bảo, chia tay với Lê ẩn sĩ. Tôi ngoái lại lần cuối. Một chiếc lá sung đang rơi nghiêng xuống ḍng sông. Bất giác nhớ người bạn thơ đă cùng ḿnh lang thang giữa khoảng trời thơ mộng này. Mà nay...

 

    Trên bầu trời Lựu Bảo những vị sao đang thắp nến chuẩn bị cho lễ hội xuân th́.

 

 

(Cảm hứng viết lại) Huế, 1- 2007

Ngô Thiên Thu

 

 

 

 

*ghi chú a2a : đọc thêm :

wikipedia - đặng huy trứ

 

 

 

Trang Ngô Thiên Thu

art2all.net