|
CÁI BÁNH ÍT ĐEN
Hình của laque.vn
Chim Tu Hú gọi tình trong khóm lá. Tiếng ve sầu thong thả réo đầu mùa. Sợi tơ trời từ biển hẹn sao Tua. Bay đơn lẻ theo gió đùa vào núi. Nắng thật trong chào mùa xuân rất vội. Hương hạ nồng bối rối phấn thông vàng. Lá chợt xanh khi gió chuyển mùa sang. Trong lặng lẽ dòng Hương Giang êm sóng. Hoa Thầu Đâu tím buồn trong sương đọng. Ngọt ngào dâng sầu mộng chĩu bờ vai. Chút nhớ nhung những giọt nắng ban mai. Rất lặng lẽ bóng đổ dài lối cỏ. Ta lửng đửng nghe buồn từng hơi thở. Sương trên cành vài đám nhỏ rơi mau. Khói thuốc lá tan loãng kéo theo nhau. Từ cư xá ngóng mơ màu đá cuội. Bên gốc thông già cành hoa sim nằm luỗi. Trổ nụ đầu đời kết chuỗi tím bâng khuâng. Chất ngất trên cao chòm lá xếp thật gần. Gió cuống quýt hòa âm theo nhã nhạc. Chim Cà Lơi rộn ràng dâng tiếng hát. Gọi tình về ngào ngạt khúc thương yêu. Mây lững lơ êm ả kéo theo chiều. Hoa nở rộ trong tiếng chim tiêu liêu rộn rã. Mầm phượng đỏ mỏi mê con sóng lạ. Công viên xanh e ấp chút hương quen. Hồ Tĩnh Tâm chuyển dậy những mầm sen. Lá đồng tiền nhỏ mềm trên mặt nước. Trước khi tô lên màu xanh mướt lục hà. Cầu gỗ Hồng Cừ nhẫn nha soi bóng. Đảo Bồng Lai còn đọng chút hương xưa. Ngự Hà kiều từng viên đá nằm trơ. Lầu Tàng Thư bên bờ hồ mất dấu. Xa xưa rồi bước chân đời sáo sậu. Cánh lục bình ở đậu mấy trăm năm! Giữa hồ Mưng đàn cá diếc sùi tăm. Bong bóng nhỏ thả nằm trên mặt nước. Gió uể oải trong tàng cây ẩm ướt. Sợi tơ trời lướt thướt kéo về non. Khung trời xanh của bình minh mà mượt. Đón ngày về mây chùng bước chân hoang. Rất âm thầm giọt nắng vàng thức giấc. Nhẹ len vào làn sương trắng long lanh. Sợ lay động sẽ làm tan loãng mất. Những ngọc ngà nguyên thủy quá mong manh. Xuân mượt mà ươm nắng vàng hanh mùa hạ. Chút thân quen trong vùng trời xa lạ. Cánh én lạc loài trên đám cỏ lưa thưa. Từ quê người lòng tưởng nhớ Huế xưa. Bánh ít đen bóng láng chút dầu dừa. Nhụy đậu xanh không khô hay ướt quá. Bột nếp mịn màng quện theo mớ lá. Rất tươi xanh hấp chín xong cho vào cối giả thật vừa tay. Lá chuối hơ cắt vừa vặn vuông ngay. Lớp bột dẻo vò viên trước khi nặn, xoay rồi mới bỏ nhụy. Vo thật tròn, ngó ngon lành quá hỉ? Xửng nước sôi hấp cẩm tỉ là xong. Lấy bánh ra, để thật nguội, dặn lòng: Gói thật khéo: lá xếp, lật, vòng, vuốt ép. Ráng làm sao để trông cho thật đẹp. Xếp bày ra thấy đều rí như nhau. Khi mở ra ăn toàn đen bóng láng một màu. Cắn nửa cái, ngọt ngào hương thơm lá gai nhụy đậu. Màu hoàng kim mịn màng quý báu. Bột lá gai ẩn náu những xanh đen. Hương lá gai rất xa-lạ-thân-quen. Từ xưa cũ thoáng chút thèm đơn giản. Bánh ít đen ngày xưa không lãng mạn. Chẳng thèm chơi với các thứ ma ni. Từ nước hoa bưởi đến dầu chuối cũng bỏ đi. Mứt bí đao xin đừng kể làm chi nữa hết. Phải đoạn tuyệt: Cái thời buổi nhiễu nhương như ri thiệt là quá ngụy tặc lăng xăng. Chữ "Ít" nghĩa là răng? Có ai từng thắc mắc? "Ít" nghĩa "không nhiều" có chắc thiệt không đây? Mấy lâu nay thường mấy kẻ thày lay. Dạy làm bánh, chưng bày, và giải thích... Lẩn thẩn coi, nhưng rồi thấy đổ mệt. Giọng Bình, Tĩnh, An, Hóa bắt chước lời "Nói...y...a chét dẹt" tiếng "Huế Nay". Ngán quá những hạng này. Phát âm "Xê" lộn ra "tê" khét lẹt. Thiệt là đáng "dệ két!" quá chừng chừng! Khi chúng nghe noái hai tiếng "dầu dừa" bèn trợn mắt trừng trừng: "Quân dốt nát... Hạt lựu chưng mỡ lợn của người ta... Nếu không biết thì nên tránh cho xa đừng lộn xộn!" Ôi thôi đà quá ớn! Từ Ninh Giang Cổ Nhuế vô tới Bình Định Tam Quan! Bánh Ít Lá Gai lổm ngổm chạy đầy đàng thiên lý? Ờ, thấy cũng khá nhiều đó hỉ! Nhưng đừng xếp chung với bánh ít đen của xứ Huế người ơi! Bí quyết ngày xưa sao chẳng giữ cho đời? Nhân ngày kỵ, làm thật khéo để trước hết dâng cúng tổ tiên, sau hạ xuống mời cả làng "thời tráng miệng!" Khi không đem bày chuyện. Đòi sưu tầm cách làm bánh ít đen. Ới người "bà quen!" Cho dù người có hiền cách mấy. Cũng đừng nghe lời tầm bậy vẻ vời! Để “Trời Ơi!” làm vơi bớt hương xưa! Bánh, Chè chưa đủ ngọt hương vị chưa đủ bưa thì hãy nêm thêm một tí ti ba hột muối rang rồi nếm sẽ rất ... vừa! Nên bảo trọng và ngăn ngừa lời lũ khó bọc khăn thưa dư thừa lời kẻ tục. Ăn bánh ít đen thấy ngon, nên suy tư thêm một chút. Văn hóa ẩm thực triết lý nhân sinh. Cái bánh ít đen xưa của xứ Huế mình: Hình ảnh phủ phòng đẹp xinh dịch lý! Lạm bàn một chút hí: Màu đen là hành Thủy, là khơi đầu cho vạn vật khai sinh. Màu xanh là hành Mộc, là mầm lá cây, là sự sống dạt dào. Màu vàng là Thổ, là đất, là trung ương dưỡng nuôi vạn vật. Thổ vàng nuôi Kim trắng. Kim là thuộc phương tây, mùa thu, khô ráo, màu trắng, da lông mũi và phổi, v.v. Điển hình cho hành Kim là lớp lông trắng mịn ở mặt dưới ngọn lá gai có nhiều khí khổng để thở... Lá hình trái tim, tức là tâm, là hành Hỏa mùa hạ, mạch, nóng, phương nam, v.v. Năm thứ này có đủ trong cái bánh ít đen hình tròn "trời ôm đất" của xứ Huế. Bột nếp hấp chín quết lá gai làm áo là “Quân”. Đậu xanh hấp đánh đánh nhuyễn làm nhụy là “Thần”. Áo bọc nhụy là “Tá”. Ngọt của đường là "Sứ" đưa đi khắp nơi. Khí là dương nếu nhiều, dâng cao nên hơi "lạt" cho tí muối là âm vào sẽ kéo khí xuống để có vị "ngọt" dịu dàng. Dầu là "du", là di chuyển. Các thứ theo nhau, nhờ chút tí dầu dừa gọi là "da du" tuy cùng một mối nhưng không dính rít phiền hà! Trông gần thì lá chuối, bột bánh và nhụy đậu xanh không dính mắc với nhau. Điều này ai cũng thấy. Biết thưởng thức hay không tùy theo từng người. Ngẫm nghĩ xa hơn một chút, triết lý ẩm thực của người Việt Nam, nhất là xuất phát từ chốn cung đình, tuy không được viết ra tỉ mỉ lưu truyền hậu thế, nhưng không vì thế mà người về sau vô lễ sửa đổi rộn quăng! Bạn hiền ơi! Làm lại thử coi, chép lại cách làm bánh ít đen theo lời các Mệ. Năm 1969 chén chè hột sen bọc nhãn lồng ăn trong xưởng vẽ cạnh Đồng Xuân Lâu thiệt là ngon chi lạ. Mỗi một hột là một chuỗi trân châu! Còn bánh ít đen nên hỏi dò phân lượng. Cách lựa lá, rút gân, đãi đậu, hấp, giả, xên đường v.v? Công thức này khác với cách thường in trong sách hay bày đầy trên web. Loại bánh ít đen này sao thấy quá nhiêu khê! Cách làm răng mà lạ rứa a thê. Đem lá gai phơi khô thiệt ngụy tặc chưa tề. Kiểu người Huế? Quảng Bình? Trà Kệ? Nam, Ngãi, Bình, Phú? Hay Ninh Giang mãi tận làng Cổ Nhuế? Tô phở chín từ Bắc di cư vô Nam rồi chui tọt ra nước ngoài vui đời tái giá húng chó ngò gai vè dòn chín nạm gầu gân sách hành chần nước béo: khéo răng thiệt khéo, me hỡi là me! (*) Đọi bún bò nấu từ nồi đồng chuyển sang nồi nhôm lổn nhổn móng huyết gân thịt đen sì thỏi chả Huế lềnh bềnh đội bắp chuối rau thơm rau má ớt tương “sa tế” toàn cả hột cháy khét mặn khù: thương thiệt là thương, noại ơi là noại! (*)
Đứng bên khung cửa sổ. Lấy chiếc chìa khóa nhớ, mở
tung cánh cửa buồn. Mưa phủ kín đầu truông. Tình mong manh chớm nở. Lớp
cỏ xanh xao từ thuở hẹn hò. Hàng thông sũng nước quanh co trong hoài
niệm. Thái Cát Thân Trọng Tuấn California - Tháng 8, 2020 _______ Ghi chú
(*): Bò con gọi là bê hay me. Trâu con gọi là nghé.
Heo đen bụng õng gọi là heo nọi. |
