Thân Trọng Sơn

 

THƠ PABLO NERUDA

 

Nhà thơ Chile ( 1904 - 1973 )

 

Giải Nobel Văn học 1971

 

 



          Pablo Neruda bắt đầu làm thơ từ lúc mới mười ba mười lăm tuổi. Thi phẩm đầu tiên là " Crepusculario " (Hoàng hôn) in năm 1923 ở tuổi 19. Từ thời điểm này cho đến khi qua đời, ông đă cho xuất bản hơn 40 tập thơ với những kích cỡ, tầm vóc, ngôn ngữ, bút pháp đa dạng, lạ lùng, độc đáo, đôi khi khó hiểu, khó dịch sang ngôn ngữ khác. ( Ông chỉ tin cậy những bản dịch sang tiếng Ư, v́ ngôn ngữ này có nhiều nét tương đồng với tiếng Tây Ban Nha của ông. C̣n dịch sang tiếng Anh, tiếng Pháp, theo Ông, th́ khó hơn. Ông không thích lắm các bản dịch tiếng Pháp - mà ông rất thành thạo - , ông nói khi đọc một số bài, ông cảm thấy thơ của ông biến mất đâu cả, không c̣n giữ lại ǵ, tuy là vẫn dịch đúng chữ, đúng câu - my poetry escapes, nothing remains - ) Ông viết về đủ mọi đề tài, hướng đến độc giả đủ mọi lứa tuổi, viết về t́nh yêu, về những biến cố lịch sử, về chiến tranh, về đất nước, con người, thiên nhiên, về những sự việc tầm thường...

Đó là tác phẩm đồ sộ Canto general ( Bài ca chung ), xuất bản năm 1950, gồm 231 bài thơ với hơn 15 000 câu, xếp thành 15 phân đoạn, kiểu như các chương của tiểu thuyết. Tác phẩm nói về toàn thể lục địa Nam Mỹ, đất nước, con người, thiên nhiên, cây cỏ, và về các bi kịch lịch sử của nó. Bài ca kết thúc với những tự sự về cuộc đời, về lư tưởng và những chiêm nghiệm về sự sống và cái chết. Tác phẩm này xuất bản tại Mexico, sau đó được dịch và phổ biến nhiều nơi trên thế giới, nhưng bị cấm tại ngay quê hương của tác giả.

Đó là tác phẩm Odas Elementales ( Tụng ca khởi thuỷ ), gồm ba tập, xuất bản trong các năm 1954 - 1959, viết về những sự vật tầm thường, nhỏ nhặt, như rượu, trà, củ hành, củ tỏi, cà chua, trái táo, cuốn sách , chiếc xe đạp, con chó con mèo..., khiến mọi người ngỡ ngàng, sửng sốt, nhưng đọc rồi lại thấy thích thú v́ những sự vật giản dị đời thường đó hoá ra chẳng tầm thường chút nào mà có lúc ẩn chứa những trầm tư sâu sắc, những lát cắt sắc nhọn bất ngờ của cuộc sống.

Nhưng nói đến thơ Pablo Neruda là phải nói đến thơ t́nh, bởi những bài thơ tuyệt tác nhất của ông, được độc giả t́m đọc, nhắc đến và yêu thích chính là những bài thơ t́nh.

Đó là thi phẩm "Veinte poemas de amor y una cancion dêsperada" ( Hai mươi bài thơ t́nh và một bài ca tuyệt vọng ), xuất bản năm 1924, được cho là ông viết tặng người yêu đầu đời là Laura Arrue sau cuộc t́nh dang dở. Tập thơ nhắc đến t́nh yêu với nhiều uyển ngữ, ẩn dụ, nhắc đến người t́nh với thi vị mộng mơ và với cả trần tục đời thường, có hơi hướm t́nh dục, có mái tóc, làn da, nét môi, mà cũng có cả vú, ngực, đùi, háng! Pablo Neruda nhanh chóng nổi tiếng và tác phẩm liên tục được in lại hàng triệu bản. Chính tác giả cũng bày tỏ sự ngạc nhiên " không hiểu tại sao chỉ là những bài thơ T́nh sầu, T́nh buồn mà có nhiều người thích đến thế, mà có nhiều bạn đọc trẻ yêu thích đến thế. "

Về sau, để tặng vợ là Martilde Urrutia, ông in tiếp thi phẩm " Cien sonetos de amor " ( Một trăm bài đoản thi t́nh yêu ), khắc hoạ chân dung t́nh yêu muôn màu muôn vẻ, không lặp lại, không nhàm chán.

Một trăm hai mươi bài thơ trong hai tập này đều không có nhan đề, chỉ được đánh số thứ tự. Khi trích dẫn từng bài, người ta thường lấy câu đầu của bài thơ làm nhan đề.

Hai năm trước khi qua đời v́ bệnh ung thư, Pablo Neruda được trao tặng Giải Nobel về Văn học năm 1971 v́ " thơ ông có sức mạnh mănh liệt mang lại sức sống cho vận mệnh và ước mơ của cả châu lục". Thực ra, chưa cần đến giải thưởng này, Ông vẫn được vinh danh là một trong những nhà thơ vĩ đại nhất của thế kỷ XX.

TTS.




NỮ HOÀNG

Anh đặt tên em là nữ hoàng
Có người cao lớn hơn em
Có người thanh khiết hơn em
Có người diễm kiều hơn em
Nhưng em là nữ hoàng.

Khi em bước chân ra phố
Không ai nhận ra em
Không ai thấy vương miện pha lê của em, không ai nh́n
Tấm thảm bằng vàng đỏ
Em đặt chân lên mỗi bước em qua
Tấm thảm hư ảo.

Và khi em xuất hiện
Tất cả những gịng sông đều xôn xao
Trong châu thân anh những tiếng chuông
Lay chuyển cả bầu trời
Và một bài tụng ca ngập tràn thế giới.

Chỉ có em và anh,
Chỉ có em và anh, em yêu ạ,
Em hăy lắng nghe anh.


 

MĂI MĂI
 

Anh không hề ghen tuông
Với những ǵ đă đến trước anh.

Em hăy đến với một gă đàn ông
Trên đôi vai em
Hăy đến với một trăm gă đàn ông trong tóc em
Hăy đến với một ngàn gă đàn ông giữa ngực và chân em
Hăy đến như gịng sông
Đầy dẫy những gă đàn ông chết đuối
Sông chảy xuôi về biển dữ,
Về nơi muôn đời sóng vỗ, về Thời gian.
Hăy mang tất cả
Đến chỗ anh đang đợi em
Chúng ta sẽ măi cô đơn
Sẽ măi măi là em và anh
Cô đơn trên trần thế
Để bắt đầu cuộc sống đôi ta.


 

VẮNG MẶT

Anh chỉ vừa mới xa em
Là em đă đến với anh, tinh khiết,
Hoặc run rẩy
Hoặc bồn chồn, bị anh gây thương tích,
Hoặc choáng ngợp yêu đương, chừng như
Khi mắt em
Nhắm lại đón nhận quà tặng của cuộc sống
Mà anh không ngừng mang đến cho em.

Hỡi em yêu
Chúng ḿnh t́m thấy nhau
Trong cơn khát nên đă
Uống cạn luôn cả nước và
Máu
Chúng ḿnh đă t́m thấy nhau
Trong cơn đói
Nên đă cắn nhau
Như ngọn lửa cắn xé
Để lại thương tích cho nhau.

Nhưng hăy đợi anh
Giữ cho anh vị ngọt ngào
Anh cũng sẽ tặng em
Một đoá hồng.


 

ĐÔI BÀN CHÂN EM

Khi không nh́n được mặt em
Anh ngó xuống đôi bàn chân
Đôi bàn chân bằng xương uốn cong
Đôi bàn chân nhỏ xinh cứng chắc
Anh biết chúng chống đỡ em
Và thân h́nh thon mảnh của em
Vươn lên từ chúng.
Ṿng hông em và bầu ngực em
Hai núm nhũ hoa màu tím
Và hai giếng mắt trong
Nhẹ nhàng buông rủ.
Miệng em xinh hé mở
Bím tóc hung hung đỏ
Tháp nhỏ của anh.
Nhưng anh yêu đôi bàn chân của em
V́ chúng đă từng bước
Khắp đất trời
Trong gió và trên nước
Cho đến khi chúng t́m thấy anh.

 


ĐÔI BÀN TAY EM

Khi bàn tay em đưa vội
Về phía tay anh, em yêu,
Chúng mang lại cho anh những ǵ trong thoáng chốc?
Sao chúng dừng lại
Trên môi anh, bất chợt,
Sao anh nhận biết chúng
Chừng như đă có lần
Anh chạm vào chúng.
Chừng như trước khi có mặt,
Chúng đă lướt qua
Trán anh, hông anh?
Mềm mại, đôi tay em
Bay qua thời gian
Vượt biển xanh và sương khói,
Bay qua thời gian,
Và khi em đặt
Đôi bàn tay trên ngực anh
Anh nhận biết những đôi cánh đó
Của chim bồ câu vàng
Anh biết thứ đất sét đó
Và sắc màu từng hạt nhỏ.
Những năm tháng đời anh
Là những nẻo đường t́m kiếm
Leo lên bậc thang
Vượt qua mỏm đá
Những con tàu phóng anh về phía trước
Những vùng nước triệu anh trở về
Trên mặt ngoài những quả nho
H́nh như anh đă chạm vào em
Gỗ cây, bất chợt,
Tiếp xúc với em.
Cây hạnh nhân mời gọi
Sự mềm mại kín đáo của em.
Cho đến khi cả hai bàn tay em
Khép lại trên ngực anh
Như đôi cánh
Ngừng bay.

 


TIẾNG EM CƯỜI

Nếu em muốn cứ lấy đi không cho anh thức ăn,
Lấy đi cả không khí, nhưng
Đừng lấy đi tiếng em cười khỏi anh.

Đừng lấy đi đoá hồng,
Nụ hoa em đă hái
Giọt nước bất chợt
Vui mừng bắn toé ra
Con sóng bạc
T́nh cờ hiển lộ nơi em.

Cuộc đấu tranh gian lao và anh trở về,
Với đôi mắt mệt mỏi
V́ nhiều lúc đă phải nh́n
Trái đất chẳng hề thay đổi
Nhưng khi tiếng em cười
Vang vọng lên không trung t́m kiếm anh
Nó đă mở ra cho anh tất cả
Cánh cửa của nhân sinh.

Em yêu, trong giờ phút đen tối nhất,
Tiếng em cười bật ra,
Và nếu bất chợt
Em thấy máu anh nhuộm bẩn
Gạch đá con đường,
Th́ em hăy cười lên, v́ tiếng em cười
Sẽ là thanh kiếm mới
Trong tay anh.

Bên cạnh biển trong mùa thu,
Tiếng em cười hẳn sẽ làm cuộn lên
Dập dồn sóng bạc.
Và, vào mùa xuân, em yêu,
Anh muốn tiếng em cười giống như
Đoá hoa anh hằng chờ đợi,
Đoá hồng xanh vọng tưởng quê hương.

Em hăy cười nhạo buổi tối,
Cười ban ngày, cười ánh trăng,
Hăy cười nhạo những con đường
Ngoằn ngoèo trên đảo,
Hăy cười nhạo chàng trai vụng về
Đang yêu em.
Nhưng khi anh
Mở mắt rồi nhắm lại,
Khi anh bước ra đi,
Khi anh bước trở về,
Em có thể khước từ anh thức ăn, không khí,
Ánh sáng, mùa xuân,
Nhưng đừng bao giờ lấy đi tiếng em cười,
V́ anh sẽ chết mất, em ơi!



ĐỪNG BỎ ĐI XA

Đừng bỏ đi xa, dù chỉ một ngày thôi,
V́ - biết nói sao nhỉ - một ngày dài lắm
Anh vẫn chờ, như trong sân ga vắng
Ngủ thiếp không hay tàu đă chạy hết rồi.

Đừng rời bỏ anh, dù chỉ một giờ thôi,
V́ lúc đó bao giọt sầu tích tụ lại
Làn khói lang thang mong t́m một mái ấm
Dạt về bóp nát tim anh lạc lơng đơn côi.

Ôi mong sao h́nh bóng em không xoá nhoà trên bến băi
Mong sao đôi mắt em không xao động trong khoảng xa trống trải
Em yêu dấu hỡi, đừng rời bỏ anh dù chỉ phút giây.

Bởi lúc em bỏ ra đi mịt mù xa tắp
Anh sẽ thất thần lang thang đầu trời cuối đất
Em sẽ trở về chăng? Anh tự hỏi,
Hay em sẽ bỏ mặc nơi này anh chết ṃn chết mỏi?

 


NẾU EM QUÊN ANH

Anh muốn em biết
Một điều
Em biết chuyện thế này
Nếu anh nh́n
Vầng trăng trong suốt, cành cây đỏ rực
Của mùa thu đến muộn bên cửa sổ nhà anh
Nếu anh chạm vào
Cạnh bếp lửa
Chút bụi tro tàn lụi
Hay khúc cây gỗ mục,
Mọi thứ đều đưa anh tới với em
Chừng như mọi thứ đang tồn tại,
Mùi hương, ánh sáng, kim loại,
Đều là những con thuyền nhỏ
Đang rẽ sóng
Hướng về những đảo nhỏ của em, nơi anh được mong đợi.

Nhưng, nếu bây giờ
Em dần dần không yêu anh nữa
Anh sẽ dần dần thôi yêu em.

Nếu bất chợt
Em quên anh
Đừng t́m anh, em nhé,
Bởi anh sẽ quên em thôi.

Nếu em nghĩ
Những ngọn cờ phất phới
Bay qua suốt cả đời anh
Là dài lâu và rồ dại
Rồi em quyết định
Bỏ anh lại trên bến bờ
Nơi trái tim anh bám rễ
Em ơi hăy nhớ
Chính vào ngày ấy
Vào giờ ấy
Anh sẽ nhấc đôi tay
Và gốc rễ của anh sẽ bật lên
Kiếm t́m một miền đất khác.

Nhưng
Nếu mỗi ngày
Nếu mỗi giờ
Em cảm thấy số phận của em đă trao cho anh
Với sự ngọt ngào da diết,
Nếu mỗi ngày có một đoá hoa
Vươn lên môi em để t́m kiếm anh,
Ôi em yêu, ôi em của anh,
Trong anh ngọn lửa ấy sẽ dai dẳng
Trong anh chẳng có ǵ dập tắt, lăng quên được,
Em yêu ạ, t́nh anh được nuôi dưỡng bằng t́nh em
Chừng nào em c̣n sống
Nó sẽ luôn ở trong ṿng tay em
Mà cũng không hề rời tay anh em ạ!


 

ANH KHÔNG YÊU EM

Anh không yêu em chỉ v́ anh yêu em
Anh chuyển từ yêu đương sang lạnh lùng
Từ đợi chờ đến không hề chờ đợi
Tim anh từ lạnh giá đă trở thành lửa nồng.

Anh yêu em v́ chỉ yêu ḿnh em thôi
Anh ghét em vô cùng và vẫn c̣n đang ghét
Phục tùng em, giới hạn của t́nh anh dành cho em
Là chẳng nh́n thấy em mà chỉ yêu em mù quáng.

Có thể ánh sáng độc ác của tháng giêng
Sẽ thiêu đốt trái tim anh
Khoá lối vào cơi thực b́nh yên
Trong câu chuyện này chỉ có một người chết
Người đó là anh, anh sẽ chết v́ yêu, bởi anh yêu em.
Bởi anh yêu em, em thân yêu, trong lửa và máu.



HAI MƯƠI BÀI THƠ T̀NH
( trích )

Bài số 1

Thân thể đàn bà, đồi trắng và đùi trắng
Em giống như muôn người trong dáng vẻ buông xuôi,
Cơ thể anh nông dân thô lỗ cục cằn cày cắm
Khiến từ ḷng đất sâu thẳm đứa con chui vọt ra.

Anh cô đơn tựa đường hầm. Bầy chim bỏ anh bay mất,
Đêm tràn vào trong anh hăng say cuồng loạn
Để sống c̣n, anh rèn em như rèn vũ khí,
Như mũi tên trên cung, như viên sỏi trên ná.

Nhưng qua thời khắc phục hận và anh yêu em
Thân ḿnh bằng da thịt, rong rêu, bằng ḍng sữa đặc sánh, khát thèm,
Ôi! Chiếc b́nh bầu ngực! Ôi! Đôi mắt vắng xa!
Ôi! Đoá hồng bụng dưới! Ôi! Giọng em chậm buồn!

Thân thể đàn bà, anh sẽ bền bỉ bám vào dáng vẻ yêu kiều
Ôi cơn khát, nỗi thèm vô bờ, con đường bất định!
Ḷng sông mịt mờ nơi chảy măi cơn khát muôn đời
Và trôi dài nỗi mệt mỏi và niềm đau khôn nguôi.

 

Bài số 5

Muốn em nghe thấy được anh
Có khi lời anh phải tự xoá
Như dấu chân hải âu trên cát.

Chuỗi hạt ngân tiếng nhạc say nồng
Chùm nho mọng bàn tay em mềm mại.

Dơi theo tiếng nói vọng xa
Lời em đấy, đâu phải là lời anh
Như dây leo măi vươn cành
Bao năm vấn vít vây quanh nỗi buồn.

Những lời đó bám vào tường ẩm ướt
Chính em bày tṛ chơi ác nghiệt kia.

Chúng trốn chạy cơi thâm cung u tối
Tất cả em lấp đầy, em lấp đầy tất cả thôi.

Lời anh nói mang thêm sức sống
Chốn hoang vu nơi trú ngụ của em
Anh buồn phiền hẳn là bởi chúng
Nhiều hơn là bởi em thân quen.

Chúng sẽ nói điều anh muốn nói
Em sẽ nghe như anh muốn em nghe.

Theo lệ thường, gió hoảng sợ kéo lê tiếng nói
Nhưng đôi khi băo mộng mị quật ngă chúng luôn.

Em nghe ra bao nhiêu giọng khác
Trong giọng anh buồn thảm đă quen
Xa xưa vẫn tiếng khóc than
Xa xưa vẫn tiếng nài van u sầu.

Bạn đường hỡi, hăy yêu anh nhé,
Măi là em, và hăy theo anh,
Lời này nhắn gởi em yêu
Theo anh lên ngọn sóng triều lo âu.

Lời anh đă nhuốm sắc màu
Theo t́nh em chuyển thành câu ân t́nh.
Giờ em ngự trị khắp quanh
Bốn bề chỉ thấy bóng h́nh của em.

Anh đem đan kết những lời này
Thành một chuỗi hạt dài vô tận
Đeo lên hai tay em trắng ngần
Mọng mềm như thể trái nho tươi.

 

Bài số 6

Anh vẫn nhớ h́nh ảnh em thu năm trước
Ḷng thanh thản, mũ bê rê xám tầm thường
Trong mắt em ánh lửa hoàng hôn thấp thoáng
Và những chiếc lá rơi vào đáy nước tâm hồn.

Em quấn quưt tay anh như dây hoa dại
Lá cây lưu giữ giọng em nhẹ nhàng, chậm răi
Giàn lửa mê man nơi cơn khát anh cháy bỏng
Đoá dạ hương xanh dịu dàng rụng xuống hồn anh.

Anh thấy mắt em phiêu lăng và mùa thu xa khuất
Bê rê xám, tiếng chim hót, ḷng yên ổn chốn quê nhà
Những khát khao thầm kín của anh trú trong đôi mắt
Và những nụ hôn của anh rụng xuống như lửa chói loà.

Trời cao từ con tàu biển. Ruộng đồng từ những ngọn đồi
Ánh sáng, mặt hồ tĩnh lặng, làn khói, kư ức về em
Bên kia tầm mắt ráng chiều rực lửa
Trong hồn em cuộn xoáy lá thu vàng.


Bài số 7

Cúi xuống chiều tà, anh thả tấm lưới buồn
Trên đôi mắt em thăm thẳm đại dương.

Ḱa, nỗi cô đơn của anh tay chới với như kẻ chết ch́m
Cứ căng ra và bùng cháy trên giàn lửa cao ngất.

Mắt em xa vắng, anh đă ghi lên đấy vết hằn đỏ rực
Mắt bồng bềnh như sóng nước vây bọc ngọn hải đăng.

Em cách trở xa xôi, bám víu vào bóng tối,
Từ ánh mắt em vụt hiện về bờ bến hăi hùng.

Cúi xuống chiều tà, anh thả tấm lưới buồn
Trên sóng biển xao động đôi mắt em thăm thẳm đại dương.

Chim rỉa mấy v́ sao, những con chim đêm,
Sao lấp lánh như hồn anh khi anh yêu em.
Và đêm phi nhanh trên con ngựa tăm tối
Thoáng chốc bắn tung toé trên đồng những nhành lúa xanh.


Bài số 10

Đôi ta lại bỏ lỡ buổi hoàng hôn này
Chiều nay không ai bắt gặp ta tay trong tay
Khi màn đêm xanh thẳm buông xuống trần thế.

Anh đă thấy từ khung cửa sổ
Lễ hội của chiều tà trên những ngọn đồi xa.

Đôi khi tựa một đồng tiền xu
Một mảnh mặt trời giữa đôi bàn tay anh ngời sáng.

Và anh nhớ đến em mà ḷng quặn thắt
Nỗi buồn riêng anh, nỗi buồn em từng biết.

Em đang ở đâu lúc đó?
Cùng với ai?
Em nói những lời ǵ?

Khi anh cảm thấy buồn phiền mà em lại quá xa
Sao t́nh yêu lại đến với anh bất chợt?

Đă rớt xuống cuốn sách ta vẫn cầm lúc hoàng hôn
Dưới chân anh chiếc áo choàng nằm cuộn như con chó bị thương.

Em vẫn rời xa, rời xa măi trong buổi chiều tà
Về phía bóng đêm hối hả làm nhạt nhoà các pho tượng.


Bài số 12

Cho trái tim anh, ngực em đă đủ chứa
Cho tự do của em chỉ cần đôi cánh của anh.
Từ miệng anh đưa tới tận trời xanh
Những ǵ trong hồn em đang yên ngủ.

Trú ngụ trong em ảo ảnh thường ngày
Em xuất hiện, sương sớm trên cành hoa,
Vắng mặt mịt mùng chốn chân trời xa
Em trốn chạy, con sóng dai dẳng.

Anh đă bảo: tiếng em ca trong gió
Như hàng thông, như những cột buồm,
Cũng vút cao và cũng thầm lặng
Em chợt u sầu như trên đường viễn du.

Niềm nỡ, tựa đường xưa lối cũ
Tiếng vọng và giọng buồn nhớ ngập tràn em
Có khi anh thức dậy, những cánh chim thiên di bay mất,
Những con chim từng ngủ trong hồn em.


Bài số 15

Anh thích khi em lặng thinh, chừng như em không có mặt,
Giọng anh không tới được em, em nghe anh từ nơi xa khuất.
Tưởng chừng như đôi mắt em đă tung cánh bay đi
Tưởng chừng như trên môi em nụ hôn nào khoá chặt.

Bởi v́ hồn anh phủ lên trên mọi vật
Tràn ngập bởi hồn anh, em đă hiển hiện ra,
Ôi cánh bướm ước mơ, em tựa như hồn anh đó,
Và em cũng tựa như hai chữ: muộn phiền.

Anh thích khi em lặng thinh, chừng như em xa vắng
Em như đang than van, cánh bướm được ru êm,
Em nghe anh từ xa, giọng anh không tới được,
Hăy để anh im lặng trong sự lặng lẽ của em.

Anh thích khi em lặng thinh, chừng như em không có mặt,
Cách trở và đau thương, như em mới qua đời,
Rồi chỉ một từ thôi, chỉ một nụ cười cũng đủ,
Anh sẽ hạnh phúc, hạnh phúc v́ chuyện không thật thế thôi.


Bài số 18

Nơi này anh yêu em
Gió lướt thướt qua hàng thông u tối
Trăng lung linh trên mặt nước lăng du
Ngày qua ngày lặng lẽ nối tiếp nhau.

Màn sương uốn lượn tháo tung dăi thắt lưng
Cánh hải âu bạc lao xuống từ hoàng hôn
Thỉnh thoảng một cánh buồm. Cao, cao vút, những ánh sao.

Hỡi cây thập giá đen của con tàu
Đơn độc,
Đôi lúc ngày thức giấc trong anh và cả cơi ḷng anh cũng ướt
Biển đằng xa vọng măi một âm vang.
Đây bến cảng.
Nơi này anh yêu em.

Nơi này anh yêu em. Chân trời hoài công che giấu em,
Em vẫn là t́nh anh giữa những sự vật lạnh lẽo đó
Có khi những nụ hôn của anh đậu xuống những chiếc tàu đồ sộ
Ngang dọc biển khơi chẳng tới bến bờ
Anh thấy ḿnh bị lăng quên như những chiếc neo già nua.

Chiều buông xuống, bến tàu thêm quạnh vắng
Đời anh buồn, nỗi khát khao vô vọng
Anh yêu thứ ḿnh không có được. C̣n em ở quá xa
Nỗi buồn phiền nơi anh vật nài trong bóng chiều trễ năi
Thế rồi đêm lại về v́ anh mà cất tiếng hát
Vầng trăng khiến những bánh xe mộng quay tṛn.
Những ngôi sao lớn nhất nh́n anh qua đôi mắt em
Uốn ḿnh trong t́nh anh, những rặng thông trong gió
Cất lời ca ngợi em bằng những chiếc lá kim.


Bài số 20

Đêm nay tôi có thể viết những câu thơ buồn bă nhất
Viết, chẳng hạn, " Đêm, vô vàn tinh tú trên trời cao,
Từ chốn xa xôi, run rẩy, biếc xanh những v́ sao.

Cơn gió đêm xoáy bầu trời và hát,
Đêm nay tôi có thể viết những câu thơ buồn bă nhất,
Tôi yêu nàng, và đôi lúc cũng được nàng đền đáp.
Có những đêm tựa đêm nay, tôi ôm nàng trong ṿng tay
Và hôn nàng biết bao lần dưới trời đêm vô tận.

Nàng đă yêu tôi và tôi cũng yêu nàng lắm,
Sao có thể không yêu đôi mắt nàng to tṛn đăm đắm?

Đêm nay tôi có thể viết những câu thơ buồn bă nhất,
Nghĩ rằng tôi không có nàng. Nuối tiếc tôi đă mất nàng rồi.

Nghe đêm mênh mông, càng mênh mông hơn khi nàng vắng mặt
Và lời thơ rớt xuống hồn tựa sương rơi trên cỏ ướt

Nào có can chi khi t́nh tôi không giữ được nàng
Đêm đầy sao và nàng chẳng ở bên tôi.

Chỉ thế thôi. Chốn xa xôi có tiếng ai hát. Chốn xa xôi.
Ḷng không thoả v́ đă đánh mất nàng rồi.

Cũng tựa như đêm nào đă nhuộm trắng cỏ cây
Nhưng ta bây giờ đâu c̣n là đôi ta ngày trước.

Hẳn là tôi không c̣n yêu nàng nữa. Nhưng tôi đă yêu nàng biết mấy,
Giọng nói tôi nương làn gió để chạm đến tai nàng.

Thuộc về kẻ khác. Nàng sẽ thuộc về kẻ khác
Như đă thuộc về những nụ hôn của tôi trước đây,
Với giọng nói. Với thân thể rạng ngời. Với đôi mắt vời vợi.

Tôi không c̣n yêu nàng nữa , hẳn thế rồi. Nhưng có lẽ tôi vẫn c̣n yêu
Yêu ngắn ngủi nhưng sao lăng quên dài lâu thế vậy.

Có những đêm giống thế này, tôi đă ôm nàng trong ṿng tay
Và ḷng tôi không thoả v́ đă đánh mất nàng.
Cho dù đây là nỗi đau cuối nàng gây cho tôi,
Cho dù đây là lời thơ cuối tôi viết cho nàng.



TỤNG CA CHO MỘT CUỘC T̀NH BÍ MẬT

Người ta đă đoán được
Bí mật của chúng ḿnh
Em biết không
Họ nh́n thấy anh
Nh́n thấy chúng ḿnh
Chẳng nói ra điều ǵ cả
Không phải đôi mắt em
Không phải giọng nói em,
Không phải mái tóc em
T́nh yêu của em cũng không thốt ra lời ǵ
Vậy mà bỗng dưng họ biết
Họ biết mà chẳng hay rằng họ biết.

Anh vẫy tay chào
Và rẽ về hướng khác
Và họ biết
Em đang chờ anh.

Hân hoan
Anh sống
Hát ca
Mơ mộng
Anh tin
Vào bản thân ḿnh
Và, bằng cách nào đó
Họ biết
Em là hạnh phúc của anh
Qua chiếc quần dài nặng trĩu của anh
Họ thấy
Ch́a khoá
Mở cửa pḥng em
Ch́a khoá
Mở trang giấy viết, mở ánh trăng
Giữa mùi hoa lài,
Mở bài ca vang lên trong thác nước
Và em, dù chẳng hé môi,
Đă cất tiếng,
Em, pha lê trong suốt,
Nhắm mắt lại
Nựng nịu con chim bồ câu đỏ
Nép ḿnh trong những chiếc lá đen,
Một đường bay
Từ con tim kín đáo của anh
Và rồi
Một âm
Một giọt từ trời
Trong tai người
Âm thanh
Khẽ khàng của dáng h́nh và phấn hoa
Và ai cũng biết,
Em yêu của anh:
Nó đi một ṿng
Những đàn ông
Trong hiệu sách
Và phụ nữ,
Cũng vậy,
Gần nơi họp chợ,
Xoay tít
Chiếc nhẫn
Của cuộc t́nh
Bí mật
Bí mật
Của đôi ta.

Cứ để cho nó
Lăn đi
Qua những con đường
Cứ để nó
T́nh cờ
Chụp những chân dung
Và những bức tường.
Cứ để nó đến rồi đi
Rồi bật ra
Với rau xanh ngoài chợ.
Nó có
Đất
Có rễ cây
Và bên trên là hoa thuốc phiện,
Đôi môi em
Hoa thuốc phiện.
Cuộc t́nh
Trọn vẹn của đôi ta,
Ch́a khoá của ta,
Ngôn từ che giấu của ta
Bóng tối hay là
Lời th́ thầm của ta
Tiếng phẩm b́nh
Của ai đó
Khi ta vắng mặt-
Chỉ là hoa thuốc phiện,
Hoa thuốc phiện mà thôi.
T́nh yêu
T́nh yêu
T́nh yêu-
Ôi! Đoá hoa bí mật,
Vô h́nh
Ngọn lửa
Vết sẹo sáng tỏ
Từ dấu ấn đang nung.



TỤNG CA CON MÈO

Lúc ban đầu
Thú vật chưa hoàn hảo
Đuôi dài
Đầu nh́n thảm hại

Dần dần, chúng tiến hoá
Tự hoàn thiện
Tô điểm đủ thứ
Thêm đốm sắc, nét duyên, tập lượn bay...
C̣n mèo
Chỉ riêng mèo
Khi xuất hiện
Đă đầy đủ, tự hào,
Mới sinh ra là hoàn hảo
Tự ḿnh bước đi
Tự biết ḿnh đang muốn ǵ.

Con người th́ mơ làm chim hay cá
Rắn muốn có cánh bay
Chó là sư tử không phương hướng
Kỹ sư mong thành thi sĩ
Ruồi tập làm chim nhạn
Thi sĩ trầm tư sao bắt chước được ruồi
Nhưng c̣n mèo
Chỉ mong vẫn là mèo
Từ râu mép đến chiếc đuôi
Từ tiếng kêu đến con chuột sống
Từ bóng đêm đen đến ánh mắt sáng quắc

Không một loài ǵ
Giống nó
Chẳng mặt trăng chẳng hoa dẫu kết cấu nào
Tự thân nó đă là mèo
Như mặt trời hay hoàng ngọc
Và đường nét linh hoạt của dáng vóc
Rắn chắc và tinh anh
Như đường viền của mũi thuyền.
Cặp mắt màu vàng của nó
Chừa một khe hở
Để nhét vào tiền lẻ lúc về đêm.

Ôi hoàng đế nhỏ
Không vũ trụ
Kẻ đi chinh phục không giang sơn
Cọp pḥng khách tí hon,
Quân vương tân lang một cơi
Mái ngói gợi t́nh
Mày đ̣i ngọn gió ái ân
Ngay giữa cơn mưa băo.
Khi bước qua
Mày đặt bốn chân thanh lịch
Trên sàn nhà
Ngửi ngửi
Ngờ vực mọi thứ trên mặt đất
V́ thứ ǵ cũng dơ bẩn
Với bàn chân tinh khiết của loài mèo.

Ôi thú hoang kiêu kỳ ở trong nhà
Dấu hiệu ngạo nghễ của ban đêm
Biếng làm việc, ưa vận động, lạ lùng,
Mèo,
Mèo sâu thẳm tột cùng,
Cảnh sát ch́m nơi cư ngụ
Biểu hiệu một loại vải nhung đă mất
Tất nhiên
Chẳng có ẩn ngữ nào
Nơi mày
Có lẽ mày chẳng có chút ǵ huyền bí
Mọi người đều biết rơ mày
Biết mày thuộc một đẳng cấp ít huyền bí nhất
Có thể có người tự cho ḿnh
Là chủ nhân, người sở hữu,
Cha chú,
Bạn đồng hành, đồng nghiệp,
Đệ tử, hay bằng hữu
Của con mèo họ nuôi.

Nhưng tôi th́ không.
Tôi không đồng t́nh
Tôi không biết loài mèo.
Tôi biết mọi điều về cuộc đời và quần đảo của nó
Biển và thành phố khó tính toán đo lường
Môn thực vật học
Sự lẳng lơ của những nhuỵ hoa
Cái mạnh và yếu của toán học
Vùng đất bị hoả sơn nuốt chửng
Ḷng tốt ít được biết đến của nhân viên cứu hộ
Cái vỏ không thực của cá sấu
Sự lai giống xanh của giới tăng lữ
Nhưng tôi chẳng thể nào giải mă một con mèo.

Trí khôn tôi trơn tuột trên sự lạnh lùng của nó
Đôi mắt nó với những con số vàng.



TÔI GIẢI THÍCH VÀI ĐIỀU

Bạn sẽ hỏi: đâu rồi những đoá tử đinh hương
Đâu những thứ siêu h́nh tẩm hoa á phiện
Đâu cơn mưa liên tục đập vào chữ nghĩa
Lấp đầy chúng với khe hở và chim muông?
Này đây, tôi sẽ kể hết bạn nghe.

Tôi sống ở ngoại ô
Thủ đô Madrid, với chuông,
Với đồng hồ và cây cối.

Từ nơi đây có thể nh́n thấy
Khuôn mặt khô của vương quốc Castilla
Như một đại dương bằng da.
Nhà tôi được mệnh danh
Căn nhà hoa, v́ khắp cả bốn phía
Hoa phong lữ nở rộ,
Một căn nhà xinh xắn,
Có chó và trẻ con.
Có nhớ không, Raoul?
C̣n nhớ chứ, Rafael?
Federica nữa, hẳn là vẫn nhớ,
Dưới ḷng đất sâu?
Có nhớ không, từ trên ban công
Nắng tháng sáu đem hoa về ngập tràn môi bạn?

Nhớ không, những người anh em của tôi?
Thuở ấy, mọi thứ đều là tiếng ồn ă,
Vị mặn của hàng hoá,
Bánh ḿ chất đống hổn hển thở
Những kệ hàng nơi xóm chợ Arguelles với bức tượng
Tựa b́nh mực khô giữa lớp cá
Dầu chảy vào những chiếc th́a
Tiếng chân bước, tiếng đập tay
Vang rền trên phố,
Những mét, những lít, đơn vị chính xác
Đo đếm kích tấc cuộc đời,
Cá tươi xếp từng lớp chồng chất,
Trên những mái nhà trong nắng lạnh,
Chiếc chong chóng gió uể oải xoay
Khoai tây ngồn ngộn trắng ngà
Cà chua lớp lớp như từng đợt sóng biển xa.

Nhưng rồi một sớm mai tất cả bùng cháy
Một sớm mai ngọn lửa cuồng
Ngoạm hết mặt đất
Tàn sát mọi sinh linh,
Từ buổi ấy lửa cháy
Từ buổi ấy súng rền
Từ buổi ấy máu rơi.
Bọn cướp với máy bay và lính dữ
Bọn cướp với nhẫn vàng và gái đẹp
Bọn cướp với áo thụng đen vung văi lời ban phước
Từ trời cao ập xuống giết trẻ con
Máu trẻ thơ loang đổ trên đường
Chảy thầm lặng như máu trẻ thơ.

Này lũ sài lang mà ngay cả sài lang c̣n khinh miệt
Loài đá mà ngay cỏ gai cắn vào cũng muốn nhổ ra
Giống rắn độc mà ngay cả rắn độc cũng kinh tởm!

Đối mặt với chúng bây ta đă thấy
Máu Tây Ban Nha trào lên như ngọn triều
Nhấn ch́m chúng bây trong cơn sóng
Của ḷng tự hào và của những lưỡi dao.

Hỡi lũ tướng tá bội phản
Hăy nh́n căn nhà của ta đổ nát
Hăy nh́n đất nước Tây Ban Nha tan hoang,
Từ mỗi ngôi nhà, thép lửa sẽ ngập tràn
Thay v́ hoa,
Từ mỗi ngóc ngách của quê hương
Tây Ban Nha sẽ trổi dậy
Và từ mỗi xác trẻ thơ một họng súng chĩa ra từ đôi mắt
Từ mỗi tội ác viên đạn sẽ nảy ra
Ghim vào tim bọn bây.

Bạn sẽ hỏi: sao thơ anh không nhắc tới
Những giấc mơ và những bông hoa
Những ngọn hoả sơn hùng vĩ trên quê hương!

Hăy đến đây nh́n máu đổ trên đường
Hăy đến đây nh́n
Máu đổ trên đường,
Hăy đến đây nh́n máu đổ
Trên đường!


 

ĐỪNG ĐỂ M̀NH CHẾT DẦN CHẾT M̉N

Xem như đang chết dần
Người nào không du lịch,
Người không hề đọc sách,
Không nghe nhạc bao giờ,
Đôi mắt vẫn luôn mở
Mà không biết nh́n ǵ.

Xem như đang chết dần
Người không c̣n tự ái.
Người sống cùng đồng loại,
Không để ai giúp ḿnh.

Xem như đang chết dần
Người nô lệ tập quán,
Cứ quanh năm suốt tháng
Đường cũ vẫn tới lui.
Mục tiêu đă định rồi
Không bao giờ đổi khác.
Chẳng dám đổi màu sắc
Quần áo mặc thường ngày.
Không chuyện văn tỏ bày
Với người dưng mới gặp.

Xem như đang chết dần
Người không biết đam mê
Cuốn trào trong cảm xúc
Cho mắt ngời hạnh phúc
Cho ḷng bớt bi thương.

Xem như đang chết dần
Người không biết xoay trở
Khi công việc lở dở
Hay đau khổ v́ yêu.
Người không dám biết liều
Để làm tṛn mộng ước.
Người nào chưa có được
Một lần trong đời ḿnh
Đă mạnh dạn thật t́nh
Tránh những lời khuyên nhủ.

Hăy sống từ phút giây nầy
Hăy liều hăy cố hôm nay đừng chờ.
Hăy hành động ngay bây giờ.

Làm sao đừng để chết dần,
Đừng tự tước mất mọi nguồn sướng vui.


THÂN TRỌNG SƠN
dịch và giới thiệu

( nguồn: poemhunter.com -
Riêng những bài trong tập Hai mươi bài thơ t́nh và một bài ca tuyệt vọng dịch theo bản tiếng Pháp của André Bonhomme và Jean Marcenac, unjourunpoeme.fr ).

 

Trang Thân Trng Sơn

art2all.net