Đặng Lệ Khánh

 

VU LAN NH̀N LẠI

 

K cám ơn Trời đă cho K làm một người nữ.

K cám ơn đời đă cho K được làm một đứa con gái của mẹ, một thiếu nữ, một người yêu, một người t́nh, một người vợ, và hơn hết, một người mẹ.

K cám ơn đời đă cho K làm một người mẹ của thời b́nh, không phải thời chiến như của sáu mươi năm về trước hay ba mươi năm về trước trên quê hương khốn khổ.

Hôm nay, ngày 14 tháng 8, năm 2005, K ngồi nghe lại bài hát " Bà Mẹ Gio Linh " của Phạm Duy qua tiếng hát Thái Thanh, ḷng buồn vô hạn. Mẹ ơi, Mẹ đă nhẫn nhục sống, Mẹ nhẫn nhục nh́n con lặng lẽ ra đi, không được ôm con lấy một lần để từ nơi ngực Mẹ chạm vào thân thể con c̣n giữ lại chút hơi nóng của sự sống, của thương yêu, của sự cầm chắc mong manh rằng con vẫn là con của Mẹ. Mẹ nhẫn nhục chờ tin xấu bay về như một điều đương nhiên sẽ đến, và Mẹ nhẫn nhục đi t́m khăn để gói đầu con đem về khâm liệm. Gió nào lộng thổi giữa chốn hành h́nh cho tóc bạc mẹ bay. Mây nào bay ngang che mặt trời cho nắng thôi cháy mặt con c̣n kiên cường yêu nước. Mắt con c̣n mở trừng trừng nh́n bụi cát tung bay, nh́n hàng tre ngả lá. Nhắm mắt đi con, con của Mẹ. Mẹ đang ở bên con, đang ôm đầu con c̣n vướng máu đen bầm. Hăy nh́n Mẹ lần cuối rồi yên ngủ đời đời. Mẹ từ đây sẽ nhớ con vô vàn, nhưng không c̣n hàng đêm thao thức không biết con c̣n ở phương trời nào, đang chiến đấu ngoài tiền tuyến, đang bó gối trong giao thông hào, hay đang nằm trong tay giặc. Bây giờ th́ Mẹ đă biết rồi, con sẽ nằm trong đất, bên cạnh những người thân yêu từ trăm năm trước. Mẹ vuốt mắt cho con đây, hăy ngủ đi con, ngủ đi con :

Bà Mẹ Gio Linh

Mẹ già cuốc đất trồng khoai
Nuôi con đánh giặc đêm ngày
Cho dù áo rách sờn vai
Cơm ăn bát vơi bát đầy
Ḥ ơi ơi ới ḥ ! Ḥ ơi ơi ới ḥ !
Nhà th́ nó đốt c̣n đây
Khuyên nhau báo thù phen này
Mẹ mừng con đánh giặc hay
Ra công sới vun cầy cấy
Ḥ ơi ơi ới ḥ ! Ḥ ơi ơi ới ḥ !
Con đi dân quân, sớm tối vác súng về
Mẹ già một con yêu nước có kém chi
Đêm nghe xa xa có tiếng súng lắng về
Mẹ nguyện cầu cho con sống rất say mê.

Mẹ già tưới nước trồng rau
Nghe tin xóm làng kêu gào
Quân thù đă bắt được con
Đem ra giữa chợ cắt đầu
Ḥ ơi ơi ới ḥ ! Ḥ ơi ơi ới ḥ !
Nghẹn ngào không nói một câu
Mang khăn gói đi lấy đầu
Đường về thôn xóm buồn teo
Xa xa tiếng chuông chùa gieo
Ḥ ơi ơi ới ḥ ! Ḥ ơi ơi ới ḥ !
Tay nâng nâng lên, rưng rức nước mắt đầy
Mẹ nh́n đầu con, tóc trắng phất phơ bay
Ta yêu con ta, môi trắng bết máu cờ
Nụ cười hồn nhiên, đôi mắt ngó trông ta

Mẹ già nấu nước chờ ai
Đêm đêm súng nổ vang trời
Giật ḿnh em bé mồ côi
Khăn tang cũng hoen tiếng cười
Ḥ ơi ơi ới ḥ ! Ḥ ơi ơi ới ḥ !
Đoàn người đă ghé về chơi
Khơi vui bếp lửa tơi bời
Mẹ già đi lấy nồi khoai
Bưng lên khói hương mờ bay
Ḥ ơi ơi ới ḥ ! Ḥ ơi ơi ới ḥ !
Khi trông con nuôi xúm xít dưới túp nhà
Mẹ nh́n đàn con thương nhớ đứa con xưa
Con, con con ơi ! Uống hết bát nước đầy
Ngày một ngày hai, con nhớ ghé chơi đây.


Phạm Duy
 

Những bà mẹ của sáu mươi năm về trước chỉ có một nỗi lo nhưng có nhiều nỗi tự hào rằng con ḿnh đă hy sinh cho một lư tưởng vô cùng cao đẹp. C̣n những người mẹ của ba mươi năm trước th́ sao ? Mẹ vẫn nhẫn nhục nuôi con khôn lớn, vẫn nhẫn nhục chờ đón tin con, vẫn nhẫn nhục đêm ngày cầu nguyện cho con về, dù sống, dù chết, vẫn nguyên vẹn h́nh hài để không làm ma khóc đ̣i một phần thân thể đă bị đạn bom làm mục nát. Bom đạn có mắt đâu mà phân biệt người ở bên này hay bên kia chiến tuyến, mà không chừng những người nằm xuống cả hai bên đều là con của mẹ. Mẹ đứng nơi ngả ba đường, biết thương ai, bỏ ai. Nước mắt Mẹ nhỏ xuống không cho một lư thuyết nào cả. Mẹ khóc cho những đứa con của Mẹ, nỗi đớn đau phát sinh từ ḷng Mẹ bao la.

Trong bài " Ba Mươi Năm, Nỗi Đau Chưa Thấm ", ông Trần Trung Đạo viết :

"...Tôi sinh ra và lớn lên ở Quảng Nam, nơi đă từng diễn ra những trận đánh vô cùng ác liệt. Phần lớn các ông anh họ của tôi, ra đi theo bên này hay bên kia, đều không trở lại. Những ngày c̣n bé, tôi thường đứng xem những chuyến trực thăng tải thương hạ cánh trong sân trường cấp một của tôi. Trong số những người chết trên đường đến bệnh xá, có người bên này và cũng có cả người ở phía bên kia. Họ có thể khác nhau khi c̣n sống v́ khẩu súng họ mang, chiếc áo họ mặc, chiếc mũ họ đội, nhưng lại rất giống nhau khi đă chết, vẫn mái tóc đen, vẫn màu da vàng sạm nắng, và ở một nơi nào đó trên đất nước ḿnh, những người mẹ Việt Nam vẫn ngày đêm mong ngày họ trở về trong căn nhà tranh, bên ngọn đèn dầu hiu hắt. Cánh cửa nhà mẹ cũng như cánh cửa tâm hồn mẹ vẫn mở, vẫn đợi chờ và đợi chờ.

Không có trái bom nào rơi trúng mái nhà mẹ
Không có viên đạn nào bắn thủng mái nhà mẹ
Chỉ có đứa con trai đi xa
Chỉ có sự chờ đợi nặng nề giọt xuống.
Đă xuyên thủng mái nhà thành những lỗ to nhỏ khác nhau.
Nắng mưa lọt vào sau
Xuyên
Xói
Những sợi nắng, những sợi mưa nếu có thể nói, cũng chỉ dài bằng một phần sự mong đợi
Và những hạt nắng, những hạt mưa nếu đem xếp lại, có thể cao hơn một trái núi.
Mười năm, cũng chỉ là thoáng qua,
V́ tuổi mẹ sáu bảy lần hơn,
Mẹ vẫn nói đời ḿnh như nắng trận mưa cơn...
(“Ngày ḥa b́nh đầu tiên”, Phùng Khắc Bắc)

Cách quê tôi không xa, có một bà mẹ, cụ Nguyễn Thị Thứ, được phong danh hiệu "Bà Mẹ anh hùng" v́ có đến 9 người con trai là liệt sĩ. Ngôn ngữ Việt Nam dù phong phú bao nhiêu cũng chẳng thể nào tả được nỗi đau trong ḷng cụ khi nửa đêm thức dậy nh́n lên bàn thờ dựng 9 tấm ảnh của những đứa con trai mà cụ đă từng mang nặng đẻ đau. Tại ai? Tây? Mỹ? Quân đội miền Nam? Đảng Cộng sản? Hay tại những đứa con (chắc chắn trong đó có một số người bất hiếu) của cụ? Nhưng dù tại ai th́ họ cũng đă ra đi và chỉ có nỗi đau là ở lại. Mỗi khi đọc tin về cụ tôi lại nghĩ đến nỗi đau, không phải chỉ v́ cụ có 9 người con chết, mà đau hơn khi mỗi ngày, mỗi tháng trong phần đời c̣n lại, như một "bà mẹ anh hùng" cụ phải hănh diện, phải tiếp tục cười tươi trên sự bất hạnh và bạc phước của chính ḿnh.
"
 

Mẹ ơi, những ngày c̣n lại của Mẹ chắc dài không đếm được. Đêm của Mẹ chắc thăm thẳm không cùng. Con ứa nước mắt thương Mẹ, thương sức chịu đựng dài một đời của Mẹ, một người Mẹ Việt Nam.

Ngày 30 tháng 4 năm 1975, Mẹ theo gia đ́nh K di tản, bỏ lại đàng sau những đứa con khác chưa liên lạc được sau khi Huế bỏ ngơ. Mẹ không thể bỏ K mà về Huế v́ c̣n hai đứa con trong sáu đứa đă lặn lội được tới miền Nam, đang lang thang đâu đó chưa t́m được về nhà. Mẹ cũng không nỡ để K ôm ba đứa con dại ra đi mà không biết đi đâu.Ḷng Mẹ chia năm xẻ bảy, nửa ôm cháu trên thuyền lênh đênh, nửa dơi trông về nơi xa tắp, thương nhớ mênh mông.

Những ngày đầu tiên trên quê người, trong khi K lo lắng vấn đề sinh kế và con cái th́ Mẹ nhớ ǵ mà không bao giờ hé môi ? Chắc chắn là nhớ những đứa con c̣n ở lại quê nhà, không biết lạc lơng nơi nào. Mẹ vẫn thế, yên lặng chịu đựng, không hề than thở dù đời Mẹ không vui. Mẹ buồn vui theo K, theo những thăng trầm trong đời sống t́nh cảm của K. Trong một đoạn đời buồn của K, có những đêm về khuya, mở cửa vào nhà đă thấy Mẹ ngồi chờ ngoài pḥng khách, lặng lẽ trong bóng tối. Chỉ lúc K bật đèn lên, bà mới thong thả đứng dậy quay trở về pḥng riêng, không nói một lời.

Mẹ không nhắc ǵ đến đứa con trai thứ biệt vô âm tín, chỉ âm thầm đem h́nh con kư tự trên chùa cho linh hồn con khỏi vất vưỡng cơi trần gian. Hơn mười năm sau, Mẹ vui mừng đón đứa con trai đầu qua Mỹ sau những năm bị học tập ở rừng sâu. Tâm hồn Mẹ đă êm lắng, không c̣n lo cho con cái nữa. Nỗi lo bây giờ là nỗi lo cho chính ḿnh, không biết bên kia đời sống có ǵ đón đợi ḿnh đây. Chuyến đi cuối đời của Mẹ sẽ cô đơn biết mấy, nhưng trong tâm mẹ chắc vẫn sẽ mang theo h́nh bóng những đứa con mẹ đă mang nặng đẻ đau đưa vào đời, những đứa con đă tặng cho mẹ nhiều nước mắt buồn hơn nụ cười vui.

Vu Lan năm nay, ba mươi năm sau tháng tư đen, K nguyện cầu cho những mẹ già thôi đừng khóc, đừng nhớ. K mong rằng chiến tranh không bao giờ trở lại để đừng có những bà Mẹ như Bà Nguyễn thị Thứ phải gượng cười mà ngắm chín h́nh con. Sẽ không có cảnh bà mẹ ôm cái chân con mới bị cưa ra trong bệnh viện quân y để lỡ ra con có mất đi th́ chôn cùng với thân thể con, cho con được nguyên vẹn h́nh hài bên kia thế giới. Và c̣n biết bao nhiêu thảm cảnh khác mà mẹ đă chứng kiến, đă xót đau, đă nhớ măi không nguôi như những vết sẹo hằn sâu trong trí.

Hệ luỵ chiến tranh sau ba mươi năm như vậy cũng vẫn c̣n đậm nét. Con cái hoặc vượt biên, hoặc được đi chính thức đă lần lượt bỏ Mẹ mà đi. Căn nhà một thời rộn ràng tiếng nói cười bỗng một hôm trở nên trống vắng không cùng. Trong mỗi phân vuông nền gạch cũ, kỷ niệm đong đầy thương nhớ đôi chân bé bỏng trẻ thơ tập bước những bước đầu tiên. Tiếng cười ḍn của con khi Mẹ chơi Cút Oà h́nh như vẫn c̣n vang vọng đâu đó. Và nét thằng bé cắm cúi học bài những tối khuya khoắc đă làm mẹ vừa hănh diện, vừa thương xót, h́nh như vẫn lẩn quẩn quanh nhà. Những đứa con của Mẹ ra đi, và không muốn trở về, không phải v́ không c̣n yêu mẹ, mà v́ những lư do thầm kín thuộc vào một phạm vi triết lư, một lẽ sống cho xứng đáng con người. Và Mẹ lại chờ, như đă chờ trong thời chinh chiến. Có khi sự chờ đợi ấy dài hơn đời mẹ, hơn sự chịu đựng của mẹ. Và từ phương xa, những người con nghẹn ngào nói lời cuối, chỉ với ḿnh thôi :

L̉NG MẸ ĐÁY TRĂNG

Trăng mô rồi mà trăng lặn; mẹ mô rồi mà mẹ chưa về?!
T́m một đáy trăng dưới hồ không thấy;
T́m một ḷng mẹ giữa đời không nguôi.
Một bữa trăng đi là một đêm bóng tối;
Một lần vắng mẹ là một ngày buồn thiu.
Trăng có về đừng chiếu trên đồi mà bớt sáng;
Mẹ có về đừng khóc mà bớt thương.
(Trăng chiếu ḷng ta thôi trăng ơi,
Mẹ thương con thôi mẹ hỉ!)
Trăng không chân mà đi hoài cô quạnh;
Mẹ không mây mà tóc trắng mái đầu.
Trăng nhảy múa trên đồng như trẻ thơ,
Trăng trầm tư một ḿnh trên sông vắng,
Trăng hội ngộ giữa đêm và chia tay ngày sáng.
Cạn một ḍng thấy được đáy trăng;
sâu ngh́n trùng t́m trăng không thấy đáy.

Mẹ ơi mẹ! Trăng như Mẹ nách rổ đi chợ về
Con chạy lon ton ra níu áo.
Mẹ dúi cái kẹo cau bọc nụ cười tươi nắng
Có hàng gia tàu và bầy cỏ dại thổn thức nằm nghe.
Rồi con khôn lớn ra đi như vầng trăng viễn xứ
Mẹ ở quê nhà mà giếng nước chờ trăng.
Trăng đi rồi trở lại. Mẹ đi rồi không về.
Giếng nước cũ không c̣n ngời bóng mẹ
Nước lưu ly không giữ lại đáy trăng
Có ai kể: Chuyện một thời cổ tích,
Những nàng tiên: Răi cát giữa sông Hằng.
Để ví cát sông Hằng không đếm được
Tới vô biên như Ḷng Mẹ Đáy Trăng.

Trần Kiêm Đoàn
 

Không, không phải đâu. Mẹ đâu có đi ra khỏi đời này, đâu có đi ra khỏi đời con. Mẹ ṃn mỏi chờ con dù sức mẹ đă tàn. Mẹ c̣n măi ở đây trong ḷng con thương nhớ. Chính con mới là người cắn răng mà đi, cúi đầu mà đi, giấu trong tay những giọt nước mắt biết rằng ḿnh sẽ không bao giờ c̣n được mẹ nh́n âu yếm. Mọi sự lúc nào h́nh như cũng xảy ra quá trễ.

Bạn hỏi c̣n riêng K, cũng là một người Mẹ, th́ K nguyện cầu ǵ ư ? K cầu làm sao mà một ngày kia, những đứa con của K sẽ hănh diện tự cài cho ḿnh một bông hồng, ôm lấy K mà nói nhỏ : "Mẹ ơi, Mẹ có biết là con thương mẹ không ? " *

 

Đặng Lệ Khánh

________

* Theo Bông Hồng Cài Áo của Nhất Hạnh

 

 

art2all. net