Thân Trọng Sơn
 

VÁCH ĐÁ MÊ HOẶC

Willa Carter
( 1873 - 1947 )

          Willa Cather sinh năm 1873 tại thung lũng Back Creek gần Winchester, Virginia. Cha bà, Charles Fectigue Cather, có nguồn gốc từ một gia đình xuất thân từ xứ Wales, lấy họ Cather từ Cadair Idris, một ngọn núi ở Gwynedd. Mẹ bà, Mary Virginia Boak, từng là giáo viên. Khi Willa được 12 tháng tuổi, gia đình chuyển đến Willow Shade, một ngôi nhà theo phong cách Hy Lạp trên diện tích 130 mẫu Anh, được tặng bởi ông bà nội của bà.

Mary Cather sinh thêm sáu người con sau Willa: Roscoe, Douglass, Jessica, James, John và Elsie. Willa gần gũi với các anh trai hơn là các em gái, những người mà, theo nhà tiểu sử Hermione Lee, bà “có vẻ không thích lắm”.

Năm 1883, khi Willa chín tuổi, gia đình chuyển đến hạt Webster, Nebraska, và sau đó đến thị trấn Red Cloud, nơi bà sống cho đến khi theo học tại Đại học Nebraska.

Sau khi tốt nghiệp trường trung học Red Cloud năm 1890, ở tuổi 16, Cather chuyển đến Lincoln, Nebraska, để theo học tại Đại học Nebraska-Lincoln. Ban đầu, bà dự định học khoa học với mục tiêu trở thành bác sĩ, nhưng sau đó chuyển sang học tiếng Anh và tốt nghiệp với bằng Cử nhân Văn chương năm 1895.

Thời gian của Cather ở Nebraska, vẫn được coi là một bang biên giới, là một trải nghiệm hình thành: Bà bị xúc động bởi môi trường và thời tiết kịch tính, sự rộng lớn của thảo nguyên, và các nền văn hóa khác nhau của các gia đình nhập cư và người Mỹ bản địa trong khu vực.

Theo sự thúc giục của ông bà nội Charles Cather, gia đình chuyển đến Nebraska vào năm 1883 khi Willa chín tuổi. Đất nông nghiệp thu hút ông nội của Charles, và gia đình cũng muốn tránh các đợt bùng phát bệnh lao lan tràn ở Virginia. Cha của Willa thử sức với nghề nông trong 18 tháng, sau đó chuyển gia đình vào thị trấn Red Cloud, nơi ông mở một doanh nghiệp bất động sản và bảo hiểm, và các con lần đầu tiên đi học. Một số tác phẩm sớm nhất của Cather lần đầu tiên được xuất bản trên tờ Red Cloud Chief, tờ báo địa phương. Bà cũng đọc nhiều, kết bạn với một cặp vợ chồng Do Thái, nhà Wiener, những người đã cho bà quyền truy cập không giới hạn vào thư viện rộng lớn của họ ở Red Cloud. Đồng thời, bà cùng bác sĩ địa phương đi thăm bệnh và quyết định trở thành bác sĩ phẫu thuật. Trong một thời gian ngắn, bà ký tên mình là William, nhưng nhanh chóng bỏ qua để chuyển sang “Willa”.

Sau khi tốt nghiệp trường trung học Red Cloud năm 1890, ở tuổi 16, Cather chuyển đến Lincoln, Nebraska, để ghi danh vào Đại học Nebraska–Lincoln. Trong năm đầu tiên ở đó, một bài luận bà viết về Thomas Carlyle được xuất bản trên tờ Nebraska State Journal mà bà không hề hay biết. Sau đó, bà bắt đầu viết các chuyên mục với giá một đô la mỗi bài, nói rằng những lời của bà trên trang in có “một loại hiệu ứng thôi miên” đối với bà, thúc đẩy bà tiếp tục viết. Bà sớm trở thành người đóng góp thường xuyên cho tờ Journal. Ngoài ra, bà còn là biên tập viên chính của The Hesperian, tờ báo sinh viên của trường đại học, và trở thành người đóng góp cho tờ Lincoln Courier.

Willa Cather đã được công nhận là một nhà văn lớn của Mỹ, nhận Giải Pulitzer năm 1923 cho tiểu thuyết về Thế chiến I của bà, “One of Ours” (1922). Bà tiếp tục với tác phẩm nổi tiếng “Death Comes for the Archbishop” năm 1927, bán được 86.500 bản trong hai năm và được đưa vào danh sách 100 tiểu thuyết hay nhất thế kỷ 20 của Modern Library.

Hai trong ba tiểu thuyết khác của bà trong thập kỷ này - “A Lost Lady” và “The Professor’s House” - đã nâng cao đáng kể vị thế văn học của bà. Bà được mời tham gia hàng trăm buổi diễn thuyết công cộng, kiếm được khoản nhuận bút đáng kể và bán quyền làm phim cho “A Lost Lady”. Tuy nhiên, tiểu thuyết khác của bà trong thập kỷ này, “My Mortal Enemy”, xuất bản năm 1926, không nhận được sự hoan nghênh rộng rã - và cả bà lẫn bạn đời Edith Lewis đều không đề cập đáng kể đến nó sau này.

Mặc dù thành công, bà cũng phải đối mặt với sự chỉ trích gay gắt, đặc biệt liên quan đến “One of Ours”. Người bạn thân Elizabeth Shepley Sergeant coi tiểu thuyết này là phản bội thực tế của chiến tranh, không hiểu cách “kết nối khoảng cách giữa tầm nhìn lý tưởng hóa về chiến tranh của [Cather]… và ấn tượng khắc nghiệt của tôi về chiến tranh như đã sống”. Tương tự, Ernest Hemingway phản đối cách bà miêu tả chiến tranh, viết trong một lá thư năm 1923 rằng, “Cảnh cuối cùng trong chiến hào không tuyệt vời sao? Bạn có biết nó đến từ đâu không? Cảnh chiến đấu trong ‘Birth of a Nation’. Tôi đã nhận ra từng tập một, được Cather hóa. Người phụ nữ tội nghiệp, bà ấy phải có được kinh nghiệm chiến tranh của mình ở đâu đó.”

Năm 1929, bà được bầu vào Viện Hàn lâm Nghệ thuật và Văn chương Hoa Kỳ.

Willa Cather viết truyện này vào năm 1909, trong thời gian bà làm biên tập viên cho tạp chí McClure’s từ năm 1906 đến 1912. Mặc dù công việc biên tập bận rộn khiến bà ít có thời gian viết truyện, “The Enchanted Bluff” được coi là một trong những tác phẩm nổi bật của bà trong giai đoạn này. Truyện thể hiện sự chuyển đổi trong phong cách viết của Cather, báo hiệu cho những tác phẩm lớn hơn sau này. Edith Lewis, người bạn đồng hành suốt 40 năm của Cather, đã nhận xét rằng truyện này “khác biệt so với những gì bà từng viết trước đó” và là “một dấu hiệu ban đầu cho những gì sắp tới”.

“The Enchanted Bluff” không chỉ là câu chuyện về những giấc mơ tuổi trẻ và sự trôi qua của thời gian, mà còn phản ánh sự khao khát khám phá và nỗi tiếc nuối về những cơ hội bị bỏ lỡ trong cuộc sống.

Willa Cather được công nhận là một tiểu thuyết gia viết về trải nghiệm biên cương và tiên phong. Bà viết về tinh thần của những người định cư tiến vào các bang miền Tây, nhiều người trong số họ là người nhập cư châu Âu vào thế kỷ 19. Những chủ đề phổ biến trong tác phẩm của bà bao gồm nỗi nhớ quê hương và cảm giác lưu vong.

Cảm nhận về địa điểm là một yếu tố quan trọng trong tác phẩm của Willa Cather: các cảnh quan và không gian sống trở thành những hiện diện năng động, nơi các nhân vật của bà đấu tranh và tìm thấy cộng đồng.

“The Enchanted Bluff” (1909) được xuất bản trên tạp chí Harper’s vào tháng 4 năm 1909. “Người da đỏ kể rằng hàng trăm năm trước, trước khi người Tây Ban Nha đến, có một ngôi làng nằm cheo leo trên cao. Bộ tộc sống ở đó có một loại cầu thang làm từ gỗ và vỏ cây, treo xuống mặt vách đá, và các chiến binh sẽ xuống săn bắn và mang nước lên trong những chiếc bình lớn đeo trên lưng.”

Câu chuyện kể về một nhóm sáu cậu bé sống ở thị trấn Sandtown thuộc vùng Trung Tây Hoa Kỳ. Vào một buổi tối, khi cắm trại bên sông, họ chia sẻ những câu chuyện và ước mơ về những nơi xa xôi. Tip, một trong những cậu bé, kể về “Enchanted Bluff” (Vách đá Mê hoặc), một mỏm đá cao ở New Mexico, nơi từng có một bộ tộc người da đỏ sinh sống trước khi người Tây Ban Nha đến. Bộ tộc này đã sử dụng những bậc thang bằng gỗ và vỏ cây treo trên mặt vách đá để xuống săn bắn và lấy nước. Tuy nhiên, một thảm kịch xảy ra khi những người đàn ông của bộ tộc bị giết trong một chuyến săn, để lại phụ nữ và trẻ em mắc kẹt trên đỉnh vách đá, dẫn đến cái chết của họ do đói khát sau khi một cơn bão phá hủy các bậc thang.

Câu chuyện tiếp tục theo chân các cậu bé khi họ trưởng thành, với ước mơ khám phá Enchanted Bluff vẫn còn trong tâm trí, nhưng không ai trong số họ thực hiện được chuyến đi đó. Câu chuyện phản ánh về những ước mơ thời trẻ và thực tế cuộc sống khi trưởng thành.

Tại trung tâm của “The Enchanted Bluff” là truyền thuyết về bộ tộc đã mất tại Enchanted Mesa, một mô đất sa thạch cao 430 foot ở New Mexico. Giống như những cậu bé trong câu chuyện của mình, Willa Cather đã bị cuốn hút bởi truyền thuyết này từ khi còn nhỏ nhưng chưa bao giờ đến thăm khu vực này.

Một lần, khi những người đàn ông xuống núi săn bắn, một toán quân đã giết họ. Phụ nữ và trẻ em trên núi bị chết đói, vì một cơn bão khủng khiếp hoặc vòi rồng đã phá hủy cầu thang cần thiết để xuống núi. Các cậu bé sau đó trở về nhà và bàn bạc về kế hoạch đến đó. Nhiều năm sau, không ai trong số họ thực hiện được chuyến đi đến Vách đá Mê hoặc. Percy trở thành nhân viên môi giới chứng khoán ở Kansas City; Otto làm việc trên đường sắt và sau đó tiếp quản tiệm may của cha cùng anh trai; Arthur không đạt được gì trong cuộc sống. Anh nói với người kể chuyện rằng anh muốn đến Vách đá Mê hoặc và Grand Canyon, nhưng sớm qua đời trong cùng thị trấn cũ. Tuy nhiên, Tip dự định đến đó khi con trai anh, cũng say mê vách đá đó, đủ lớn để đi cùng anh.

          Chúng tôi đã bơi trước khi mặt trời lặn, và trong khi chúng tôi đang nấu bữa tối, những tia sáng xiên tạo nên một ánh sáng chói lóa trên bãi cát trắng xung quanh chúng tôi. Quả bóng đỏ trong suốt tự chìm xuống sau những cánh đồng bắp trải dài màu nâu khi chúng tôi ngồi xuống ăn, và lớp không khí ấm áp đã nghỉ ngơi trên mặt nước và bãi cát sạch của chúng tôi trở nên trong lành hơn và có mùi của cây rong biển và hoa hướng dương mọc trên bờ phẳng hơn. Dòng sông có màu nâu và chậm chạp, giống như bất kỳ dòng suối nào khác trong số nửa tá dòng suối tưới tiêu cho các cánh đồng của Nebraska. Trên một bờ là một dãy vách đá đất sét trọc không đều, nơi một vài cây sồi bụi rậm với thân cây dày và ngọn phẳng, xoắn lại đổ bóng nhẹ lên thảm cỏ dài.

Bờ biển phía tây thấp và bằng phẳng, với những cánh đồng bắp trải dài đến tận đường chân trời, và dọc theo mép nước là những vịnh nhỏ và bãi biển đầy cát, nơi những cây dương và cây liễu non mảnh khảnh nhấp nháy. Sự hỗn loạn của dòng sông vào mùa xuân đã ngăn cản việc xay xát, và, ngoài việc sửa chữa cây cầu đỏ cũ, những người nông dân bận rộn không quan tâm đến dòng suối; vì vậy, những chàng trai Sandtown đã được sở hữu không thể tranh cãi. Vào mùa thu, chúng tôi săn chim cút qua nhiều dặm đất rơm rạ và đất chăn nuôi dọc theo bờ biển bằng phẳng, và sau khi mùa trượt băng mùa đông kết thúc và băng đã tan, những trận lũ lụt mùa xuân và đáy nước ngập đã mang đến cho chúng tôi sự phấn khích lớn nhất trong năm. Kênh không bao giờ giống nhau trong hai mùa liên tiếp.

Mỗi mùa xuân, dòng suối dâng cao làm xói mòn một vách đá ở phía đông, hoặc cắt đứt một vài mẫu Anh ruộng ngô ở phía tây và cuốn trôi đất, để lắng đọng thành những bờ bùn lầy ở một nơi khác. Khi nước xuống thấp vào giữa mùa hè, những bãi cát mới do đó bị phơi khô và trắng xóa dưới ánh nắng mặt trời tháng Tám. Đôi khi chúng được bờ kè chặt đến nỗi cơn thịnh nộ của trận lụt tiếp theo không thể làm chúng ngã; những cây liễu non nhỏ bé vươn lên một cách đắc thắng từ bọt nước vàng, đâm chồi nảy lộc thành lá mùa xuân, vươn lên thành cây non vào mùa hè và với lưới rễ của chúng, chúng liên kết chặt chẽ với cát ẩm bên dưới để chống lại những trận đòn của tháng Tư khác. Đây đó, một cây bông vải sớm lấp lánh giữa chúng, run rẩy trong luồng không khí thấp, ngay cả vào những ngày ngột ngạt khi bụi lơ lửng như khói trên đường xe ngựa, vẫn run rẩy dọc theo mặt nước.

Trên một hòn đảo như vậy, vào mùa hè thứ ba của màu xanh vàng, chúng tôi đã nhóm lửa canh gác; không phải trong bụi liễu rủ đang nhảy múa, mà trên thềm cát mịn được thêm vào mùa xuân năm đó; một mảnh đất mới nhỏ bé của thế giới, được tạo thành những đường gợn sóng tuyệt đẹp, và rải rác những bộ xương rùa và cá nhỏ xíu, tất cả đều trắng và khô như thể chúng đã được xử lý một cách chuyên nghiệp. Chúng tôi đã cẩn thận không làm hỏng sự tươi mát của nơi này, mặc dù chúng tôi thường bơi đến đó vào những buổi tối mùa hè và nằm trên cát để nghỉ ngơi.

Đây là lần nhóm lửa canh gác cuối cùng của chúng tôi trong năm, và có những lý do khiến tôi nhớ nó hơn bất kỳ lần nào khác. Tuần tới, những cậu bé khác sẽ trở lại nơi cũ của họ ở Trường trung học Sandtown, nhưng tôi sẽ lên Divide để dạy trường nông thôn đầu tiên của mình ở quận Na Uy. Tôi đã nhớ nhà khi nghĩ đến việc rời xa những cậu bé mà tôi vẫn luôn chơi cùng; rời khỏi dòng sông, và đi lên một đồng bằng gió với toàn là cối xay gió, cánh đồng ngô và đồng cỏ lớn; nơi không có gì cố ý hay không thể kiểm soát được trong cảnh quan, không có đảo mới và không có cơ hội cho những loài chim lạ - những loài thường bay theo dòng nước.

Những cậu bé khác đến rồi đi và sử dụng dòng sông để câu cá hoặc trượt ván, nhưng sáu đứa chúng tôi đã thề trung thành với tinh thần của dòng sông, và chúng tôi là bạn chủ yếu vì dòng sông. Có hai cậu bé nhà Hassler, Fritz và Otto, con trai của một thợ may người Đức nhỏ bé. Họ là những đứa trẻ nhỏ tuổi nhất trong số chúng tôi; những cậu bé rách rưới khoảng mười và mười hai tuổi, với mái tóc cháy nắng, khuôn mặt nhuộm màu thời tiết và đôi mắt xanh nhạt. Otto, đứa lớn hơn, là học sinh giỏi toán nhất trường và thông minh trong sách vở, nhưng cậu luôn bỏ học vào học kỳ mùa xuân như thể dòng sông không thể tiếp tục nếu không có cậu. Cậu và Fritz bắt những con cá trê béo, có sừng và bán chúng khắp thị trấn, và chúng sống rất nhiều trong nước đến nỗi chúng có màu nâu và cát như chính dòng sông vậy.

Có Percy Pound, một cậu bé béo, có tàn nhang với đôi má phúng phính, lấy nửa tá giấy truyện dành cho trẻ em trai và luôn bị giữ lại để đọc truyện trinh thám sau bàn làm việc của mình. Có Tip Smith, với những tàn nhang và mái tóc đỏ, được định sẵn là gã hề trong mọi trò chơi của chúng tôi, mặc dù anh ấy đi lại như một ông già nhút nhát và có tiếng cười khàn khàn buồn cười. Tip làm việc chăm chỉ trong cửa hàng tạp hóa của cha mình vào mỗi buổi chiều và quét dọn trước khi đến trường vào buổi sáng.

Ngay cả những trò giải trí của anh cũng rất vất vả. Anh thu thập thẻ thuốc lá và nhãn thuốc lá thiếc không biết mệt mỏi, và sẽ ngồi hàng giờ trên một chiếc cưa cuộn nhỏ gầm gừ mà anh cất trong gác xép. Tài sản quý giá nhất của anh là một số lọ thuốc nhỏ được cho là chứa hạt lúa mì từ Đất Thánh, nước từ Sông Jordan và Biển Chết, và đất từ Núi Ô liu. Cha anh đã mua những thứ buồn tẻ này từ một nhà truyền giáo Baptist, người đã bán rong chúng, và Tip dường như rất hài lòng với nguồn gốc xa xôi của chúng.

Cậu bé cao là Arthur Adams. Cậu có mái tóc màu hạt dẻ đẹp, gần như quá trầm ngâm và dễ thương đối với một cậu bé, và giọng nói dễ chịu đến nỗi tất cả chúng tôi đều thích nghe cậu đọc to. Ngay cả khi cậu phải đọc to thơ ở trường, không ai từng nghĩ đến việc cười. Chắc chắn, cậu không ở trường nhiều. Cậu mười bảy tuổi và đáng lẽ phải hoàn thành chương trình Trung học phổ thông vào năm trước, nhưng cậu luôn ở đâu đó với khẩu súng của mình. Mẹ của Arthur đã mất, và cha của ông, người đang mải mê thúc đẩy các kế hoạch, muốn gửi cậu bé đi học và thoát khỏi sự quản lý của ông; nhưng Arthur luôn nài nỉ xin nghỉ thêm một năm nữa và hứa sẽ học.

Tôi nhớ anh ấy là một cậu bé cao, da nâu với khuôn mặt thông minh, luôn thư thái giữa đám trẻ con chúng tôi, cười nhạo chúng tôi nhiều hơn là cười với chúng tôi, nhưng tiếng cười ấy nhẹ nhàng, thỏa mãn đến nỗi chúng tôi cảm thấy khá thích thú khi trêu chọc anh ấy. Nhiều năm sau, mọi người nói rằng Arthur đã sa vào con đường tội lỗi như một ]ad, và đúng là chúng tôi thường thấy anh ấy đi với con trai của một tay cờ bạc và với cậu bé người Tây Ban Nha Fanny già, nhưng nếu anh ấy học được điều gì xấu xa trong nhóm bạn của họ, anh ấy không bao giờ tiết lộ với chúng tôi. Chúng tôi sẽ đi theo Arthur đến bất cứ đâu, và tôi phải nói rằng anh ấy đã dẫn chúng tôi đến những nơi không tệ hơn đầm lầy lau sậy và cánh đồng rạ. Vậy thì, đây chính là những cậu bé đã cắm trại cùng tôi vào đêm hè đó trên bãi cát.

Sau khi ăn tối xong, chúng tôi đập bụi liễu để tìm gỗ trôi dạt. Khi chúng tôi thu thập đủ, đêm đã buông xuống và mùi rong biển nồng nặc từ bờ biển tăng lên theo độ mát. Chúng tôi nằm dài bên đống lửa và cố gắng vô ích để cho Percy Pound xem chú chim Dipper Nhỏ. Chúng tôi đã thử nhiều lần trước đây, nhưng chú không bao giờ có thể vượt qua được chú chim lớn.

"Bạn có thấy ba ngôi sao lớn ngay bên dưới tay cầm không, với ngôi sao sáng ở giữa?" Otto Hassler nói; "đó là thắt lưng của Orion, và ngôi sao sáng là móc cài." Tôi bò ra sau vai Otto và nhìn lên cánh tay chú đến ngôi sao dường như đậu trên đầu ngón trỏ vững vàng của chú. Những cậu bé nhà Hassler đánh cá bằng lưới kéo vào ban đêm, và chúng biết khá nhiều ngôi sao.

Percy từ bỏ chòm sao Bắc Đẩu và nằm ngửa trên cát, hai tay đan vào nhau dưới đầu. "Tôi có thể nhìn thấy sao Bắc Đẩu", cậu ấy tuyên bố một cách mãn nguyện, chỉ về phía đó bằng ngón chân cái. "Bất kỳ ai cũng có thể bị lạc và cần biết điều đó".

Tất cả chúng tôi đều nhìn lên đó.

"Bạn nghĩ Columbus cảm thấy thế nào khi la bàn của ông ấy không còn chỉ về hướng bắc nữa?" Tip hỏi.

Otto lắc đầu. "Cha tôi nói rằng đã từng có một sao Bắc Đẩu khác, và có lẽ ngôi sao này sẽ không tồn tại mãi mãi. Tôi tự hỏi điều gì sẽ xảy ra với chúng ta ở đây nếu có bất cứ điều gì không ổn với nó?"

Arthur cười khúc khích. "Tôi sẽ không lo lắng, Ott. Không có gì có thể xảy ra với nó trong thời đại của bạn. Hãy nhìn vào Dải Ngân Hà! Chắc hẳn có rất nhiều người da đỏ tốt đã chết".

Chúng tôi nằm ngửa và nhìn, thiền định, vào lớp vỏ đen tối của thế giới. Tiếng nước chảy róc rách trở nên nặng nề hơn. Chúng tôi thường nhận thấy một nốt nhạc phản loạn, phàn nàn trong đó vào ban đêm, hoàn toàn khác với tiếng cười khúc khích vui vẻ ban ngày của nó, và có vẻ giống như giọng nói của một dòng suối sâu hơn và mạnh mẽ hơn nhiều. Nước của chúng tôi luôn có hai tâm trạng này: một là sự dễ chịu đầy nắng, một là sự hối tiếc nồng nhiệt không thể an ủi.

Thật kỳ lạ khi tất cả các ngôi sao đều có dạng sơ đồ," Otto nhận xét. "Bạn có thể đưa ra hầu hết mọi mệnh đề trong hình học với chúng. Chúng luôn trông như thể chúng có ý nghĩa gì đó. Một số người nói rằng vận mệnh của mọi người đều được viết ra trong các vì sao, phải không?"

"Họ tin như vậy ở đất nước cũ," Fritz khẳng định.

Nhưng Arthur chỉ cười anh ta. "Anh đang nghĩ đến Napoleon, Fritzey. Ông ấy có một ngôi sao đã tắt khi ông ấy bắt đầu thua trận. Tôi đoán là các vì sao không đếm chính xác với người dân Sandtown."

Chúng tôi đang suy đoán xem mình có thể đếm được một trăm lần trước khi ngôi sao buổi tối lặn xuống sau những cánh đồng ngô, thì có người hét lên, "Mặt trăng đang đến, và nó to như một bánh xe ngựa!"

Tất cả chúng tôi đều nhảy lên để chào đón nó khi nó bơi qua những vách đá phía sau chúng tôi. Nó xuất hiện như một chiếc thuyền buồm lớn căng buồm; một thứ khổng lồ, man rợ, đỏ như một vị thần ngoại giáo giận dữ.

"Khi mặt trăng xuất hiện đỏ như thế, người Aztec thường hiến tế tù nhân của họ trên đỉnh đền thờ," Percy tuyên bố.

"Tiếp tục đi, Perce. Anh lấy từ Golden Days. Anh có tin không, Arthur?" Tôi kháng cáo.

Arthur trả lời, khá nghiêm túc: "Cũng giống như không. Mặt trăng là một trong những vị thần của họ. Khi cha tôi ở Mexico City, ông ấy đã nhìn thấy hòn đá nơi họ dùng để hiến tế tù nhân của mình."

Khi chúng tôi lại ngồi xuống bên đống lửa, có người hỏi liệu Mound-Builders có già hơn người Aztec không. Khi chúng tôi từng đến Mound-Builders, chúng tôi không bao giờ muốn thoát khỏi họ, và chúng tôi vẫn đang suy đoán thì nghe thấy tiếng nước bắn tung tóe.

"Chắc hẳn là một con mèo lớn đang nhảy," Fritz nói. "Đôi khi chúng làm vậy. Chắc hẳn chúng nhìn thấy côn trùng trong bóng tối. Nhìn xem mặt trăng tạo ra vệt dài màu bạc nào!"

Có một vệt dài màu bạc trên mặt nước, và nơi dòng nước chảy qua một khúc gỗ lớn, nó sôi lên như những miếng vàng.

"Giả sử có vàng được giấu trong con sông cổ này không?" Fritz hỏi. Anh nằm như một người da đỏ nhỏ bé, gần đống lửa, cằm tựa vào tay và đôi chân trần giơ lên cao. Anh trai anh cười nhạo anh, nhưng Arthur coi trọng lời đề nghị của anh.

"Một số người Tây Ban Nha nghĩ rằng có vàng ở đâu đó trên này. Bảy thành phố chứa đầy vàng, họ có vàng, và Coronado cùng người của ông ta đã đến để săn vàng. Người Tây Ban Nha đã từng ở khắp đất nước này."

Percy tỏ vẻ thích thú. "Đó có phải là trước khi người Mormon đi qua không?"
 

Tất cả chúng tôi đều cười về điều này.

"Đã lâu lắm rồi. Trước thời các Cha hành hương, Perce. Có lẽ họ đã đi dọc theo con sông này. Họ luôn đi theo các dòng nước."

"Tôi tự hỏi con sông này thực sự bắt đầu từ đâu?" Tip trầm ngâm. Đó là một bí ẩn cũ và được yêu thích mà bản đồ không giải thích rõ ràng. Trên bản đồ, đường kẻ đen nhỏ dừng lại ở đâu đó ở phía tây Kansas; nhưng vì các con sông thường bắt nguồn từ núi, nên chỉ có thể cho rằng con sông của chúng tôi đến từ dãy núi Rocky. Chúng tôi biết đích đến của nó là Missouri, và những anh chàng Hassler luôn khẳng định rằng chúng tôi có thể lên tàu ở Sandtown vào thời điểm lũ lụt, đi theo mũi của chúng tôi và cuối cùng đến New Orleans. Bây giờ họ lại tiếp tục lập luận cũ của họ. "Nếu chúng tôi đủ can đảm để thử, sẽ không mất nhiều thời gian để đến Kansas City và St. Joe."

Chúng tôi bắt đầu nói về những nơi chúng tôi muốn đến. Những anh chàng Hassler muốn xem các bãi chăn nuôi ở Kansas City, và Percy muốn xem một cửa hàng lớn ở Chicago. Arthur là người đối thoại và không phản bội chính mình.

"Giờ đến lượt anh, Tip."

Tip lăn người trên khuỷu tay và chọc lửa, và đôi mắt anh ta nhìn ra khỏi khuôn mặt nhỏ bé, kỳ quặc và căng thẳng của mình một cách e thẹn. "Chỗ của tôi xa kinh khủng. Chú Bill đã kể cho tôi nghe về nơi đó."

Chú Bill của Tip là một người lang thang, bị sốt khai thác mỏ, đã trôi dạt vào Sandtown với một cánh tay bị gãy, và khi khỏe lại thì lại trôi dạt ra ngoài.

"Nó ở đâu?"

"Ồ, nó ở đâu đó dưới New Mexico. Không có đường sắt hay bất cứ thứ gì. Bạn phải đi bằng lừa, và bạn sẽ hết nước trước khi đến đó và phải uống cà chua đóng hộp."

"Được rồi, kể tiếp đi, nhóc. Khi đến đó thì thế nào?"

Tip ngồi dậy và hào hứng bắt đầu câu chuyện của mình.

"Có một tảng đá đỏ lớn ở đó nhô lên khỏi cát khoảng chín trăm feet. Đất nước bằng phẳng xung quanh nó, và tảng đá này tự nó nhô lên, giống như một tượng đài. Họ gọi nó là Vách đá Mê hoặc ở đó, vì chưa từng có người da trắng nào từng ở trên đó. Hai bên là đá nhẵn, và thẳng đứng, giống như một bức tường. Người da đỏ nói rằng hàng trăm năm trước, trước khi người Tây Ban Nha đến, có một ngôi làng ở trên không trung. Bộ lạc sống ở đó có một số loại bậc thang, làm bằng gỗ và vỏ cây, đổ xuống trên mặt vách đá, và những người dũng cảm đi xuống để săn bắn và mang nước lên trong những chiếc bình lớn đeo trên lưng.

Họ dự trữ một lượng lớn nước và thịt khô ở đó, và không bao giờ xuống đó trừ khi đi săn. Họ là một bộ tộc hòa bình làm vải và đồ gốm, và họ lên đó để thoát khỏi chiến tranh. Bạn thấy đấy, họ có thể hạ gục bất kỳ nhóm chiến binh nào cố gắng bước lên những bậc thang nhỏ của họ. Người da đỏ nói rằng họ là một dân tộc đẹp trai, và họ có một số loại tôn giáo kỳ quặc. Chú Bill nghĩ rằng họ là những người sống trên vách đá đã gặp rắc rối và rời khỏi nhà. Dù sao thì họ cũng không phải là chiến binh.

"Một lần, những người dũng cảm đang đi săn và một cơn bão khủng khiếp ập đến - một loại vòi rồng - và khi họ quay lại tảng đá của mình, họ thấy cầu thang nhỏ của mình đã bị vỡ tan thành từng mảnh, và chỉ còn lại một vài bậc thang lơ lửng trên không trung. Trong khi họ đang cắm trại dưới chân tảng đá, tự hỏi phải làm gì, một nhóm chiến binh từ phía bắc đã đến và tàn sát họ cho đến khi chỉ còn một người đàn ông, với tất cả những người già và phụ nữ đang nhìn từ tảng đá. Sau đó, nhóm chiến binh đi về phía nam và rời khỏi ngôi làng để đi xuống theo cách tốt nhất có thể. Tất nhiên là họ không bao giờ xuống được. Họ chết đói ở đó, và khi nhóm chiến binh quay trở lại trên đường về phía bắc, họ có thể nghe thấy tiếng trẻ con khóc từ rìa vách đá nơi họ đã bò ra, nhưng họ không thấy dấu hiệu của một người da đỏ trưởng thành nào, và không ai từng lên đó kể từ đó."

Chúng tôi thốt lên khi nghe truyền thuyết đau thương này và ngồi dậy.

"Không thể có nhiều người ở đó," Percy phản đối. "Đỉnh núi cao bao nhiêu, Tip?"
 

"Ồ, khá lớn. Lớn đến mức tảng đá trông không cao bằng thực tế. Phần đỉnh lớn hơn phần đáy. Vách đá bị bào mòn ở độ cao vài trăm feet. Đó là một lý do khiến việc leo lên rất khó khăn."

Tôi hỏi người da đỏ đã lên được bằng cách nào, ngay từ đầu.

"Không ai biết họ lên được bằng cách nào hoặc khi nào. Một nhóm đi săn đã từng đi ngang qua và thấy có một thị trấn ở đó, và thế là hết."

Otto xoa cằm và tỏ vẻ suy tư. "Tất nhiên phải có cách nào đó để lên đó. Mọi người không thể kéo dây thừng qua một cách nào đó và kéo thang lên sao?"

Đôi mắt nhỏ của Tip sáng lên vì phấn khích. "Tôi biết một cách. Tôi và chú Bill đã bàn bạc về điều đó. Có một loại tên lửa có thể kéo dây thừng qua - những người cứu hộ sử dụng chúng - và sau đó bạn có thể kéo một chiếc thang dây và cố định nó ở phía dưới và buộc chặt bằng dây thừng ở phía bên kia. Tôi sẽ leo lên vách đá kia, và tôi đã lên kế hoạch cho mọi thứ."

Fritz hỏi anh ta mong đợi tìm thấy gì khi lên đó.

"Có thể là xương, hoặc tàn tích của thị trấn, hoặc đồ gốm, hoặc một số thần tượng của họ. Có thể có hầu hết mọi thứ ở đó. Dù sao thì, tôi muốn xem."

"Chắc chắn không có ai khác từng lên đó chứ, Tip?" Arthur hỏi.
 

"Chắc chắn rồi. Hầu như không ai từng đi xuống đó. Một số thợ săn đã từng cố gắng cắt các bậc thang trong đá, nhưng chúng không cao hơn một người đàn ông có thể với tới. Bluff toàn là đá granit đỏ, và chú Bill nghĩ đó là một tảng đá mà các sông băng để lại. Dù sao thì đó cũng là một nơi kỳ lạ. Không có gì ngoài xương rồng và sa mạc trong hàng trăm dặm, nhưng ngay dưới Bluff lại có nước tốt và rất nhiều cỏ. Đó là lý do tại sao bò rừng thường đi xuống đó."

Đột nhiên chúng tôi nghe thấy tiếng hét trên đống lửa, và nhảy lên để nhìn thấy một con chim mảnh khảnh, đen kịt đang bay về phía nam xa phía trên chúng tôi - một con sếu đầu đỏ, chúng tôi biết nó qua tiếng kêu và cái cổ dài của nó. Chúng tôi chạy đến rìa hòn đảo, hy vọng có thể nhìn thấy nó đậu xuống, nhưng nó cứ dao động về phía nam dọc theo dòng sông cho đến khi chúng tôi mất dấu nó. Những cậu bé Hassler tuyên bố rằng nhìn bầu trời thì chắc đã quá nửa đêm, vì vậy chúng tôi ném thêm củi vào đống lửa, mặc áo khoác và cuộn mình trong cát ấm. Một số người trong chúng tôi giả vờ ngủ gật, nhưng tôi nghĩ chúng tôi thực sự đang nghĩ về Tip's Bluff và những người đã tuyệt chủng. Trong rừng, những chú chim bồ câu đang gọi nhau một cách buồn thảm, và có lần chúng tôi nghe thấy tiếng chó sủa, từ xa. "Có ai đó đang đi vào vườn dưa của Tommy già," Fritz thì thầm buồn ngủ, nhưng không ai trả lời anh ta. Percy nói từ trong bóng tối.

"Này, Tip, khi anh xuống đó, anh sẽ đưa tôi đi chứ với anh không?"

"Có thể."

“Giả sử một trong số chúng tôi đánh bại anh ở đó, Tip?"

"Bất kỳ ai đến Bluff trước đều phải hứa sẽ nói cho những người còn lại biết chính xác những gì mình tìm thấy", một trong những chàng trai Hassler nhận xét, và tất cả chúng tôi đều đồng ý.

Có phần an tâm, tôi chìm vào giấc ngủ. Tôi hẳn đã mơ về một cuộc đua đến Bluff, vì tôi thức dậy trong nỗi sợ rằng những người khác đang vượt lên trước tôi và rằng tôi đang mất cơ hội. Tôi ngồi dậy trong bộ quần áo ẩm ướt và nhìn những chàng trai khác, những người nằm lăn lộn trong tư thế bất an quanh đống lửa đã tắt. Trời vẫn còn tối, nhưng bầu trời trong xanh với màu xanh lam tuyệt đẹp cuối cùng của đêm. Những ngôi sao lấp lánh như những quả cầu pha lê, và run rẩy như thể chúng chiếu qua một vùng nước trong vắt. Ngay cả khi tôi đang quan sát, chúng bắt đầu nhạt dần và bầu trời sáng lên. Ngày đến đột ngột, gần như ngay lập tức. Tôi quay lại nhìn đêm xanh một lần nữa, và nó đã biến mất. Khắp nơi, chim bắt đầu hót, và đủ loại côn trùng nhỏ bắt đầu ríu rít và nhảy nhót trong những rặng liễu. Một cơn gió thổi từ phía tây và mang theo mùi ngô chín nồng nặc. Những đứa trẻ lăn qua và lắc mình. Chúng tôi cởi đồ và lao xuống sông ngay khi mặt trời mọc trên những vách đá lộng gió.

Khi tôi trở về nhà ở Sandtown vào dịp Giáng sinh, chúng tôi trượt ván ra đảo và nói về toàn bộ dự án của Vách đá Mê hoặc, làm mới lại quyết tâm tìm ra nó.

Mặc dù đã hai mươi năm trôi qua, nhưng không ai trong chúng tôi từng leo lên Vách đá Mê hoặc. Percy Pound là một nhà môi giới chứng khoán ở Kansas City và sẽ không đi đâu nếu chiếc xe du lịch màu đỏ của anh không thể chở anh. Otto Hassler đã đi tàu hỏa và bị mất phanh chân; sau đó anh và Fritz kế thừa cha mình làm thợ may trong thị trấn.

Arthur ngồi quanh thị trấn nhỏ buồn ngủ này suốt cuộc đời - anh ấy đã mất trước khi hai mươi lăm tuổi. Lần cuối cùng tôi gặp anh ấy, khi tôi về nhà vào một trong những kỳ nghỉ đại học của mình, anh ấy đang ngồi trên một chiếc ghế hấp dưới một cây bông trong sân nhỏ phía sau một trong hai quán rượu Sandtown. Anh ấy rất luộm thuộm và tay anh ấy không vững, nhưng khi anh ấy đứng dậy, không hề xấu hổ, để chào tôi, đôi mắt anh ấy trong trẻo và ấm áp như mọi khi. Khi tôi đã nói chuyện với anh ấy trong một giờ và nghe anh ấy cười trở lại, tôi tự hỏi tại sao khi Thiên nhiên đã dành nhiều công sức như vậy cho một người đàn ông, từ đôi bàn tay đến vòm bàn chân dài của anh ấy, cô ấy lại để mất anh ấy ở Sandtown. Ông ấy nói đùa về Tip Smith's Bluff, và tuyên bố rằng ông ấy sẽ xuống đó ngay khi thời tiết mát mẻ hơn; ông ấy nghĩ rằng Grand Canyon cũng đáng để thử.

Khi tôi rời khỏi ông ấy, tôi hoàn toàn chắc chắn rằng ông ấy sẽ không bao giờ vượt qua được hàng rào ván cao và bóng râm dễ chịu của cây bông. Và thực sự, chính dưới gốc cây đó, ông ấy đã chết vào một buổi sáng mùa hè.

Tip Smith vẫn nói về việc đi New Mexico. Ông kết hôn với một cô gái nhà quê luộm thuộm, không tiết kiệm, bị trói buộc rất nhiều vào xe đẩy trẻ em, và trở nên còng lưng và tóc hoa râm vì ăn uống thất thường và ngủ không ngon. Nhưng những khó khăn tồi tệ nhất của ông giờ đã qua, và ông đã, như ông nói, đã đến với vùng nước dễ dàng. Lần cuối cùng tôi ở Sandtown, tôi đã đi bộ về nhà cùng ông vào một đêm trăng sáng, sau khi ông đã cân đối tiền bạc và đóng cửa hàng. Chúng tôi đi đường vòng và ngồi xuống bậc thềm trường học, và giữa chúng tôi, chúng tôi đã hồi sinh mối tình lãng mạn giữa tảng đá đỏ đơn độc và những người đã tuyệt chủng. Tip khăng khăng rằng ông vẫn có ý định xuống đó, nhưng ông nghĩ bây giờ ông sẽ đợi cho đến khi cậu con trai Bert của mình đủ lớn để đi cùng. Bert đã được đưa vào câu chuyện và không nghĩ gì ngoài Vách đá Mê hoặc.


THÂN TRỌNG SƠN
dịch và giới thiệu
( tháng 3 / 2025 )
 

Nguồn:

https://americanliterature.com/author/willa-cather/short-story/the-enchanted-bluff/

Trang Thân Trọng Sơn

art2all.net