|
Nguyễn Quốc Trụ
HOPE IN A THIN SHELL*
Yiyun Li
Khi nghĩ đến thực phẩm, là tôi nghĩ đến sắp hàng. Tôi là đứa trẻ của tem phiếu, khẩu phần, và phần lớn học vấn của tôi về thế giới và về những con người cư ngụ ở trong đó, th́ là từ cái việc sắp hàng để lănh thực phẩm. Đó là thời kỳ Bắc Kinh của thập niên 1970, và hầu hết những món ăn bày trên bàn – cơm gạo, bột, dầu ăn, thịt heo, cá, trứng, đường, đậu hũ – là đều qua “tem phiếu”, lănh theo đầu người. Cái “không tem phiếu”, th́ đều là những điều kỳ diệu mà một đứa trẻ khám phá ra trong thế giới. Mỗi Chủ Nhật, tôi đi mua đồ ăn, cùng với cha tôi. Ui chao đủ thứ rồng rắn, và cha tôi nhét tôi vô hàng dài nhất, trước khi lựa cho ông, cái ngắn nhất. Dăy người sắp hàng chuyển động như 1 con trùn. Và, không chỉ can đảm, mà c̣n là niềm tin, đối với 1 đứa bé, bốn hoặc năm tuổi, đứng ở trong 1 hàng người, một ḿnh chống lại “loài người”, hở 1 chút là cắt nó ra khỏi “con trùn”. Để giữ dịt lấy chỗ của ḿnh, tôi học được 1 mánh, chẳng cần biết kẻ đứng trước tôi bực ḿnh đến cỡ nào, tôi cứ dính chặt vô lưng của người đó, như 1 con đỉa đói. Nhưng khủng nhất, là nỗi sợ, một khi tới lượt tôi, đứng đối diện với người bán hàng, cha tôi không xuất hiện kịp? Giả như tôi, bị bỏ mặc, cho đến hoài hoài, trong con trùn chậm răi di động đó? Nhưng ông luôn trở lại kịp, đúng lúc, và tôi bèn học thưởng thức những điều thần kỳ trong tiệm. Trên đầu tôi là 1 hệ thống di chuyển với những đường xe ngoằn ngoèo. Những người phụ việc trong tiệm sẽ đính tiền mua đồ của khách hàng vào những cái kẹp bằng kim loại, và tiền bèn chạy tới người giữ két, và sau đó, tiền thối, cũng sẽ theo 1 cách như vậy, trở lại với khách mua đồ. Có 1 bộ phận gắn vào cái chum khổng lồ đựng dầu ăn, và khi một khách hàng đưa cái chai cho nhân viên, người này bèn đi 1 đường, di chuyển 1 cái nấc, tới con số chỉ lượng dầu, từ trong chum chảy vô chai. Trên quầy hàng, những tảng thịt heo mới mời mọc làm sao, tuy nhiên, nhân viên cắt thịt sẽ chỉ để vô tay khách hàng 1 miếng, nhiều mỡ hơn là thịt, nhưng đừng có nghĩ tới chuyện phản đối v́ khi bạn mới tính mở miệng thôi th́ nhân viên cắt thịt đă kéo nó về, và những người khách khác sẽ xin mua nó. Khẩu phần, tem phiếu.. không có nghĩa, bạn luôn luôn có đúng phần chia của ḿnh. Giữa những điều huyền diệu, luôn có những hạt sạn tàn nhẫn, khốn kiếp - cái hiện thực mà giả tưởng chẳng đáng xách dép nó. Một người đàn ông từ ḍng người này, lảo đảo bước tới ḍng người khác, có ai nh́n thấy, hay lượm được, cuốn sổ lănh thực phẩm của gia đ́nh tôi không? Và chẳng ai dám nh́n vô đôi mắt khẩn cầu, van vỉ của ông ta. Một lần khác, là 1 đám đông xúm lại nuốt từng lời chửi bới giữa hai người đàn bà, bằng những từ khủng nhất trong kho tự vựng của giống dân này! Cái bà, trông dâm đăng hơn bà kia, đứng chống một tay vào háng, tay kia xỉa xói, mi tính dùng tí nhan sắc tàn tạ của mi, để có được miếng thịt lợn ngon hơn của tao ư, con mụ "đĩ thúi" kia! Thỉnh thoảng, buồn buồn, đám nhân viên phục vụ nhà hàng bèn ngưng 1 phát, để lèm bèm về một cuốn phim mặc cho mọi người dài cổ đợi. Một lần, dẫy người xếp hàng ăn ra cả bên ngoài cửa hàng, và tôi nh́n thấy 1 cái xe buưt cũng nhập vô. Người lái xe tḥ cổ ra bên ngoài, nh́n 1 ông già chạy theo xe buưt, cố bám kịp nó. Và đúng lúc ông già tới được cửa xe, th́ anh tài xế bấm nút, đóng sầm nó lại, với 1 nụ cười đến tận mang tai, bye bye anh già! Nếu bạn là 1 đứa trẻ của tem phiếu, của khẩu phần XHCN, sớm, muộn ǵ th́ cũng tới 1 ngày, bạn hiểu ra rằng, không chỉ có đồ ăn thức uống, thực phẩm là “tem phiếu”. Bởi là v́ cùng với nó, c̣n là hy vọng, phẩm giá, sự hài ḷng, dễ chịu, sự an ủi, và t́nh yêu. Khi mẹ tôi nghe tôi kể là tôi đă khóc v́ ông già chạy theo cái xe buưt, bà cho rằng nước mắt của tôi thật đáng xấu hổ, và mắng, trái tim của mi sao mà yếu mềm quá! Nhưng ngay cả trái tim mềm yếu của 1 đứa trẻ th́ cũng kiếm ra một ông Bụt, và ông Bụt có lần mỉm cười với nó. Đứng xếp hàng trong một bữa Chủ Nhật, tôi để ư tới một bịch trứng ở trên quầy. Không phải là lần đầu tiên một chuyện như thế xẩy ra: Như tôi đă từng biết, một người khách hàng may mắn có thể có được bịch trứng, bán ra với giá rẻ, và - sướng ơi là sướng – nó không ghi vào “sổ tem phiếu”! Chúng tôi đợi cho nhân viên mậu dịch giơ ngón tay thần kỳ của ḿnh lên… Nó chỉ đúng vào ông bố của tôi, và phán, nếu chúng tôi muốn, nó sẽ là của chúng tôi. Trên đường về, tôi lẻo đẻo sau cha một bước chân, ngắm khoảng hơn một tá trứng, ḷng đỏ, ḷng trắng lẫn lộn, lềnh bềnh trong cái bịch nhựa trong. Đó là một ngày khá nóng mà nhà chúng tôi th́ không có tủ lạnh, v́ vậy cha tôi bỏ trứng lên bếp ngay, và tôi th́ thấy ḿnh vục mặt vào cái đĩa trứng trộn ngay sau đó. Nếu bạn là một đứa trẻ của tem phiếu, bạn chẳng bao giờ có được cái xa xỉ đó đâu. Bạn sẽ lớn lên và luôn luôn cảm thấy hi vọng mỗi lúc bạn nh́n thấy một đĩa trứng trộn đầy vun. Cái cảm giác ấy 30 năm sau bạn vẫn cảm thấy nó, nhưng nó sẽ đến cùng lúc với một bóng đen khác nữa. Ngày mà bạn may mắn nhận được một bịch trứng th́ bạn đồng thời cũng nhận ra cả một cái hàng dài người đang lỏ mắt ngó bạn đầy ganh tị, ngay cả thù ghét nữa. Bạn không phải là bạn, mà là kẻ được cái chế độ tem phiếu đó nắn khuôn.
Nguyễn Quốc Trụ dịch ____
* HI VỌNG TRONG CÁI VỎ MỎNG DÍNH ~~oOo~~
HOPE IN A THIN SHELL.
Yiyun Li
When I think of food, I think of queues. I was a child of rationing, and a big part of my education about the world and the people who inhabit it came from queuing for food. This was Beijing in the 1970s, and most of the things on our table—rice, flour, oil, pork, fish, eggs, milk, sugar, sesame paste, tofu—were rationed. What was not rationed were the marvels a child could find in the world. Every Sunday I went shopping for food with my father. There was always more than one queue, and my father would install me in the longest one before joining a shorter one himself. The queues moved at the speed of a worm. It took courage and faith for a child of four or five to stand in line alone with people several times their size threatening to cut in. To secure my place I learned the trick, much to the frustration of whoever was in front of me, of pressing myself tightly to their backside. And then there was the fear that would never go away: what if I reached the front and my father didn’t show up? What if I were abandoned in that line for ever? But he did always come back in time, so I learned to enjoy the wonders in the shop. It had an overhead transit system with motorised lines zigzagging around. The shop assistants would attach the payments to metal clips, the money would travel to the cashier and later the change would travel back. There was an apparatus fixed to the giant jar of cooking oil, and when each person handed a bottle to the assistant, he would only need to raise a lever to release the right amount of oil through the funnel into the bottle. On the counter were huge chunks of pork that looked inviting, though the slice the assistant cut for us always had more fat than lean meat—but don’t ever think of complaining, because the moment you opened your mouth he would withdraw the meat, and others would ask for it. Rationing didn’t mean you could always get your share. Among the marvels, there were glimpses of grim reality. A man walked from line to line, saying he had lost his family’s ration book: had anyone picked it up? But no one would meet his pleading eyes. Another time, a crowd gathered to watch two women calling each other nasty names. One was foxier than the other, and stood accused of using her charms to get a better slice of pork. From time to time the shop assistants, reigning from the other side of the counter, would stop to have a long chat about a movie, just so they could keep everyone waiting. One day the line spilled outside the shop, and I watched a bus pull in. The conductor leaned out of the window, looking at an old man running to catch the bus. The moment the old man reached the door, panting, the conductor hit the button and banged the door shut, waving goodbye with a wide smile. If you were a child of the rationing system, sooner or later you learned that it wasn’t just food that was rationed. So was hope, dignity, comfort, love. When my mother heard that I had cried for the old man, she dismissed my tears as shameful, saying my heart was too soft. But even that soft-hearted child could find the goddess of fortune smiling on her. Standing in the queue one Sunday, I noticed a basin of eggs on the counter. It can’t have been the first time it had happened, as I already knew that one lucky customer would get that basin of eggs, sold off cheap and—best of all—not recorded in the ration book. We waited for the shop assistant to point her magic finger. It picked out my father and she said the eggs would be ours if we wanted. I trailed home a step behind my father, watching more than a dozen eggs, yolks and whites, floating in a clear plastic bag. It was a warm day and we didn’t have a refrigerator, so my father cooked them right away, and I found myself tucking into a plate of scrambled eggs.
If you were that child of the rationing system, you’d have never
seen such luxury. You would grow up and always feel hope when you
see a full plate of scrambled eggs. That feeling is still there 30
years later, but it comes with another shadow. The day you were
lucky enough to get a basin of eggs, you also watched a long line of
strangers eyeing you with jealousy, even hatred. You were not who
you were, but what you were rationed to be. Yiyun Li moved to America from China in 1996. Her books include the award-winning collection of stories "A Thousand Years of Good Prayers" From INTELLIGENT LIFE magazine, July/August 2013
(Nguồn : Tin Văn
|
