|
PHÙNG-QUÂN
Một ngày nọ, PQ ra
thăm vườn hoa, thấy có con bướm lạ cứ nhởn nhơ bay lượn
không chịu bay đi, nên bất giác cảm-hứng thành bài thơ này.
BƯỚM LẠC VƯỜN TÔI
T́nh cờ bướm lạc vườn tôi
Hay Chu ngày nọ có lời ǵ chăng ?
Đă rằng cách biệt ngàn năm
Dễ đâu mộng đẹp hai lần người ơi !
PHÙNG-QUÂN
Hạ 2018
Chú thích:
"Bướm Lạc Vườn Tôi" lấy cảm-hứng từ điển-tích Trang-Chu mộng
hồ điệp (莊周夢胡蝶), một đoạn văn trong sách Trang-Tử của Trung
Quốc. Đoạn văn này rất nổi tiếng, đă trở thành một điển-tích
thường dùng trong văn chương xưa ở Trung Quốc và Việt Nam.
Nguyên văn:
昔者莊周夢為胡蝶，栩栩然胡蝶也。【自喻適志與！】不知周也。俄然覺，則蘧蘧然周也。不知周之夢為胡蝶與？胡蝶之夢為周與？【周與胡蝶則必有分矣。】此之謂物化。
Hán Việt:
Tích giả Trang Chu mộng vi hồ điệp, hủ hủ nhiên hồ điệp dă.
[Tự dụ thích chí dư!] bất tri Chu dă. Nga nhiên giác, tắc cừ
cừ nhiên Chu dă. Bất tri Chu chi mộng vi hồ điệp dư? hồ điệp
chi mộng vi Chu dư? [Chu dữ hồ điệp tắc tất hữu phân hĩ.]
Thử chi vị vật hóa.
Bản dịch của Nguyễn-Hiến-Lê:
Có lần Trang-Chu nằm mộng thấy ḿnh hóa bướm vui vẻ bay
lượn, mà không biết ḿnh là Chu nữa, rồi bỗng tỉnh dậy, ngạc
nhiên thấy ḿnh là Chu. Không biết phải ḿnh là Chu nằm mộng
thấy hóa bướm hay là bướm mộng thấy hóa Chu. Trang Chu với
bướm tất có chỗ khác nhau. Cái đó gọi là "vật hoá".
Giấc mơ thành bướm của Trang-Tử gợi ra nhiều câu hỏi trong
các lĩnh vực triết học tâm thức, triết học ngôn ngữ, và nhận
thức luận. Không chỉ là một thành ngữ thường gặp trong tiếng
Trung, "Mộng hồ điệp" c̣n lan sang cả các ngôn ngữ phương
Tây. Nó được dùng làm một trong các minh họa trong bài luận
nổi tiếng "A New Refutation of Time" (Một phủ định mới về
thời gian) của Jorge Luis Borges, và có thể đă gợi cảm hứng
cho truyện ngắn năm 1918 "Polaris" của H. P. Lovecraft.
Cảm-hứng sang Hán-Thi,
từ bài thơ '' BƯỚM LẠC VƯỜN TÔI "
của Phùng-Quân.
荘 周 夢 蝴 蝶
TRANG CHU MỘNG HỒ ĐIỆP
落 蝶 風 行 花 草 春
Lạc điệp phong hành hoa thảo xuân
千 年 已 別 夙 缘 分
Thiên niên dĩ biệt, túc duyên phân.
荘 周 舊 約 狐 疑 是
Trang Chu cựu ước, hồ nghi thị,
又 到 人 間 續 夢 塵
Hựu đáo nhân gian tục mộng trần.
NGUYỄN-TIẾN-DŨNG
2022
Tạm dịch:
Bướm lạc theo gió, cây cỏ đang mùa xuân,
Cách biệt ngàn năm, mối t́nh xưa đă chia tay
Ḷng hồ nghi hay là Trang-Chu theo lời ước cũ
Lại xuống trần gian nối mộng ban đầu.
|