NGUYỄN NHƯ MAI

 

BÊN KIA SÔNG LÀ PHỐ CHỢ
 



          Ngày trước, trường Đồng Khánh là nơi tập trung phần lớn học tṛ từ các vùng xuôi ngược ở Huế và các vùng phụ cận, v́ các huyện, xă, phường lúc ấy chưa có trường nữ trung học đệ nhi cấp. Thành ra trong mỗi lớp đều có những tṛ ”đi học khi trời chưa sáng”, đến lớp phải cởi giày dép ra để rũ cho bay đi đất cát vùng biển Thuận An, Tư Hiền hay ngồi loay hoay gỡ hoa cỏ may dính chặt vào ống quần lúc băng qua núi đồi Ngọc Hồ, Lương Quán…

Trong một buổi sáng ”tổ đăi” 2 giờ Pháp văn v́ lư do thầy Phạm Kiêm Âu nghỉ dạy bọn tôi ngồi quây quần trong sân chơi có mái (preau) bày tṛ đố vui…để chơi, như bây giờ trên Truyền h́nh thường có game show. Tṛ chơi đó là: đứa nào “quê quán tôi xưa” chỗ mô th́ nêu ra và nêu luôn cái chợ của nơi ḿnh ở, cùng với món hàng quà đặc sản (tất nhiên rồi! V́ học tṛ chúng tôi ngoài việc học th́ chỉ có ham thích đi ciné và ăn quà vặt). Thời gian cho mỗi đứa không quá 5 giây. Đứa nào thua th́ bị phạt bằng cách chạy 1 ṿng quanh sân trường! Sau cuộc chơi, chúng tôi mới biết, té ra bất cứ người nào ở Huế, cũng có một tuổi thơ ở gần một bến sông, một phố chợ, để chiều chiều ra đứng “ngơ trước” chờ mạ về với một vài món hàng quà bánh trên tay.

Chúng tôi đề nghị Tịnh Muội bắt đầu trước, v́ bạn ở gần Văn Thánh. Tội nghiệp, bạn ấy ú ớ sợ không kip thời gian nên buột miệng “chợ Văn Thánh....bán ...bia” (V́ trên đó có cả một cái miếu dựng đầy những văn bia triều Nguyễn của mấy ông Tiến sĩ). May mà Thúy Minh...... chữa cháy cho bạn là ở Văn thánh có món bún thịt phay chấm mắm nêm, th́ tức khắc bị Nam Trân giành liền món đặc sản hấp dẫn rất dân dă đó xưa nay vốn đă bán ở chợ Tuần, v́ Nam Trân ở Thủy Bằng!

Như Minh thường lên chợ Thông ở làng Trúc Lâm (không phải chùa đâu nhé) khoe món cháo ḷng ngon đệ nhất hạng, khiến bọn tôi phải hẹn ngày chủ nhật lên để thưởng thức, tất nhiên là bạn phải trả tiền. Thật ra Làng Trúc Lâm có nhiều tre và trúc ven sông Bạch Yến, mà nó ở ngoài chợ Kim Long, nơi có nhiều thơm mít nhất thành phố. (Tôi định buột miệng là chợ Kim Long ngày xưa có bán…gái mĩ miều, trẫm thương trẫm nhớ trẫm liều trẫm đi, may mà chỉ nghĩ trong đầu chứ chưa nói ra thành lời!).

Đối diện chợ Kim Long bên phía tả ngạn sông Hương là chợ Phường Đúc, nơi mà thỉnh thoảng Liên Như và chị em của Hà Thanh ngược đường đi mua không phải đồ... đúc đồng mà là đồ... ăn chống lụt mỗi khi mùa mưa về, tất nhiên thế nào cũng rủ Lan Khuê, Cẩm Cát đi cùng, v́ hai người đẹp này ở trên đường Huyền Trân.

Tội nghiệp cho Hà Thị Tiểu Hương dân La Chữ loay hoay chưa biết nêu tên chợ ǵ, sợ bị phạt, liền buột miệng là nó ở gần chợ An Hoà khiến cả bon cười ồ (v́ bạn có biết không, ở đó gần cổng chém, khi nào có đứa mô nói năng hay làm chi phật ư, liền bị bọn tôi đề nghị ...đưa ra An Hoà để...chém!)..

Đỗ Thị Thuận mai chừ ngồi không, buồn quá liền hô ngay Bao Vinh của hắn có bán nước... mắm (chẳng lạ v́ nhà của nó ở ngay con phố bán nước mắm mà ai cũng biết). Bây giờ nó nối nghiệp, làm dược sĩ không phải pha…nước mắm mà là bào chế thuốc ...ho!

Hoàng Thị Thủy Tiên ở Ngự Viên, tất nhiên là Mẹ thường đi chợ Đông Ba, hóa ra “chợ Đông Ba chán chi đồ ngon vật lạ” thành ra không có món chi là đặc sản riêng cho ḿnh cả, nhưng có lẽ v́ thế mà trong cặp đi học của nàng lúc nào cũng có kẹo đậu phụng (thưa các bạn! Nàng là em cô cậu với cựu hoàng Bảo Đại, bên ngoại là dân Mỹ Lợi vốn nổi tiếng làm kẹo đậu phụng ngon hết sảy!).

Như Trân ở phủ Thọ Xuân gần bến Đ̣ Cồn, vốn là một bến sông mà cứ chiều chiều “tập kết” rất nhiều món hấp dẫn như bắp luộc, bánh bèo ướt ít, và...chè bắp. Nhưng làm sao đem những thứ đó đi học cho được? Nhất là chỉ sản xuất vào xế chiều!

Ngô Vũ Dao Ánh nói chợ Bến Ngự của “nường” có món ngon nhất là nem chả (mà chả ḅ mới ngon... nhức răng) khiến Nguyễn Khoa Diệu Chi la toang lên là đừng có giành món nem chả chợ Vĩ Dạ của nó và hỏi “đố bọn bây có biết món chi ngon nhất ở làng Vĩ Dạ tau không”, vừa hỏi nó vừa trả lời là món thịt phay (!). Chợ nào mà không bán thịt heo luộc? Nhưng nó có ư muốn nói heo ở chợ Vĩ Dạ là heo cỏ nuôi ở trong vườn nhà!

Nói Bến Ngự mà không nhắc đến Nam Giao th́ không trọn bản ”t́nh ca xứ Huế”. Các bạn có nhớ ngă ba Nam Giao và đường lên Từ Hiếu có một cái chợ nhỏ mà rất dễ thương (bây giờ vẫn c̣n), đó là chợ chuyên bán gà vườn và rau cỏ trái cây. Đây cũng là nơi mà Minh Lư và Như Khuê thường mua (hay hái trộm vườn nhà ai?) những trái me chua đem vào lớp...

Nhân tiện nói tới nem chả, thật ra từ xưa tới nay không đâu bằng nem tré Mợ Tôn cầu Đông Ba, nơi mà Lê Cương đă từng thưởng thức và không quên đem cho bạn bè. Ở gần đó là Hàng Bè nơi mà Thái Thị Ngọc Dư trải qua tuổi thơ thơm lựng mùi thuốc bắc, nên cũng gọi là “chợ thuốc bắc”. Nghe Lê Cương nói nem tré phải về chợ Phú B́nh mua mới ngon. Vậy th́ Lê Cương chắc đă có lúc theo mẹ về chợ Mang Cá nơi ngày xưa rất nổi tiếng về nem tré.(chứ không phải là Vĩ Dạ đâu nhé!)

C̣n bản thân tôi? Đúng ra lúc học đệ nhất cấp tôi ở cuối đường Vĩ Dạ, gần Chợ Mai (cho Gia Lạc) mỗi năm chỉ đông chợ một ngày mùng một Tết để người lớn đánh bài cḥi và tụi con nít mua mấy con Tu huưt làm bằng đất sét tô màu sặc sỡ thổi lên nghe kêu ṭ te...Tất nhiên nói về chợ Mai, bọn chúng tôi chỉ nhớ có bánh canh Nam Phổ “ở lỗ trèo cau…” Nhưng sau này, tôi dời lên ở Hàng Me, thường cùng đi với Nhật Hồng đến một cái chợ rất nhỏ và rất “t́nh cờ” có sông nước hẳn hoi, đó là chợ Đập Đá. Chợ chỉ to bằng bàn tay nằm trên bến đ̣. Tuy nhỏ vậy nhưng vào tháng chạp thường có gánh hàng bánh đúc mật màu rêu trên lá chuối màu lục và mật mía màu... mật trông thật đẹp và ngon không chê vào đâu được! C̣n Diệm My dù ở Hàng Me nhưng thường cùng với mẹ đi chợ Cống, mà đặc sản ở Chợ Cống là cá đồng và lươn, cua, rùa, ếch. Vùng này c̣n có một cái chợ rất nhỏ mà Cao Thị Mỹ Lộc chắc thường mua quà thay v́ đi An Cựu phải qua cánh đồng gạo de heo hút. Đó là chợ Vườn Chuối(không phải chợ Vườn Chuối ở Sài G̣n đâu nhé!).

Nói tới chợ An Cựu th́ chúng tôi không quên Đoàn Tuư Hạnh và Lê Thị Yến thường rủ bạn bè về ngồi thắt leo trên cái quán nhà sàn nhỏ xíu trên sông gần chợ để thưởng thức bánh lọc bánh nậm của mụ Thí.

C̣n mấy đứa bạn học như Như Hoa và Hoàng Oanh.....ở cuối ngơ Chi Lăng gần Băi Dâu tự hỏi không biết tại sao chợ Dinh bây giờ không “bán áo con trai”, hỏi ra mới biết “con trai” là con ...hến(?) được vớt từ cuối doi đất Cồn Hến, thành ra tụi nó là dân “cơm hến” chính hiệu mà không biết.

Ở tận ven vùng đầm phá là Á Nam không khoe món rượu đế độc đáo của làng Chuồng, mà khoe một món rất ḱ lạ... là bánh khoái cá ḱnh, ăn vào ngon hết sẩy và say đến buồn ngủ luôn!

Tội nghiệp nhất là Đặng Ngọc Lệ Khánh suy nghĩ rất lâu không nhớ chỗ ḿnh ở có cái chợ nào không (v́ nó và Hàn Cúc Anh, Trịnh Vĩnh Thuư...là dân Ngă Giữa, không thấy có chợ mô hết ngoài chợ Đông Ba là chợ chung của tất cả). Sau một hồi suy nghĩ, nó mới buột miệng ”À! tau ở gần chợ Đồng Xuân Lâu” khiến cả bọn cười ngất. Đúng là hằng đêm, khi bắt đầu diễn tuồng hát bội, người ta có nhóm một cái chợ rất mini bán hàng quà cho mấy “mệ” đi coi hát. Đố các bạn ở đó họ cấm bán cái ǵ không? Đó là trái thị. Nghe đồn rằng một hôm có người giỡn chơi mang trái thị vào rạp hát, mùi hương trái thị ngào ngạt làm cho diễn viên tuồng cổ ”hách x́” không hát được. Không biết có phải không? Gia đ́nh Lệ Khánh ở Bà Tuần chắc biết rơ!

Bạn bè nếu nhắc lại cái thời “đố nhau ai ở gần chợ nào” th́ có lẽ các bạn bùi ngùi rơi lệ khi nhớ về “thời thơ ấu đă qua”. Phải không Bích Vân và Như Nguyệt dù chợ của các bạn là chợ Xép có món rượu nếp gói trong lá chuối không đem theo đi học được? Hay Lệ Xuân ở chợ Hôm sáng nào đi học cũng trễ, nhưng đến trưa ở lại lúc nào nó cũng đem ra món sắn đập dập chấm muối mè ngon ơi là ngon (Đố các bạn bây giờ về Huế t́m đâu ra?).

Nhưng từ chuyện đó, chúng tôi mới thấy rằng bến và chợ gắn bó với nhau không thể tách rời để h́nh thành khái niệm quê nhà Việt Nam, và đó cũng là hai yếu tố không thể thiếu đối với người dân Huế, nhất là dân ĐK, xưa cũng như nay. Ai ở xa xuôi phương nào khi nhớ đến quê hương cũng sẽ nghĩ đến một bến sông hay phố chợ và liên tưởng đến người mẹ thương yêu của ḿnh, một nắng hai sương, ngày ngày đi chợ và không quên mang về cho con một ít quà. Tục ngữ Việt Nam có câu ”Chờ như chờ Mạ đi chợ về”.Đến nỗi có lúc chờ lâu quá chịu không nổi bèn chạy đến ôm lấy cái áo của Mẹ treo ở góc nhà mà “hun lấy hun để”, v́ dại dột nghe rằng làm như rứa th́ Mẹ sẽ nóng ruột về sớm(?)

Nếu nói tất cả chợ ở Huế cùng với những hàng quà đặc sắc th́ không bao giờ đầy đủ, cũng như làm sao liệt kê hết danh sách nữ sinh Đồng Khánh trên một vài trang giấy được. Chúng tôi chỉ ghi lại với góc độ hạn hẹp của thời gian là thập niên sáu mươi, và trong giới hạn không gian nhỏ bé của những cô học tṛ ĐK mười bảy tuổi mà nay đă xa rồi tuổi thơ...

Những ḍng tâm sự này nói lên nỗi ḷng của một cư dân Đồng Khánh, tất nhiên có nhiều thiếu sót và không khỏi khinh suất. Chỉ mong các bạn xa quê nhà có lúc nào buồn nhớ mà la lên Trường xưa ơi! Bến sông ơi! Phố chợ ơi! Bạn bè ơi!

Huế, mùa mưa 2007

Nguyễn Như Mai
 

 

trang phan như

chân trần

art2all.net