Ngô Thiên Thu

                          

Miên man Bồ Giang

 (Viết tặng làng quê Niêm Pḥ)       

 

 

"Buổi sáng biển mù, ông kể chuyện quê nhà, Huế và mẹ già, về cô em họ mỗi lần ra thành phố rực rỡ áo pull quần ḅ, một bữa ông về làng, cô chở rơm trên xe ḅ, áo rách và nón rách che lấy mặt. Ông dừng lại bảo, nghèo nên mặc xấu, việc ǵ phải ngượng. Ông kể cái làng Niêm Pḥ nghèo đến nỗi, cho người d́ đau yếu hai mươi ngàn, d́ thảng thốt, cho chi mà nhiều rứa, con".

 

Xin được mở đầu bài viết qua đoạn tản văn "Email thứ bảy" của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư. Nhân vật cô kể chính là nhà thơ Lê Văn Ngăn, một con người sống có vẻ lập dị (có thể tôi nghĩ thế). Có bận gặp ông và Phạm Tấn Hầu ở Huế ngồi trong quán cà phê trước cổng Hiển Nhơn trông ông buồn buồn. Mắt mơ màng theo từng đám rêu phong cổ thành. Ông vốn không thích khoa trương, không thích người lạ, không thích lợi danh, không thích những ǵ hào nhoáng bên ngoài. Thuở thiếu thời ông từng sống nơi làng quê Niêm Pḥ, bên ḍng sông Bồ, rồi vào Huế sống bên ḍng sông An Cựu, rồi định mệnh đưa ông lưu lạc đến Quy Nhơn. Văn chương theo ông đi suốt cuộc đời. Ông gởi gắm cô Tư :"văn chương và người làm văn chương đều rất đẹp, cháu à, chỉ là một số người khiến nó không đẹp nữa…”. Ông có cái nh́n về thơ thật bất ngờ thú vị: "...Đêm đêm, ở nơi xa/ con thường đặt vào lửa những bài thơ con mới viết/ Những ǵ vô ích/xin hăy biến thành tro tàn/ thành dưỡng chất cho những ǵ có ích sắp ra đời" (Thơ và tro tàn).

 

Tập thơ "Viết dưới bóng quê nhà" của Lê Văn Ngăn là những tâm sự về những con người b́nh dị chân chất. Cảm xúc ông thật chân thật giản dị như những nhân vật trong thơ ông. Ông viết về quê hương:"Nơi tôi có một mái nhà từ quá khứ, người mẹ đêm đêm thức dậy dưới nền trời sao, nhen lên bếp lửa đầu ngày/ Nơi anh em, dù lưu lạc nơi đâu, vẫn chờ tiết lập xuân t́m về chốn cũ..."

 

          Văn chương đă đưa tôi về làng quê Niêm Pḥ một ngày mùa đông thật nhiều mưa. Tôi ngồi bên góc quán nhỏ trầm tư. Ḍng sông Bồ chảy nhẹ nhàng như mái tóc dài của người con gái  bềnh bồng sóng nước. Tôi mơ màng nhớ về người em gái sông Bồ ngày ấy. Một mối t́nh mà tôi luôn ǵn giữ trong kư ức.Trong một thời gian dài tôi không nghe tin tức ǵ về em. Bây giờ em ở phương trời nào. Tôi chợt nhớ nụ hôn lần chia ly. Em khóc thật nhiều. Hôm đó trời mưa lớn. Tôi đi chuyến đ̣ ngang cuối cùng của một câu chuyện t́nh. Bây giờ con đ̣ không c̣n ở bến xưa. Chợt nhớ hai câu thơ Quách Tấn:"Tôi gọi đ̣ một tiếng lạnh hư không".

 

          Tiếng chim đỗ quyên đánh thức tôi trở lại. Tôi  nghe hai câu thơ của nhà thơ Tố Hữu từ bên kia sông vọng sang :"Như quê bạn, Niêm Pḥ trơ trụi/Đạn bom cày cả nương sắn, đồng khoai..."

 

         Ôi mảnh đất thương yêu, trải ḷng chịu mọi gian lao cơ cực, nơi ghi dấu những đau thương và mất mát. Những đợt lũ lụt liên miên từ năm này qua năm khác đă làm cho người dân tăng thêm nghị lực sống và tồn tại măi măi. Niêm Pḥ đất thấp trũng, nhiều đoạn bên sông bị xâm thực.  Đường sá hư hỏng nặng chưa được sửa chữa. Nhiều con đường qua hết mùa lụt mà vẫn c̣n bùn lầy lội.  

 

      Mảnh đất sỏi đá thấp trũng bùn lầy mang đầy dấu tích đau thương này lại là mảnh đất giàu truyền thống hiếu học, trọng nhân nghĩa, giàu ḷng bác ái. Vào thời nhà Nguyễn làng có rất nhiều người đỗ đạt làm quan như các Phó bảng Trần Công Thuyên, Vơ Sĩ, Nguyễn Văn Mại. Niêm Pḥ không những là đất văn học mà c̣n là đất sản sinh ra những người tài về quân sự như Trần Thúc Nhẫn, Nguyễn Hy Hiền, Nguyễn Vịnh... (Trần Thúc Nhẫn đỗ cử nhân năm Đinh Măo (1867). Ông có thời gian mở trường dạy học tại làng (Nguyễn Văn Mại từng là học tṛ). Ông làm quan đến chức Tham Tri Bộ Lễ, sau tham gia chống Pháp và hy sinh tại Trấn Hải Đài năm 1883).

       

           Người Lô Giang khí cốt ai b́

        ...Xem thế sự chi sờn gan lỗi lạc

 

         Đó là lời khen ngợi về con người Nguyễn Văn Mại khi ông treo ấn tư quan tỏ thái độ bất hợp tác với thực dân Pháp. Ông từng đỗ thủ khoa thi Hương, rồi Phó Bảng khoa Kỷ Sửu (l889), được bổ dụng Tri Phủ An Nhơn (B́nh Định), làm quan đến chức Thượng Thư.Ông từng làm Chánh chủ khảo các khoa thi Hương, thi Hội và Quản giáo môn Hán văn tại trường Quốc học. Ông từng công du qua Pháp với vua Khải Định. Trước khi về hưu, ông được thăng tước Hiệp Tá Đại học sĩ. Ông để lại cho hậu thế nhiều tác phẩm văn chương như Lô Giang tiểu sử, Việt Nam phong sử, Tây hành nhật kư và nhiều tác phẩm giá trị khác. Ông mất vào dịp tết Ất dậu 1945; lúc đó không những con cháu mà làng cùng để tang ông.Con trai ông, Nguyễn Hy Hiền từng du học Pháp, là người nổi tiếng chế tạo vũ khí chống tăng một thời làm quân Pháp khiếp sợ. Cụ Mại c̣n có có người con tài danh là linh mục Nguyễn Văn Thích là con người sống đạo hạnh tiếng thơm lan tỏa.

 

         Sông Bồ đang mùa nước lớn. Tháng trước một trận lụt tràn qua một cách bất ngờ làm dân chúng điêu đứng không trở tay kịp. Ruộng đồng đang mùa gặt ch́m vào trong nước. Các em học sinh không về kịp phải lội ngang bụng. Lúc đó khoảng 10 giờ sáng. Trên cầu Niêm Pḥ nhiều người dân dơi trông theo ḍng nước đang chảy xiết để t́m những khúc gỗ to trôi vể từ thượng nguồn như cố vớt vát những của cải tinh thần đă bị băo lụt lấy đi từ năm này qua năm khác. Lúc đó tôi có mặt gần cầu Niêm Pḥ và chứng kiến người đàn ông họ Vơ tuổi trên sáu mươi nhanh nhẹn lao người từ cầu xuống ḍng nước cuồn cuộn. Trong giây lát ông bám theo một khúc gỗ to kéo nó vào bờ. Tôi không khuyến khích hành động này nhưng thâm tâm khâm phục sức mạnh tiềm tàng của ông. Ông là con cháu ḍng họ Vơ từng đỗ đạt thành danh, là một trong ḍng họ được dân làng Niêm Pḥ kính trọng. Tôi thật sự vô cùng khâm phục những người dân làng Việt Nam cũng như dân làng Niêm Pḥ nói riêng đă lưu giữ được nền văn hóa truyền thống của quê hương ḿnh. Người ta thường nói rằng mất văn hóa làng là mất nước. Có như vậy mà tên tuổi ḍng máu Việt Nam luôn luôn tỏa sáng bất diệt giữa bầu trời cao. Nếu có dịp đi thuyền từ thượng nguồn sông Bồ hoặc thượng nguồn sông Hương xuôi về  chúng ta mới thấy được cái đẹp truyền thống của quê hương làng xă Việt Nam.

 

       Mưa nặng hạt. Phía xa xa hai bên bờ sông người ta đang hăng say cổ vũ cho các đội đua ghe. Người dân làng cũng có những phút giây thư giăn thú vị. Họ quên đi  những lo toan cuộc sống đang những ngày đông nông nhàn khốn khó.

 

      Những chiếc ghe lướt gió. Mưa càng lúc càng nhiều. Người xem càng ngày càng đông. Ghe đua càng lúc càng gay cấn. Không những dân làng Niêm Pḥ mà dân làng lân cận có đội đua đều đến xem đông nghịt một khúc sông Bồ chảy qua làng Niêm Pḥ.Các tay đua khỏe mạnh đang gồng ḿnh tăng tốc, lướt nhanh thêm mái chèo. Những mái chèo di chuyển đều đặn như một điệu múa hiện đại.Trong những giây phút này trông những khuôn mặt từ vận động viên đến khán giả đều  ngời ngời khí thế. Kết thúc đội ghe nào chiến thắng là cả làng ăn mừng. Một bức tranh đồng quê sinh động tân cổ điển.

 

       Tôi thu ḿnh trong quán nhỏ bên cầu Niêm Pḥ. Tạm quên tiếng ồn ào ngoài kia. Nhiều lúc thích ngồi trầm tư một ḿnh để nh́n cơn mưa và mong chờ những ǵ chưa đến. Tôi thỉnh thoảng đến đây vào những ngày trời trở rét hoặc những khi mưa về. Nhà thơ Hồ Dzếnh th́ chỉ muốn trời rét. Thơ ông:"Trời không nắng cũng không mưa/Chỉ hiu hiu rét cho vừa nhớ nhung".

 

      Những giọt mưa đang ném chéo xuống sông Bồ rồi tan đi xuôi về hạ nguồn. Tôi cũng tan theo.Trang rót cho tôi ly nước ấm. Cô phụ mẹ bán quán nhiều năm nay. Bàn tay trắng mềm mại và thân h́nh mảnh mai như cánh c̣ thướt tha làm trái tim tôi liêu xiêu trong chiều gió. Cô như bông hoa đồng nội mà thiên nhiên đă ban tặng cho làng quê Niêm Pḥ. Một chiếc lá bàng nâu đỏ đang trôi giữa ḍng nước hay ḍng máu trái tim tôi lang thang trong khoảng trời vô định. Cám ơn Trang cho tôi nụ cười êm mát như ḍng sông Bồ hiền ḥa, như cánh đồng lúa xanh mướt làm  tôi miên man trong suốt giấc mơ chiều.

 

                                                                           Niêm Pḥ những ngày cuối năm 2008

                                                                                                            Ngô Thiên Thu

 

 

 

Trang Ngô Thiên Thu

art2all.net