|
vơ hương an
VỢ VUA CŨNG LÊN CHỨC
---&&&---
Khi chế độ đa thê c̣n được chấp nhận
trong xă hội ta, việc một ông có nhiều bà là chuyện thường thấy. Bà Cả,
bà Hai, bà Ba, bà Tư, v.v.. Tôi có ông chú, em ruột ông nội, có đủ bốn
bà như thế, và trong đại gia đ́nh, bà con, con cháu đều gọi các bà theo
thứ tự đó. Dân mà c̣n được phép như thế, huống hồ là vua. Nhưng vợ vua
không phải gọi theo kiểu đó, và điều đặc biệt là vợ vua cũng có cấp bậc,
có lên chức y như hệ thống Cửu phẩm bên quan lại triều đ́nh. Mặc dầu vua
Gia Long (1802-1820) là người khai sáng ra cơ nghiệp Nhà Nguyễn, tồn tại
trong 143 năm (1802-1945), nhưng người tổ chức và định đặt pháp chế cho
triều đại này lại là vua Minh Mạng (1820-1841).
Vua Minh Mạng là người đặt ra lệ Ngũ
bất, tức năm không: không lập ḥang hậu, không lập thái tử, không cử
trạng nguyên, không phong tể tướng, không phong quốc trượng (cha vợ vua).
Kinh nghiệm qua lịch sử Trung Quốc và Việt Nam cho vua thấy rằng đấy là
năm đầu mối quyền lực, có thể tạo ra rối lọan triều đ́nh, làm hại cho sự
trường tồn của triều đại. Nếu không lập ḥang hậu th́ vợ chính của vua
gọi là ǵ? Đă có lệ Cửu giai qui định. Theo đó, các bà thuộc hậu cung
được chia làm 9 bậc:
Nhất giai Phi, Nhị giai Phi, Tam giai
Tân, Tứ giai Tân, Ngũ giai Tiếp dư, Lục giai Tiếp dư, Thất giai Quí nhân,
Bát giai Mỹ nhân, và Cửu giai Tài nhân.
Trong mỗi cấp như vậy, lại có những
thứ bậc, tên gọi khác nhau. Chẳng hạn, cũng là Nhất giai Phi, nhưng lại
có Ḥang Quí Phi, Ân Phi, Huệ Phi. Ḥang Quí Phi chính là Chinh cung
Ḥang Hậu của các triều khác.
Chỉ có bà vợ chính, được cưới hỏi
đúng nghi lễ của triều đ́nh, là được phong ngay bậc Nhất giai Phi, c̣n
các bà vợ thứ khác đều được lên chức lần lần, như trường hợp các quan
vậy.
Sau khi Kinh đô Huế thất thủ ngày
7/5/1885 (23 tháng 5 Ất Dậu), vua Hàm Nghi (1884-1885) chạy ra vùng rừng
núi Quảng B́nh-Hà Tĩnh, cầm đầu cuộc kháng chiến Cần vương. Không chiêu
dụ được nhà vua trở về, triều đ́nh Huế và người Pháp đă lập người anh
ruột của vua, con nuôi thứ hai của vua Tự Đức, là Hoàng tử Chánh Mông,
lên làm vua, tức Đồng Khánh (1885-1889). Vua cưới bà Nguyễn Thị Nhàn,
con gái thứ hai của Vĩnh Lại Quận Công Nguyễn Hữu Độ, Kinh lươc sứ Bắc
kỳ, vào tháng 2 năm 1886 và phong ngay làm Hoàng Quí Phi, tổng quản Lục
Viện trong nội cung, tức Chính cung Hoàng Hậu, cấp cao nhất; một phần,
đây là môt cuộc hôn nhân đúng nghi thức theo điễn lệ qui định, do triều
đ́nh chủ trương, lại thêm uy thế to lớn của nhà gái làm vua phải trọng
vọng để nương tựa.
Không phải vua là trai tân chưa vợ.
Thực ra, khi đang c̣n là ông Hoàng với tước Kiên Giang Quận Công, vua đă
có con trai (tức vua Khải Định sau này) với bà Dương Thị Thục từ năm
1885. Trong khi bà Nhàn một bước lên ngay tột đỉnh vinh quang th́ bà
Thục chỉ được lên chức từ từ, và không thể nào lên được tột đỉnh. Năm
1886, mặc dầu sinh được con trai trưởng cho vua nhưng xuất thân hầu
thiếp nên bà mới chỉ được phong làm Ngũ giai Tiếp dư, qua năm 1889 lên
Tứ giai Ḥa tân. Năm đó, vua Đồng Khánh mất, con trai mới 3 tuổi, ngai
vàng lọt vào tay một ḍng khác. Năm 1914, bà được vua Duy Tân
(1907-1916) phong làm Tam giai Nghi Tân trong một buổi lễ long trọng tại
phủ Phụng Hóa. Kể về thế thứ trong ḍng họ th́ vua Duy Tân gọi bà bằng
thím dâu. Đầu tháng 5 năm 1916, vua Duy Tân xuất cung để cùng hai ông Trần Cao Vân và Thái Phiên mưu cuộc binh biến lật đổ người Pháp tại Trung Kỳ, nhưng thất bại. Vua bị bắt, bị truất phế, rồi đày đi Phi châu cùng với phụ ḥang Thành Thái. Người được chọn thay thế là Phụng Hóa Công Bửu Đảo, con trai trưởng của vua Đồng Khánh năm xưa, giờ đây là một ông Ḥang 32 tuổi. Đó là vua Khải Định. Cuộc đời của hai bà mẹ bắt đầu lên hương từ đó. Bà Ḥang Quí Phi Nguyễn Thị Nhàn là mẹ đích, bà Tam giai Nghi tân Dương Thị Thục là mẹ ruột. Lúc này, giới cung đ́nh gọi bà đích là Đức Thánh Cung, và bà thứ là Đức Tiên Cung.
Đầu năm 1917, vua Khải Định tấn tôn cả hai bà mẹ lên làm Ḥang Thái Phi. Qua năm 1924, vua tấn tôn bà Thánh Cung làm Khôn Nguyên Ḥang Thái Hậu, và bà Tiên Cung làm Khôn Nghi Ḥang Thái Hậu.
Năm 1933, cháu nội của hai bà, vua Bảo Đại, (1926-1945) làm lễ tấn gia tôn hai bà lên làm Khôn Nguyên Xương Đức Thái Ḥang Thái Hậu và Khôn Nghi Xương Minh Thái Ḥang Thái Hậu.
Bà Ân Phi Hồ Thị Chỉ
Việc có con trai làm vua quả là một lợi thế vô song trong sự thăng quan tiến chức của các bà. Như đă nói, vua Khải Định lên ngôi năm 1916. Cuối năm 1917, triều đ́nh đi cưới bà Hồ Thị Chỉ, con gái của quan Thượng Thư Hồ Đắc Trung, cho vua làm chánh cung. Vua phong bà làm Nhất giai Ân Phi.
Cũng như vua cha, ngay từ khi c̣n là
ông Hoàng, vua đă có con trai từ năm 1913, với một người thiếp là bà
Ḥang Thị Cúc. Đó là Ḥang tử Vĩnh Thụy. Khi làm vua, ông phong cho bà
Cúc làm Tam giai Huệ Tân năm 1917. Qua năm 1922, khi phong cho con trai
Vĩnh Thụy làm Đông cung Thái tử, th́ mẹ của Thái tử được thăng lên làm
Nhị giai Hữu Phi, và năm sau lên Nhất giai Huệ Phi. Sau khi con trai trở
thành vua Bảo Đại vào năm 1926, bà Huệ Phi được giới cung đ́nh gọi là
đức Từ Cung; đó là cách gọi bà mẹ của một ông vua tại vị chứ chẳng phải
là một tước vị chính thức như nhiều người lầm tưởng. Trong khi đó, bà Ân
Phi Hồ Thị Chỉ tuy được tiếng chánh cung nhưng không có con, vai tṛ
ngày càng mờ nhạt, trước sau cũng chỉ được gọi là Bà Ân. Năm 1933, vua
Bảo Đại làm lễ tấn tôn mẹ ruột lên làm Đoan Huy Ḥang Thái Hậu. Đó là
thái hậu cuối cùng của triều Nguyễn.
Đoan Huy Ḥang Thái Hậu
Đến đây, sẽ có bạn đọc cắc cớ hỏi
rằng: vậy triều Nguyễn không có hoàng hậu sao? Thưa có chứ. Luật nào mà
chẳng có ngọai lệ và ngọai lệ này lại xảy ra ở triều đại đầu tiên và
cuối cùng.
Vua Gia Long và vua Bảo Đại là hai
vua đă lập ḥang hậu, trong đó, vua Bảo Đại đă phong ngay cho người vợ
mới cưới, bà Jeanne Marie-Thérèse Nguyễn Hữu Hào Thị Lan, làm Nam Phương
Ḥang Hậu, nhưng vua Gia Long th́ không, chỉ cho vợ lên chức từ từ, v́
chính vua cũng lên chức từ từ! Năm 1778 – sau khi chú là Định Vương Nguyễn Phúc Thuần và anh là Tân Chính Vương Nguyễn Phúc Dương đều bị Tây Sơn sát hại -- Nguyễn Phúc Ánh, mới 17 tuổi, được các tướng tôn lên làm Đại Nguyên Soái Nhiếp Quốc Chính, cầm đầu lực lượng của họ Nguyễn chống lại Tây Sơn. Qua năm 18 tuổi, đại nguyên soái cưới con gái nhà họ Tống làm vợ.
Năm 1780, Nguyễn Phúc Ánh xưng Vương, tục gọi là Nguyễn Vương và phong cho bà họ Tống làm Nguyên Phi. Sau 24 năm kiên tŕ chiến đấu gian khổ, thoát hiểm nhiều lần, có khi phải chạy sang Xiêm tá túc, Nguyễn Vương đă diệt được Nhà Tây Sơn và thống nhất Đại Việt từ Nam chí Bắc năm 1802.
Ngày 31/5/1802, tuy chưa chính thức
lên ngôi ḥang đế, nhưng Nguyễn Vương đă long trọng làm lễ tại Huế, đặt
niên hiệu là Gia Long, khai sáng một triều đại mới, lấy Phú Xuân làm
Kinh đô. Qua năm 1803, vua phong bà Nguyên Phi làm Chánh Vương Hậu. Măi
đến năm 1806 vua Gia Long mới chính thức lên ngôi ḥang đế tại điện Thái
Ḥa, và hai tháng sau phong cho Vương hậu họ Tống làm Ḥang Hậu. Đó
chính là Thừa Thiên Cao Ḥang Hậu, thân mẫu của Ḥang tử Cảnh.
Khi nói về con đường danh vọng của
nam giới ngày xưa, người ta thuờng dùng hai chữ họan lộ. Đă dấn thân vào
con đường danh vọng th́ ai cũng mong cho hoạn lộ hanh thông, mau được
thăng quan tiến chức. Xem ra các bà vợ vua có khác chi, không ṭng phu
th́ cũng ṭng tử.
|
