Thiếu Khanh

 


CƯỚP VỢ
 

Vài hôm trước, tôi đọc một mẫu tin đâu đó về tục cướp vợ của một tộc dân thiểu số ở vùng Tây Bắc. Sau hai từ “Cướp vợ,” người viết tin, có lẽ tỏ ra thông thạo, đă chua thêm từ tiếng Anh trong ngoặc đơn: Wife robbing. Chữ này tôi đă gặp trên một tờ tuần báo tiếng Anh ở Sài G̣n từ hơn 20 năm trước.
 

*

Cho đến năm 2000, gia đ́nh tôi c̣n sinh sống ở Bảo Lộc (B’lao, Lâm Đồng). Lần nào có việc cần về Sài G̣n, tôi cũng ghé một sạp báo bên đường mua một tờ The Saigon Times Weekly mà lúc đó ở Bảo Lộc không có bán. Đó là một tờ tuần báo tiếng Anh gợi tôi nhớ những tờ nhật báo Saigon Daily NewsThe Saigon Post trước năm 1975.

Một lần vào khoảng năm 1997 hay 1998 (không nhớ chính xác) tôi đọc thấy trên tờ tuần báo The Saigon Times Weekly này một bài viết về phong tục /tập quán Cướp Vợ của người H’mong, một dân tộc thiểu số ở đâu đó trên vùng Tây Bắc Việt Nam. Các thanh niên thuộc dân tộc ít người này khi đến tuổi lập gia đinh, thường cùng với người thân hay bạn bè đón đường hoặc phục kích bắt cóc một cô gái trong buôn làng mang về làm vợ. Thường là hai bên đă có t́nh ư với nhau từ trước; hoặc nếu không cô gái cũng không phản đối. Đó là một tập tục đặc trung của dân tộc họ.

Tôi buồn cười đọc thấy trong bài báo tác giả dịch từ “Cướp Vợ” ra tiếng Anh là “Robbing wife,” và “Wife robbing.”

Động từ “To Rob” tiếng Anh có nghĩa là cướp bóc tài sản của ai đó, chớ không hề có nghĩa là bắt người. “To rob a wife,” hay “robbing (someone’s) wife” là cướp lấy đồ đạc của một người vợ của ai đó. Thậm chí nếu “robbing one’s wife” th́ cũng chỉ có nghĩa là cướp đồ đạc của vợ ḿnh. Và cô gái khi bị bắt cóc c̣n chưa là vợ của ai cả, nên càng không thể nói là “robbing a wife” hay “wife robbing” được. Tôi viết thư gởi đến Ṭa soạn báo nói điều này. Trong thư hồi âm sau đó anh Huỳnh Cẩm Tùng, thư kư ṭa soạn tuần báo Anh ngữ The Saigon Times Weekly vui vẻ cho biết hầu hết các bài báo đều không phải do tác giả tự viết, mà là những bài báo tiếng Việt cắt ra từ các tờ báo hàng ngày trong thành phố, ṭa soạn nhờ người dịch ra tiếng Anh để đăng tải. Không may thỉnh thoảng các biên tập viên của ṭa soạn không kịp đọc hết trước giờ báo in nên để xẩy ra sơ sót đáng tiếc như vậy.

Nhân đó, anh Huỳnh Cẩm Tùng đề nghị tôi cộng tác biên dịch cho tờ tuần báo. Tôi nhận lời. Hàng tuần ṭa soạn gởi cho tôi, qua đường Bưu Điện, những bài báo cắt từ các tờ báo tiếng Việt. Sau khi dịch xong bằng chữ viết tay trên những tờ giấy A4, tôi mang xấp giấy ra Bưu Điện Bảo Lộc gởi Fax xuống ṭa soạn ở Sài G̣n. Được vài lần, ṭa soạn nhận thấy cách đó bất tiện, v́ nội dung đáng lẽ chỉ trong một trang in A4, mà tôi phải gởi Fax thành hai, thậm chí ba trang viết tay, chi phí gấp nhiều lần, và ṭa soạn lại phải mất công nhập lại vào máy tính. Anh Tùng đề nghị tôi gởi bằng… email.

Thế là các con tôi ở Sài G̣n mua gởi về ba một cái máy tính (quên nhăn hiệu) với màn h́nh monitor 14 inches. Vài người thành thạo máy tính nhất lúc bấy giờ trầm trồ là máy rất “mạnh,” với hard dish có dung lượng tới 6 GB (sau khi cài hệ điều hành Windows 3.1 c̣n lại trên dưới 4 GB, và dung lượng bộ nhớ đến 64 MB), tha hồ xài! Tôi th́ hoàn toàn mù tịt, ni A ni B, chưa biết ǵ hết, cậm cụi vừa làm vừa tự học bằng phím trợ giúp F1, chỗ nào bí ŕ th́ gọi điện thoại cầu cứu người quen… ở Sài G̣n!. Và b́nh quân mỗi tuần tôi mang máy ra tiệm một lần. Chủ tiệm thường không muốn lấy tiền, v́ chẳng qua ḿnh không biết chớ có hư hỏng ǵ đâu! Ḿnh năn nỉ họ nhận cho 20 ngàn mỗi lần để c̣n nhờ giúp lần sau. Rồi lắp đặt Internet, đăng kư một cái email với đuôi @hcm.vn. Thế rồi cũng lây lất cho đến nay.

Trở lại chuyện “Cướp Vợ.” Với tiếng Anh, “robbing wife” hay “wife robbing” là ngây ngô và buồn cười, nhưng sự không chính xác đă nằm ngay trong tiếng Việt. Tuy tiếng Việt có thể có khái niệm “cướp người” áp dụng trong một số trường hợp nhất định (chẳng hạn như “cướp tù” -một số người nào đó phục kích cướp tù nhân trên đường được giải đi thọ án, để giải thoát cho họ…), nhưng cô gái bị “cướp” lúc đó, như đă thấy, có phải là vợ ai đâu. Người ta chỉ cướp cô ấy về làm vợ, chớ không hề cướp vợ của ai cả. Cũng như đi lâu th́ thành đường, nói lâu thành quen tai, không sửa được nữa. Mà cũng không ai mất công sửa làm ǵ cho rách việc. 

Do tục cướp vợ không chỉ có ở Việt Nam mà từng được nhiều dân tộc trên thế giới thực hiện suốt trong lịch sử từ thượng cổ đến nay, cho nên trong tiếng Anh cũng có một từ để gọi tương đối chính xác: Bride kidnapping (Bắt cóc cô dâu), người viết hay dịch giả không cần phải đặt từ mới hay dịch thành “Robbing wife” hay “Wife robbing” nghe ngớ ngẩn nữa.

Trong bản thảo Từ Điển Phiên Dịch Việt Anh của tôi, ở mục từ “Cướp vợ” có ba ví dụ gián tiếp cung cấp thông tin về việc này.

 

CƯỚP, (…)

-…

*cướp vợ, -bride kidnapping.

-Tục cướp vợ đă được thực hiện trên khắp thế giới trong suốt thời tiền sử và lịch sử, giữa các dân tộc đa dạng như người H’mong ở Đông Nam Á, người Tzeltal ở Mexico và người Romani ở châu Âu. -Bride kidnapping has been practiced around the world and throughout prehistory and history, among peoples as diverse as the Hmong in Southeast Asia, the Tzeltal in Mexico, and the Romani in Europe.

-Tục cướp vợ vẫn xảy ra ở nhiều nơi trên thế giới, nhưng phổ biến nhất là ở Caucasus và Trung Á. -Bride kidnapping still occurs in various parts of the world, but it is most common in the Caucasus and Central Asia.

-Ở hầu hết các quốc gia, tục cướp vợ được coi là một tội phạm t́nh dục v́ có yếu tố ám chỉ sự cưỡng hiếp, chứ không phải là một h́nh thức hôn nhân hợp lệ. -In most nations, bride kidnapping is considered a sex crime because of the implied element of rape, rather than a valid form of marriage.

 

TK.

 

PS. Có người b́nh luận (comment):

ĐLG: “Không nên nói “cướp vợ” là cách nói khiếm khuyết của TV, v́ ngôn từ có tính quy ước (cướp về làm vợ ḿnh), chẳng ai hiểu sai ư nghĩa từ ấy. Nếu thay bằng Cướp cô dâu th́ cũng chẳng ai dùng mà có khi c̣n hiểu theo nghĩa khác.”

Thiếu Khanh trả lời:

ĐLG., tôi e rằng anh đă không đọc hết bài viết của tôi nên đă không hiểu đúng sự việc. Đây là nói về sử dụng thuật ngữ tiếng Anh. Khi dịch từ tiếng Việt sang một ngôn ngữ khác, anh phải dùng các thuật ngữ chính xác của chính ngôn ngữ đích th́ người ta đọc mới hiểu nội dung anh muốn chuyển tải. Muốn người Anh/Mỹ hiểu nội dung câu chuyện Cướp vợ th́ anh phải dịch từ cướp vợ này sang tiếng Anh là ‘Bride kidnapping,’ v́ những dân tộc nói tiếng Anh hiểu sự việc là như thế - bắt cóc cô dâu. Nếu v́ không biết từ ‘Bride kidnapping’ mà anh dịch mot-a-mot cướp vợ là ‘robbing a wife’ hay ‘Wife robbing’ th́ người ta sẽ không hiểu anh nói ǵ và cũng không hiểu nội dung câu chuyện của anh. Ngược lại, nếu người Anh/Mỹ muốn người Việt chúng ta hiểu cái chuyện bắt cóc cô dâu là ǵ th́ họ phải dịch từ ‘Bride Kidnapping’ của họ sang tiếng Việt là ‘cướp vợ.’ Trong trường hợp họ không biết từ Cướp vợ mà dịch nghĩa đen là ‘Bắt cóc cô dâu’ th́ chúng ta sẽ ngơ ngác không hiểu họ muốn nói điều ǵ. Cuốn Từ Điển Phiên Dịch Việt Anh của tôi ngoài tham vọng giúp các bạn trẻ tham khảo cách viết tiếng Anh như người bản ngữ, c̣n cung cấp cho các bạn ấy những thuật ngữ chính xác trong một số trường hợp để tránh chuyện anh nói gà, chị hiểu… chim bồ câu – như tôi và anh ở đây. Chúc anh khỏe và b́nh an qua cơn dịch.
 

Thiếu Khanh

 

art2all.net