|
Nguyễn Quốc Trụ
TƯỞNG NIỆM TAM ÍCH
"Tất cả nước bẩn cũng không đủ để gột sạch một vết máu trí thức." Sau khi đă bớt bàng hoàng, sửng sốt v́ tin ông Tam Ích thắt cổ tự tử do một người quen, tự nhiên tôi nhớ tới câu nói trên của một phê b́nh gia Tây phương (tôi không c̣n nhớ nổi tên tác giả). Cảnh tượng một ông già - một vị học giả – lợi dụng lúc cả nhà đi vắng, khệ nệ ôm một chồng sách lên trên sân thượng, ngồi nghỉ một lát cho đỡ mệt, rồi xếp chồng sách thành một đống cao, bước lên trên, tḥ đầu vào chiếc tḥng lọng, tự kết thúc đời ḿnh; những "toan tính", những sửa soạn châu đáo như thế đó, cộng thêm bóng dáng ghê rợn của một "h́nh giảo đài" được xây dựng nên bằng chính những cuốn sách, tất cả đă làm cho câu "điếu văn" vừa viết ở trên không biết ở tận xó xỉnh nào trong kư ức đột nhiên trở về, vang động, rền rĩ, tương tự như âm thanh của một hồi chuông báo tử. Tôi không t́m hiểu tại sao ông bạn già đó đă tự kết liễu cuộc đời của chính ông, tất cả những câu văn đại loại như là : " Suy nghĩ coi cuộc đời đáng sống hay không đáng sống... ", " Tự tử là phán đoán cuối cùng của trí tưởng tượng... " ... tất cả những định nghĩa, mọi người đều biết và ông Tam Ích đă biết. Tôi cũng không nghĩ đó là một hành động hèn nhát như sách Quốc Văn Giáo Khoa Thư đă dạy. Cái chết của ông chỉ dâng lên trong một niềm kính phục. Một ông già – một vị học giả - đă năm mươi tám tuổi, con cái đều đă trưởng thành, đă sống sau Marx và lâu hơn Marx (Marx và Marxisme); hay nói như mọi người đều nói, “ đă qua cầu xă hội chủ nghĩa, cầu vô sản, đă vượt Marx, rồi sau đó (vẫn như mọi người nói) đă nhảy qua "hố thẳm hiện sinh" để tới bờ bên kia của sa mạc, để tới cái chết. " Cuộc phiêu lưu của mỗi cá nhân trước Thượng Đế, trước Tha nhân và trước Cái chết, đó là ư nghĩa của hiện sinh." (Kierkegaard) -- " Mỗi thời đại, con người tự chọn lựa trước mặt người khác, trước T́nh ái và trước Cái chết." (Sartre) -- " Nhân loại chỉ đặt để ra cho nó những vấn đề mà nó có thể giải đáp được. Bí mật của vô sản là cái chết của Tư bản." (Marx). ... Những khẩu hiệu đó, những câu hỏi đó, c̣n biết bao nhiêu câu hỏi khác của Không, của Lăo, của Phật., và cả của ông Tam Ích nữa, ông Tam Ích đă t́m thấy và mang đi cùng với ông ta - cùng với niềm bí mật muôn đời của Sự Chết – những lời giải đáp đích thực. Trước cánh cửa lớn dẫn vào Nhà Trời có thể sẽ có một con Sphinx đứng cạnh cửa. Nó sẽ đặt ra một hay nhiều thai đố... Như trong thần thoại Hy Lạp vậy. Sự khác biệt giữa Đông phương và Tây phương chỉ ở một điểm đó: Tây phương ham biết, ham chiếm đoạt sự hiểu biết trong khi Đông phương chỉ mong được quên những điều đă biết. Chỉ mong " Về đi, sao chẳng về đi ?" Linh hồn nhà văn Tam Ích thân mến của chúng ta chắc cũng phải xếp hàng nối đuôi theo sau những linh hồn khác để chờ đợi tới phiên ḿnh húp bát cháo lú. Tất cả nước biển cũng không đủ để rửa một vết máu "trí thức", trong khi đó chỉ cần một bát cháo lú là đủ. Cuốn "Le dernier de Justes" được giải Goucourt, trong đó kể những "kiếp nạn" của dân Do Thái, tác giả có kể một ' légende ' về dân Do Thái như sau: Khi linh hồn một "Juste" vô danh lên Trời, tâm hồn của nó giá lạnh đến nỗi Thượng Đế phải ấp ủ nó trong ḷng bàn tay hàng ngàn năm mới sưởi ấm được, để cho tâm hồn đó tự mở ra trước cửa Thiên Đàng. Đôi khi tâm hồn của một Juste giá lạnh đến nỗi không thể sưởi ấm được nữa. Chỉ v́ những nỗi khổ sở của nhân loại. Bởi vậy mà đấng Tạo hóa đôi khi thương t́nh đă phải vặn ngược trở lại một phút chiếc đồng hồ báo giờ tận thế (Jugement dernier). Không hiểu linh hồn dân Việt Nam như một ông Tam Ích sẽ giá lạnh cỡ nào dưới những khổ đau của chính dân tộc Việt Nam và không hiểu Thượng Đế phải mất bao nhiêu năm mới sưởi ấm lại được ?
NGUYỄN QUỐC TRỤ (Tạp chí Văn, Số 196, Đặc Biệt Đầu Năm 1972, trang 117-118 )
~~oOo~~
(Nguồn : Tin Văn
|
