Quỳnh Chi

Áo dài

 

Không biết các bạn gái khác bắt dầu mặc áo dài từ khi nào ? QC bắt đầu được mặc áo dài từ khi c̣n học tiểu học, vào khoảng năm lên tám tuổi. Mặc áo dài chỉ để chụp ảnh cả gia đ́nh vào ngày tết. Khi đó c̣n con nít, mặc áo kiểu ǵ cũng vui hết. 

Nhưng khi thực sự đến tuổi dậy th́, nhằm lúc đang học trung học, hàng ngày phải mặc đồng phục áo dài trắng, th́ có lúc rất xấu hổ. Là v́ áo dài, nhất là áo dài may vải trắng, rất khó dấu những đường nét mà một cô gái mới lớn c̣n đang không muốn cho người khác biết những thay đổi đột ngột của thân h́nh. Khi đó QC than thở sao người Việt ḿnh lại nghĩ ra kiểu áo dài bó sát người chi vậy không biết. Hông của chiếc áo dài th́ hễ vô ư là bị hở áo lót ở trong. 

Sau này khi làm việc chung với một số kư giả và nhiếp ảnh gia Nhật bản phụ trách làm phóng sự về Việt Nam, QC có được nghe họ than thở một đôi điều. Người Nhật vốn ưa chuộng sự kín đáo, thường không quen với lối ăn mặc bó sát để lộ các đường nét của thân h́nh. Hơn nữa, nhằm thời “hậu chiến” của ḿnh, đang thiếu vải vóc, h́nh như hễ có miếng vải nào- dù dầy dù mỏng- các bà các cô cũng đưa may áo dài hết . Mấy ông Nhật đi VN làm phóng sự vào thời đó thường than với QC đại khái như sau :“ Khổ cho tụi tôi hết sức. Ví dụ như  khi vào trường tiểu học quay cảnh lớp học, mà cô giáo đứng trước bảng giảng bài lại mặc áo dài vừa mỏng vừa không có áo lót, tụi tôi có cảm tưởng như đang quay phim trên bờ biển ! H́nh ảnh đó mà đưa vào một phóng sự nghiêm túc dĩ nhiên là cũng không được . Mà không quay th́ không có h́nh ảnh để làm phóng sự ! ”

     Nhưng khi đă qua tuổi dậy th́ e thẹn, khi thực sự trưởng thành ( biết cách lựa vải lựa kiểu áo ), QC bắt đầu thích áo dài.  Khi đi ra xứ người, trong những dịp lễ hội của du học sinh, bộ áo dài mà các nữ sinh Việt nam mặc trong dịp này thường được trầm trồ khen ngợi, thực sự đă khiến QC cảm thấy rất hănh diện về vẻ đẹp trang nhă của áo dài. Nhất là khi so sánh với các kiểu quốc phục khác, như áo xường xám của người Tàu vừa bó vừa xẻ sâu ( khêu gợi quá ), chiếc áo lụng thụng của các cô Đại hàn, bộ kimono tuy lộng lẫy nhưng quá nặng nề và cách mặc áo rất phức tạp khó khăn lại vô cùng tốn kém. Càng vui hơn khi đến một kỳ thi hoa hậu thế giới tổ chức ở Tokyo đă lâu rồi, hoa hậu Việt nam khi đó( tên Mai ) đă được ban giám khảo chọn là hoa hậu mặc trang phục dân tộc đẹp nhất ( đẹp nhất thế giới !)

  Hiện nay quan hệ và giao lưu Nhật Việt ngày càng phát triển, áo dài may sẵn nay được bày bán ở nhiều cửa hàng của Nhật. Ngay trong phố buôn quanh nhà ga gần nhà QC cũng có một hai hiệu bầy bán áo dài . Giá trung b́nh khoảng 100 đô la một bộ gồm có cả quần lẫn áo. Nếu là áo vải nhung có thêu hoa th́ giá đắt gấp đôi. Nhiều cô gái Nhật đi du lịch Việt Nam thường đặt may áo dài, dĩ nhiên họ thường chỉ dám đặt may hơi rộng một chút. Các nữ tài tử Nhật nổi tiếng có người cũng mặc áo dài trên sân khấu hay khi xuất hiện trên Tivi.

Các phụ nữ Nhật thường hỏi QC là phụ nữ Việt nam có bí quyết ǵ để có thể mặc được áo dài cho đẹp, và đẹp măi dù ở tuổi nào. Họ cũng công nhận là có nguyên nhân về mặt nhân chủng khiến phụ nữ Nhật nói chung mặc áo dài khó đẹp: đó là tạng người của họ khác với tạng người Việt Nam, chân của họ tương đối ngắn, thân ḿnh họ hơi dài và nhất là rất ít người có được chiếc lưng ong.

 

***

 

Vẻ đẹp của áo dài và của phụ nữ Việt Nam khi mặc áo dài hầu như là điều mà ít người phủ nhận .

Nhưng c̣n áo dài dành cho nam giới th́ sao. Nếu không nhắc tới th́ e rằng không công bằng.   

Khi nói tới áo dài của đàn ông, h́nh ảnh người đàn ông ( nhân vật có tên tuổi ) trong thời của chúng ta c̣n mặc áo dài (mà nhiều người c̣n nhớ ) có lẽ là vua Bảo đại và cố tổng thống Ngô Đ́nh Diệm.  Hoặc chúng ta nhớ tới h́nh ảnh thầy đồ trong bài thơ của Vũ Đ́nh Liên , h́nh các  ông Xă xệ và Lư Toét. Nhớ tới cả h́nh ông Nội ông Ngoại của ḿnh trên bàn thờ.  Những chiếc áo dài với chiếc khăn đóng tàn dư của một thời có sự phân chia giai cấp sĩ nông công thương, theo đó màu vàng dành cho vua, màu xanh dành cho quan lớn, thứ dân chỉ được mặc màu đen hay màu nâu. 

Nam giới Việt nam ngày nay, nhất là người ở tỉnh thành, hầu như chẳng bao giờ thấy họ mặc áo dài, và chắc chắn là trong tủ áo của họ cũng không có áo dài – chứ không phải là có đó mà ít mặc -. 

Tuy nhiên thực ra áo dài của đàn ông Việt Nam h́nh như vẫn chưa hẳn là đă bị “tuyệt diệt”. 

Vào những thời đệ nhất cộng ḥa của miền Nam, QC nhớ là có thấy có trên tạp chí h́nh ảnh các vị đại sứ Việt Nam ở nước ngoài có mặc quốc phục áo dài khăn đóng hẳn hoi. Ở quê chồng QC hiện nay , các cụ già vẫn c̣n mặc áo dài khi đi lễ ở nhà thờ của tộc họ vào dịp Tết. 

Ở xứ người, thời c̣n đi học, hàng năm cứ sắp đến ngày lễ hội của du học sinh, là mấy anh sinh viên Việt nam lại lo nhờ gửi khăn đóng áo dài từ Việt Nam qua.  Có lẽ v́ thấy những nam sinh các nước – như Mă lai hay Nam Dương.. – mặc quốc phục đứng ở cửa hàng bán món ăn nước họ, hay khi tŕnh diễn văn nghệ trong các điệu múa cổ truyền của nước họ , rốt cuộc mấy anh sinh viên Việt nam cũng phải t́m tới khăn đóng áo dài để tỏ ra là ta cũng có y phục truyền thống.

Rồi sau 75, hiện nay trong các ngày lễ tết của các cộng đồng người Việt ở các nước, thường thấy h́nh ảnh trẻ em cả trai lẫn gái, trong những chiếc áo dài gấm đỏ vàng xanh. Điều đó  biểu hiện ḷng mong mỏi của cha mẹ mong con cái biết giữ ǵn truyền thống, mà một trong những cái gọi là truyền thống đó không thể không kể tới trang phục áo dài, của cả nam lẫn nữ. Trong các đám cưới Việt -Âu mà cô dâu chú rể là người bản xứ, người vợ hay chồng tương lai cũng có khi mặc áo dài để tỏ ḷng tôn trọng nền văn hóa của người phối ngẫu của ḿnh. Năm ngoái, trên trang web khoahoc.net đă có một bài giới thiệu một đám cưới Việt- Âu như thế ( của tác giả Hàn Lâm Nguyễn Phú Thứ ), chú rể  đă về quê cô dâu ở miền lục tỉnh, thực hiện đủ mọi nghi thức cưới hỏi theo tục lệ Việt Nam, và cũng đă mặc áo dài trong ngày cưới.

 

*** 

 

Có người lại đặt vấn đề áo dài, của cả nam lẫn nữ, có thực sự là quốc phục của người Việt không ?

Đi t́m nguồn gốc của quốc phục là một chuyện không đơn giản, v́ phải bới t́m văn thư bia đá di tích khảo cổ v.v.và với điều kiện cũng có đâu đó để mà t́m. 

Ví dụ chiếc áo kimono của người Nhật, nó có thực sự là quốc phục của người Nhật từ ngàn xưa không ?

Xin thưa là « không » ạ.

Kimono là kiểu áo mô phỏng theo y phục đời nhà Đường, sau khi Nhật bản đă cử các đoàn sứ bộ sang triều đ́nh nhà Đường và học hỏi văn minh văn hóa của Trung quốc. Tranh ảnh c̣n lại cho thấy rơ trước đó y phục của người Nhật theo một kiểu cách khác. Thế nhưng ngày nay kimono đă được coi như là y phục dân tộc của người Nhật.

( Chẳng nói chi đến quốc phục, cả đến chữ viết ghi chép lại cả lịch sử và t́nh tự dân tộc,th́ chữ viết của Nhật bản cũng dùng hai mẫu tự hiragana và katakana, đều là dạng chữ mô phỏng dạng chữ Hán mà tạo ra.)

Trong đời sống hàng ngày, khi ra đường nam giới Nhật bản ít khi xuất hiện trong bộ áo kimono hơn là nữ giới, có lẽ là v́ sự tiện nghi và năng động của âu phục đă lấn lướt kimono.

Nhưng thực ra họ vẫn mặc kimono trong khá nhiều trường hợp.

Chúng ta có thể thấy họ mặc kimono trong những dịp đặc biệt như trong ngày tết, trong lễ trưởng thành, lễ cưới, lễ hội v.v. . Họ cũng thích mặc kimono mùa hè, gọi là yukata, trong các lễ hội mùa hè , tiêu biểu như lễ hội múa Obon vào dịp lễ Vu Lan. Họ cũng hay mặc kimono trong các buổi trà đạo, khi tŕnh diễn các môn nghệ thuật cổ truyền như các loại nhạc khí cổ truyền ( như koto ( đàn tranh), shamisen ( đàn ba dây )v.v.) hoặc khi hát dân ca, biểu diễn cung kiếm vơ thuật cổ truyền nói chung .

Các nhà văn, các họa sĩ theo trường phái cổ điển, các nhà thư pháp, các nghệ sĩ tuồng kịch cổ điển cũng là những người rất hay mặc kimono hàng ngày . Đàn ông Nhật khi có tuổi thường có khuynh hướng thích mặc kimono khi ở nhà. Mỗi lần đến chúc tết thầy học hay có việc đến nhà thầy, QC đều thấy thầy mặc kimono, mặc dầu ông đă từng du học ở Anh. Hoặc ông chủ nhà nơi mà QC đă ở đó trong suốt một năm đầu tới Nhật , hễ đi làm về là ông thay ra áo kimono.

Và một điều đặc biệt hơn cả , đó là QC đă tới một số nước và ở lại một số khách sạn của các nước đó, mà chưa từng gặp khách sạn nào có để sẵn áo ngủ kiểu quốc phục của nước họ, ngoại trừ các khách sạn của Nhật Bản: luôn luôn có để sẵn cho khách chiếc áo ngủ kiểu yukata, một kiểu áo kimono giản dị dành cho cả hai phái nam nữ. Điều đó cho thấy người Nhật và nhất là đàn ông Nhật vẫn quen mặc kimono hàng ngày 

Người Nhật thích mặc kimono và yutaka là vậy nhưng thật ra hai kiểu áo này rất bất tiện, nhất là kimono cúa phụ nữ. QC đă nhiều lần mặc kimono, hay yukata dành cho mùa hè, thường bị áo bó chặt lấy người đến tức thở ( Đai obi thắt chặt lấy bụng và các thứ khăn chèn phía trên obi th́ ép chặt cả lồng ngực. Lạo c̣n phải lót thêm khăn nơi bụng cho đủ to để dễ quấn đai obi, và như vậy tà áo kimono mới thẳng thắn). Muốn tự mặc áo và thắt đai áo cũng phải học nhiều lần mới thuộc bài. Mặc kimono th́ khi đi đứng th́ phải khép nép kẻo tà áo xô lệch sẽ rất vô duyên (Tiếng Nhật nói là khi đứng phải như dáng hoa thược dược, khi ngồi phải như dáng hoa mẫu đơn, khi đi phải như hoa chi đó..). Và nhất là không dám đi vào restroom cho tới khi cởi luôn bộ áo đó thay ra âu phục. Áo mặc khi tập vơ Judo –đó cũng là một biến thể của kimono – th́ chao ôi là bất tiện hơn bất cứ bộ quần áo thể thao nào : chỉ làm vài động tác là áo bị xộc xệch, phải lo kéo cổ áo lại cho kín đáo và lo buộc lại dây đai lại.

 Chiếc áo yukata được dùng làm áo ngủ như vừa nói ở trên th́ rất dễ bị hở cổ, hở tay chân.  Mặc yutaka nói chung khi đi đứng th́ không sao, nhưng hễ mà ngồi xuống rồi đứng lên mà vô ư th́ rất phiền, là v́ tà áo yutaka rất dễ xô lệch và v́ áo yutaka quá giản dị không có nhiều lớp lang kín đáo bằng kimono.

Tóm lại truyền thống cũng có những cái không c̣n thích hợp lắm với cuộc sống mới; thế nhưng về mặt t́nh cảm th́ người ta vẫn yêu thích và vẫn t́m thấy cái hay cái đẹp ( hoặc có ư nghĩa ) trong truyền thống.

Như ḿnh vẫn thấy các nhà lănh đạo Ả rập là những người hay xuất hiện trước công chúng với áo khăn trắng và lại c̣n đội thêm cái vành như chiếc.. rế chận lên khăn choàng trên đầu ! Cố chủ tịch Arafat của người Palestin cũng là người thường hay quấn khăn rằn cho dù đang mặc âu phục.

Như đă viết ở trên, khi nh́n người đàn ông Việt nam mặc áo dài, QC hay liên tưởng tới các ông trong tộc họ của ḿnh hay h́nh ảnh các nhân vật trong lịch sử, cảm thấy đó là những nét gọi là truyền thống văn hóa, cũng như hương vị của các món ăn Việt Nam, màu gốm nét họa nước sơn trên đồ sành đồ sứ mỹ nghệ Việt Nam, những điệu ḥ hát, nhă nhạc, nghệ thuật tuồng chèo  ..và ước ao đừng bao giờ bị mai một. Chẳng bao giờ QC cảm thấy h́nh ảnh đó xấu xí hay cổ hủ, mà trái lại rất hào hoa phong nhă là khác.

Mấy ngày gần đây, nhân sự kiện các vị khách nước ngoài đến Việt Nam được mời mặc áo dài, dư luận đang bàn tán xôn xao, mà ư kiến phản đối nhiều hơn là tán thành.

Nhân dịp này, nhiều ông Việt nam ở bên trời Tây đă viện dẫn nhiều bằng cớ ( ví dụ ảnh chụp ông Tôn Văn cũng mặc áo giống áo dài) để kể tội áo dài nào là chưa chắc đă là quốc phục, và nói là không bao giờ muốn khoác áo dài lên người.

Tóm lại là mấy ông đó muốn chê áo dài, không thích mặc áo dài.

Ông hoàng Charles của nước Anh thỉnh thoảng vẫn c̣n mặc cả kiểu váy cổ truyền của đàn ông xứ Scotland đó ḱa , trong khi kiểu áo dài của ḿnh đâu đă làm cho người mặc đến nỗi ”dị hợm “ như vậy đâu nào.

Và bộ âu phục hiện nay liệu có thực sự là thích hợp với nam giới không ?

Nhân dịp nh́n ảnh thủ tướng của Nhật bản mặc áo dài Việt nam trong dịp vừa qua, QC có cảm tưởng là áo dài đă làm cho ông ta h́nh như trẻ hơn b́nh thường, lại có vẻ thanh nhă hơn(như chàng thư sinhTú Uyên ! ), khác hẳn với khi ông ta mặc âu phục.

Không biết có phải v́ QC thương áo dài và có tính hoài cổ, nên đang bênh vực cho áo dài không nhỉ ?

 

Quỳnh Chi ( 25/11/2006)

 

trang Quỳnh Chi

art2all.net