|
Thân Trọng Sơn
CHUYỆN VỀ MỘT CÔ GÁI Ở TRANG TRẠI
Guy de Maupassant
Bị đuổi học, Maupassant được gởi đến học ở trường trung học tại Rouen, rồi trường luật ở Caen.Năm 20 tuổi, ông nhập ngũ, tham gia cuộc chiến tranh Pháp - Phổ ( 1870-1871 ). Sau đó ông làm viên chức ở Bộ Hải quân (1873) rồi Bộ Giáo dục (1878 ). Được sự d́u dắt tận t́nh của nhà văn Gustave Flaubert, một người bạn thân của mẹ ông, năm 1873, Maupassant bắt đầu viết văn. Nhưng măi đến năm 1880, ông mới thực sự nổi tiếng với truyện ngắn Boule de suif, với bối cảnh cuộc chiến tranh Pháp - Phổ, trong đó, ông kịch liệt châm biếm, đả kích bọn quư tộc hèn nhát, bạc nhược, không hề tỏ ra chút dũng khí nào trước kẻ thù. Bên cạnh những người thuộc tầng lớp thượng lưu, nhân vật cô gái điếm, biệt danh là Boule de suif, lại tỏ ra lương thiện và tử tế nhất. ( Truyện này, khoảng 40 trang, đă được dịch sang tiếng Việt với nhan đề " Viên mỡ ḅ ". Trước đây, Nguyễn Hiến Lê dịch là Thùng nước lèo. ) Thành công lớn của tác phẩm này khiến ông quyết định từ bỏ cuộc sống viên chức và chuyển hẳn sang nghề viết văn. Ông cộng tác với nhiều tờ báo ( Le Figaro, Gil Blas, Le Gaulois, l'Écho de Paris... ) và kư nhiều bút danh khác nhau. Văn nghiệp của ông chỉ vẻn vẹn mười năm ( 1881-1890 ) nhưng ông cũng để lại cho đời trên 300 truyện ngắn, 6 tiểu thuyết, 3 tập kư sự du lịch và một tuyển tập thơ. Về tiểu thuyết, ông thành công nhất với tác phẩm Une vie ( Một cuộc đời ) mà ông đă bỏ ra 6 năm để hoàn thành (1883). Trong ṿng một năm, tác phẩm đă phát hành được 25 ngàn bản và Lev Tolstoy không tiếc lời ca ngợi: " Đây là tác phẩm lớn nhất của văn học Pháp, sau Những kẻ khốn cùng. (1) ". Đề tài trong các truyện ngắn của Maupassant rất phong phú, đa dạng, gắn liền với cuộc sống thường ngày của tầng lớp trung lưu và hạ lưu của xă hội đương thời. Maupassant là một trong những bậc thầy của thể loại truyện ngắn. Các tác phẩm của ông thể hiện tài quan sát chính xác, đi sâu vào bản chất sự vật, và nghệ thuật chọn lựa chi tiết điển h́nh làm nổi bật tâm lư và tính cách của nhân vật. Tất cả nội dung đó được diễn đạt bằng ng̣i bút trong sáng, giản dị, tự nhiên, súc tích. Những năm cuối đời, Maupassant mắc bệnh thần kinh, luôn bị ám ảnh bởi sự cô đơn và cái chết. Người đọc theo dơi các tác phẩm của Maupassant sẽ nhận ra rằng từ năm 1883, ông đă viết nhiều truyện ngắn về đề tài cái chết, hoặc liên quan đến cái chết: Auprès d'un mort ( Bên một người chết ), Suicide ( Tự sát ), Lettre trouvée sur un noyé ( Bức thư t́m thấy ở người chết đuối ), La tombe ( Ngôi mộ ), La morte ( Người đă khuất ), Le Noyė ( Người chết đuối ), Le condamnė à mort ( Người bị kết án tử h́nh ) ...
Bệnh t́nh ngày càng trầm trọng,
ông đă có lần tự sát nhưng không chết. Sau 18 tháng hầu như hôn mê hoàn
toàn, năm 1893, ông từ trần trong một dưỡng trí viện ở Paris. Ngay từ đầu truyện, Maupassant đă xây dựng một khung cảnh mùa xuân tràn đầy sức sống. Thiên nhiên ngập tràn ánh nắng, cây cối đơm hoa, gà trống, ngựa non và những h́nh ảnh sinh sản xuất hiện dày đặc. Đó không chỉ là bối cảnh mà c̣n là biểu tượng của sức sống và bản năng tự nhiên. Trong chính không gian ấy, Rose và Jacques yêu nhau. T́nh yêu của họ khởi đầu bằng sự chân thành của Rose nhưng lại bị chi phối bởi ham muốn của Jacques. Chàng trai hứa hôn để chiếm được t́nh cảm của cô rồi bỏ trốn khi Rose mang thai. Maupassant không lên án bằng lời b́nh luận mà để sự việc tự nói lên sự thật: trong xă hội ấy, người đàn ông có thể bỏ đi, c̣n người phụ nữ phải gánh chịu toàn bộ hậu quả.Sau khi Jacques biến mất, cuộc đời Rose bước vào chuỗi ngày sống trong nỗi sợ hăi thường trực. Điều đáng chú ư là nỗi đau lớn nhất của cô không phải là mang thai ngoài giá thú mà là nỗi lo bị xă hội phát hiện. Điều đó phản ánh sức mạnh của những định kiến đạo đức thời bấy giờ. Một người phụ nữ nghèo không chỉ mất danh dự mà c̣n có thể mất kế sinh nhai nếu bí mật bị bại lộ. V́ thế, Rose phải che giấu sự thật, sinh con trong âm thầm và gửi con cho người khác nuôi. Tuy nhiên, chính đứa con – nguyên nhân khiến Rose đau khổ – lại trở thành nguồn hạnh phúc lớn nhất của đời cô. Maupassant diễn tả rất tinh tế sự thức tỉnh của t́nh mẫu tử. Ban đầu Rose chỉ thấy đứa bé là gánh nặng. Nhưng khi xa con, cô mới nhận ra t́nh yêu mănh liệt dành cho đứa trẻ. Từ đó, mọi cố gắng của cô đều hướng về con: làm việc quên ḿnh, tiết kiệm từng đồng, chấp nhận hy sinh tuổi trẻ để kiếm tiền cho con. T́nh mẫu tử ở đây không phải một lư tưởng cao đẹp được ca ngợi bằng những lời hoa mỹ mà là bản năng tự nhiên, âm thầm nhưng vô cùng mạnh mẽ. Đó là một trong những chủ đề nhân văn sâu sắc nhất của truyện. Một điểm nổi bật khác là cách Maupassant miêu tả lao động. Rose làm việc với năng suất gấp nhiều lần người khác, biến nông trại trở nên thịnh vượng. Thế nhưng công sức ấy không được trả công xứng đáng. Chủ trại hưởng toàn bộ lợi ích, c̣n Rose vẫn nhận mức lương cũ. Qua chi tiết này, Maupassant cho thấy sự bất công trong quan hệ lao động: người lao động tạo ra của cải nhưng không được hưởng thành quả tương xứng. Đây cũng là một trong những biểu hiện của chủ nghĩa hiện thực mà Maupassant theo đuổi. Bi kịch của Rose tiếp tục khi ông chủ ngỏ lời cầu hôn. Đối với mọi người, đây là một cơ hội đổi đời hiếm có. Nhưng đối với Rose, đó lại là một lựa chọn đau đớn. Cô không thể thú nhận ḿnh đă có con v́ sợ mất tất cả, nhưng cũng không muốn xây dựng hạnh phúc trên sự dối trá. Cuối cùng, cô bị ép buộc phải kết hôn. Cuộc hôn nhân ấy không được xây dựng trên t́nh yêu mà trên lợi ích của người chồng và sự bất lực của người vợ. Maupassant đă phơi bày một sự thật rằng trong xă hội nông thôn, hôn nhân nhiều khi là một giao dịch kinh tế hơn là sự kết hợp của hai tâm hồn. Sau nhiều năm không có con, người chồng bắt đầu hành hạ Rose v́ cho rằng cô vô sinh. Đây là nghịch lư cay đắng nhất của câu chuyện. Người phụ nữ đă từng sinh con lại bị kết tội là không thể sinh con. Đỉnh điểm của bi kịch là khi Rose bị đánh đập đến mức phải thú nhận sự thật về đứa con đầu ḷng. Lời thú nhận ấy giống như sự giải thoát sau nhiều năm sống trong dối trá và sợ hăi. Điều mà cô giấu kín để bảo vệ cuộc sống cuối cùng lại trở thành ch́a khóa giải quyết mọi xung đột. Kết thúc truyện là điều bất ngờ nhất. Thay v́ nổi giận hay ruồng bỏ vợ, người chồng lại vui mừng v́ cuối cùng đă biết ḿnh có thể nhận đứa bé về làm con. Đây là một cái kết vừa bất ngờ vừa hợp lư. Nó không hoàn toàn là một kết thúc có hậu bởi những đau khổ Rose phải chịu không thể xóa bỏ. Tuy nhiên, Maupassant muốn cho thấy rằng con người không chỉ bị chi phối bởi danh dự hay đạo đức mà c̣n bởi nhu cầu rất đời thường: khát vọng có một gia đ́nh và có con nối dơi. Người chồng tha thứ không phải v́ ông cao thượng tuyệt đối mà v́ ông nhận ra đứa trẻ có thể lấp đầy khoảng trống lớn nhất trong cuộc đời ḿnh. Chính sự pha trộn giữa ḷng vị tha và tính toán rất đời ấy làm cho kết thúc trở nên chân thực. Về nghệ thuật, truyện mang đầy đủ đặc điểm của Maupassant. Ông kể chuyện bằng giọng văn khách quan, không b́nh luận, không lên án nhân vật. Thiên nhiên được sử dụng như một phương tiện phản chiếu tâm trạng và bản năng con người. Các chi tiết nhỏ như ổ bánh bùa, chuyến hành hương, con đỉa trong đầm nước hay tiếng chuông nhà thờ đều mang ư nghĩa biểu tượng, góp phần khắc họa cuộc sống nông thôn với tất cả sự mê tín, niềm tin tôn giáo và những giới hạn của con người trước số phận. Đặc biệt, kết thúc bất ngờ nhưng hợp logic là một dấu ấn quen thuộc trong nghệ thuật truyện ngắn của Maupassant.
Nh́n tổng thể, Chuyện một cô gái ở
trang trại không chỉ là câu chuyện về một cô gái bị phụ t́nh mà c̣n là
bản cáo trạng đối với những bất công mà người phụ nữ nghèo phải gánh
chịu. Đồng thời, truyện cũng khẳng định sức mạnh của t́nh mẫu tử và khả
năng cảm thông vẫn tồn tại trong con người, dù đến rất muộn. Chính sự
kết hợp giữa hiện thực nghiệt ngă và ḷng nhân đạo kín đáo đă khiến tác
phẩm trở thành một trong những truyện ngắn tiêu biểu của Maupassant, nơi
bi kịch cá nhân phản ánh cả một xă hội và những quy luật muôn thuở của
đời sống con người.
I Chỉ c̣n lại cô hầu gái Rose một ḿnh trong căn bếp rộng lớn. Một chút lửa tàn vẫn c̣n âm ỉ trong ḷ sưởi, dưới chiếc nồi lớn đầy nước nóng. Thỉnh thoảng cô múc nước ấy để chậm răi rửa bát đĩa, rồi lại dừng tay ngắm hai ô sáng h́nh vuông mà ánh nắng xuyên qua cửa sổ hắt lên mặt bàn dài, nơi những chỗ gợn và khiếm khuyết trên tấm kính hiện rơ. Ba con gà mái rất bạo dạn đang bới t́m vụn bánh dưới những chiếc ghế. Mùi của sân gà và hơi ấm lên men từ chuồng gia súc theo cánh cửa hé mở tràn vào. Trong bầu không khí trưa hè oi ả và tĩnh lặng, tiếng gà trống gáy vang lên rơ mồn một. Khi làm xong mọi việc, lau sạch mặt bàn, dọn ḷ sưởi và xếp bát đĩa lên chiếc tủ cao ở góc nhà cạnh chiếc đồng hồ gỗ đang tích tắc không ngừng, cô gái khẽ thở ra. Cô thấy hơi choáng váng, nặng ngực mà không hiểu v́ sao. Cô nh́n những bức tường đất sét đă sẫm màu v́ khói, những xà nhà ám khói trên trần nơi mạng nhện giăng mắc, những con cá trích hun khói và những dăy hành treo lủng lẳng. Rồi cô ngồi xuống, khó chịu v́ những mùi cũ kỹ mà cái nóng của ngày hôm ấy làm bốc lên từ nền đất nện, nơi biết bao thứ từng đổ xuống rồi khô lại từ rất lâu. Trong đó c̣n lẫn cả mùi hăng của sữa đang nổi váng trong căn pḥng mát bên cạnh. Theo thói quen, cô định lấy kim chỉ ra may vá, nhưng bỗng thấy không c̣n chút sức lực nào. Cô bước ra ngưỡng cửa để hít thở không khí. Được ánh nắng rực rỡ vuốt ve, cô cảm thấy một cảm giác dịu dàng thấm dần vào tim, một sự dễ chịu lan khắp cơ thể. Trước cửa, đống phân chuồng không ngừng bốc lên một làn hơi mỏng lấp lánh. Những con gà mái nằm nghiêng ḿnh trên đó, thỉnh thoảng chỉ dùng một chân cào nhẹ để t́m giun. Giữa đàn gà, con gà trống oai vệ đứng sừng sững. Cứ chốc chốc nó lại chọn một con, đi ṿng quanh với những tiếng cục tác khe khẽ đầy mời gọi. Con gà mái lười biếng đứng dậy, b́nh thản đón nhận nó, khuỵu hai chân và để nó đậu lên đôi cánh. Xong xuôi, nó giũ bộ lông làm bụi tung lên rồi lại nằm dài trên đống phân, c̣n con gà trống th́ cất tiếng gáy như để đếm những chiến công của ḿnh. Từ mọi sân trại xung quanh, những con gà trống khác đều đáp lại, như thể chúng đang gửi cho nhau những lời thách thức t́nh ái từ trang trại này sang trang trại khác. Cô hầu gái lặng lẽ nh́n chúng mà chẳng nghĩ ngợi ǵ. Rồi cô ngẩng đầu lên và bị chói mắt bởi những cây táo đang nở hoa trắng xóa, trông như những mái đầu phủ đầy phấn trắng. Bỗng nhiên, một chú ngựa con vui sướng quá mức phi nước đại vụt ngang trước mặt cô. Nó chạy hai ṿng quanh những con mương có hàng cây trồng dọc theo, rồi đột ngột dừng lại, quay đầu nh́n quanh như ngạc nhiên v́ chỉ có một ḿnh. Chính cô cũng cảm thấy muốn chạy, muốn cử động, nhưng đồng thời lại chỉ muốn nằm dài, duỗi thẳng tay chân và nghỉ ngơi trong bầu không khí nóng ấm, lặng gió. Cô bước vài bước đầy ngập ngừng, khép mắt lại, ch́m trong một cảm giác khoan khoái rất bản năng. Sau đó, cô thong thả đi vào chuồng gà nhặt trứng. Có tất cả mười ba quả, cô mang chúng trở vào nhà. Khi cất trứng vào trong tủ, mùi trong căn bếp lại khiến cô khó chịu, nên cô bước ra ngoài và ngồi xuống băi cỏ nghỉ một lát. Sân trang trại, được bao bọc bởi những hàng cây, dường như đang ch́m trong giấc ngủ. Cỏ mọc cao, điểm những bông bồ công anh vàng rực như những đốm sáng, xanh mướt một màu xanh non tơ của mùa xuân. Bóng những cây táo tụ lại thành từng ṿng tṛn dưới gốc; c̣n những mái nhà lợp rơm của các dăy chuồng trại, trên đỉnh mọc những khóm diên vĩ có lá sắc như lưỡi gươm, bốc lên một làn hơi mỏng, như thể hơi ẩm từ chuồng ngựa và kho lúa đang thoát qua lớp rơm. Cô hầu gái bước đến dưới mái che, nơi người ta cất xe ngựa và xe kéo. Ở đó, dưới ḷng một con mương, có một khoảng cỏ xanh um đầy hoa violet, hương thơm lan tỏa khắp nơi. Qua bờ đất, có thể nh́n thấy vùng đồng quê trải rộng, một cánh đồng mênh mông với những mùa màng đang lớn lên, điểm xuyết đây đó những cụm cây. Xa xa là những tốp người lao động nhỏ bé như búp bê, những con ngựa trắng trông như đồ chơi đang kéo một chiếc cày bé xíu, phía sau là người cày chỉ lớn bằng một ngón tay. Cô vào kho lấy một bó rơm, mang ra ném xuống khoảng cỏ ấy để làm chỗ ngồi. Nhưng thấy vẫn không thoải mái, cô tháo dây buộc, rải rơm ra rồi nằm ngửa, hai tay kê dưới đầu, hai chân duỗi thẳng. Cô từ từ khép mắt lại, lim dim trong một cảm giác mềm mại, dễ chịu. Cô gần như đă thiếp đi hẳn th́ chợt cảm thấy có hai bàn tay chạm vào ngực ḿnh. Cô bật dậy ngay lập tức. Đó là Jacques, anh đầy tớ làm việc trong trang trại, một chàng trai vùng Picardie cao lớn, vạm vỡ, đă theo đuổi cô từ một thời gian nay. Hôm ấy anh làm việc ở chuồng cừu. Thấy cô nằm nghỉ trong bóng râm, anh lặng lẽ bước đến, nín thở, mắt sáng rực, mái tóc c̣n vương những sợi rơm. Anh định hôn cô, nhưng cô tát anh một cái mạnh chẳng kém ǵ sức anh. Khéo léo che giấu ư định của ḿnh, anh liền xin tha thứ. Thế rồi cả hai ngồi cạnh nhau và tṛ chuyện thân mật. Họ nói về thời tiết thuận lợi cho mùa gặt, về một năm hứa hẹn bội thu, về ông chủ hiền lành, rồi đến những người hàng xóm, cả vùng quê, chính bản thân họ, ngôi làng nơi họ sinh ra, tuổi thơ, những kỷ niệm và những người thân mà họ đă phải rời xa từ lâu, có lẽ là măi măi. Nghĩ đến những điều ấy, Rose chợt thấy ḷng mềm lại. C̣n Jacques, với ư nghĩ luôn thường trực trong đầu, cứ từ từ nhích sát hơn, cọ người vào cô, run lên v́ khao khát. Cô nói: — Lâu lắm rồi tôi chưa được gặp mẹ. Xa cách lâu như thế thật chẳng dễ chịu chút nào. Ánh mắt cô lơ đăng nh́n về phía xa, vượt qua khoảng không mênh mông, hướng về ngôi làng bị bỏ lại tận phương bắc. Đột nhiên Jacques ôm lấy cổ cô rồi lại hôn cô. Nhưng cô lập tức nắm chặt bàn tay và đấm thẳng vào mặt anh mạnh đến nỗi máu mũi chảy ra. Anh đứng dậy, bước đến tựa đầu vào thân cây. Thấy vậy, cô chợt động ḷng, tiến lại gần và hỏi: — Có đau lắm không? Anh bật cười. — Không sao đâu. Chỉ là cô đánh trúng ngay giữa mặt thôi. Anh lẩm bẩm: — Thật là ghê gớm! Rồi nh́n cô với vẻ thán phục. Trong ḷng anh bỗng dấy lên một sự kính trọng, một t́nh cảm khác hẳn trước đây, như khởi đầu của một t́nh yêu chân thành dành cho cô gái khỏe mạnh và cứng cỏi ấy. Khi máu đă ngừng chảy, Jacques đề nghị hai người đi dạo một ṿng, v́ sợ rằng nếu cứ ngồi sát bên nhau như thế, anh sẽ lại phải nếm cú đấm mạnh mẽ của cô. Nhưng chính Rose chủ động khoác lấy cánh tay anh, như những đôi trai gái đă đính hôn thường sánh bước với nhau vào buổi tối trên con đường làng, rồi nói: — Jacques, anh coi thường em như thế là không phải. Anh vội phản đối. Không, anh đâu có coi thường cô; anh chỉ yêu cô, thế thôi. — Vậy anh bằng ḷng cưới em chứ? — cô hỏi. Jacques ngập ngừng. Anh nghiêng đầu nh́n cô, trong khi cô vẫn lặng lẽ hướng mắt về phía xa. Đôi má cô hồng hào đầy đặn, bộ ngực nở nang nổi bật dưới chiếc áo vải hoa, đôi môi căng mọng và tươi tắn, c̣n phần cổ gần như để trần lấm tấm những giọt mồ hôi nhỏ. Ham muốn lại bừng lên trong anh. Ghé miệng sát tai cô, anh th́ thầm: — Ừ, anh đồng ư. Ngay lập tức, cô ṿng tay ôm lấy cổ anh và hôn anh thật lâu, đến nỗi cả hai đều gần như không c̣n thở nổi.
Từ giây phút ấy bắt đầu câu chuyện
muôn thuở của t́nh yêu giữa họ. Họ trêu ghẹo nhau trong những góc khuất,
hẹn ḥ dưới ánh trăng, nép ḿnh sau những đống cỏ khô, và kín đáo chạm
chân nhau dưới gầm bàn bằng những đôi giày đế sắt nặng nề. Rose bắt đầu ch́m trong những nghi ngờ và nỗi buồn sâu sắc. Một thời gian sau, cô nhận ra ḿnh đă mang thai. Ban đầu cô hoàn toàn bàng hoàng. Sau đó, sự kinh hoàng nhường chỗ cho cơn giận dữ, ngày một lớn hơn, v́ cô không tài nào gặp được Jacques; anh cố t́nh lẩn tránh cô bằng mọi cách. Cuối cùng, một đêm khi mọi người trong trang trại đă ngủ say, cô lặng lẽ bước ra ngoài chỉ với chiếc váy lót trên người, chân trần đi qua sân rồi mở cửa chuồng ngựa, nơi Jacques ngủ trong một chiếc thùng lớn nhồi đầy rơm đặt phía trên chỗ những con ngựa đứng. Nghe tiếng cô đến, anh giả vờ ngáy. Nhưng cô trèo lên chỗ anh nằm, quỳ xuống bên cạnh và lay mạnh cho đến khi anh phải ngồi dậy.
Anh vừa ngồi lên vừa hỏi:
Nghiến chặt răng, run lên v́ tức
giận, cô đáp: Jacques bật cười: — Thế à? Nếu ai cũng cưới tất cả những cô gái ḿnh từng ngủ cùng th́ c̣n ra thể thống ǵ nữa. Rose lập tức túm lấy cổ anh, quật ngă xuống và gh́ chặt đến mức anh không sao vùng ra được. Vừa bóp cổ anh, cô vừa gào lên ngay sát mặt: — Em có thai rồi, anh nghe rơ chưa? Em có thai rồi! Jacques thở hổn hển, gần như nghẹt thở. Cả hai cứ nằm bất động trong bóng tối, không ai nói một lời. Chỉ có tiếng hàm răng của một con ngựa kéo rơm từ máng ăn rồi chậm răi nhai vang lên trong sự tĩnh lặng. Đến khi nhận ra Rose khỏe hơn ḿnh, Jacques lắp bắp: — Thôi được… anh sẽ cưới em, nếu em muốn thế. Nhưng Rose không c̣n tin vào những lời hứa của anh nữa. — Phải làm ngay. Anh sẽ đi đăng cáo hôn. — Ngay thôi. — Thề trước Chúa đi. Anh do dự vài giây rồi đành nói: — Anh thề trước Chúa. Lúc ấy, cô mới buông tay. Không nói thêm một lời nào, cô quay người bỏ đi. Suốt mấy ngày sau, cô không thể gặp Jacques. Chuồng ngựa từ đó đêm nào cũng bị khóa kín, nên cô không dám gây ồn ào v́ sợ mọi người biết chuyện. Rồi một buổi sáng, cô thấy có một người làm công khác bước vào ăn súp. Cô hỏi: — Jacques đi rồi à? — Đúng thế. Tôi đến thay chỗ anh ta. Rose run đến mức không thể nhấc nổi chiếc nồi của ḿnh. Đến khi mọi người ra đồng làm việc, cô trở về pḥng, úp mặt xuống gối và bật khóc để không ai nghe thấy.
Suốt cả ngày hôm ấy, cô cố ḍ hỏi tin tức mà không để ai nghi ngờ. Nhưng
tâm trí cô bị nỗi bất hạnh ám ảnh đến mức cô tưởng như tất cả những
người ḿnh hỏi đều đang cười nhạo ḿnh. Cuối cùng, điều duy nhất cô biết
được là Jacques đă rời khỏi vùng này măi măi. Ư nghĩ ám ảnh ấy khiến cô không c̣n đủ tỉnh táo để suy xét. Cô thậm chí cũng không t́m cách ngăn chặn tai tiếng mà cô cảm thấy đang đến gần từng ngày, không thể cứu văn và chắc chắn như cái chết. Sáng nào cô cũng dậy sớm hơn mọi người. Với một sự kiên tŕ gần như tuyệt vọng, cô cố soi thân h́nh ḿnh trong một mảnh gương vỡ nhỏ dùng để chải tóc, nơm nớp lo sợ không biết có phải hôm nay người ta sẽ nhận ra hay không. Ban ngày, cô liên tục ngừng tay giữa lúc làm việc để cúi nh́n từ trên xuống, xem bụng ḿnh có làm chiếc tạp dề phồng lên quá nhiều không. Tháng này qua tháng khác trôi đi. Cô hầu như không c̣n nói chuyện. Mỗi khi có ai hỏi điều ǵ, cô đều ngơ ngác, ánh mắt đờ đẫn, hai bàn tay run rẩy, như không hiểu người ta nói ǵ. Ông chủ thường bảo: — Tội nghiệp con bé, dạo này mày ngớ ngẩn hẳn đi rồi! Đến nhà thờ, cô luôn nép sau một cây cột, không c̣n dám đi xưng tội nữa. Cô đặc biệt sợ phải gặp vị linh mục, v́ trong trí tưởng tượng của ḿnh, cô tin rằng ngài có một quyền năng siêu nhiên, có thể đọc thấu lương tâm con người. Trong những bữa ăn, ánh mắt của các bạn làm cùng khiến cô gần như ngạt thở v́ lo âu. Cô luôn có cảm giác ḿnh sẽ bị cậu bé chăn ḅ phát hiện trước tiên — một thằng bé láu cá, ranh mănh, có đôi mắt sáng quắc lúc nào cũng như dơi theo cô. Một buổi sáng, người phát thư đưa cho cô một lá thư. Đó là lần đầu tiên trong đời cô nhận được thư, nên cô bối rối đến mức phải ngồi xuống. Có phải thư của Jacques không? Nhưng cô không biết đọc, nên chỉ biết lo lắng, run rẩy nh́n tờ giấy kín đặc chữ viết. Cô cất nó vào túi áo, không dám nhờ ai đọc v́ sợ lộ bí mật. Nhiều lần đang làm việc, cô lại dừng tay, chăm chú nh́n những ḍng chữ ngay ngắn và chữ kư ở cuối thư, mơ hồ tưởng rằng chỉ cần nh́n thêm một lúc nữa là ḿnh sẽ hiểu được ư nghĩa của chúng.
Cuối cùng, v́ quá sốt ruột và lo lắng, cô t́m đến thầy giáo trong làng.
Thầy mời cô ngồi xuống rồi đọc:
Lá thư này để báo cho con biết rằng mẹ đang yếu lắm. Ông Dentu, người
hàng
Mẹ thương yêu của con, Khi trở về trang trại, cô kể lại hoàn cảnh của ḿnh với ông chủ. Ông cho phép cô nghỉ bao lâu cũng được, hứa sẽ thuê một người làm công nhật thay thế và sẽ nhận cô trở lại khi cô quay về. Mẹ cô đang hấp hối. Bà qua đời ngay trong ngày cô vừa đến nhà. Và ngay ngày hôm sau, Rose sinh non một đứa bé mới bảy tháng tuổi — một sinh linh bé nhỏ gầy guộc đến đáng thương, chỉ c̣n da bọc xương, khiến người nh́n phải rùng ḿnh. Đứa trẻ dường như luôn đau đớn; đôi bàn tay gầy guộc của nó cứ co quắp như những chiếc càng cua. Thế nhưng nó vẫn sống. Rose nói với mọi người rằng ḿnh đă có chồng, nhưng không thể nuôi đứa bé, nên gửi con lại cho một gia đ́nh hàng xóm. Họ hứa sẽ chăm sóc nó chu đáo. Rồi cô trở lại trang trại. Nhưng trong trái tim đă chịu quá nhiều tổn thương của cô, một t́nh yêu chưa từng biết đến bỗng nảy nở như ánh b́nh minh dành cho đứa con bé bỏng bị bỏ lại nơi quê nhà. Chính t́nh yêu ấy lại trở thành một nỗi đau mới — nỗi đau kéo dài từng giờ, từng phút, v́ cô phải xa con. Điều hành hạ cô nhất là khát khao mănh liệt được hôn con, được ôm con vào ḷng, được cảm nhận hơi ấm của thân thể nhỏ bé ấy áp sát vào ḿnh. Ban đêm cô không c̣n ngủ được; ban ngày lúc nào cũng nghĩ đến con. Chiều tối, sau khi làm xong việc, cô thường ngồi lặng trước bếp lửa, nh́n chằm chằm vào ngọn lửa như những người đang gửi tâm trí ḿnh đến một nơi rất xa. Người trong vùng bắt đầu x́ xào về cô. Họ trêu chọc, hỏi người yêu của cô có đẹp trai không, cao lớn không, giàu có không; bao giờ cưới, bao giờ làm lễ rửa tội cho đứa bé. Mỗi câu hỏi ấy đều như những mũi kim đâm vào da thịt khiến cô nhiều lần phải lặng lẽ bỏ đi khóc một ḿnh. Để quên đi những lời dị nghị ấy, cô lao đầu vào công việc với một sự hăng say gần như điên cuồng. Trong đầu cô chỉ có một ư nghĩ: phải kiếm thật nhiều tiền cho con. Cô quyết tâm làm việc chăm chỉ đến mức ông chủ buộc phải tăng tiền công. Dần dần, cô gánh hết công việc trong trang trại. Cô khiến một người hầu gái khác phải nghỉ việc v́ một ḿnh cô làm được khối lượng công việc bằng hai người. Cô tiết kiệm từng ổ bánh ḿ, từng giọt dầu, từng cây nến; giảm lượng ngũ cốc vốn vẫn bị đổ quá tay cho gà ăn; hạn chế sự lăng phí thức ăn gia súc. Cô giữ ǵn tiền của ông chủ như thể đó là tiền của chính ḿnh. Nhờ khéo léo mua bán, bán được giá cao những sản phẩm của trang trại và không để nông dân qua mặt khi họ mang hàng đến giao dịch, chẳng bao lâu cô được giao toàn quyền phụ trách việc mua bán, quản lư công việc của người làm thuê và kiểm kê lương thực. Chỉ trong một thời gian ngắn, Rose trở thành người không thể thiếu. Cô giám sát mọi việc chặt chẽ đến mức trang trại dưới sự quản lư của cô ngày càng phát đạt. Khắp vùng trong bán kính hai dặm, người ta đều nhắc đến “cô hầu gái của ông Vallin”; c̣n ông chủ th́ đi đâu cũng nói: — Con bé ấy c̣n quư hơn vàng. Thế nhưng thời gian cứ trôi qua, c̣n tiền công của cô vẫn không hề tăng. Mọi người coi sự tận tụy và làm việc quần quật của cô là điều đương nhiên đối với một người hầu trung thành, chỉ như một biểu hiện của thiện chí mà thôi. Dần dần, cô bắt đầu cay đắng nhận ra rằng, trong khi nhờ công sức của ḿnh ông chủ kiếm thêm được năm mươi, thậm chí một trăm đồng écus mỗi tháng, th́ bản thân cô vẫn chỉ nhận đúng 240 franc một năm, không hơn cũng không kém. Cô quyết định xin tăng lương. Ba lần cô t́m gặp ông chủ, nhưng mỗi khi đứng trước mặt ông, cô lại nói sang chuyện khác. Cô cảm thấy ngượng ngùng khi phải xin tiền, như thể đó là một việc ǵ hơi đáng xấu hổ. Cuối cùng, một hôm khi ông chủ đang ăn trưa một ḿnh trong bếp, cô lấy hết can đảm nói với vẻ bối rối rằng cô muốn được nói chuyện riêng với ông. Ông ngẩng đầu lên đầy ngạc nhiên. Hai tay vẫn đặt trên bàn, một tay cầm con dao với mũi dao chĩa lên, tay kia cầm một miếng bánh ḿ, ông chăm chú nh́n người hầu gái của ḿnh. Dưới ánh mắt ấy, Rose bối rối đến mức cuối cùng chỉ xin nghỉ phép tám ngày để về quê v́ cô thấy trong người không được khỏe. Ông lập tức đồng ư. Rồi chính ông cũng có vẻ lúng túng, nói thêm:
— Khi cô trở về, tôi cũng có chuyện muốn nói với cô.
III Rose hầu như không c̣n nhận ra con nữa. Nó đă trở nên hồng hào, bụ bẫm, tṛn trịa khắp người, giống như một bọc mỡ sống bé xíu. Những ngón tay mập mạp, bị các lớp thịt căng tṛn tách ra, khẽ cử động đầy măn nguyện. Rose lao tới ôm con như một con thú vồ lấy mồi, hôn con cuồng nhiệt đến nỗi đứa bé hoảng sợ bật khóc thét. Đến lượt cô cũng khóc, v́ con không c̣n nhận ra mẹ và vừa thấy bà vú là đă vươn tay đ̣i bế. Nhưng ngay từ hôm sau, đứa bé đă quen với khuôn mặt cô và mỉm cười mỗi khi nh́n thấy mẹ. Cô bế con đi khắp đồng quê, chạy tung tăng trong niềm sung sướng, hai tay nâng con lên cao. Cô ngồi dưới bóng cây, và lần đầu tiên trong đời, dù biết con chưa thể hiểu, cô vẫn mở ḷng với một người. Cô kể cho con nghe tất cả những nỗi buồn, những công việc vất vả, những lo toan và những hy vọng của ḿnh; cô ôm hôn, vuốt ve con không ngừng với một t́nh yêu mănh liệt đến mức gần như làm đứa bé mệt lả. Cô sung sướng vô hạn khi được bế con trong tay, tắm cho con, mặc quần áo cho con. Thậm chí, ngay cả việc lau rửa những chất bẩn của trẻ nhỏ cũng khiến cô hạnh phúc, như thể chính những công việc thân mật ấy đă xác nhận rằng cô thật sự là mẹ của đứa bé. Cô nh́n con không biết chán, lúc nào cũng kinh ngạc v́ đứa trẻ ấy lại là của ḿnh. Vừa đung đưa con trên tay, cô vừa khe khẽ lặp đi lặp lại: — Con của mẹ… con của mẹ… Suốt quăng đường trở về trang trại, cô khóc nức nở. Vừa mới về đến nơi, ông chủ đă gọi cô vào pḥng. Cô bước vào, vô cùng ngạc nhiên và bồn chồn mà không hiểu v́ sao. — Ngồi xuống đi. — ông nói. Cô ngồi xuống. Một lúc lâu, cả hai cứ ngồi cạnh nhau trong im lặng. Cả hai đều lúng túng, hai cánh tay như thừa thăi, chẳng biết đặt vào đâu, và cũng không ai dám nh́n thẳng vào mặt người kia — đúng kiểu vụng về của những người nông dân. Ông chủ là một người đàn ông mập mạp khoảng bốn mươi lăm tuổi, đă góa vợ hai lần, tính t́nh vui vẻ nhưng bướng bỉnh. Thế mà lúc này ông lại lộ rơ vẻ bối rối, điều vốn rất hiếm thấy ở ông. Cuối cùng, ông lấy hết can đảm, nói một cách ṿng vo, hơi lắp bắp, mắt nh́n xa ra cánh đồng: — Rose này… cô đă bao giờ nghĩ đến chuyện lập gia đ́nh chưa? Rose tái nhợt như một xác chết. Thấy cô không trả lời, ông nói tiếp: — Cô là một cô gái tốt, nề nếp, chăm chỉ và biết tằn tiện. Một người phụ nữ như cô có thể làm nên cơ nghiệp cho bất kỳ người đàn ông nào. Cô vẫn ngồi bất động, đôi mắt đầy kinh hăi. Cô thậm chí không c̣n đủ b́nh tĩnh để hiểu ông đang nói ǵ, v́ đầu óc cô rối loạn như khi cảm thấy một tai họa khủng khiếp đang đến gần. Ông đợi một lát rồi nói tiếp: — Cô biết đấy, một trang trại mà không có bà chủ th́ không thể ổn được, cho dù có một người hầu giỏi như cô. Rồi ông im lặng, không biết phải nói ǵ thêm. C̣n Rose nh́n ông bằng ánh mắt hoảng sợ của một người tưởng ḿnh đang đối diện với một kẻ sát nhân và chỉ chực bỏ chạy ngay khi hắn cử động. Cuối cùng, sau khoảng năm phút im lặng, ông chủ hỏi: — Thế nào? Cô thấy sao? Rose ngơ ngác đáp, vẻ mặt đờ đẫn: — Thưa… chuyện ǵ vậy , ông chủ? Ông bỗng nói thẳng: — Th́ chuyện lấy tôi chứ c̣n ǵ! Rose bật đứng dậy như bị điện giật, rồi lập tức khuỵu xuống ghế, người rũ rượi như vừa hứng chịu một tai họa khủng khiếp. Cuối cùng, ông chủ bắt đầu mất kiên nhẫn: — Thôi nào, vậy rốt cuộc cô c̣n muốn ǵ? Rose nh́n ông với ánh mắt kinh hoàng. Bỗng nước mắt trào ra, cô nghẹn ngào lặp đi lặp lại: — Tôi không thể… tôi không thể… — Tại sao? — ông hỏi. — Đừng ngốc nữa. Tôi cho cô đến ngày mai để suy nghĩ. Nói xong, ông vội vă đi ra, nhẹ nhơm v́ cuối cùng cũng đă nói xong chuyện khiến ḿnh bối rối bấy lâu. Ông không hề nghi ngờ rằng ngày hôm sau người hầu gái của ḿnh sẽ chấp nhận một lời cầu hôn mà, theo ông nghĩ, là điều hoàn toàn ngoài mong đợi đối với cô, c̣n đối với bản thân ông th́ đó là một món hời lớn, v́ như vậy ông sẽ giữ được suốt đời một người phụ nữ mang lại cho ông giá trị c̣n lớn hơn cả của hồi môn hậu hĩnh nhất trong vùng. Hơn nữa, giữa họ cũng chẳng có ǵ gọi là chênh lệch địa vị. Ở nông thôn, mọi người gần như đều ngang hàng. Ông chủ cũng cày ruộng như người làm công của ḿnh; mà người làm công th́ sớm hay muộn cũng có thể trở thành chủ. Các cô hầu gái cũng thường xuyên trở thành bà chủ mà cuộc sống hay thói quen của họ chẳng thay đổi bao nhiêu. Đêm hôm ấy, Rose không hề chợp mắt. Cô ngồi sụp xuống giường, đến cả khóc cũng không c̣n sức nữa, v́ hoàn toàn suy sụp. Cô bất động, gần như không c̣n cảm nhận được cơ thể ḿnh. Tâm trí tan tác như thể ai đó đă xé nát nó bằng chiếc lược sắt mà người ta dùng để đánh tơi len nhồi nệm. Chỉ từng lúc, cô mới gom góp được vài mảnh suy nghĩ rời rạc, rồi lại kinh hoàng trước những điều có thể xảy ra. Nỗi sợ ngày càng lớn. Mỗi lần chiếc đồng hồ lớn trong bếp chậm răi điểm từng tiếng giữa sự tĩnh lặng của ngôi nhà đang ngủ say, mồ hôi lạnh lại túa ra v́ lo âu. Đầu óc cô dần mê loạn. Những cơn ác mộng nối tiếp nhau. Ngọn nến tắt phụt. Rồi cơn mê sảng bắt đầu. Đó là cơn mê sảng của những người nông dân tin rằng ḿnh đă bị số phận nguyền rủa: một thôi thúc điên cuồng phải bỏ chạy, phải trốn đi, phải lao về phía trước như con tàu chạy trước cơn băo. Một con cú cất tiếng kêu. Rose giật ḿnh, bật dậy, đưa hai tay vuốt mặt, ṿ tóc rồi sờ khắp người như một kẻ mất trí. Sau đó, với dáng đi của một người mộng du, cô bước xuống nhà. Ra đến sân, cô ḅ sát mặt đất để khỏi bị một gă trai làng nào c̣n thức nh́n thấy, v́ vầng trăng sắp lặn vẫn c̣n rải ánh sáng nhợt nhạt khắp cánh đồng. Thay v́ mở cổng, cô trèo qua bờ đất. Rồi vừa đặt chân ra cánh đồng, cô lao đi. Cô chạy thẳng về phía trước bằng những bước chân nhanh và nhẹ. Thỉnh thoảng, trong vô thức, cô lại cất lên một tiếng thét chói tai. Cái bóng dài khổng lồ của cô trườn trên mặt đất, chạy song song với cô. Đôi khi một con chim đêm lại sà xuống lượn ṿng trên đầu. Những con chó trong các trang trại sủa vang khi nghe tiếng cô chạy ngang qua. Một con nhảy qua bờ mương, đuổi theo định cắn cô. Nhưng Rose quay phắt lại, gào lên một tiếng ghê rợn đến mức con vật khiếp đảm bỏ chạy, chui tọt vào ổ rồi nằm im thin thít. Đôi lúc, một đàn thỏ non đang nô đùa giữa cánh đồng. Nhưng khi người đàn bà chạy điên cuồng ấy lao đến, như một nữ thần săn bắn Diana trong cơn cuồng loạn, lũ thỏ hoảng sợ lập tức tản ra. Thỏ mẹ cùng đàn con chui ngay xuống một luống cày để ẩn nấp, c̣n con thỏ đực th́ phóng hết tốc lực. Có lúc, cái bóng đang nhảy chồm chồm của nó, với đôi tai dài dựng đứng, lướt ngang qua mặt trăng đang ch́m dần nơi tận cùng chân trời, nơi ánh trăng nghiêng nghiêng phủ xuống đồng bằng như một chiếc đèn lồng khổng lồ đặt trên đường chân trời. Những v́ sao dần tắt lịm nơi thẳm sâu của bầu trời. Vài con chim bắt đầu líu lo. B́nh minh đang lên. Rose kiệt sức, thở hổn hển. Khi mặt trời xuyên qua ráng đông đỏ rực, cô dừng lại. Đôi chân sưng phồng không c̣n chịu bước nữa. Trước mặt cô là một cái ao lớn. Dưới ánh b́nh minh đỏ thắm, mặt nước tù đọng trông như một vũng máu. Cô tập tễnh tiến lại từng bước nhỏ, một tay ôm ngực, rồi ngâm hai chân xuống nước. Cô ngồi trên một bụi cỏ, cởi đôi giày nặng phủ đầy bụi, tháo đôi tất và thả đôi bắp chân tím bầm vào làn nước phẳng lặng, nơi thỉnh thoảng vài bọt khí nổi lên rồi vỡ tan. Một cảm giác mát lạnh dễ chịu lan từ gót chân lên tận cổ họng. Bất chợt, trong lúc nh́n chằm chằm xuống mặt ao sâu thẳm, cô cảm thấy choáng váng. Một khát vọng mănh liệt bỗng trỗi dậy: lao cả người xuống đó. Như thế sẽ chấm dứt mọi đau khổ. Chấm dứt măi măi. Lúc ấy cô không c̣n nghĩ đến đứa con nữa. Cô chỉ muốn được b́nh yên, được nghỉ ngơi hoàn toàn, được ngủ một giấc không bao giờ tỉnh dậy. Cô đứng lên, giơ hai tay, bước thêm hai bước về phía trước. Nước đă ngập đến đùi. Cô vừa định lao ḿnh xuống th́ bỗng cảm thấy những vết chích bỏng rát nơi mắt cá chân, khiến cô nhảy giật lùi lại và cất lên một tiếng thét tuyệt vọng. Từ đầu gối xuống tận bàn chân, những con đỉa đen dài đang bám chặt vào da thịt, hút máu cô và ph́nh to dần. Cô không dám chạm vào chúng, chỉ biết gào thét v́ kinh hăi. Tiếng kêu thất thanh ấy đă thu hút một người nông dân đang đánh xe đi ngang từ đằng xa. Ông ta gỡ từng con đỉa khỏi chân cô, dùng cỏ cầm máu các vết thương rồi cho cô lên xe, đưa về trang trại của ông chủ. Cô phải nằm liệt giường suốt mười lăm ngày. Sáng hôm cô vừa khỏi và đang ngồi trước cửa nhà, ông chủ bỗng bước đến đứng trước mặt cô. — Thế nào? — ông hỏi. — Chuyện đó coi như đă quyết rồi chứ? Ban đầu cô không trả lời. Ông vẫn đứng đó, nh́n cô bằng ánh mắt cương quyết. Cuối cùng cô khó nhọc nói: — Thưa ông chủ… không… tôi không thể. Lập tức ông nổi nóng: — Không thể à? Tại sao lại không thể? Cô lại bật khóc: — Tôi không thể… Ông nh́n chằm chằm vào cô rồi quát thẳng vào mặt: — Hay là cô có người yêu rồi? Rose lắp bắp, đỏ mặt v́ xấu hổ: — Có lẽ… là như vậy… Ông chủ đỏ gay như hoa anh túc, tức giận đến nói lắp: — À! Vậy là cô thú nhận rồi, con ranh kia! Thằng đó là ai? Một thằng tay trắng? Một kẻ không một xu dính túi? Một thằng lang thang không chỗ ngủ? Một tên chết đói? Nói đi, là ai? Thấy cô vẫn im lặng, ông lại nói: — Được! Cô không nói th́ để tôi đoán. Có phải Jean Baudu không? Rose kêu lên: — Không! Không phải anh ấy! — Thế là Pierre Martin? — Cũng không, thưa ông chủ! Ông điên tiết đọc tên hết người trai này đến người trai khác trong vùng, c̣n Rose chỉ biết lắc đầu phủ nhận, khổ sở lấy góc chiếc tạp dề xanh lau nước mắt hết lần này đến lần khác. Nhưng ông chủ vẫn ĺ lợm truy hỏi. Ông đào xới trái tim cô để moi cho bằng được bí mật ấy, giống như một con chó săn kiên tŕ đào bới cả ngày một cái hang v́ biết con mồi đang ẩn náu bên trong. Đột nhiên ông reo lên: — À phải rồi! Là Jacques, thằng đầy tớ năm ngoái! Người ta từng nói nó hay chuyện tṛ với cô và hai đứa c̣n hứa cưới nhau nữa. Rose nghẹn thở. Một luồng máu dồn lên khiến mặt cô đỏ bừng. Nước mắt bỗng khô cạn, khô ngay trên má như những giọt nước rơi trên thanh sắt nung đỏ. Cô kêu lên: — Không! Không phải anh ấy! Không phải anh ấy! Ông nông dân ranh mănh hỏi, như đánh hơi thấy ḿnh đă chạm đến một phần sự thật. Nàng vội vàng đáp: — Cháu xin thề, cháu xin thề… Nàng cuống quưt t́m một điều ǵ để thề, không dám viện đến những điều thiêng liêng. Ông chủ ngắt lời: — Thế mà nó cứ lẽo đẽo theo mày vào các góc, bữa nào ăn cơm cũng nh́n mày như muốn nuốt sống. Mày đă hứa lấy nó rồi phải không? Nói đi! Lần này nàng nh́n thẳng vào mặt ông chủ. — Không, chưa bao giờ, chưa bao giờ. Cháu xin thề trước Chúa rằng nếu hôm nay anh ta có đến hỏi cưới, cháu cũng sẽ không lấy. Nàng nói với vẻ chân thành đến mức người chủ trại phải do dự. Ông lẩm bẩm như tự nói với chính ḿnh: — Thế th́ là sao? Chẳng lẽ mày gặp chuyện ǵ? Nếu có th́ thiên hạ đă biết rồi. Với lại, nếu không có hậu quả ǵ, th́ chẳng có đứa con gái nào lại từ chối ông chủ chỉ v́ chuyện ấy. Phải có điều ǵ đó chứ. Nàng không đáp nữa, nghẹn cứng v́ lo âu. Ông lại hỏi: — Mày nhất quyết không chịu sao? Nàng thở dài: — Cháu… không thể, thưa ông chủ. Rồi ông quay lưng bỏ đi. Nàng tưởng ḿnh đă được yên, nên suốt phần c̣n lại của ngày hôm ấy sống tương đối thanh thản, dù thân thể mệt ră rời như thể từ lúc b́nh minh, thay cho con ngựa già màu trắng, chính nàng đă phải quay chiếc máy đập lúa. Tối đến, vừa có thể là nàng lên giường ngay và lập tức thiếp đi. Đến nửa đêm, hai bàn tay đang lần ṃ trên giường đánh thức nàng. Nàng giật bắn ḿnh v́ sợ, nhưng ngay lập tức nhận ra giọng ông chủ: — Đừng sợ, Rose, là ta đây. Ta đến để nói chuyện với con. Thoạt đầu nàng ngạc nhiên. Nhưng khi ông t́m cách chui vào dưới chăn của nàng, nàng hiểu ngay ông muốn ǵ. Nàng run lên dữ dội, cảm thấy ḿnh cô độc trong bóng tối, c̣n ngái ngủ, trần trụi trên giường, bên cạnh người đàn ông đang khao khát chiếm đoạt ḿnh. Dĩ nhiên nàng không bằng ḷng, nhưng sự chống cự của nàng yếu ớt và rời rạc. Chính nàng cũng phải vật lộn với bản năng — thứ bản năng ở những con người chất phác luôn mạnh hơn ư chí — trong khi ư chí của nàng vốn đă mơ hồ và bạc nhược. Nàng lúc quay mặt vào tường, lúc quay ra phía căn pḥng để tránh những nụ hôn mà miệng ông chủ không ngừng đuổi theo môi nàng. Dưới tấm chăn, thân thể nàng khẽ vặn vẹo, ră rời v́ cuộc giằng co. C̣n ông th́ ngày càng thô bạo, bị dục vọng làm cho mê muội. Chỉ một cử động mạnh, ông hất tung chăn khỏi người nàng. Lúc ấy, Rose hiểu rằng ḿnh không c̣n sức để chống cự nữa. Theo bản năng e thẹn như con đà điểu giấu đầu vào cát, nàng lấy hai bàn tay che kín mặt và thôi không kháng cự. Đêm ấy, ông chủ ở lại bên nàng. Đêm hôm sau ông lại đến. Rồi đêm nào cũng vậy. Họ sống với nhau như vợ chồng. Một buổi sáng, ông nói: — Ta đă cho công bố hôn ước rồi. Tháng tới chúng ta sẽ cưới nhau. Nàng không đáp. Nàng c̣n biết nói ǵ đây? Nàng cũng không chống lại.
Nàng c̣n có thể làm ǵ khác?
Nàng cảm thấy ḿnh như đă rơi xuống một cái hố sâu không có lối thoát, măi măi không thể trèo lên được; c̣n đủ mọi tai họa th́ lơ lửng trên đầu như những tảng đá khổng lồ, chỉ chực rơi xuống khi có dịp. Người chồng khiến nàng có cảm giác như một người đă bị nàng lừa gạt và sớm muộn ǵ cũng sẽ phát hiện ra sự thật. Rồi nàng lại nghĩ đến đứa con bé bỏng của ḿnh, nguồn cơn của mọi bất hạnh, nhưng cũng là nguồn cơn của tất cả niềm hạnh phúc c̣n lại trên đời. Mỗi năm nàng đến thăm con hai lần, và lần nào trở về cũng buồn hơn lần trước. Tuy nhiên, theo thời gian, những nỗi lo sợ của nàng dần lắng xuống, trái tim cũng b́nh yên hơn. Nàng sống thanh thản hơn, dù trong tâm hồn vẫn c̣n lơ lửng một nỗi bất an mơ hồ. Năm tháng trôi qua. Đứa bé đă lên sáu tuổi. Nàng gần như đă cảm thấy hạnh phúc th́ đột nhiên tính t́nh của người chồng trở nên u ám. Đă hai ba năm nay, dường như ông mang trong ḷng một nỗi bất an, một điều phiền muộn, một căn bệnh của tâm hồn cứ lớn dần theo thời gian. Ông thường ngồi rất lâu sau bữa ăn, đầu vùi trong hai bàn tay, buồn bă, buồn bă đến héo ṃn. Lời nói của ông trở nên gắt gỏng, đôi khi thô bạo. Thậm chí dường như ông c̣n mang một sự nghi ngờ ngấm ngầm đối với vợ, bởi có lúc ông đáp lại nàng bằng giọng gay gắt, gần như tức giận. Một hôm, con trai của một người hàng xóm đến lấy trứng. V́ đang bận việc nên nàng có quát mắng cậu bé đôi chút. Bỗng chồng nàng xuất hiện và nói bằng giọng cay nghiệt: — Nếu đó là con của cô th́ cô đă chẳng đối xử với nó như thế. Nàng chết lặng, không sao đáp được. Rồi nàng quay vào nhà, mọi nỗi lo âu cũ bỗng sống dậy. Trong bữa tối, người chồng không nói với nàng một lời, cũng không nh́n nàng lấy một cái. Ông dường như căm ghét nàng, khinh bỉ nàng, như thể cuối cùng đă biết được một điều ǵ đó. Hoảng loạn đến mất hết b́nh tĩnh, sau bữa ăn nàng không dám ở một ḿnh với ông nữa. Nàng bỏ chạy thẳng đến nhà thờ. Trời đă nhá nhem tối. Gian chính điện hẹp ch́m trong bóng tối, nhưng từ phía cung thánh vọng lại tiếng bước chân, v́ người giữ nhà thờ đang chuẩn bị ngọn đèn trước Nhà Tạm cho buổi đêm. Đốm lửa nhỏ run rẩy ấy, ch́m giữa bóng tối của mái ṿm, hiện lên trong mắt Rose như niềm hy vọng cuối cùng. Nàng nh́n chằm chằm vào nó rồi quỵ xuống quỳ gối. Chiếc đèn nhỏ được kéo lên cao bằng sợi xích, phát ra tiếng lách cách. Chẳng bao lâu, tiếng guốc đều đều vang lên trên nền đá, theo sau là tiếng sợi dây kéo lê. Rồi chiếc chuông nhỏ ngân lên hồi kinh Truyền Tin buổi chiều, lan qua màn sương đang dày dần. Khi người giữ nhà thờ sắp đi ra, nàng vội đến gần hỏi: — Thưa bác, cha xứ có ở nhà không? Ông đáp: — Có chứ. Giờ này cha lúc nào cũng đang ăn tối sau tiếng chuông Truyền Tin. Nàng run rẩy đẩy cánh cổng nhà xứ bước vào. Vị linh mục vừa ngồi vào bàn ăn. Ông lập tức mời nàng ngồi xuống. — Vâng, vâng, tôi biết rồi. Chồng chị đă nói với tôi về việc khiến chị đến đây. Người đàn bà tội nghiệp gần như muốn ngất đi. Vị linh mục tiếp lời: — Nào, con muốn nói ǵ? Vừa nói, ông vừa vội vàng húp từng th́a súp; những giọt nước súp rơi xuống chiếc áo chùng đen cũ kỹ, bẩn thỉu căng phồng ở bụng. Rose không c̣n dám nói, không c̣n dám van xin hay cầu khẩn nữa. Nàng đứng dậy. Vị linh mục chỉ nói: — Hăy can đảm lên… Rồi nàng bước ra. Nàng trở về trang trại mà không biết ḿnh đang làm ǵ. Ông chủ đă chờ sẵn, v́ những người làm công đă về hết trong lúc nàng đi vắng. Nàng nặng nề quỳ sụp xuống dưới chân chồng, nức nở, nước mắt tuôn như suối.
— Em đă làm ǵ nên tội với anh?
V Một người hàng xóm bày cho nàng một mẹo: mỗi tối hăy cho chồng uống một cốc nước pha với một nhúm tro bếp. Ông chủ trại cũng chịu làm theo, nhưng chẳng có kết quả. Họ bảo nhau: — Có lẽ phải có bùa phép ǵ đó. Thế là họ đi hỏi khắp nơi. Người ta chỉ cho họ một bác chăn cừu ở cách đó mười dặm. Một hôm, ông Vallin đánh xe ngựa đến gặp. Người chăn cừu đưa cho ông một ổ bánh ḿ đă được vẽ những dấu hiệu bí ẩn, nhào với các loại cỏ thuốc. Hai vợ chồng phải ăn một miếng bánh vào ban đêm, trước và sau khi gần gũi nhau. Họ ăn hết cả ổ bánh. Vẫn chẳng có kết quả. Một thầy giáo làng lại chỉ cho họ những bí quyết, những cách ái ân mà người nông thôn chưa từng biết, và quả quyết rằng sẽ thành công. Nhưng tất cả đều thất bại. Cha xứ khuyên họ đi hành hương đến Thánh Huyết ở Fécamp. Rose theo đoàn người đến quỳ lạy trong tu viện. Ḥa lẫn lời khấn nguyện của ḿnh với những ước mong mộc mạc của bao trái tim nông dân, nàng tha thiết cầu xin Đấng mà mọi người đang khẩn cầu hăy ban cho ḿnh một lần nữa được làm mẹ. Nhưng vô ích. Nàng bắt đầu nghĩ rằng ḿnh đang bị trừng phạt v́ lỗi lầm đầu tiên. Một nỗi đau mênh mông xâm chiếm lấy nàng. Nàng héo hon v́ buồn khổ. Chồng nàng cũng già đi trông thấy. Người ta nói ông “đang tự gặm nhấm máu ḿnh”, nghĩa là đang hao ṃn v́ những hy vọng vô vọng. Rồi chiến tranh nổ ra giữa hai vợ chồng. Ông chửi mắng, đánh đập nàng. Suốt ngày ông kiếm chuyện căi vă. Đến tối, nằm trên giường, thở hổn hển trong cơn căm hận, ông ném vào mặt nàng đủ mọi lời sỉ nhục và tục tĩu. Cuối cùng, một đêm kia, v́ không c̣n nghĩ ra cách nào khác để hành hạ nàng hơn nữa, ông bắt nàng phải xuống giường, ra đứng ngoài cửa dưới cơn mưa cho đến sáng. Thấy nàng không nghe lời, ông túm lấy cổ rồi liên tiếp đấm vào mặt nàng. Nàng không nói một lời. Cũng không chống trả. Điên tiết, ông quỳ cả hai đầu gối lên bụng nàng, nghiến răng v́ giận dữ và đánh nàng như muốn giết. Đúng lúc ấy, nàng bỗng vùng dậy trong một cơn phản kháng tuyệt vọng. Bằng một cú đẩy dữ dội, nàng hất ông ngă vào tường, rồi ngồi bật dậy, giọng khàn đặc như tiếng rít: — Tôi có con! Tôi có một đứa con! Tôi sinh nó với Jacques… anh biết Jacques mà! Anh ấy đă hứa cưới tôi… rồi bỏ đi. Người đàn ông chết sững. Ông đứng bất động, bàng hoàng chẳng kém ǵ nàng, lắp bắp: — Cô… cô nói cái ǵ? Cô nói cái ǵ thế? Rose ̣a khóc. Qua ḍng nước mắt tuôn không ngừng, nàng nghẹn ngào: — Chính v́ thế mà tôi không muốn lấy ông… chính v́ thế. Tôi không thể nói ra… Ông sẽ đuổi mẹ con tôi đi, không cho chúng tôi có miếng ăn. Ông không có con… nên ông đâu biết… ông đâu hiểu… Ông cứ lặp đi lặp lại như người mất hồn, càng lúc càng kinh ngạc: — Cô… cô có con à? Cô có con thật à? Giữa những tiếng nấc, nàng nói: — Chính ông đă ép tôi lấy ông… Ông biết mà… Tôi đâu có muốn cưới ông. Ông đứng dậy, thắp cây nến rồi đi đi lại lại trong pḥng, hai tay chắp sau lưng. C̣n nàng vẫn gục trên giường mà khóc. Bỗng ông dừng lại trước mặt nàng và hỏi: — Thế hóa ra… không phải tại tôi mà cô không sinh được con sao? Nàng không trả lời. Ông lại tiếp tục đi đi lại lại. Một lát sau, ông lại dừng lại và hỏi: — Thằng bé… năm nay bao nhiêu tuổi rồi? Nàng khẽ đáp: — Nó sắp lên sáu tuổi. Ông lại hỏi: — Sao cô không nói cho tôi biết? Nàng rên lên: — Làm sao tôi có thể nói được? Ông đứng yên bất động. Rồi ông bảo: — Thôi, đứng dậy đi. Nàng khó nhọc gượng dậy. Khi đă đứng vững, tựa vào tường, ông bỗng bật cười bằng tràng cười sang sảng như những ngày vui trước kia. Thấy nàng vẫn c̣n sững sờ, ông nói thêm: — Th́ chúng ta đi đón đứa bé về. V́ hai đứa ḿnh không có con với nhau mà. Nàng kinh ngạc đến tột độ. Nếu c̣n đủ sức, hẳn nàng đă bỏ chạy. Nhưng ông chủ trại vừa xoa hai bàn tay vừa lẩm bẩm: — Ta vẫn định nhận nuôi một đứa trẻ. Thế là có rồi, có rồi! Ta c̣n nhờ cha xứ t́m giúp một đứa trẻ mồ côi nữa kia. Vẫn cười không ngớt, ông hôn lên cả hai má người vợ đang khóc, ngơ ngác như người mất hồn, rồi lớn tiếng nói, như thể nàng không nghe thấy: — Nào, ḿnh ơi, xuống xem c̣n súp không. Ta ăn thêm một bát nữa cũng được. Nàng mặc lại váy. Hai người cùng xuống bếp. Trong khi nàng quỳ xuống nhóm lại lửa dưới nồi súp, ông rạng rỡ bước đi những bước dài khắp căn bếp, miệng không ngừng lặp lại:
— Thật đấy, chuyện này làm ta vui quá! Không phải nói cho có đâu, nhưng
ta sung sướng lắm… thật sự sung sướng lắm.
|
