Dạo này, thỉnh thoảng tôi nhận được tin nhắn “nhìn đời hiu quạnh”, mà theo lời thầy Chạy đó là câu của anh Định Giang ở Vỹ Dạ mỗi khi ngồi nhâm nhi. Khi mắc việc thì thôi, còn rãnh rang thì tôi đến ngồi lai rai vai ly bia với thầy Chạy và nhìn cổ thành hắt hiu, hoặc nhìn cội bồ đề đơn độc, nhìn một góc phố chiều nguội nắng hay nhìn người qua kẻ lại,… tất cả là để ngắm nhìn cõi lòng đang tan tác. Phải chăng, hiu quạnh là thuộc tính của con người? Vì dù muốn hay không thì trong cuộc phù sinh, ai rồi cũng có một lần hiu quạnh, mà nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã viết “Bên đời quạnh hiu”. Một trong những cách thể nhập vào cơn hiu quạnh là làm thơ. Cũng trong những lần nhìn ngắm hiu quạnh, thầy Phan Văn Chạy đã gửi tặng tôi tập thơ “Sóng vỗ mạn đời” với bút danh Phan Như do nhà xuất bản Đà Nẵng ấn hành. Hôm nay, đọc xong tập thơ để cảm nhận sự hiu quạnh mà tác giả đã trải nghiệm.

Ta nằm ngó dã tràng xe cát
Cũng xong rồi một kiếp loay hoay
Ta xếp giấy thả thuyền ngơ ngác
Nghe trong ta tan vỡ một ngày

(Sóng vỗ mạn đời)

Xác thân mỗi con người là một chiếc thuyền ngơ ngác giữa biển đời, và khi cảm nghiệm được thời gian tức là cảm nhận được sự tan vỡ trong từng khoảnh khắc giữa chốn đời mà hư vô đang chế ngự. Để rồi ước vọng được Hoá thân, khi:

Sống giữa đời mất mác
Mà thèm một cuộc hoá thân

Thật ra, tác giả đã có nhiều cuộc hoá thân, mỗi bài thơ là một sự thể nhập của tâm hồn và mỗi bài thơ như là thần chú để được hoá thân:

Tôi cầm một đoá liên xanh
ôi bàn tay em công chúa
đã hóa thành một cánh chim
màu trắng

(Sen tịnh)

Sự hoá thân còn được thể hiện:

tôi là con ve sầu
ra đi vội vã
như đã hẹn muôn đời
bên cây đời mới trỗ
tôi lại về treo chiếc áo màu nâu

(Ve sầu)

Tuỳ căn nghiệp mà trong hành trình hoá thân của mỗi phận người thế này, thế khác. Nhưng trong hành trình đó, nỗi ám ánh lớn nhất là hư vô mà dù muốn hay không mỗi người đều phải giáp mặt:

Ta ném thân ta vào giữa cuộc đời
cuộc đời rơi ảo mộng
ta trông ta chờ ta thương ta hận
xây một lầu đài mơ cuộc tỉnh say
mai kia nằm xuống
tia nắng hồng có viếng mộ tàn phai

(Ném cuội lên mây)

Dù trong cơn tuyệt vọng thường trực của đời người, nhưng thoáng chốc hy vọng một tia nắng hồng vẫn xuất hiện. Cuộc hành trình cảm nghiệm sự hiu quanh, thi sĩ đã rút ra được chân lý:

Nào có can chi đời hữu hạn
Sống mà gặp nhau đã đẹp vô cùng

Vì thế mỗi cuộc hạnh ngộ cũng là niềm chân thật đã được tạo hoá đạo diễn:

Đời không chi bằng có bạn bè
…
Cạn ly đời ta đập vỡ hư không
Có chi đâu ngoài niềm chân thật
Và sự chân thật được thể nghiệm qua:
Năm năm mắt vẫn xanh màu biếc
Nhát chém còn đau thấu tận lưng
…
Tôi sống dù muôn nghìn chua xót
Vẫn một phương trời Quán Thế Âm

(Năm năm mắt vẫn xanh màu biếc)

Là một người Huế, làm thơ, mà lại là thầy giáo nên những hình ảnh thân thương của Huế đã xuất hiện trong tác phẩm:

Cô bé khi không vào quán học bài
Tôi pha cà phê thêm vào chút gió

Hay

Anh đứng ngó vô sân trường đại học
Nghe trong hồn ngày tháng xanh rêu

Bây giờ, hình ảnh thiếu nữ đội nón, đi guốc không còn nhiều trên các nẻo đường xứ Huế. Không phải do trên thị trường không còn có nón lá và guốc, mà do thế hệ sau này không có sự gắn kết văn hoá với thế hệ trước. Điều này do xã hội tạo nên và một phần không nhỏ là do trách nhiệm mỗi gia đình, và những tiếng gọi nhân bản của tác giả:

Và anh sẽ đưa em về khắp mọi miền
Xin cho trẻ con từng đôi guốc mộc
lột da làm giày thú rừng đau xót
khi gót chân hồng
không còn bó chặt
em sẽ nghe đời vỗ nhẹ cánh chim

(Guốc vông)

Trong bài Nón có đoạn:

Tôi xin đan một vòng tay ngàn xanh
để em che nụ cười xa vắng
đời đi qua một ngày gió động
quai tình tôi buộc nắng mưa

Đất Huế là trung tâm Phật giáo, vì thế mà mỗi người đều ảnh hưởng cái không khí rất trang nghiêm mà lại rất gần gũi, và cho dù muốn Bỏ vợ đi tu, nhưng:

Ra đi đâu phải là chia tay
Em độ giùm tôi một kiếp này

Và có lẽ tác giả đã chợt nhớ, “tu đâu cho bằng tu nhà...”, nên đã có Nịnh vợ ca ra đời để xin được buộc một gót chân chim, giữa hai đầu nắng nhạt:

Em giăng hai đầu nắng nhạt
buộc một gót chân chim

Cuộc đời chỉ là một cái tên, tại sao không thể gọi nhau bằng lời tha thiết:

Ai gọi tôi giữa đời tha thiết
Tôi chỉ là một cái tên
...
Ván ăn thua không cần mặc cả
Tan cuộc rồi ta xoá dấu chân đi

(Tôi đi qua nhà em bằng đôi cà khêu)

Đọc những câu thơ trên tôi chợt nhận ra sự hiu quạnh chính là nỗi cô đơn của tác giả, dù đã biết rằng rồi một ngày nào đó sẽ Giã biệt Tinh Châu, nhưng:

Mai kia dưới chân trời xa ngái
Thương nhớ bạn bè ngày tháng cùng nhau.

Thơ Phan Như là tâm sự của chính tác giả với dòng sống đang trôi, mà mỗi thời khắc đã ghi dấu vào tâm hồn thi sĩ một vết xước, để cơn đau hình thành những câu chữ chân tình.

Huế, 9/9/2007
Lê Huỳnh Lâm


Bài đăng trên Tạp Chí Sông Hương

 

Nguồn:

http://phannhu.blogspot.com/2008/11/c-sng-v-mn-i-ca-phan-nh-sng-m-gp-nhau-p.html

 

 

 

Trang Phan Như

 

art2all.net