NGUYỄN CHÍ KHAM

TRĂNG ƠI, THƠ ẤU MÃI

Tới cánh cửa đầu lối cầu thang, nghe tiếng cô Châu bỗng gọi, tôi liền đặt cái giỏ nhựa xuống mặt sàn, quay bước trở lại.

-Ngày mai cô vào Đà Nẵng, đến sáng thứ ba mới ra.

-Cô về thăm nhà ?

Cô mỉm cười, gật đầu. Tôi nhìn sang hướng cửa sổ, chỗ cô ngồi có nắng ấm buổi trưa, nói:

-Em sẽ báo cô nghỉ cơm cho mẹ em biết.

-Chiều nay cô về trễ một chút.

-Vâng.

Trên đôi mắt cô Châu lúc nào cũng tỏa sáng ra những nét tươi vui, hồn nhiên. Cô đứng dậy, thong thả tới bàn ăn có bộ cà mèn cơm tôi mang tới đã đặt sẵn. Biết không nói gì thêm, tôi chào cô.

Ba tôi làm ở ngành truyền tin. Nhờ thâm niên công vụ và có huy chương, năm ngoái ông được thăng lên Sĩ quan. Trước đây gia đình tôi hay di chuyển, nay đã ổn định. Mẹ tôi, vốn cũng giỏi xoay xở, thời ở khu gia binh có một gian hàng chạp phô bán ngoài khu chợ. Bây giờ nhà cửa hẳn hoi, phía trước mái hiên mở rộng làm quán hàng cơm, hơn một năm nay, trưa chiều đến giờ ăn luôn ồn vui, đông khách.

Khi tôi đạp xe về tới, các ghế bàn ăn đã trống nhiều, chỉ còn một ít khách đang ngồi uống nước, chuyện trò. Tôi dựng xe đạp phía bên trái hàng rào, không xa chỗ mẹ tôi đang ngồi trước cái bàn thấp dài bày đủ loại chén bát, thau nhôm đựng thức ăn.

-Cô Châu báo nghỉ cơm ngày mai mẹ ạ.

-Ờ, mẹ tôi lấy ra cuốn vở để trong ngăn kéo.

-Cô nghỉ đến hết ngày thứ hai, tôi nói.

Mẹ tôi lật trang cuối, coi cẩn thận từng ngày, rồi khoanh tròn chữ o. Ban đầu, lúc đến trả tiền, cô Châu không để ý cứ đưa đủ, nhưng mẹ tôi vẫn tính những ngày trong tháng cô về thăm gia đình, hoặc không ăn để hoàn trả tiền lại cho cô, và vui vẻ nói, buôn bán thì cần phải thực tình, sòng phẳng.

Quán cơm của mẹ tôi đông khách nhờ giá ăn bình dân, đồ dùng nước uống đều sạch sẽ, những khách ăn riêng cơm tháng tùy theo sự lựa chọn phần ăn mà bà định giá. Khoảng mười một giờ trưa và năm giờ chiều, mấy chị em chúng tôi chia nhau đem cơm đến nhà cho khách. Ở đơn vị, có phiên trực hoặc cắm trại thì thôi, còn thường lệ tan sở xong ba tôi chạy xe gắn máy thật nhanh về nhà cùng phụ giúp mẹ và chúng tôi, vì đó là giờ cao điểm. Lúc đầu, cô Châu có ghé quán ăn đôi ba lần, nhưng thấy đám học trò gặp cô luôn chào hỏi làm cô ái ngại, rồi nói với mẹ tôi để đổi qua ăn cơm tháng mang đến nhà.

Nhà ở thuê của cô Châu là một căn gác có lối đi riêng. Ngày đầu tiên mang cơm đến, tôi được nhìn thấy chỗ cô ở rất là ngăn nắp. Căn phòng ngoài có cửa sổ, sau lưng bàn làm việc là kệ sách, trên tường treo cây đàn ghi ta, mấy bức tranh vẽ về cây cối, ngựa và các loài hoa.

Thường khi đến, tôi không nấn ná ở lâu để hỏi chuyện riêng. Nhưng thỉnh thoảng, tôi có để mắt nhìn các chồng báo, tạp chí, vài thứ linh tinh khác sắp gọn riêng nằm bên trái cạnh máy thu thanh hiệu Sony. Từ bậc lên cầu thang, đôi khi trong buổi chiều tôi nghe có tiếng đàn, tiếng hát của cô, lúc ấy, tự nhiên tôi nghĩ rằng, có thể mình đang cảm thấy một chút gì mơ mộng của người lớn. Cô Châu tuổi lớn hơn chị đầu tôi, mái tóc thường xõa vai, hai cánh tay tuy hơi gầy nhưng khi cô mặc chiếc áo phồng ngắn tay lại trông thấy sự đầy đặn.
 

Ít ngày vào Đà Nẵng thăm nhà, cô Châu đã ra trở lại. Khi tôi mang cơm đến, cô đang ôm đàn tập hát, một vài chỗ bỗng ngừng, xong cô cầm cây bút chì viết những ghi chú bên dưới dòng nhạc. Sau đó, cô đàn và hát tiếp, giọng nhè nhẹ nghe rất êm.

-Khanh đợi cô một chút.

-Dạ.

Tôi dịch chiếc bàn ăn ra ngoài một chút xong lấy tờ báo trải rộng, rồi bày bữa ăn cho cô giáo. Cô đứng dậy, mỉm cười thoáng nhìn tôi rồi quay lưng treo cây đàn lên tường. Không hiểu có việc gì cô sắp nói với tôi, đứng chờ, tôi hơi lo. Cô cầm lá thư trên tay, đến gần tôi, nói:

-Về ghé qua Bưu điện bỏ giúp cho cô cái thư này.

-Bỏ luôn vào thùng phải không cô?

-Phải, tem cô dán đủ rồi.

-Dạ.

-À nói với mẹ cô chưa lãnh lương nghe.

-Dạ, không có gì đâu cô.

Cô đang vui, đặt bàn tay lên đầu tôi xoa nhẹ. Tôi giữ lá thư, hai bàn tay úp lại, rồi hỏi cô:

-Thưa cô, tối nay cô ở nhà.

-Có gì không Khanh?

-Dạ, em có bài nhờ cô giảng.

-Rồi, cứ đem đến đây.

Ở lối cửa phía cầu thang, một vạt nắng sáng lên. Cô Châu đi bên cạnh tôi, một chút sau ngừng bước, rồi cô nhắc chuyện bỏ thư trước khi để tôi xuống một mình.

Nhà cô ở nằm trong con hẻm, ra đến ngoài gần trăm mét mới gặp đường phố chính. Bên vỉa hè đầu hẻm là cái lều vải của anh thợ sửa xe đạp. Nhà tôi cũng nằm trên đường phố chính này, nhưng ngược lên, hướng khu bệnh viện và cách nhà ga khoảng chừng nửa cây số. Nhiều năm nay, dường như không mấy ai để ý đến các đoàn tàu ngang qua thị trấn. Mỗi ngày, khi các chuyến tàu chợ đến rồi đi, nhà ga như là ngôi nhà thờ yên lặng, trống vắng.

Nhà sách Văn Hoa nổi bật giữa phố với đèn điện sáng, đông người ra vào. Tôi dừng đợi một chiếc xe hàng vượt qua ngã tư, chạy ra lối bờ sông.

Nhà Bưu điện nằm cuối dãy phố, trong khu riêng biệt của các công sở và tòa hành chánh . Thành phố này tuy nhỏ, nhưng sạch sẽ, những con đường trồng cây rợp bóng mát xuống lối đi trên vỉa hè, thỉnh thoảng ló dạng một vài ngôi nhà ngói đỏ.

Bỏ xong lá thư, tôi thong thả đạp xe về. Trên đường, tôi nghĩ đến người nhận được lá thư. Tôi nhớ được một điều, nét chữ cô Châu rất đẹp.

Khoảng tám giờ đêm, trời mát, tôi đi bộ mang theo sách vở học đến nhà cô. Đứng bên dưới, tôi cất tiếng gọi. Trong ánh đèn hắt ra cửa sổ cô nhìn xuống, liền bảo tôi cứ tự nhiên đi lên ở lối cầu thang.

Khi chậm bước ngang phòng riêng của cô, tôi thoáng để ý bên trong có ngọn đèn nhỏ lơ lửng dưới dưới đình màn. Cô Châu đang soạn bài. Tôi đứng lại xa khoảng cách, trông thấy tôi, cô bảo:

-Kéo ghế ngồi đi.

-Dạ.

Nhưng tôi vẫn đứng, hai tay ôm chặt sách vở. Tôi có cảm tưởng ánh đèn trong buổi tối đã làm cô giáo trở nên trang nghiêm. Rồi cô ngừng viết, gấp cuốn sách lại, ngẩng đầu lên.

-Bài gì đâu? Ngồi xuống đi Khanh.

-Dạ.

Tôi đưa cuốn sách, cô cầm lấy với bàn tay những ngón thon nhỏ, đều đặn. Tôi ấp úng, trong lúc cô mở cuốn sách đọc lướt một thoáng rồi bảo tôi, bài này dễ có gì khó đâu.

-Em không hiểu, tôi đáp lời.

Cô Châu đưa sách qua cho tôi bảo:

-Bây giờ trước hết em hãy đọc cho cô nghe.

Tôi cầm lại sách mình, tay hơi run, rồi lên tiếng đọc. Tôi đọc, nghe giọng mình hơi nặng, vụng về, lắp chữ, rời rạc câu, không ngừng đúng chỗ có dấu phẩy, dấu chấm. Cô cười, tôi phải ngưng nhiều lần, và cô bắt tôi sửa, uốn lưỡi theo từng cách phát âm những chữ r, s,z, j, g trong tiếng Pháp. Tôi tập rất khó khăn, cô lắc đầu bảo:

-Em không chịu tập đọc gì cả.

Tôi cảm thấy ngượng, hơi đỏ mặt.

-Em thử dịch nghĩa đi.

-Thưa cô khó quá.

Ánh mắt cười, cô bảo:

-Em dịch đi, sai chỗ nào cô sửa.

Tôi đọc câu rồi dịch. Có chỗ sai, cô chỉ cười không sửa bảo tôi dịch tiếp. Tôi lại đọc, nhưng rồi câu chữ trong bài cứ rối lên, tôi dịch lung tung, nhiều chữ nghe ngây ngô khiến cô bật cười hơi lớn tiếng. Nhưng tôi biết, lòng cô vui, nhẹ nhàng. Sau đó, cô bảo tôi đưa sách lại, kéo ghế qua ngồi cạnh bên cô. Đầu tôi cúi xuống, một tay đặt lên bàn. Tôi cảm thấy ngập ngừng nhưng cô rất tự nhiên. Tôi nghe giọng cô đọc tiếng Pháp rất là hay, đọc xong bài, cô trở lại từng câu một cắt nghĩa chữ khó, văn phạm, dần dần tôi thấy chữ nghĩa trên sách và trong đầu mình sáng ra. Khoảng hai mươi dòng một đoạn văn trong sách, vậy mà tôi được nghe cô giảng rất hứng thú, có chỗ cô cầm bút ghi ra giấy, giảng tôi cho tôi những chữ có nhiều nghĩa, dùng trong nhiều trường hợp khác nhau. Thực tình tôi chưa hiểu được hết, nhưng thấy cô giảng đã lâu, kỹ lưỡng, nên lúc cô hỏi lại hiểu không, tôi cứ gật đầu dạ liên tiếp nhiều lần. Vào lúc giọng cô trở nên sắc, tôi sợ cô mệt, nên chỉ mong thầm cô cho ngừng lại. Cô ngừng giảng, tôi gấp cuốn sách để qua một bên rồi nghe cô hỏi:

-Khanh, các môn khác em học như thế nào ?

-Dạ.

-Cô thấy Khanh học yếu quá. Cuối năm làm sao lên được lớp.

-Dạ thưa cô…

-Em phải cố gắng. Giúp việc cho mẹ đồng ý, nhưng phải lo chăm việc học nữa.

-Dạ.

Cô nói:

-Chịu khó đi, những tối nào rảnh qua bên này mà học.

-Em cám ơn cô.

-Khanh học ở đây bao lâu rồi ?

-Dạ ba năm. Trước đây, gia đình cứ theo ba em di chuyển luôn.

-Dù sao, em là con trai cố gắng học cho thành tài.

Tiếng cô Châu trôi trong yên lặng. Tôi nhìn căn phòng cô đang ở một mình, những đồ vật bất động dưới ánh sáng ngọn đèn. Tôi tự nghĩ, mỗi sự vật tại đây không hề muốn giấu diếm, hoặc làm cô giáo của tôi bận tâm suy nghĩ. Ai đó ở xa, hẳn là một người đang nghĩ đến cô, và từ những ngày đó đến nay cô đã chờ đợi rất lâu.

-Cô ở một mình, chắc là buồn.

-Có gì đâu, cô thích một mình.

-Cô không lên cư xá, ở chung cùng các thầy cô khác cho vui.

-Cô không thích phiền ai.

-Các cô ở trường hay tới đây chơi với cô không ?

-Có, cô cũng hay đi thăm bạn bè.

-Buổi tối, cô cho em qua học với cô.

-Tối nào rảnh, cứ qua.

Tiếng còi hụ nghe ở xa. Ôm sách vở đứng dậy, tôi vòng tay lên ngực chào cô. Cô hất mái tóc ra đằng sau, mỉm cười. Khi tôi rời bước, có cô đi cạnh bên và bàn tay đặt lên vai tôi. Tôi chợt trông thấy bên trong căn phòng riêng của cô các thứ chăn gối, ngọn đèn, và một vài thứ khác mang mỗi màu sắc riêng, nó không thích ẩn dật, kín đáo.

Tối nay, có chuyến tàu về đến ga trễ muộn. Những giờ học vừa qua với cô Châu đã là một buổi đầu kỷ niệm trong đời tôi. Trời đang se lạnh, đường về trở nên vắng nhưng ánh lửa sáng trong cặp mắt tôi ấm lạ thường. Và, hơi ấm làm tôi có chút chạnh lòng, vừa thương mình, vừa biết ơn cô giáo. Sự biết ơn của tôi đối với cô đã giúp tôi can đảm, không quá rụt rè, bối rối mình vì học kém. Và tôi bắt đầu suy nghĩ thêm, trước nhất, cô giáo xem tôi như là người em, sau đó, một vài điều cô nói ra bộc lộ tâm tư về cuộc đời mình, có thể rằng, cô thấy tôi cũng đã lớn hiểu biết đôi chút chuyện đời. Sau đó, còn một nỗi rung động của cảm giác, lúc này, tôi nhớ ra gương mặt, mái tóc của cô, tiếng nói vui, hơn hết là sự mát mẻ nơi bàn tay của cô. Vào lúc chiều, tôi đi bỏ thư cho cô. Người nhận thư có thể là người nhà, người bạn đồng nghiệp, hay biết đâu chừng là ý trung nhân. Ở cô Châu, hẳn người ta có thể ví cô là mùa trăng thanh bình và ai cũng nói với cô những lời khen tặng. Bây giờ, tôi nhận ra thêm cô giáo của mình có tài về họa, về nhạc. Năm đầu tiên dạy học ngoài này, cô Châu được các anh chị học sinh lớp lớn, các thầy cô dạy trong trường chú ý đến tài năng của cô về một buổi diễn văn nghệ được tổ chức rất thành công.

Trường tôi học, cách trường lớn cô Châu dạy một con đường cắt ngang, vượt qua cây cầu tiến về quốc lộ. Như mọi năm, đến lễ Tết Nguyên Đán học sinh các trường công cũng như tư được nghỉ mười ngày. Trước thời gian nghỉ Tết hai tuần, cô Châu thường về nhà muộn, vì cô bận phụ trách các chương trình văn nghệ, trong đó có một buổi tập kịch rất công phu.

Sau Tết, một buổi trưa đó trên đường từ ga xe lửa về nhà, ngang qua nhà tôi cô đã ghé vào thăm chúc Tết gia đình và nhân tiện gởi tiền ăn cho tháng tới. Có cô, tôi liền trình bày cho ba mẹ tôi hay biết là việc học tôi tiến bộ là nhờ cô giúp đỡ, giảng bài vào những tối được rảnh tôi đến học. Hay biết như vậy, ba mẹ và mấy chị tôi rất mừng, người nào cũng biết ơn trong cặp mặt nhìn hướng về cô.

Và rồi, buổi học tối của tôi ở nhà cô thường xuyên hơn.

Tối hôm ấy, trời trở gió, lấm tấm ướt trên lối đi mờ mờ những hạt mưa nhỏ. Tôi hơi cúi đầu, nhanh bước. Khi bước lên căn phòng sáng đèn, tôi thấy cô khoác ngoài chiếc áo len nhẹ màu hồng. Tôi cảm thấy một nỗi rung động, vì chiếc áo đã làm cho hình ảnh của cô đẹp hơn lúc nào hết. Tôi lên tiếng chào, cô gật đầu bảo tôi kéo ghế ngồi đem bài ra học. Tôi ngoan ngoãn, tự động mở sách lẩm nhẩm học. Đôi khi, cắt sự yên lặng, ở ghế đối diện cô ngừng tay, hỏi tôi vài ba câu chuyện bên nhà, tôi trả lời có lúc hăng hái quá, nói nhiều, cô liền ra dấu bằng tay bảo tôi trở lại chuyện học.

Qua giờ sau, nghỉ một chút tôi đứng dậy đi đun nước pha trà để mời cô uống. Từ ngày qua đây nhờ cô dạy học buổi tối, tôi cảm thấy mình hãnh diện như là một người em, hay cũng là người bạn nhỏ rất thân thiết với cô. Tôi nhớ ra mấy câu thơ trong bài học thuộc lòng :

Người bạn nhỏ ! cho lòng tôi theo ghé

Không nỗi gì có thể vuốt ve hơn

Đêm tựu trường mùi cửa sổ mới sơn

Tủ mới đánh và lòng trai thơm ngát.

Đã có lúc, hai người yên lặng nhìn nhau. Và, như nghĩ ra một ý gì hay lạ, cô phá lên cười, tôi cũng cười theo. Khi pha trà xong, tôi rót vào tách mời cô rồi trở lại ghế ngồi tiếp tục học. Lúc đó, cô cũng đứng lên lấy hộp bánh và cho tôi tạm ngừng giây lát để ăn. Tôi rụt rè cầm chiếc bánh, và tôi nhìn cô ăn. Tôi để ý bàn tay và mấy ngón tay cô cầm chiếc bánh đưa lên miệng có vẻ trẻ thơ, vừa tinh nghịch. Thế nhưng, trong hương vị tách trà, chiếc bánh, đang ăn mà dường như cô nghĩ tới ai đó.

Tối hôm nay, tôi học bài còn cô soạn bài. Mỗi người theo công việc của mình trong thời khắc của đêm thật dễ chịu. Bữa ăn nhẹ xong, tôi dọn ly tách mang cất, cuốn luôn tờ báo có mốt ít mẩu bánh vụn rớt xuống. Có thể, học xong một môn nữa là đến giờ về.

Tôi đem Toán ra làm. Vẽ hình xong, tôi cứ tưởng là dễ, nhưng rồi không làm ngay được tôi đọc lại kỹ đề và sau đó là suy nghĩ. Tôi thấy bài toán khó, mở sách xem lại phần giáo khoa, tìm những định lý liên hệ, nhưng vẫn không tìm ra cách giải. Tôi nhìn sang cô giáo, trong dáng vẻ tự nhiên của cô với công việc làm tôi có chút lơ đãng, vội quên bài toán đang cần giải. Rồi tôi thấy cô viết những giòng cuối trong tập vở, sau đó, công việc xong.

-Cô, xong rồi cô.

-Có gì không ?

-Cô giảng bài toán cho em.

Cô ngẩng cao đầu, đưa tay cầm cuốn sách. Với dáng điệu của cô tôi nhận ra sự cách biệt giữa cô giáo và học trò. Cô để cuốn sách xuống bàn, lấy tờ giấy trắng vẽ hình. Tôi hơi ngần ngại, rồi đứng dậy, mang chiếc ghế qua chỗ gần cô. Cô vừa làm toán, vừa giảng, nhưng được phần mở đầu tôi hiểu, đến chỗ giải thích một định lý để tìm ra quỹ tích thì tôi mơ hồ, không hiểu được. Tôi nhờ cô giảng lại. Từ một điểm M nằm trên đoạn thẳng phân chia tỷ lệ, cô chứng minh ra rằng quỹ tích của điểm này là cung chứa góc 120 độ. Tôi ngó xuống hình vẽ, bắt đầu rối mù, nhưng cô đã giảng ra như thế, tôi đáp bừa là hiểu để khỏi phiền cô. Nhưng oái oăm thay, cô bắt tôi làm lại bài toán, và phải nói rành rẽ ngay từ đầu. Trước hết, tôi bị la vì vẽ hình sai. Tôi đang lúng túng, trong lúc cô tỏ ra quyết liệt, không muốn tôi hiểu bài học một cách mơ hồ như vậy. Tôi cứ mãi luẩn quẩn vụng về, nhắc đi, nhắc lại các giả thiết, và mỗi cách khai triển, suy luận đều không dẫn tới đâu. Cô bảo tôi ngồi xuống, ôn tồn, nhẹ nhàng kéo cuốn sách qua phía mình, cô lấy một tờ giấy khác, vẽ hình trở lại, giảng giải, nhưng đầu óc tối tăm, lẩn quẩn, và tưởng như cô đang nói những điều rất khó khăn, phải học lớp cao hơn chút nữa mới hiểu được. Cô hỏi, tôi trả lời sai, rồi cô cố gắng ghi lên giấy chữ viết, con số với từng nét ấn sâu, được một lúc cô bỗng ngừng lại, lắc đầu buông tiếng thở dài.

-Em học hành sao mà chẳng hiểu gì cả.

-Thưa cô, em không hiểu định lý.

-Thì em phải học bài, hiểu cách chứng minh định lý.

Tôi im lặng, cúi đầu. Những tiếng tích tắc của chiếc đồng hồ rớt xuống trong yên lặng, như hạt mưa nặng nề, hâm hấp nóng. Cô cầm lấy bút, lấy ra thêm tờ giấy nữa, và giảng bài tiếp cho tôi. Tôi không dám nghĩ cô làm chuyện đó là sai lầm, vì tôi đã không hiểu. Nhưng cô giáo của tôi quá nhiệt tình và cô đang hy vọng, một lần này nữa thôi, tôi sẽ hiểu. Tôi ngồi yên lặng, mong muốn cho bài giảng trôi qua mau, đang thầm xin cô đừng hỏi trở lại nữa. Nhưng lúc ấy tôi sợ, cô vẫn trở nên quyết liệt, bất thần xoay một câu hỏi, tôi đã không biết trả lời thế nào chỉ đưa cặp mắt ngơ ngác nhìn rất lâu vào cặp mắt cô. Rồi đôi mắt ấy long lanh trong cái nhìn chống trả lại tôi, nửa tức giận, nửa đè nén, cô khóc. Tôi nhìn cô khóc, cảm thấy mình vô tội, hồn nhiên, rồi đột nhiên hoảng sợ, vừa ngó cô, ngập ngừng tôi úp bàn tay lại, từ từ đưa ra trước mặt cô và nói:

-Thưa cô, cô cầm thước đánh em đi.

Sau câu nói, bàn tay tôi run hẳn lên. Cô ngó xuống, vụt quay đi, không đảo mắt nhìn cây thước. Nhưng cặp mắt cô khác lạ hẳn, một cái nhìn thảm đạm, tối đen phủ xuống. Ở nơi gò má cô, vệt nước mắt khô lại, cô lơ đãng ngó cây đàn.

-Em cất bàn tay đi. Cô không nỡ đánh em đâu.

-Cô đừng buồn vì em nữa.

-Không, em không có gì đâu.
 

*

Một buổi sáng trong sạch, yên lành, nhìn chung quanh nhà tôi có cảm giác trống trải, lạ thường và mỗi sự vật như thể có chút đổi khác, nhắc nhở tôi nghĩ về ai đó. Bên kia tháp nước, con tàu đang đậu. Chị tôi ngồi trên toa tàu nhìn sang nhà, đưa tay vẫy. Tôi trông thấy rõ một nụ cười, ánh mắt, và cả gương mặt chị. Hôm nay, chị và ba tôi về thăm quê. Khi xuống ga xép, sẽ có xe lam đón khách, và từ ga về đến quê chừng độ nửa giờ. Quê tôi rất gần biển, cát bãi biển thật trắng, sạch sẽ.

Mùa hè đã tới. Chúng tôi được nghỉ hè trọn ba tháng. Tôi đủ điểm để lên lớp, và năm tới cũng là năm thi. Cô Châu cũng đã về thăm nhà. Trong năm tới, tôi rất mong được học lớp cô dạy. Gia đình tôi hết sức trân trọng, quý mến cô giáo, mỗi khi đi đâu hoặc về nhà bằng phương diện tàu lửa, cô hay ghé nhà tôi và chuyện trò với mẹ tôi. Mẹ tôi tuy ít học, nhưng tấm lòng luôn cởi mở trong sự thân tình, hiếu khách, dù thân hay sơ.

Quán hàng cơm của mẹ tôi vẫn sinh hoạt bình thường. Khách ăn chính vẫn là công nhân hỏa xa, công nhân làm than và khách đi tàu. Việc đi chợ, mỗi tuần ba lần do tôi và chị tôi thay phiên nhau. Mẹ tôi vừa nấu bếp, vừa làm việc nhà.

Khi có chuyến xe lửa về ga, tôi thường ngẩn ngơ, ngóng đợi. Trong tâm tưởng, tôi luôn có ý tưởng nghĩ đến người đi xa, và người trở về.

Qua đầu tháng tám, bất ngờ cô Châu trở lại. Tôi đi chợ về, đang loay hoay với các thứ hàng treo móc ở ghi đông xe đạp nhưng cũng đã trông thấy cô với chiếc áo dài xanh có những hạt bông cải lấm tấm trắng. Tôi cất tiếng chào, lúc ấy, cô lại gần giúp tôi giữ thăng bằng chiếc xe đạp để dễ lấy hàng.

-Cô ra có việc của trường?

-Không, việc riêng của cô.

Chị tôi phụ giúp xách các giỏ chợ vào nhà. Ở bên cửa hông, mẹ tôi đang ngồi trong quán thấy cô, liền đứng lên chào, rồi đi ra mời cô lên nhà trên.

Ở nhà dưới, tôi sửa soạn ly tách, đun nước sôi để pha trà. Khi tôi bưng khay lên, vừa đặt khay xuống bàn nghe cô hỏi.

-Em có đi học hè không ?

-Dạ có.

Mẹ tôi cầm quạt giấy, với tay qua quạt phơn phớt lên mái tóc cô. Bà mỉm cười quay sang nói với tôi:

-Cô đang có tin vui, con biết không ?

-Tin gì đó cô, cho em biết với.

Rót xong nước trà, tôi kéo ghế ngồi cạnh bên cô. Cô hơi bẽn lẽn, mẹ tôi cười nói thay lời một cách đỉnh đạc.

-Cô sắp lập gia đình. Hôm nay cô ra mời ba mẹ cuối tháng này vào dự đám cưới.

-Vui quá, mẹ nên đi. Em xin được mừng cô.

-Cám ơn em.

-Con phải vào trong đó phụ giúp cô ít ngày, mẹ tôi tiếp lời.

-Con sẵn lòng ngay. Mẹ cho con đi Đà Nẵng chơi và thăm gia đình cô, thích biết mấy.

Nhìn thấy tôi vui, cô Châu nói:

-Cô sẽ đón Khanh ở ga.

-Đi tàu lửa, em thích lắm. Ngoài này vào trong đó nửa buổi không cô.

-Hơn chứ, gần một ngày đó.

-Cô ra bao nhiêu ngày mới vào lại ?

-Ngày mốt, cô vào.
 

*
 

Ở dãy phố Calmette, một khu chợ bán sách cũ nằm trải dọc hai bên vỉa hè. Mùa mưa đang bắt đầu. Trong buổi chiều, lúc có trận mưa đổ ào xuống, những quán hàng đều sập cánh cửa mái hiên xuống, trông lụp xụp, chui rúc như một xóm nhà thuộc khu dân cư lao động. Nhưng vào những ngày nắng khô ráo, phố sách cũ hết sức đông vui, nhộn nhịp.

Tình cờ, tôi gặp lại cô Châu. Cô khác đi nhiều, nhưng tôi vẫn còn nhận ra rõ nhất là nét cười để lộ một chiếc răng khểnh.

Cô không nhớ được tôi ngay. Sau tháng 4/75 cô đã xin nghỉ dạy, hiện giờ gian hàng sách của cô nằm ngay chính giữa chợ. Buổi gặp gỡ đầu, câu chuyện thời gian trước gợi nhắc lại, tôi cũng như cô thấy xúc động.

Hôm sau, đến giờ trưa tôi trở lại quán. Vào lúc đó, trời bỗng trở gió hăm dọa sẽ đổ xuống một trận mưa. Tôi cùng phụ với cô dọn bớt sách vào trong, rồi đóng cửa, sau đó đi xe đạp ra một quán ăn nằm đầu phố Trần Hưng Đạo.

Trước bữa ăn, trong đầu óc tôi cũng đã có một vài chuyện về gia đình để nói ra, cũng như để hỏi về gia đình cô. Bữa ăn vừa bắt đầu, trời đổ mưa. Bàn ăn đặt gần bên cửa trông ra đường. Sài gòn là một thành phố của mùa mưa. Về sau này, khi đã sống quen với thành phố, tôi trở nên yêu thích không khí sinh hoạt vừa xô bồ, sống động, vừa có sự cởi mở về cuộc sống. Tôi cũng thấy yêu thích những đường phố trải dài, những hàng cây rợp bóng im trên những con đường yên tĩnh và sang trọng, và hơn tất cả đó là hương vị của mưa. Tôi yêu thích những cơn mưa Sài Gòn, vì nó mát, nó vui, cho tôi nghe được đúng giọng nói của miền Nam. Mùa mưa trở về thành phố này giống như mùa cây trái, đó là hạnh phúc, và những ngày mưa đã làm thành phố trở nên tươi xanh, vui với đời sống vô tư không hề nghĩ đến cảnh nghèo đói như mưa ở ngoài miền Bắc, miền Trung.

-Em có ở quân đội, nhưng khỏi đi cải tạo.

-Tại sao ?

-Em là lính thường thôi cô.

-Ba ở nhà thì sao ?

-Ba em còn ở trại cải tạo

-Nhưng vẫn ở miền Nam?

-Không cô, ngoài Bắc, tỉnh Vĩnh Phú.

-Em và mẹ có đi thăm ba không ?

-Dạ có, mẹ và em đi. Bây giờ mẹ em vẫn mở quán hàng như hồi đó.

-Mẹ em thật đảm đang.

-Về phần em, hầu hết cuộc sống ngoài đường, một thời gian đi thồ hàng, thời gian bán vé số, còn bây giờ là chạy hàng về cả báo và sách.

Cô Châu đã rời xa thành phố nhỏ ấy sau khi lấy chồng. Tôi chỉ được học với cô hai tháng đầu niên học, sau đó, cô được giấy thuyên chuyển theo chồng. Năm 1972, gia đình tôi lánh nạn chiến tranh, vào đến Huế tạm trú được mười ngày rồi xuôi Nam. Nơi xa ấy, người dân ra đi bỏ lại với những tiếc thương không nói được lời. Nơi xa ấy, một thành phố nhỏ bị chiến tranh tàn phá khốc liệt, chẳng còn một thứ gì nguyên vẹn nữa.

Câu chuyện tôi kể lại, giọng thân tình, trung thực. Và trong bối cảnh của thời gian cũ cũng như giờ đây, tiếng nói của tôi như đã vẽ lại được một phần nét bóng dáng của cô Châu thời xưa ấy, lúc cô còn trẻ.

Tôi vừa mới nói ra với bạn về ý nghĩ của tôi về một miền Nam ngày trước.

Ngồi trong quán ăn nhìn ra cửa, tôi suy nghĩ nhiều hơn lúc nào hết. Giữa tôi và cô giáo, cũng như với bạn, đều chung một cảnh ngộ cả. Ai cũng biết, thành phố Sài gòn là hòn ngọc Viễn Đông, nhà cửa, phố xá trước đây thật bề thế, sang trọng, bây giờ trông hết sức tang thương, nhẫn nhục. Trời đang mưa, nhìn mưa, không còn ai cảm thấy dễ yêu, hay hạnh phúc về những kỷ niệm vui đẹp của thành phố năm nào nữa.

Giọng cô Châu nói:

-Gia đình cô cũng mất mát nhiều.

-Tại sao cô không đi ?

-Không, cô không đi được.

Bỗng dưng tôi hỏi:

-Và lâu nay, cô sống một mình thôi?
 

*
 

Từ ngày hai cô trò gặp lại nhau, ngoài công việc bỏ báo tôi vẫn làm, sau giờ đó, tôi về quán hàng sách của cô Châu phụ trông coi, bán hàng, và thực sự tôi góp một phần vốn nhỏ để mua thêm sách trưng bày, cạnh tranh với các gian hàng khác. Thỉnh thoảng, trong ánh nắng trưa rạng rỡ lên những nét cười tươi tắn với cả ba người ngồi chung trong bữa ăn. Tình cảnh, mẹ, em gái và tôi rất thân thiết. Mỗi khi thấy tôi đạp xe đi mua cơm và thức ăn ở chợ đem về quán, trên cặp mắt cô Châu nở một nụ cười, và qua chiếc giỏ xách tay tôi bỗng nhớ lại hình bóng của tôi ngày xưa.

Đang buôn bán thuận lợi, thình lình cô tôi đau. Tưởng là đau ốm thường thôi, nhưng sau một tuần lễ thấy nguy hiểm phải đưa vào bệnh viện. Cô nằm bệnh viện Chợ Rẫy. Đã qua hai tuần, bệnh không thấy thuyên giảm. Cô Châu có hai cô con gái tên Vân và Thi. Vân đã vượt biên, còn Thi đang phụ với tôi bán hàng.

Buổi chiều muộn, một mình tôi ở lại dẹp quán, sau đó, tôi đạp xe đi Chợ Lớn tới bệnh viện thăm cô ở lại khá lâu mới về nhà. Cô yếu hẳn, mỗi lần lên cơn đau phải lấy tay chặn ngực. Có lúc cơn sốt làm chao đảo, xoay đầu óc làm cô chóng mặt, buồn nôn, và giọng nói cũng gắng gượng hết sức mệt nhọc.

Hôm nay vừa đến, tôi bỗng thấy trong ánh mắt cô nhìn tôi như cần nói nhiều điều. Nhưng mà thôi, cô đang mệt. Tôi kéo chiếc ghế ngồi xuống, mở túi xách lấy ra hai quả cam nhỏ. Khi thấy tôi với tay tìm con dao, cô lại nhìn tôi chăm chú, bỗng lắc đầu, mắt ra hiệu bảo thôi. Tôi nắm trái cam trên tay, lưỡng lự ngó cô, và thấy được một sự sợ hãi. Tôi bỏ hai trái cam lên dĩa, kéo ghế tới gần, cầm lấy tay cô nói những lời nhẹ nhàng, và mong lúc này, cô gắng ngủ một giấc cho bớt mệt. Nụ cười trên cặp mắt cô có thể ví như làn gió mát, lòng tôi vui. Bên cô, câu chuyện ngoài đời tôi kể có thể làm cô hình dung về những thời khắc như tiếng đun đưa quả lắc đồng hồ. Sau đó, yên lặng với cánh tay trễ qua bên chiếc gối, mắt cô nhắm lại, vừa thở nhẹ.

*

Năm đó, buổi chiều gần muộn hai mẹ con tôi mới đến ga Đà Nẵng. Ngay lối cửa, tôi đã trông thấy cô Châu và một bà lớn tuổi. Cô Châu giới thiệu người đó với mẹ tôi, rồi hai chiếc xích lô đón khách được gọi đến. Mẹ tôi, ra vẻ có một trách nhiệm để cáng đáng giúp gia đình cô giáo trong ngày hôn nhân trọng đại, khiến người ta lầm tưởng cô Châu là con gái bà. Bà dì, mẹ tôi đi xe trước. Tôi và cô Châu đi xe sau. Cô cười vui, gió thổi tung bay đám tóc. Tôi nói chuyện rất hồn nhiên , cùng một cảm giác vui thích được ngồi bên cô. Ga ở dãy phố trên này, từ ga trên đường về nhà cô qua rất nhiều ngả đường phố khác nhau.

Ngày đám cưới, tiếng pháo nổ giòn tan và hôm đó thật tưng bừng. Cô Châu mặc áo cưới đỏ, đội chiếc khăn vành màu hồng. Chú rể mặc áo rộng. Lễ cử hành, gia đình hai bên đứng yên lặng trước bàn thờ rất là trang nghiêm.

Mẹ tôi đeo chuỗi hạt ngọc, mặc chiếc áo dài màu vàng đậm. Khi thấy tôi chải tóc dưỡng rẽ, mặc áo sơ mi, quần tây mới, cô Châu khen đẹp và tự tay cô gắn cho tôi một chiếc nơ giữa cổ áo. Ngày hôm trước mấy anh học trò của cô và tôi chia nhau mượn bàn ghế, dọn dẹp trong nhà, quét sạch lá rụng sân trước, sân sau. Căn phòng làm tiệc đãi khách khá rộng. Có nhiều người phụ nấu bếp, và mẹ tôi cũng tự tay làm một vài món đặc biệt. Cô Châu thật có tài về họa. Trên bức tường mới được quét vôi, cô lấy bút chì phác vẽ những ngày hội nhân gian, đình đám, có đoàn người mang chóe lọng trầu cau đi đám cưới, và phong cảnh thiên nhiên, hai bên đường hoa lá cỏ cây tươi thắm như thời tiết lúc này không phải mới sang thu mà bắt đầu vào xuân. Đến công việc của bọn tôi được cô hướng dẫn, chọn từng thứ giấy màu đem cắt ra rồi dựa theo hình vẽ mà dán lên, lúc hoàn thành màu đỏ chói rực rỡ hiện lên cùng với toàn diện cả bức tranh như là ngày Tết. Buổi tiệc tối, khách mời đến dự các thầy cô của trường, những bạn bè, khách của hai họ, người nào cũng đứng trước bức tranh lớn nhìn ngắm không ngớt trầm trồ khen ngợi cái tài hoa nghệ sĩ của cô. Tôi cũng lấy làm hãnh diện, niềm vui hân hoan khiến tôi tưởng chừng đây là ngày hạnh phúc của chị tôi. Tôi được chụp ảnh rất nhiều, tấm nào, tôi cũng ở bên cô, bên mẹ tôi. Bức ảnh đẹp nhất là hình ảnh hai chị em đứng trên một thềm nhà ngập đầy xác pháo.

Đám cưới xong, hai ngày sau cô Châu cùng chồng lên máy bay về Sài Gòn. Hôm ấy, ở nhà dưới, nơi lối cửa trông ra phía sau khu vườn, mẹ tôi đứng bên cạnh một người đàn bà, hai người đang khóc kéo vạt áo lên lau.

Xe lên phi trường đưa tiễn khá đông người. Tôi cũng có mặt, nhưng trong lòng không thấy vui. Ngày hôm đám cưới lòng tôi vui biết bao nhiêu thì bây giờ buồn lại chừng đó. Lần đầu tiên, tôi được nhìn thấy chiếc máy bay to lớn của hãng hàng không Việt Nam nằm đậu chờ khách. Trong phòng đợi, người chồng cô là một phi công, anh rất cao lớn đang cười vui trò chuyện với bạn bè. Tôi cảm thấy mình thơ dại, lúc ấy, cô Châu bước lại gần tôi, ánh mắt không cười nữa nhưng rất thiết tha khiến tôi hiểu được rằng cô đang mong tôi khôn lớn.

Ngày hôm sau, chia tay với những người trong gia đình cô, hai mẹ con tôi không ra ga xe lửa mà đi chuyến xe đò sáng sớm rời Đà Nẵng. Xế chiều, chúng tôi về đến tỉnh lỵ. Trong tâm hồn mẹ tôi có sự cảm thông ray rứt với người đàn bà kia, mà tôi không ngờ đó là mẹ ruột của cô. Tôi nhớ lại hình ảnh của cô Châu mặc áo dài trên thang máy bay. Từ đó nhìn xuống, cô thấy đầu tôi ngẩng cao, đôi mắt ngơ ngác, cuộc tiễn đưa ngắn ngủi này làm tôi xa một người chị, thực thấm thía vô cùng.

Tôi cất giấu số tiền cô Châu cho, không nói cho mẹ tôi biết, sợ bị la rầy. Về tới nhà, nghỉ ngơi một hôm, mẹ tôi ngồi vào quán sinh hoạt trở lại. Vào lúc này đã cuối hè, hai tuần nữa thôi là tựu trường, mỗi ngày, có anh em công nhân và khách vãng lai ghé ăn.

Thế rồi, những ngày hè qua hết, đến dịp tựu trường trở lại. Tôi tiếp tục học hành, rồi đến tuổi khôn lớn lên, rồi chiến tranh miền Nam bộc phát, và thành phố nơi chúng tôi sinh trưởng, lớn lên, đã bị hủy diệt, đổ nát trên đống tro tàn của bom đạn. Ra đi cùng với nước mắt, trong cuộc di tản, bao nhiêu người chết, bao nhiêu kẻ sống sót, gia đình tôi còn may mắn trôi giạt vào đến miền Nam. Biết còn có ai ước mơ ngày trở về tìm lại thành phố quê hương mình nữa.

*

-Ơ hay, buổi chiều mưa lớn quá.

-Cô dậy rồi.

Vừa ngồi lên, cô đưa tay vuốt mái tóc.

-Ngủ được ngon không cô ?

-Cám ơn, cô ngủ được.

Tôi với tay cầm chai nước lọc, rót vào cái ly nhỏ đưa cho cô.

-Cô còn thấy nặng đầu không ?

-Cô hơi mệt ở ngực.

Cô ngồi dậy, cúc áo trễ xuống, cầm ly nước tôi đưa uống từng hớp nhỏ.

-Cô uống thuốc đi.

-Cách hai giờ mới uống lại. Mưa lớn, làm sao Khanh về được?

Tôi nhìn đồng hồ, nói:

-Mới sáu giờ, chưa muộn đâu cô.

-Ngày mai có gì ghé qua bên nhà cô.

-Vâng. Cô nằm nghỉ đi.

Cô đang mặc chiếc áo rộng tay của bệnh viện. Khi nằm xuống cúc áo trễ ra, cô không cài lại. Tôi kéo tấm chăn mỏng đắp lên ngực cô. Cô bật ho, vừa đưa tay lên che miệng.

-Cô đã có tin tức của Vân chưa ?

-Chưa.

-Ngày hôm đó Vân đi là mồng bốn.

Cô gật đầu. Bên ngoài trời tạnh mưa. Tôi đứng lên, túi xách đeo vai.

-Cô nằm nghỉ, em về.

Trước khi đi, tôi đặt bàn tay mình lên trán cô. Trên đôi mắt cô như mặt hồ nước lặng im, ngày xưa, bàn tay nhỏ bé của tôi run sợ đưa ra lúc cô tức giận và bật khóc.

Trên đường về, tôi nhớ lại một lần với câu chuyện về lá thư. Hôm ấy, anh đội mũ lưỡi trai mặc bộ đồ bay màu xám. Trước khi đi, anh mỉm cười vẫy tay chào cô con gái, rồi không ngập ngừng, bắt chước tục lệ của phi công Thần Phong Nhật Bản trước khi bay vào cõi chết, cúi xuống ghé môi uống một chút giọt sữa của người mẹ.

Phi cơ anh đang bay trong ngày sương mù, mưa nặng hạt. Cách ngôi làng đó một dặm, nước ngập kín trên những cánh đồng. Trong không gian chỉ có một mình anh đơn độc với bầu trời. Hình như cái bóng chiếc phi cơ bay về hướng đó, ven theo dãy núi, chừng vài dặm nữa là trông thấy biển. Những năm tháng trong chiến tranh, anh luôn cố gắng ghi nhớ một điều là mỗi ngày phải mang bầu trời về với mặt đất. Nhưng chuyến bay trong sương mù, phi cơ anh bị lạc đường.

Không hiểu sao, lúc nhìn thấy cánh rừng anh đã không quay trở lại. Hay là, anh cũng đã yêu những cây lá màu xanh dưới mưa. Và rồi, một điều kỳ diệu, lúc nhìn xuống bờ dốc con suối, anh trông thấy một người đàn ông đi bộ về phía cánh rừng, dưới ấy bỗng chốc rực sáng trong mưa, rồi người đàn ông cúi xuống đất nâng lên trên hai cánh tay mình xác chết một cô bé còn nguyên vẹn đang mỉm cười.

*

Một giọng hơi buồn, nàng nói:

-Có lẽ với nụ cười cô bé là niềm vui vĩnh cửu. Thế nên, anh đã không nói đến bao giờ trở về nữa.

-Tại sao anh ấy không mong trở về.

-Không, không ai biết.

-Có chứ. Có người đã nhìn thấy khung cảnh nhà ga bị tàn phá, và có một chiếc phi cơ lâm nạn bị rớt trong đám lửa.

Vào buổi chiều hôm nay, người bạn đời của tôi không còn nữa. Nàng vẫn muốn ra đi với sự bình thản của tâm hồn.

Hai đêm trước trăng chiếu tỏa sáng khu bệnh viện. Nàng ngồi dậy, đưa cặp mắt xanh xao nhìn ra ngoài, bất giác mỉm cười. Tôi hiểu, đến gần đưa tay dìu nàng bước xuống giường, rồi cùng với tôi, hai người yên lặng đi vòng quanh lối cầu thang. Đã lâu lắm, nay nàng mới được nhìn ánh trăng. Bên ngoài kia là một thành phố có nhiều hàng cây, ánh đèn đường, người đi nhộn nhịp, xe cộ đang chạy. Bước chân hai người cứ vang lên nhè nhẹ, sau nơi này, đến nơi khác, và giữa khu sân bệnh viện rộng lớn chỉ có bóng hai người. Một lúc, bạn trông thấy họ đến ngồi trên chiếc ghế bỏ trống.

Tôi lấy chiếc áo ấm của tôi đắp trên vai nàng. Nàng chợt ngừng nói vì cơn ho bật lên trong gió lạnh. Tôi cầm giữ bàn tay nàng trong tay tôi, có tiếng thì thầm của ai đó đang gọi. Nàng vẫn nghĩ rằng, trong giấc mơ nàng tìm gặp lại được chàng, và qua hình ảnh một nụ cười của một cô bé nằm chết giữa cánh rừng mưa.

Thế rồi, nàng vĩnh biệt. Ngày xưa, lúc còn bé, tôi được nàng dạy cho học, vào buổi ấy, tôi có giúp nàng chuyển đi nơi xa một cánh thư. Người phi công, không ngờ bị lạc đường bay, mất tích, mặc dù sau một cố gắng lớn lao vẫn vô vọng. Hay, đó là một giấc mơ đẹp của nàng. Nhưng đối với tôi, hình ảnh của anh là một con người dũng.cảm. Nơi anh, không gian của bầu trời luôn nguyên vẹn. Anh ấy mất tích trong huyền nhiệm, hay có người nhìn thấy khung cảnh nhà ga bị tàn phá và chiếc phi cơ của anh bị lâm nạn rơi xuống trong đám lửa cháy.

Khi nàng nhắm mắt, tôi nhìn thấy nàng hé môi uống một giọt nước mưa. Nơi đôi môi, nàng đẹp như cánh hoa hồng vừa mới nở. Bỗng nhiên, lòng tôi nghe rộn một niềm vui với tiếng nước dòng sông đang chảy trở về, và trong câu nói, vẫn còn nhiều hương vị trái cây ngon ngọt để dành cho những ngày hè thời thơ ấu.

Nàng đi, chiều nay tôi ở lại một mình.

Nơi thành phố cũ, mọi thứ đều đổ nát, tiêu tan, chỉ còn trơ độc nhất một chiếc cầu nằm sau lưng ngọn đồi cạnh ga xép. Đôi khi, trong cơn mưa người ta nhận ra được vang âm của tiếng đàn, hoặc có thể đấy là một hồi chuông bị đứt quãng, nhưng vẫn cố ngân lên để tìm cho ra được những chuỗi ngày cũ. Và biết thế, ngày mai dưới cơn mưa nặng hạt, bạn sẽ trông thấy bóng dáng một người mẹ ngước mắt, trông đợi từ phía chiếc cầu một chuyến xe lửa đã tàn lụi, lê lết trở về để có được một ngày hồi hương.
 

NGUYỄN CHÍ KHAM

 

art2all.net