TIÊU DAO BẢO CỰ

PHẦN III

TỰ DO VÀ MẤT TỰ DO

Chương 12 đến 17

12*  Gọng kềm bắt đầu siết chặt.

Hôm nay là một ngày đáng nhớ lâu.

Sáng nay Đan Tâm chỉ có hai tiết dạy cuối buổi, như thường lệ tôi chở Đan Tâm đến trường. Vừa ra khỏi hẻm, lập tức có hai người đi honda bám theo. Đến ngã tư gần trường, tôi dừng lại cho Đan Tâm vào mua mấy ký gạo để tôi chở về vì nhà mới hết. Hai người đi theo dừng lại cạnh tôi để theo dõi. Tôi biết ngay họ là công an vì ở xe của một người tôi thấy có cuốn sổ tay ngoài bìa có in chữ "An ninh nhân dân". Việc công an theo dõi đối với tôi nào có lạ gì nên tôi không chú ý lắm. Mua gạo xong, Đan Tâm đi bộ vào trường và tôi quay về.

Hôm nay tôi định làm vườn nên không đi đón Đan Tâm nhưng khoảng gần trưa , cô hàng xóm đứng bên hàng rào gọi tôi bảo Đan Tâm gọi điện thoại cho cô nhờ nhắn tôi ra đón. Cô còn nói thêm là có một người vào nhà tự  giới thiệu là công an, yêu cầu không được để cho chúng tôi gọi nhờ điện thoại. Nếu ai có gọi nhắn gì cũng chỉ nói lại thôi chứ không được cho chúng tôi trực tiếp nghe, không chấp hành công an sẽ cắt điện thoại nhà cô. Từ khi chúng tôi bị cắt điện thoại, thỉnh thoảng khi Đan Tâm đi đâu có việc cần thiết lắm mới gọi điện cho nhà hàng xóm nhờ nhắn lại tôi. Tôi vào nhà thay quần áo lấy xe vừa chạy ra đầu hẻm thì Đan Tâm đã đi xe ôm về. Tôi rất ngạc nhiên.

Vào nhà, Đan Tâm kể cho tôi nghe chuyện mới xảy ra với vẻ rất tức giận. Đan Tâm dạy học xong, ra  cổng trường không thấy tôi đón, Đan Tâm đã thấy lo. Chờ một lúc không thấy tôi, Đan Tâm vào một cửa hàng một người quen nhờ gọi điện thoại cho cô hàng xóm nhắn tôi ra đón, sau đó đi mua một ít thức ăn. Khoảng mười phút sau vẫn chưa thấy tôi ra, Đan Tâm càng lo ngại tôi gặp rắc rối với công an vì lúc tôi chở Đan Tâm đi, Đan Tâm cũng biết có hai người theo dõi, vì vậy Đan Tâm trở lại cửa hàng người quen nhờ gọi điện thoại lần nữa. Lần này vừa nhắc máy lên, một người từ ngoài xộc vào chặn ngay tay Đan Tam lại và nói lạnh lùng: "Chị không được gọi ." Đan Tâm và mấy người bán hàng đều sửng sờ ngạc nhiên. Đan Tâm hỏi: "Anh là ai, quyền gì cấm tôi?" Anh ta  lật áo khoác để lộ chiếc thẻ công an và nói: "Tôi là công an. Tôi được lệnh không cho phép chị gọi điện thoại." Quá bất ngờ và bối rối, lại ngay ngoài chợ nên Đan Tâm đành cám ơn và chào chủ cửa hàng bước ra gọi xe ôm về nhà.

Trên đường về, Đan Tâm bảo người lái xe ôm ghé vào nhà một người quen ở bên đường để lấy chục trứng gà ta đã dặn trước, người chặn không cho Đan Tâm gọi điện thoại cũng vào đứng sát bên cạnh để theo dõi. Đan Tâm tức quá quạt cho anh một hồi, nói anh ta đã xâm phạm  quyền tự do cá nhân của người dân. Anh ta chỉ trả lời là làm theo lệnh mà thôi. Kể cho tôi nghe xong, Đan Tâm nói thêm: "Lúc bị chặn không cho gọi điện thoại, em uất ức và xấu hổ quá. Mấy người ở đó đều nhìn em và em cứ tưởng như mình phạm tội gì. Sao họ quá quắt thế. Người chặn em là một trong hai người theo dõi mình lúc sáng. Hiện họ đang đứng trước quán đầu hẻm."

Tôi cũng cảm thấy nóng mặt. Ai có quyền làm như thế? Sau vài phút suy tính, tôi quyết định ra quán gặp họ, Đan Tâm cũng đi theo. Hai người theo dõi đang đứng nói chuyện với vợ chồng chủ quán. Tôi cố giữ bình tĩnh hỏi họ: "Có phải các anh vừa chặn không cho vợ tôi gọi điện thoại ngoài ngã tư không?" Một người đáp: "Phải". Tôi hỏi tiếp: "Các anh là ai?" Họ trả lời: "Chúng tôi là công an" và vạch áo khoác cho tôi xem thẻ  họ đeo trên ngực áo trong. Người đã  chặn không cho Đan Tâm gọi điện thoại còn rất trẻ, chắc khoảng trên dưới hai mươi lăm tuổi, tên M. Người kia lớn tuổi hơn, khoảng bốn mươi, hơi gầy, tên N.

Cuộc đấu khẩu giữa tôi và họ bắt đầu, tôi nói càng lúc càng lớn tiếng, gần như quát lên làm nhiều người ở các nhà và quán quanh đó đều đổ ra nhìn.

- Các anh đeo thẻ nhưng cũng chưa chắc là công an. Dù là công an các anh cũng không có quyền làm như vậy.

- Chúng tôi làm theo lệnh.

- Lệnh của ai? Quyết định, giấy tờ đâu?

- Lệnh miệng. Không có giấy tơ.

-  Các anh  có biết làm như thế là xâm phạm quyền tự do của công dân không? Luật pháp đã quy định trước khi bị tòa xét xử tuyên án, bị cáo còn được coi là vô tội, huống chi người bình thường.

- Chúng tôi có lý do để làm việc này.

- Lý do gì? Chúng tôi đang là người dân bình thường, có đủ mọi quyền công dân. Các anh làm như vậy là thô bạo, vi phạm pháp luật.

Trong khi tranh cãi càng lúc càng căng thẳng, M đi ra xa để gọi máy bộ đàm, chắc là báo cáo cho trung tâm. N tiếp tục đối  đáp với tôi. Tôi tấn công dồn dập, N lúng túng rồi nói:

-  Anh không phải là người dân bình thường. Anh là đối tượng đang bị theo dõi vì hành vi có hại cho an ninh quốc gia.

Tôi thật bất ngờ khi anh ta nói câu này và cảm thấy tức giận thật sự. Tôi quát lên:

-  Đối tượng gì? Ai cho phép anh nói đối tượng này đối tượng nọ đối với tôi. Đó là chuyện các anh nói với nhau trong cơ quan công an. Công an đánh gía thế nào mặc các anh nhưng cho đến bây giờ tôi vẫn là một người dân vô tội. Các anh không có quyền gì hết. Anh hiểu chưa? Các anh không có quyền.

Một người thứ ba chạy xe đến dừng trước quán theo dõi. Chắc là người do M gọi đến. Đấu khẩu thêm một lúc, cũng quanh quẩn những ý trên, tôi cảm thấy dịu dần và hiểu công an đang bắt đầu một chiến dịch mới đối với tôi và những người này chỉ làm theo lệnh trên.

Tôi dịu giọng nói với N:

 -  Xin lỗi tôi đã to tiếng vì hơi nóng. Nhưng anh thử nghĩ xem, làm như vậy chúng tôi đã bị xúc phạm như thế nào. Chúng tôi vẫn là người tự do chứ có phải tội phạm đâu.

N cũng dịu ngay:

- Anh thông cảm. Chúng em cũng là lính làm theo lệnh trên thôi. Vừa rồi, M còn trẻ, chưa có kinh nghiệm, xử sự hơi quá, anh chị bỏ qua đi.

Tôi nói trước khi quay vào:

-   Tôi không có gì phải sợ và phải dấu diếm. Các anh muốn tìm hiểu gì cứ việc vào nhà tôi nói chuyện, tôi sẵn sàng tiếp. Các anh không nên có những hành động thô bạo xâm phạm quyền tự do cá nhân của chúng tôi.

Sau đó chúng tôi vào nhà. Chúng tôi suy đoán công an đang áp dụng biện pháp bao vây, ngăn chặn và giám sát chặt chẽ hơn đối với tôi. Có thể do cuộc họp mặt mừng sinh nhật Hà Sĩ Phu đã làm họ tức giận và đánh gía chúng tôi có ý đồ tập hợp lực lượng để làm gì đó mà họ rất ngại, mặc dù buổi kỷ niệm sinh nhật Hà Sĩ Phu hoàn toàn không có nội dung chính trị.

Buổi chiều  chúng tôi quyết định ra phố để thăm dò tình hình của Hà Sĩ Phu và Bùi Minh Quốc. Chúng tôi đến cửa hàng của Hiền Thục - vợ Quốc, để hỏi thăm trước. Có hai người khác, chắc là công an đổi ca, theo dõi chúng tôi ngay từ đầu hẻm.

Đến trước cửa hàng của Thục, Đan Tâm vào nói chuyện, tôi ngồi trên xe đợi. Hai người theo dõi dừng bên kia đường nhìn sang. Tình cờ, người cháu của Hà Sĩ Phu đi tới, gặp tôi đứng lại nói chuyện. Tôi hỏi thăm ngay. Cậu ta cho biết từ sáng  sớm nhà Hà Sĩ Phu cũng bị bao vây. Hai công an vào hẳn trong quán chị Thanh Biên ngồi. Họ nói thẳng với vợ chồng Hà Sĩ Phu là hai người đang bị giám sát. Họ không cấm hai người đi lại nhưng khi đi  sẽ bị theo dõi và công an sẽ giám sát chặt chẽ người vào ra nhà Hà Sĩ Phu. Khoảng tám giờ sáng, Bùi Minh Quốc đến nhưng hai công an chặn lại không cho vào . Quốc yêu cầu cho biết lý do và cho xem lệnh nhưng họ từ chối. Quốc yêu cầu lập biên bản nhưng họ không làm. Cuối cùng Quốc đành phải ra về, khong nói chuyện được với Hà Sĩ Phu. Tôi cũng thông báo vắn tắt tình hình của tôi cho người cháu của Hà Sĩ Phu biết để cậu ta về nói lại, xong cậu ta chào tôi bỏ đi ngay vì thấy hai công an tiến lại gần.

Đan Tâm nói chuyện với Hiền Thục xong trở ra và tôi chở Đan Tâm về nhà luôn, không đến Hà Sĩ Phu như dự định vì chúng tôi đã biết tình hình và chắc chắn khi đến sẽ bị ngăn cản. Thục cũng kể cho Đan Tâm những việc xảy ra như người cháu của Hà Sĩ Phu đã kể với tôi và cho biết công an cũng theo dõi Quốc như đối với tôi và Hà Sĩ Phu. Dù sao ngay trong ngày đầu tiên này chúng tôi cũng đã biết tình hình của nhau. Điều đáng tiếc là sau buổi kỷ niệm sinh nhật Hà Sĩ Phu, ba chúng tôi đã cảm thấy tình hình sắp căng thẳng, dự định gặp nhau để hội ý về cách phản ứng khi tình hình xấu xảy ra nhưng chúng tôi chưa làm được. Từ đây về sau chắc chúng tôi càng khó gặp nhau.

Chiều ngày hôm sau, khoảng bốn giờ tôi nghe tiếng chó sủa và tiếng ồn ào ngoài cổng . Tôi và Đan Tâm ra xem. Người đưa thư đang nói chuyện gì đó với công an M. Tôi hỏi, bưu tá nói anh ta đến đưa thư và báo như thường lệ nhưng có người xưng là công an chặn không cho, anh ta cũng ngạc nhiên. Lần này lại có một thư bảo đảm gởi cho tôi đáng lý tôi phải ký nhận. Tôi bảo anh ta đưa cho xem phong thư. Đó là một phong thư màu vàng ghi người gởi là ai tôi không biết nhưng qua tem dán trên phong bì  và dấu bưu điện là thư bảo đảm từ Đức đến. Tôi nói với bưu tá nếu anh ta không đưa tôi nhận thư, anh ta phải chịu trách nhiệm vì không làm tròn nhiệm vụ. Trong trường hợp do sức ép anh ta không dám đưa, anh phải mang thư này về giao lại cho lãnh đạo bưu điện và chúng tôi sẽ khiếu nại sau, bưu tá đồng ý.

Trong khi tôi nói chuyện với bưu tá, M ra nói gì với N và sau đó N cũng vào. N nói  công an có lệnh chặn thư từ của tôi và chỉ cho nhận báo. Đây là báo trong nước tôi đặt mua thường xuyên ở bưu điện. Bưu tá nói ban đầu M còn chặn không cho đưa cả báo. Tôi phản ứng với hai công an này và cuộc đấu khẩu lại nổ ra.Tôi thực sự tức giận và nhớ lại chuyện Nguyễn Hộ bị bao vây ngăn chặn ở Sài Gòn, có lẽ họ đang áp dụng biện pháp đó đối với tôi. Tôi nói: "Công an làm kiểu này chẳng khác gì bọn xã hội đen vì thực ra tôi cũng không biết các anh có phải là công an hay không. Tôi sẽ kiện các anh vì hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm quyền tự do công dân."

Bưu tá có vẻ sợ nên bỏ đi. Tôi dặn  theo  anh ta phải mang lá thư của tôi về bưu điện. Chúng tôi cũng bỏ vào nhà vì tranh cãi với hai công an này chẳng ích gì. Họ tỏ ra kiên quyết làm theo lệnh trên.

Vào nhà chúng tôi bàn bạc và dù đã hơi trễ, gần năm giờ chiều, chúng tôi quyết định lập tức lên bưu điện khiếu nại. Chúng tôi thay quần áo lấy xe đi ngay. Không phải M và N mà hai  người khác không biết từ đâu bám theo chúng tôi. Đến trước sân bưu điện, tôi vừa dựng xe thì bưu tá phát thư đường nhà tôi cũng vừa đến. Tôi hỏi anh ta có mang thư của tôi về không, anh ta bảo lúc đi ra đầu hẻm, hai công an chặn lại buộc anh ta phải giao thư cho họ và họ ký nhận. Anh ta không dám chống lại công an nên đành để cho họ lấy thư. Tôi phản đối việc đó, cho rằng bưu tá đã làm sai và phải chịu trách nhiệm. Lúc này nhiều bưu tá khác cũng lần lượt trở về bưu điện cuối buổi làm việc. Họ xúm lại hỏi và bình luận rôm rả.  Có người nói công an cũng không có quyền lấy thư người khác và bưu tá cho công an nhận thư là ngu. Họ bảo tôi cứ vào khiếu nại với lãnh đạo bưu điện. Nhiều người tụ tập làm ầm ĩ trước sân bưu điện ngay bên đường phố. Tôi thấy hai công an theo tôi đang gọi máy bộ đàm.

Tôi vào trong nói với một nhân viên bưu điện ngồi ở quầy yêu cầu gặp lãnh đạo có việc gấp quan trọng. Lúc này đã muộn, hơn năm giờ ba mươi chiều, cô ta nói có lẽ cán bộ lãnh đạo đã về nhưng tôi có thể gặp người thường trực. Tôi đồng ý. Cô ta vào báo và lát sau một bà khá lớn tuổi được giới thiệu là thường trực mời tôi vào một  phòng nhỏ để nói chuyện. Tôi mới trình bày sơ qua thì cô nhân viên vào báo là bà phó giám đốc vẫn còn đây và mời tôi lên lầu làm việc. Tôi đi ra đã thấy có thêm hai công an mặc sắc phục đang đứng gần Đan Tâm. Tôi bảo Đan Tâm đợi và đi theo cô nhân viên lên lầu. M từ đâu xuất hiện cũng đi theo.

Hai bà tiếp tôi tự giới thiệu đều là phó giám đốc Công ty Bưu chính và Phát hành báo chí. Tôi trình bày sự việc. M xen vào tự giới thiệu, xuất trình thẻ công an và nói Công ty cần thiết xin làm việc với lãnh đạo công an. Tôi khẳng định hiến pháp và nhiều văn bản pháp luật đã bảo đảm quyền tự do bí mật thư tín của  người công dân, công an làm như thế là vi phạm nghiêm trọng và bưu điện phải làm rõ việc này theo đúng chức năng của mình. Hai bà phó giám đốc cho biết đã nghe bưu tá báo cáo sự việc và đồng ý rằng trên nguyên tắc, công an không có quyền làm như thế. Tuy nhiên vì không rõ nội vụ nên Công ty sẽ làm văn bản yêu cầu công an giải thích và sẽ trả lời tôi sau. Tôi nói tôi đã đến đây để trực tiếp khiếu nại, vì gấp nên tôi không làm văn bản được, nhưng tôi yêu cầu sau khi làm việc với công an, Công ty phải chính thức trả lời tôi bằng văn bản. Hai bà phó giám đốc đồng ý. Tôi chào họ ra về.

Xuống lầu, tôi thấy Đan Tâm đứng đợi có vẻ hoảng sợ. Tôi chở Đan Tâm về. Đan Tâm kể khi mới tới, Đan Tâm  nhìn  thấy M lên lầu với tôi nên Đan Tâm vội tới quầy gọi điện thoại cho hai con, nhưng gọi không được, Đan Tâm lo quá.  Đúng lúc đó thấy  thêm mấy công an mặc sắc phục tăng cường tới canh và mấy công an khác nữa gọi máy bộ đàm liên tục làm Đan Tâm càng lo  tưởng họ đến bắt tôi luôn. Tôi nói Đan Tâm yên tâm vì mình làm công khai theo pháp luật, cần gì phải sợ. Tuy nhiên qua vụ này, tôi thấy rõ guồng máy của công an đã chuyển động mạnh, siết chặt hơn, bất chấp luật pháp và họ có thể làm mọi chuyện khi họ cho là cần thiết.

Trong suốt một tuần lễ sau đó, chúng tôi ít đi đâu trừ vài lần ra phố mua sắm các thứ cần thiết vì công an giám sát quá chặt chẽ. Chính N, cấp bậc đại úy, tổ trưởng tổ công an chốt trước hẻm nhà tôi, thừa nhận ít nhất có mười người trực tiếp theo dõi giám sát tôi, chưa kể số trinh sát ngoại vi. Tổ trước nhà tôi có sáu người, chia làm ba ca, chúng tôi biết rõ tên từng người. Ca một có M và N, ca hai có O và P, ca ba có Q và R. Tất cả đều là sĩ quan cấp úy. Họ thay ca trực suốt ngày đêm, ban đêm mắc võng ngủ ngay trong quán. Đây là tổ trực tiếp, thường xuyên liên lạc với một tổ ngoại tuyến  ở đâu đó trên đường trước nhà tôi. Khi chúng tôi đi đâu, vừa ra khỏi hẻm, tổ trực tiếp điện báo, lập tức có hai người trong tổ ngoại tuyến bám theo ngay. Chúng tôi không đến Bùi Minh Quốc và Hà Sĩ Phu được, bạn bè người quen khác cũng tránh đến thăm vì sợ công an sẽ làm phiền họ và công an ở trước hẻm chặn không cho ai vào nhà tôi cả.

Công an cố tình công khai giám sát chúng tôi. Họ chạy xe theo chúng tôi với khoảng cách gần. Khi tôi dừng xe, họ đậu sát ngay bên cạnh. Tôi đi bộ họ xuống xe đi theo. Cả Đan Tâm cũng bị họ theo dõi giám sát chặt chẽ không kém. Hàng ngày Đan Tâm vào chợ mua thức ăn họ cũng theo bén gót, đứng ngay bên cạnh để xem Đan Tâm có làm gì khác lạ không. Họ chú ý cả lúc Đan Tâm lấy tiền ra trả. Họ thắc mắc cả việc tại sao Đan Tâm lại để tiền trong một phong bì mà không để trong ví. Lúc nào cũng có hai công an lảng vảng trước cổng trường. Các chủ cửa hàng ở khu chợ trước trường Đan Tâm thường đến mua sắm đều bị công an răn đe cấm không cho Đan Tâm gọi điện thoại. Trong trường, Đan Tâm để ý thấy khi coi học sinh thi học kỳ, [lúc này là lúc đang thi học kỳ cuối năm học] buổi đầu Đan Tâm được phân công coi  chung với một  giáo viên đã ghi tên trên lịch, nhưng sau đó đổi người khác là đảng viên trong chi bộ của trường. Các buổi sau, Đan Tâm đều được phân công coi chung với các giáo viên là đảng viên, là chủ tịch công đoàn hay đối tượng đảng. Đan Tâm bực bội không sao chịu nổi.

Thời gian này N,  tổ trưởng tổ giám sát trước nhà tôi, áp dụng phương thức tiếp cận để tìm hiểu và tôi không né tránh. Hôm đầu tiên va chạm với anh ta, tôi có nói nếu cần tìm hiểu gì cứ vào nhà nói chuyện, tôi sẵn sàng tiếp. Sau đó vài hôm, Đan Tâm đi nhà thờ về một mình, N chặn Đan Tâm lại nhắc lại chuyện đó và nói "chị cho em vào thăm anh và cũng để xin lỗi chuyện va chạm hôm trước". Đan Tâm trả lời bảo để vào hỏi ý kiến tôi đã. Tôi đồng ý. Đan Tâm ra nói lại và N vào ngay.

N khoảng bốn mươi tuổi, cao, hơi gầy, khá đẹp trai, đôi mắt có lông mi dài, hơi giống một tài tử Hàn Quốc trong một bộ phim chúng tôi mới xem. N nói chuyện cởi mở và tỏ ra thân tình. N hỏi tôi có uống rượu không để lúc nào anh ta  mang rượu và đồ nhắm xuống nhậu chơi. Tôi nói tôi chỉ uống café. Anh ta đề nghị uống café và tôi sẵn sàng  mời anh ta một tách.

Chúng tôi nói đủ thứ chuyện và khi đề cập đến những vấn đề chính trị gai góc thì N né tránh không tranh cãi. Anh ta tỏ ra tôn trọng tôi, gọi tôi là "tiền bối cách mạng"và biết rõ quá trình hoạt động của tôi. N cũng tự nói nhiều về mình. Anh ta khoe đã qua đào tạo các lớp trung cấp, đại học công an và nhiều khóa nghiệp vụ, công tác trong ngành hơn hai mươi năm. Vợ anh ta có bằng đại học ngoại ngữ đang làm ở một khách sạn chuyên tiếp khách nước ngoài. Hai vợ chồng có một con còn nhỏ. Anh ta đang dự định xin chuyển ngành. Anh ta không nói rõ nhưng qua nhiều chuyện trao đổi, tôi hiểu rõ có lẽ ở lâu trong ngành nhưng không thăng tiến nên muốn chuyển.

N nói anh ta chỉ làm theo lệnh, ngoài nhiệm vụ ra, giữa chúng tôi và anh ta nên đối  xử với nhau như giữa người và người, anh ta nhỏ tuổi hơn nên chúng tôi có thể xem anh ta như em. N nói chuyện nhiều và có vẻ thật lòng nhưng Đan Tâm nhắc tôi nên cảnh giác. Tôi bảo Đan Tâm tôi thấy anh ta có vẻ dễ thương và tôi chẳng sợ gì  khi nói chuyện với anh ta cả. Anh ta tìm hiểu tôi thì tôi cũng làm ngược lại và tôi không dễ dàng gì bị khai thác. Có lần anh ta nói nửa đùa nửa thật:  "Trời mưa gió đứng ngoài quán cũng khổ, chi bằng vào đây vừa được uống café ấm cúng, nói chuyện vui vẻ, vừa tiếp cận được đối tượng". Tôi nói ngay tôi chẳng sợ ai tiếp cận.

Một buổi chiều trời sắp mưa thì N vào. Chúng tôi ngồi nói chuyện ở chiếc ghế trước hàng hiên. Anh ta hỏi tôi có ai mới đến thăm tôi không. Tôi bảo không. Trời bắt đầu mưa lắc rắc, tôi mời anh ta vào nhà nhưng anh ta bảo ngồi ngoài này một chút rồi đi ngay.

Nói thế nhưng N ngồi lại khá lâu. Mắt anh ta đỏ ngầu, miệng sặc mùi rượu và cách nói như một người say thật sự. N lảm nhảm mãi một câu: "Em buồn quá anh chị ơi. Em muốn có người tâm sự. Em không biết nói chuyện cùng ai. Em khổ tâm lắm." Tôi hỏi buồn chuyện gì nhưng N không chịu trả lời ngay, cứ lảm nhảm câu đó.

Trời đổ mưa lớn. Tôi bảo N vào nhà, anh ta định bỏ đi nhưng rồi nghe theo. Anh ta vẫn tiếp tục điệp khúc của mình rồi chợt thố lộ: "Anh chị biết không. Suốt đêm qua em không ngủ vì cãi nhau với vợ. Từ ngày nhận nhiệm  giám sát anh chị, ban đêm em ít khi về nhà nên vợ em ghen, tưởng là em đi bồ bịch gì. Em đã giải thích là phải theo dõi giám sát một đối tượng quan trọng nhưng vợ em không tin, bảo làm gì có nhân vật nào ghê gớm như thế. Chúng em thỉnh thoảng vẫn cãi nhau nhưng lần này rất nghiêm trọng vì giải thích gì vợ em cũng không tin. Mà anh chị biết quá rõ em đang làm gì. Phải chuyện bồ bịch thì cũng cam, đằng này mưa gió nằm võng ngoài quán lạnh thấy mẹ và muỗi cắn không ngủ được. Em sút mất mấy ký rồi đấy." Đang kể N bỗng to tiếng như tức giận: " Anh chị ở xó vườn này không hiểu được đâu. Chuyện đời phức tạp lắm. Em chán lắm rồi. Em uống rượu suốt từ sáng đến giờ."

Tôi thấy N có vẻ say thật nên bảo Đan Tâm đi pha cho anh ta một ly nước chanh để uống gĩa rượu. Đan Tâm qua phòng bên cạnh, nơi vừa là phòng ngủ, vừa là phòng ăn và là nơi sinh hoạt chính hằng ngày của chúng tôi để pha nước chanh. N lảo đảo đứng lên chạy theo bảo "Thôi chị, em không uống đâu." Rồi quay lại ghế ngồi. Lát sau Đan Tâm mang nước chanh ra, N ban đầu từ chối nhưng tôi ép anh ta cũng uống. Uống xong, N có vẻ tỉnh táo hơn. Chúng tôi tiếp tục nói chuyện đời một lúc rồi N cáo từ. Trời vẫn mưa lớn nên tôi cho anh ta mượn chiếc dù. Trước khi đi N còn hỏi lại có ai mới vào thăm không, tôi vẫn nói không có ai và không hiểu tại sao anh ta lại hỏi chuyện đó.

N đi rồi, Đan Tâm nói với tôi: "Coi chừng anh ta giả say để vào kiểm tra nhà mình đó. Anh ta từng khoe là đã tốt nghiệp khóa tình báo mà. Lúc nãy anh ta chạy theo em vào phòng ngủ là để xem có ai trong đó không." Tôi nghĩ chuyện N buồn và uống rượu vì cãi nhau với vợ là có thật nhưng anh ta cũng có ý kiểm tra xem nhà tôi có người lạ không và điều này hơi khó hiểu.

Khoảng mười lăm phút sau, nghi vấn này được giải tỏa.  N và một công an khác đội mưa vào đập cửa nhà tôi. N nói ngay: " Em hỏi thật anh chị nghe. Vừa rồi có ai lạ vào nhà anh chị không? Anh chị trả lời thật đi." Tôi vẫn nói không. N tỏ ra bực bội : " Thế thì vô lý quá. Trung tâm báo cho em biết  là có người vào.  Nếu có mà em không báo cáo, Trung tâm sẽ cho là em bao che cho anh chị. Anh chị biết không, ngoài tụi em ra còn có bộ phận khác theo dõi nữa. Người ta nói rõ đó là một người đàn bà, hơi lùn."

Lúc đó tôi mới sực nhớ ra: "Hồi trưa phải không? À thì ra đó là cô hàng xóm. Cô ta sang mượn cái siêu sắc thuốc rồi về ngay. Cô ta đâu phải là người lạ." N thở phào có vẻ nhẹ nhõm: "Vậy thì được rồi. Nếu không tụi em phải chịu trách nhiệm phiền lắm." N cám ơn và hai công an lại kéo nhau đi dưới trời mưa. Chúng tôi thấy họ quả thật vất vả vì chúng tôi.

Hơn một tuần qua đúng là không có ai lạ vào nhà tôi cả. Nếu có chắc họ cũng đã bị chặn lại từ ngoài cổng mà chúng tôi không biết. Chỉ có lần một cậu thanh niên nhà nuôi bò sữa ở trong xóm vào xin cắt cỏ trong vườn nhà tôi. Cậu ta kể cũng bị công an chặn lại, nói cho cậu ta biết tôi là kẻ phản động, viết báo chống chế độ, cần phải cô lập, không được quan hệ. Cậu ta bảo tôi là trí thức, nhà văn, nhà báo viết gì là quyền của tôi, cậu ta không biết, cậu ta chỉ vào cắt cỏ thôi. Công an đã để cho cậu ta vào sau khi răn đe thêm một hồi.

Rõ ràng đây là một chiến dịch bao vây, ngăn chặn, cô lập, bôi nhọ, theo dõi và giám sát chặt chẽ, một kiểu quản chế không tuyên bố bằng  cách vận dụng sức mạnh của bộ máy trấn áp. Tôi khó lòng phản ứng gì trước tình hình này nên tạm thời "án binh bất động" . Tôi đoán Bùi Minh Quốc, Hà Sĩ Phu chắc cũng nghĩ và làm như thế.

Mười ngày sau khi bị bao vây, đến hôm chủ nhật, Đan Tâm định đi xuống huyện để thăm mẹ và các em dưới đó. Đây là một việc rất phức tạp và tế nhị mà chúng tôi suy tính mãi. Đáng lý theo dự định từ lâu, Đan Tâm đã đi từ chủ nhật tuần trước nhưng đột nhiên xảy ra chuyện bao vây ngăn chặn  nên chúng tôi bàn nhau hoãn lại một tuần xem tình hình ra sao. Đan Tâm cần đi vì phải mang tiền và thư của anh em bên Mỹ gởi về cho mẹ và các em. Chúng tôi không rõ khi Đan Tâm đi công an có ngăn chặn không và suy tính xem lúc đó chúng tôi phải phản ứng ra sao. Dứt khoát khi Đan Tâm đi, thế nào công an cũng biết và chúng tôi chẳng việc gì phải lén lút. Tuy nhiên phải tính cách nào để khỏi lỡ việc. Tôi quyết định trao đổi với N để thăm dò.

Mấy hôm trước trong một lần vào nhà tôi, tôi có nói cho anh ta biết việc Đan Tâm dự định đi huyện và phân tích: Đáng lý chúng tôi không cần nói với anh việc này vì đây vẫn là quyền của chúng tôi. Tuy nhiên tôi muốn tránh trường hợp khó xử cho cả các anh lẫn chúng tôi. Gỉa dụ khi Đan Tâm ra bến xe mà các anh chặn lại, dứt khoát chúng tôi phản ứng mạnh. Như thế sẽ xảy ra một chuyện ầm ĩ ở bến xe đông người mà chắc các anh lẫn chúng tôi đều không muốn. Như thế ta xem thử có cách nào tốt hơn không.

N suy  nghĩ một lúc rồi nói : "Đúng là không nên để xảy ra chuyện ầm ĩ ở chỗ đông người. Hay là thế này. Để em đi theo chị và chị sẽ giới thiệu em là em họ hay là bạn gì đó của  anh, em đến thăm cho biết gia đình chị luôn."

Chúng tôi không tán thành giải pháp này vì như thế chúng tôi tự tước mất quyền tự do của mình, đồng tình để công an giám sát, dù thực ra chuyện Đan Tâm về thăm gia đình chẳng có gì bí mật . N tỏ ra thành thật khi muốn vừa làm được nhiệm vụ vừa không gây thương tổn cho chúng tôi. Trao đổi một lúc , cuối cùng N nói : "Thôi để em suy nghĩ thêm và xin ý kiến cấp trên. Chắc công việc sẽ được giải quyết tốt đẹp thôi, không có vấn đề  gì đâu. Khi nào chị đi báo  cho em một tiếng là được."

Sau khi bàn với N xong, chúng tôi quyết định là chủ nhật này Đan Tâm sẽ đi, không chấp nhận cho người của công an đi theo, họ muốn theo dõi sao mặc họ và nếu họ ngăn chặn chúng tôi sẽ phản ứng mạnh.

8 giờ sáng Đan Tâm đi, đến tối mịt mới về và bất chấp mệt nhọc, Đan Tâm kể ngay cho tôi mọi việc xảy ra.

Từ nhà Đan Tâm ra đường, đang đợi  kêu xe ôm thì N đến hỏi:  "Chị đi đâu để em bảo M chở chị đi".  Đan Tâm ngần ngừ: " Bộ muốn theo dõi  hả? " N cười : "Đằng nào tụi em cũng phải đi theo chị mà. Chị kêu xe ôm chi cho mất công." Đan Tâm hỏi tiếp: " Có đi theo tôi xuống  huyện không?" N nói: " Làm gì có. Tụi em lo trên này thôi." Đan Tâm hiểu là công an đã có cách theo dõi khác.

Thế rồi Đan Tâm đồng ý để M chở ra bến xe. Trên đường đi Đan Tâm thuyết cho M một hồi và M  chuyện trò tỏ ra hiểu biết, nói việc theo  dõi chỉ do nhiệm vụ bắt buộc thôi. M là công an kinh tế được điều đi làm việc này. Đến bến xe, khi Đan Tâm lên xe ngồi, thấy M gọi máy bộ đàm. Chắc là để báo số xe Đan Tâm đi cho người khác theo dõi.

Đến nơi, Đan Tâm vừa vào nhà mẹ ngồi mấy phút thì có hai người vào theo ngay. Một công an mặc sắc phục tự giới thiệu là công an khu vực và một người là tổ trưởng dân phố. Họ nói nghe bà cụ đau nên lại thăm. Họ vào tận giường mẹ Đan Tâm để nói chuyện khoảng mười lăm phút và sau đó người xưng là tổ  trưởng dân phố cáo từ, còn người công an kia  ngồi lại nói chuyện này kia với cô em dâu của Đan Tâm. Nửa giờ sau, người tổ trưởng  lại vào với hai người nữa mặc thường phục, giới thiệu là bạn của anh ta cũng muốn vào thăm bà cụ [thật là quá tử tế!]. Đan Tâm đoán hai người mới này là công an ở bộ phận khác. Họ hỏi chuyện Đan Tâm chỉ trả lời qua quýt, không nói chuyện gì thêm. Họ ngồi khá lâu, quan sát chán rồi mới chào kéo nhau đi.

Khi Đan Tâm từ gĩa mẹ để về, ra đường thấy họ đứng trong một căn nhà bên đường, có lẽ để giám sát. Khi ra quốc lộ hai mươi để đón xe đò về Đà Lạt, họ đứng bên kia đường, trong một quán báo để theo dõi cho đến khi  Đan Tâm lên xe.

Đan Tâm khó chịu và cũng rất căng thẳng về chuyện họ theo dõi nhưng cuối cùng việc đi thăm gia đình cũng xong. Đành vậy chứ biết sao hơn.

Mấy hôm sau ngày Đan Tâm đi huyện thăm gia đình về, hôm nay là ngày  kỷ niệm sinh nhật Đan Tâm. Như mọi năm, lần này buổi  chiều tôi đưa Đan Tâm ra uống café ở nhà hàng Thủy tạ. Công an bao vây, theo dõi, giám sát nhưng chưa cấm tôi đi lại nên chúng tôi vẫn đi khi cần. Chúng tôi ra phố mua mấy cái bánh ngọt và vào Thủy tạ ngồi, gọi hai tách café. Chúng tôi thường kỷ niệm những ngày  này một cách riêng tư và đơn giản như thế. Chỗ chúng tôi quen ngồi là một bàn nhỏ hai ghế ở góc phải của nhà hàng. Tôi ngồi hướng ra hồ, Đan Tâm quay về phía trong nên qua cửa kính thấy  rõ vườn hoa và con đường phía trước. Đan Tâm nói hai người theo dõi đang chạy lòng vòng bên ngoài quan sát. Thật khó mà thoải mái được trong hoàn cảnh này.

Từ nhiều năm qua, tôi có thói quen cứ đến những ngày kỷ niệm đặc biệt trong cuộc sống gia đình, tôi lại viết cái gì đó vào một cuốn sổ cho Đan Tâm đọc nhưng mấy năm nay có khi lơi đi không viết. Hôm qua tôi lại lấy cuốn sổ cũ ra viết và  chiều nay mang theo đưa cho Đan Tâm đọc. Đan Tâm mở cuốn sổ ra trong khi tôi lặng  ngắm mặt hồ lúc hoàng hôn qua khói thuốc.

" Những ngày tháng gần đây là những ngày tháng chúng ta bị vây hãm. Trong hoàn cảnh đó tự nhiên chúng ta có nhau nhiều hơn, kề vai sát cánh, chung sức chung lòng để đối phó với nghịch cảnh.

Sự thực anh rất đau lòng khi có lúc hầu như em không chịu đựng nổi hay tỏ ra bi quan, chán chường. Có khi anh nghĩ hay là mình bỏ hết tất cả những chuyện đấu đá này đi vì thực ra việc mình làm có bao nhiêu hiệu quả. Cuộc đời này vốn vô thường và lịch sử sẽ trôi xuôi theo dòng chảy thiên thu trong đó từng con người chỉ là những hạt phù sa bé nhỏ.

Nhưng rồi anh nghĩ lại, chúng ta nào đã làm gì sai trái và chúng ta sẽ sống ra sao khi không  dám trung thực với mình, thấy sai không dám đấu tranh, thấy đúng không dám bảo vệ. Nguyên nhân của hoàn cảnh này không phải tại chúng ta mà chính vì điều ác đang thắng thế và kẻ lương thiện bị đọa đày. Nào phải riêng chúng ta bất bình. Nào phải riêng chúng ta muốn sống cho ra con  người.

Dĩ nhiên có nhiều cách sống nhưng mỗi người có cách lựa chọn phù hợp với bản tính và hoàn cảnh, quá trình của mình. Lẽ nào chúng ta nửa đường đứt gánh chỉ vì sợ hãi sức mạnh của bạo lực và ý muốn cầu an cho bản thân. Anh không phải suy nghĩ cho riêng anh mà cả cho em. Em không phải là người bất khuất sao. Em đâu có im lặng, đầu hàng trước sự bất công áp bức từ chính trong gia đình cho đến ngoài xã hội.

Sống là đấu tranh. Hạnh phúc là đấu tranh. Đấu tranh theo nghĩa rộng nhất. Đấu tranh với chính mình, với hoàn cảnh, mãi mãi trên con đường đi đến hạnh phúc và bình an đích thực, dù là con đường xã hội hay tâm linh cũng thế mà thôi.

Đấu tranh có thể làm người ta căng thẳng và suy sụp hay giúp con người trở nên hào hứng, nhạy bén, mạnh mẽ và cao cả hơn. Điều đó tùy thuộc vào bản lĩnh và nhận thức của mỗi người. Xét cho cùng, cuộc đời chỉ là một trò chơi lớn, sao ta không chơi cho hết mình đến tàn cuộc, còn kết quả ra sao ta cần gì phải bận tâm. Đó là cái tất yếu sẽ đến.

Anh mong em có thêm niềm tin và sức mạnh. Một niềm tin nhỏ bằng hạt cát cũng có  thể làm dời núi và ý chí con người khi đạt đến tột cùng sẽ trở nên vô địch, không gì khuất phục nổi. Chúng ta không muốn làm vĩ nhân, anh hùng nhưng chúng ta tin vào chân lý và sức  mạnh của Đấng Tối cao. Ba ba nói: "Lực hướng dẫn các vì sao cũng sẽ hướng bạn." [ The force guides stars guides you, too ]. Có lực đó không, có Đấng Tối cao không? Chúng ta tin là có sẽ có, nếu chúng ta chưa tự mình thể nghiệm được. Không phải là mê tín, cuồng tín. Niềm tin này chắc chắn tốt hơn tin vào quyền lực, tiền bạc hay chủ nghĩa này, lý thuyết nọ. Đấng Tối cao xét cho cùng chính là điều Thiện, là Chân lý, là Tình thương, là Tự do, là Hạnh phúc đích thực đó thôi, nào phải là gì khác.

Trong những ngày tháng này chúng ta đã chia sẻ nhiều hơn và anh cảm thấy thương yêu em nhiều hơn. Mỗi khi em mỗi mệt,  mỗi khi em bơ phờ, mỗi khi em đau đớn, mỗi khi em phiền muộn, mỗi khi em lo âu, mỗi khi em tức giận, mỗi khi em bực bội, anh đều thấy đau lòng dù không nói ra và thấy mình có lỗi. Dù sao không phải tất cả là lỗi ở anh dù anh có thể nhận lỗi tất cả về mình."

Đan Tâm đọc xong ngồi lặng lẽ một  lúc lâu rồi chúng tôi bắt đầu nói chuyện. Câu chuyện của  chúng tôi chỉ xoay quanh tình hình đang bị bao vây và tình cảm, lo nghĩ đối với các con ở xa, thỉnh thoảng lại bị ngắt quãng khi Đan Tâm dõi mắt nhìn ra và nói cho tôi biết hai người theo dõi đang làm gì bên ngoài.

Chúng tôi về nhà khi trăng mới lên. Trăng non không đủ soi sáng mặt hồ. Chỉ có những ngọn đèn cao áp phản chiếu lung linh dưới đáy nước lạnh lẽo.

13*  Những biện pháp tổng lực.

Hôm qua tôi nhận được giấy mời của Ủy Ban Nhân dân phường yêu cầu tôi đúng 7 giờ 30 hôm nay đến trụ sở Uy Ban Nhân dân phường để "làm việc về một số vấn đề an ninh trật tự ở địa phương có liên quan đến trách nhiệm của ông."

Đan Tâm rất lo ngại trước giấy mời này. Có thể tôi sẽ bị quyết định quản chế theo một nghị định mới ban hành của chính phủ mà các đài, báo nước ngoài bình luận nhiều và chúng tôi biết rõ nghị định đó chỉ nhằm đối phó với những người như chúng tôi. Cũng có thể tôi sẽ bị "đấu tố" theo một kiểu nào đó như người ta đã làm với Nguyễn Thanh Giang ở Hà Nội mà chúng tôi đã được nghe. Cũng có thể người ta sẽ áp dụng một biện pháp nặng nề hơn.

Đan Tâm lo có cơ sở vì mới đây một tờ báo của Trung ương có đăng một bài đả kích nêu đích danh tôi. Bài báo mạt sát nặng nề các đài phát thanh nước ngoài, tập trung vào các đài VOA, RFI, RFA. Bài báo lên án các đài này đã lôi kéo các nhà "trí thức ly khai" như tôi, Bùi Minh Quốc, Hoàng Tiến.. .. " những người muốn quay  lưng lại  với sự nghiệp cách mạng và quyền lợi chung của nhân dân Việt Nam, những người tự giam mình trong ốc đảo tuyệt vọng, tự coi mình là "rốn của vũ trụ", những người phát ngôn với động cơ cá nhân" làm "những tên lính xung kích chống cộng."

Khoảng mấy ngày sau, trong một buổi họp dân ở khu phố mà tôi không được mời dự, công an đã nêu vấn đề an ninh trật tự, nói rõ tôi là một thành phần phản động chống đối chế độ cần phải cảnh giác ở trong khu phố, đồng thời đã photo bài báo trên phát cho mỗi người dự họp một bản. Sau đó người ta còn cho đóng một câu khẩu hiệu ở cột điện xế hẻm vào nhà tôi với nội dung: "Cảnh giác phát hiện, kiên quyết đấu tranh, vạch mặt phần tử chống phá công cuộc xây dựng và phát triển đất nước."

Trong tình hình đang bị bao vây giám sát chặt chẽ, sự kiện trên cho thấy người ta đang tập trung toàn lực để triệt hạ tôi và rất có thể người ta không ngần ngại trước bất cứ biện pháp nào. Tôi an ủi Đan Tâm và nói dù sao tôi cũng đã sẵn sàng để đương đầu với bất cứ chuyện gì có thể xảy đến.

Tôi đã chuẩn bị tinh thần sẵn sàng như thế nhưng sáng nay trên đường đi đến trụ sở Ủy Ban Nhân dân  phường, ngang qua chợ và ngã tư, giữa cảnh ồn ào tấp nập, tự dưng tôi cảm thấy cô đơn vô cùng và thấm thía sự vô tình của đám đông. Chắc chắn không ai, không ai hiểu và chia sẻ tâm trạng của tôi lúc này. Mọi người đang hối hả đi làm, ăn uống, mua bán, suy tính những chuyện riêng tư, không hề biết tôi đang chịu đựng cảnh gì và vì đâu tôi phải chịu đựng. Đây là lần thứ ba trong đời tôi có cảm xúc này. Lần đầu ở Huế lúc còn là sinh viên, đang ở tù vì tội tranh đấu và mấy ngày Tết được ra ngoài để thăm bà con khi có người bảo lãnh. Cảm xúc đó chợt đến khi tôi đi một mình trên đường phố, lúc mọi người hối hả về nhà trong đêm giao thừa. Lần thứ hai vào tám năm trước đây ở Đà Lạt, sau vụ đấu tranh ở hội Văn nghệ, tôi bị khai trừ đảng và trục xuất ra khỏi cơ quan, một buổi chiều tôi đứng ở trước rạp hát trên cao nhìn người xuôi ngược và suy ngẫm về thế sự. Đó là cảm giác "rất một mình" đẫm vị đắng cay mà tôi đã ba lần nếm trải, nhưng lần này chỉ thoáng qua.

Tôi  đến trụ sở Ủy ban phường. Tôi chưa nói gì nhưng một cô nhân viên chắc biết tôi nên  mời tôi ngồi đợi. Lát sau có người vào mời tôi sang nhà kế bên, hình như là trụ sở của Mặt trận phường để làm việc, vì trụ sở Ủy ban phường đang lúc sửa chữa, xây dựng lại.

Tôi được  đưa vào một phòng khá rộng, đã có hơn 10 người ngồi hai bên mấy chiếc bàn ghép lại. Đầu phía cửa ra vào, chủ tịch Ủy ban phường ngồi. Họ mời tôi ngồi ở ghế trống đầu bên kia. Chủ tịch Ủy ban bắt tay tôi và một vài người  khi tôi đi qua cũng đưa tay bắt. Tôi ngồi vào ghế và tự nhiên nói đùa: "Ngồi đây giống chủ tọa hội nghị quá." Họ nhìn nhau không nói gì. Tôi sực tỉnh nghĩ có lẽ họ coi tôi là bị cáo thì đúng hơn.

Tôi đưa mắt nhìn mọi người một lượt. Hình như tất cả đều là cán bộ hưu trí. Tôi biết một số người trong họ. Họ đều nguyên là cán bộ lãnh đạo của Tỉnh ủy, các ban ngành của tỉnh và các sĩ quan cấp tá. Có một người nguyên là Ủy viên Thường vụ, Trưởng ban Tuyên huấn Tỉnh ủy. Đây là thành phần nòng cốt gạo cội của Đảng, khi về hưu vẫn được  bố trí giữ các chức vụ đảng, chính quyền, đoàn thể ở địa phương để bảo đảm quyền lãnh đạo của Đảng ở cơ sở. Trước mặt một số  người có đặt một tập tài liệu tôi thoáng thấy có tiêu đề các bài viết của tôi. Trước đây tôi có nghe là Tỉnh đã chỉ đạo cho photo lại tất cả các bài viết của tôi, Hà Sĩ Phu và  Bùi Minh Quốc, mỗi người có một tuyển tập dày đến mấy trăm trang và đưa cho các cán bộ từ tỉnh ủy viên trở lên nghiên cứu, kể cả cán bộ tại chức và đã nghỉ hưu. Chúng tôi đã suy đoán là thế nào cũng sẽ có một cuộc đấu giữa họ và chúng tôi nhưng chưa rõ họ sẽ tiến hành cách nào. Về phần chúng tôi, chúng tôi rất muốn có một cuộc tranh luận công khai về mặt lý luận nhưng điều này chắc họ không dám làm. Bây giờ có lẽ họ nhắm vào tôi trước và tập trung những cán  bộ có cỡ đang ở trong phường để làm việc này.

Sau thủ tục trà nước, chủ tịch Ủy ban đứng lên tuyên bố lý do: Đây là cuộc họp liên tịch của Đảng, Đoàn thể, Mặt trận của phường và khu phố nhằm góp ý cho tôi là một công dân ở trong phường. Thời gian qua tôi đã có những hoạt động, chủ yếu là viết bài, trả lời phỏng vấn các đài nước ngoài với nội dung có hại cho an ninh quốc gia và công an đã tiến  hành điều tra làm rõ. Mới đây, báo của Trung ương cũng đã có bài viết về việc này. Cuộc họp này có mục đích góp ý kiến xây dựng để mong tôi tiếp thu chân thành và sửa đổi. Việc góp ý đồng thời cũng là cảnh cáo trước khi quá muộn, trước khi xử lý bằng pháp luật. Cách làm là mọi người góp ý trước, tôi sẽ có ý kiến tiếp thu sau.

Chủ tịch Ủy ban đưa mắt nhìn tôi khi nhấn mạnh lần nữa về cách làm. Chắc anh ta ngại tôi tranh cãi  ngay sẽ gây lộn xộn. Tôi đồng ý. Tôi sẵn sàng ngồi nghe họ nói để xem thái độ và sự quy kết của họ ra sao trước khi phản ứng. Tôi bình tĩnh nghe và ghi vắn tắt ý kiến của từng người vào mấy trang giấy trắng trong cuốn lịch nhỏ mang theo. Sau đây là tóm tắt ý kiến của họ:

*Cán bộ 1:

Tôi phụ trách khu phố anh ở, sát tình hình, nên xin phát biểu trước. Qua theo dõi, tôi thấy anh cũng có đóng góp các mặt cho khu phố nhưng ít khi đi họp nên bà con không đồng tình. Về chủ trương xây dựng cuộc sống mới, bảo vệ an ninh tổ quốc, anh ít tham gia nên ít hòa nhập, ít hiểu dân.

Trước đây anh đã từng vi phạm pháp luật  trong quan hệ với người nước ngoài. Nghiêm trọng hơn là anh đã viết nhiều bài đưa ra đăng tải ở đài, báo nước ngoài. Cụ thể là báo Thông Luận 6 bài, báo Thiện Chí 3 bài, báo Tự Do 2 bài, báo Diễn Đàn 3 bài, đài VNCR 8 bài và làm cộng tác viên cho đài này.

Việc làm này đã tiếp tay cho các thế lực thù địch, các đài, báo nước ngoài là những công cụ chống chế độ, chống dân tộc. Những bài viết của anh có sự xuyên tạc, phủ nhận vai trò lịch sử và công sức của nhân dân. Nếu anh có thiện chí có thể góp ý xây dựng Đảng nhưng đây không phải là xây dựng. Anh làm như thế là đã tự phủ định quá khứ của mình.

*Cán bộ 2:

Anh ít tham gia vào các cuộc vận động chung ở địa phương. Anh viết bài "Hòa giải hòa hợp" là lộn sòng, có tội vì cho rằng ngày 30/4 là ngày quốc hận. Anh còn viết nhiều bài khác nói xấu Đảng và Bác Hồ. Tuy thế hôm nay chúng tôi đóng góp ý kiến cho anh là trong tinh thần người nhà với nhau.

* Cán bộ 3:

Tôi đóng góp cho anh với tính chất rất  gia đình, có tình thương của những người cùng dòng máu.

Tôi đã từng gặp anh cách đây 20 năm lúc tiếp quản huyện tại nhà của đồng chí bí thư chi bộ nội thành. Theo tôi hiểu anh là một sinh viên, một trí thức yêu nước, có một ít công lao trong việc giải phóng tỉnh. Anh đã được Đảng đào tạo, cất nhắc từ cán bộ xã lên huyện, lên tỉnh. Tại sao từ mấy năm nay anh quay ngoắt lại chống Đảng một cách ác liệt.

Anh đã viết 4 bài gởi cho báo Người Sài Gòn là một tờ báo đại phản động đã định lật đổ Nhà nước [?]. Chính anh đề xuất tách người cầm quyền vô đạo ra khỏi đất nước, khỏi sự đồng hóa với đất nước để tiêu diệt. Làm như thế không khác gì luật 10/59 của Diệm để triệt tiêu cộng sản (?)

Anh cho hai cuộc chiến tranh là nội chiến, không thấy ai là kẻ xâm lược, ai yêu nước, ai bán nước. Anh hiểu sai về Bác Hồ, khi người ta nói Bác Hồ là vị cha gìa của dân tộc, anh chỉ hiểu theo nghĩa đen [?].

Anh là con người vô cùng bội bạc vì trước đây anh đã từng công tác nay lại xoáy vào Bác Hồ, vào đồng chí, vào tim của chúng tôi.

Anh nói gì về ngoại đạo? Đạo chung nhất  của dân tộc là đạo làm người. Một sĩ quan chế độ  cũ còn đối thoại được với Bùi Tín.

Anh ơi, anh hãy quay đầu lại đi.

* Cán bộ 4:

Tôi xin phân tích một ý trong bài " Thư ngỏ gởi những người cộng sản" của anh. Anh nói rằng Đảng và Bác Hồ lựa chọn con đường xã hội chủ nghĩa đã mang lại thảm họa cho dân tộc. Nói như vậy là đổi trắng thay đen vì con đường đó cũng chính là do nhân dân lựa chọn. Rõ ràng công cuộc đổi mới trong 10 năm qua đã đưa đất nước phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa. Nói như vậy là có tội với dân tộc, với những người đã hi sinh. Anh đã thóa mạ, hạ thấp chân dung, hình tượng của Bác Hồ trong khi đề cao Hà Sĩ Phu là biểu tượng trí tuệ của dân tộc.

Nói như thế là phản bội tổ quốc, phản bội dân tộc, ngay người dân bình thường cũng không nghe được. Anh cần thành tâm suy xét, cải sửa.

 * Cán bộ 5

Anh đã tự mình đối lập với mình nên đi sai đường lối, phản bội đồng chí, những người cưu mang mình và cả dân tộc, trở thành một bồi bút, cộng tác viên cho đài báo nước ngoài.

Anh viết không khác gì Bùi Tín, Bảo Ninh, đánh lộn sòng chiến tranh cách mạng với nội chiến.

Anh nói sai việc không thực hiện di chúc của Bác Hồ vì Đảng và Nhà nước có miễn thuế cho dân. Nếu dân biết anh thóa mạ Bác Hồ sẽ đến hỏi tội.

Anh đã là đảng viên cộng sản nhưng chưa hiểu cộng sản, là một người dân nhưng chưa hiểu dân. Chúng ta xấu hổ vì có một người dân trong phường như thế. Lập trường tư tưởng không vững vàng đã dẫn đến sai lầm, vợ con anh chắc cũng không đồng tình. Anh chưa chắc đã là trí thức vì trí thức không làm như thế.

* Cán bộ 6:

Tôi có thời gian cùng công tác hai năm với anh ở huyện. Thời gian đó anh rất tốt và năng nổ. Bây giờ tại sao anh đi quá xa, phản bội lại bản thân và quá khứ? Tại sao anh cho hai cuộc chiến là nội chiến, khinh mạn Bác Hồ? Nội dung các bài báo của anh là phản động, kích động. Tôi mong rằng anh đừng để con cái phải ân hận.

Sáu người trên phát biểu mất hơn một tiếng đồng hồ, người nào cũng chuẩn bị ý kiến sẵn trên giấy, có người viết hẳn thành bài nói. Tôi bình tĩnh ghi ý kiến của họ và những ý kiến  phản bác của mình. Đến đây, cán bộ nguyên có chức vụ cao nhất mà tôi đoán là người thực sự chủ trì buổi gặp mặt này, yêu cầu ngưng góp ý để tôi có ý kiến tiếp thu, sau đó sẽ góp ý tiếp.

Trong khi nghe tôi đã suy nghĩ về thái độ và cách trả lời của mình. Trong số những cán bộ đã phát biểu, chỉ có một người có thái độ và lời nói gay gắt còn những người khác tuy cũng có những ý kiến phê phán nặng nề nhưng thái độ hòa nhã, có ý coi tôi là đồng chí cũ, nay sai phạm nên muốn cảnh tỉnh, lôi kéo chứ không tỏ ý thù địch. Có lẽ họ đã thống nhất về điểm này. Tôi biết các đảng viên kỳ cựu này rất tức giận và cảm thấy bị xúc phạm và thương tổn khi đọc các bài viết của tôi, nhất là các bài tôi viết về Đảng, Bác Hồ và cuộc chiến tranh đối với họ là thiêng liêng, thần thánh. Tôi quyết định vẫn bảo vệ chính kiến của mình nhưng nói với lời lẽ ôn hòa, có tính cách tranh thủ, tránh đối đầu căng thẳng với họ. Tôi nói:

Tôi cám ơn thiện chí và tình cảm của các ông dành cho tôi trong buổi nói chuyện này dù một số ý kiến phát biểu phê phán khá nặng nề. Tôi  hiểu các ông tự cho mình là những người yêu nước và tôi cũng tự nhận mình là người yêu nước. Do đó, nếu có thể, chúng ta thống nhất với nhau về lòng yêu nước và ý hướng xây dựng tổ quốc. Tuy nhiên tôi với các ông khác nhau về nhận thức. Các ông vẫn giữ quan điểm gọi là chính thống của Đảng từ trước đến nay nhưng tôi nhìn nhận lại tất cả, không chấp nhận giáo điều và không né tránh bất cứ vấn đề gì.

Trước khi đề cập những vấn đề chính mà các ông vừa phê phán, tôi muốn đính chính vài điểm mà các ông hiểu về  tôi không chính xác khi đọc các bài viết của tôi. Tôi không nói "ngày 30/4/75 là ngày quốc hận" mà  tôi nói đại ý ngày 30/4/75 được xem là ngày quốc hận hay ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất tổ quốc, thì ngày đó cũng là một mốc dấu lớn của lịch sử Việt Nam. Tôi không hề hiểu câu " Bác Hồ là vị cha gìa của dân tộc" theo nghĩa đen mà tôi  cho cả nghĩa bóng hay nghĩa đen đều không chấp nhận được. Nghĩa đen vô lý vì khi có câu này, ông Hồ mới hơn 50 tuổi, còn nghĩa bóng cũng không nên nói như thế vì đó là cách nói sùng bái quá đáng. Đối với các vĩ nhân và ngay cả Tổ  Hùng Vương mà cũng chưa ai gọi là "cha gìa của dân tộc". Có người nói tôi gởi 4 bài cho báo Người Sài Gòn. Ở đây tôi không nói đến nhận định tờ báo này tốt hay xấu nhưng thực tế không phải tôi gởi 4 bài mà tôi chỉ giữ 4 tờ báo Người Sài Gòn mà công an đã thu giữ. Theo tôi biết, hình như báo này có đăng một bài của tôi dù tôi không gởi. Tôi không viết gì về chuyện "ngoại đạo" cả mà tôi chỉ đề cập đến khái niệm " nhà cầm quyền vô đạo"

Các ông đã phê phán tôi về nhiều vấn đề quan điểm. Ở đây tôi chỉ nói những điểm chính vì trong cuộc làm việc này chắc không đủ thời gian.

Trước hết tôi không phủ định quá khứ  vì quá khứ là việc đã qua, muốn phủ định cũng không được. Vấn đề là nhìn nhận lại khi đã có độ lùi lịch sử, nếu thấy sai phải biết ăn năn sám hối và sửa chữa.

Về con đường xã hội chủ nghĩa gây ra thảm họa, sự sụp đổ của chủ nghĩa cộng sản ở Liên xô và Đông Âu là một minh chứng. Sự sụp đổ này không phải do các nước đế quốc thù địch đánh phá mà là một sự sụp đổ tự thân, do những mầm mống nội tại. Lịch sử đã cho thấy chủ nghĩa cộng sản ở các nước đó cũng đầy  dẫy bất công áp bức, máu và nước mắt. Còn ở Việt Nam chúng ta, để tự cứu, Đảng cộng sản đã phải chấp nhận chuyển sang kinh tế thị trường là phương thức của chủ nghĩa tư bản, hoàn toàn đối lập với phương thức chỉ huy, bao cấp của chủ nghĩa cộng sản.

Tôi mới viết về Bác Hồ chỉ ở một vài khía cạnh không phải để mạ lỵ, bôi nhọ mà là để chống sùng bái cá nhân. Lịch sử loài người từ đông sang tây, từ cổ chí kim, cho thấy sùng bái cá nhân chỉ đưa đến độc tài, sai lầm và tai họa. Con  người ai cũng có thể sai lầm, dù là vĩ nhân cũng không phải thần thánh. Những  nhân vật lịch sử sẽ được lịch sử phán xét công bằng.

Đối với cuộc chiến tranh chống Mỹ, tôi không cho đó là nội chiến nhưng tôi viết dù được quan niệm như thế nào, cuộc chiến tranh đó vẫn có tính cách nội chiến vì người Việt đã giết nhau trên chiến trường và hận thù nhau trong tim óc. Dù lịch sử đã qua nhưng hiện nay chúng ta có quyền suy nghĩ về cách giải quyết và cái gía phải trả cho cuộc chiến đó.

Tôi đã suy nghĩ và lật lại nhiều vấn đề không phải là phản bội bản thân, phản bội quá khứ mà chỉ là muốn trung thực với mình khi nhìn nhận lại mọi việc, không vì những hào quang quá khứ hay vì sĩ diện, lòng tự tôn, tự ái hay quyền lợi mà tiếp tục tự lừa dối mình, lừa dối người khác.

Tôi cộng tác với các đài, báo nước ngoài không phải là chống lại dân tộc, chống lại đất nước mà chỉ vì muốn công bố những quan điểm tư tưởng của mình khi trong nước không có tự do ngôn luận, tự do báo chí. Đó chính là vì dân tộc, vì đất nước. Hơn nữa lợi ích của dân tộc có nhiều vấn đề chưa chắc đã là lợi ích của Đảng dù Đảng vẫn cho là như thế. Thực tế cho thấy đường lối chính sách của Đảng có nhiều vấn đề khác với thực tiễn và lời nói không đi đôi với việc làm  vẫn thường xảy ra.

Tôi chỉ là một cá nhân nhỏ bé, trí tuệ hạn hẹp, những điều tôi viết có thể đúng, có thể sai, nhưng viết ra, nói lên quan điểm của mình về những vấn đề chung của đất nước là quyền tối thiểu của mọi người công dân trong một nước dân chủ. Tôi không làm chính trị hiểu theo nghĩa chính trị chuyên nghiệp. Tôi chỉ là một người tự do tư tưởng có quan tâm đến số phận của đất nước mình. Thế thôi. Đó không phải là tội lỗi gì.

Trong khi tôi nói, có người nhíu mày, có người gật gù tỏ vẻ đồng ý ở một vài điểm. Tôi biết thuyết phục những người này không phải  dễ  nhưng họ nói quan điểm của họ, tôi nói quan điểm của tôi và tôi  chứng tỏ tôi không hề sợ hay bị khuất phục trước áp lực và lý lẽ của họ.

Sau khi tôi nói xong, chủ toạ đề nghị nghỉ giải lao vài phút trước khi làm việc tiếp. Lúc ra ngoài, người nói đã gặp tôi 20 năm trước, đến nói chuyện với tôi. Ông ta nhắc lại vài chuyện cũ và tôi nhớ ra lúc đó ông là lãnh đạo công an của huyện. Ông năm nay đã hơn 70 tuổi. Ông vỗ vai tôi tỏ vẻ thân tình: "Anh à, đừng vì giận quá mà nói quá lời không hay.Tôi cũng vậy, nhiều khi giận con cái hay bạn bè tôi nói hay viết thư lời lẽ quá đáng nhưng sau đó nghĩ lại, tôi thấy mình không đúng. Cái gì cũng có nguyên nhân và hoàn cảnh của nó. Nhiều khi chủ quan nôn nóng không được đâu. Sống phải biết chờ đợi."

Tôi chưa hiểu gì về ông ta nhưng tôi thấy đó là lời khuyên chân tình của một người gìa đã từng trải, có phần  có lý. Tôi đồng tình với ông nhưng nói thêm: "Dù sao cũng cần phải nói thật, nói thẳng."

Giải lao xong, vào làm việc tiếp, người nguyên có chức vụ cao nhất phát biểu trước. Ông đứng lên cầm một xấp giấy có bài soạn sẵn nhìn  vào để nói.

* Cán bộ 7:

Trước hết tôi hoan nghênh anh đã đến và chịu lắng nghe chúng tôi nói. Đó là điều đáng mừng vì tôi lo có thể anh không đến hay không chịu nghe. Những điều chúng tôi nói ở đây là đấu tranh với tinh thần xây dựng. Anh đã ghi nhận tình cảm và thiện chí  của chúng tôi nhưng có ý lệch.

Anh tự xưng là người yêu nước nhưng yêu nước tại sao lại viết bài cho đài, báo phản động nước ngoài. Thành tích của Đảng cộng sản là giải phóng dân tộc, xây dựng đất nước tại sao anh cho là mang lại thảm họa. Nhân dân biết ơn Đảng, anh lại cho là Đảng bắt nhân dân tụng đọc, ghi khắc công ơn của Đảng. Bác Hồ là một vĩ nhân của dân tộc và nhân loại đã được cả thế giới và Unesco tôn vinh, anh thấy khó  nhưng vẫn xuyên tạc. Anh đã thiếu nhìn thẳng vào sự thật.

Khi trả lời phỏng vấn của báo Diễn Đàn, anh nói đó là bi kịch lịch sử, tội ác của nhà cầm quyền. Anh thử nghĩ xem, ai là kẻ đày đọa nhân dân Việt Nam. Chính là đế quốc xâm lược. Thế mà anh nói đó là cuộc nội chiến phân ly và bi thảm. Nói như thế là quên mất lịch sử.

Anh viết hai câu đau lòng: "Quốc gia chiêu hồi, cộng sản kêu gọi trở về với nhân dân." Viết như thế là bênh vực, bao che kẻ thù, phỉ báng dân tộc, vu cáo những người cộng sản.

Tại sao anh dám nói những người lãnh đạo Việt Nam lưu manh, khôn vặt khi đó là những người đã hi sinh suốt đời mình cho sự nghiệp cách mạng.

Đảng ta nói khép lại quá khứ chứ không xóa bỏ hận thù. [?] Đảng không nói dân di cư, di tản là phản động nhưng không ai được tiếp tay, nối giáo cho giặc.

Anh xúc phạm Bác Hồ khi cho rằng những câu nói của Bác Hồ người bình thường cũng nói được và so sánh Bác Hồ với vua chúa thời xưa.

Anh nói Đảng coi nhân dân như một bầy cừu là không đúng, lật ngược chân lý.

Anh chống tham nhũng, đòi dân chủ là đúng nhưng làm phải có nguyên tắc, không được bừa bãi.

Anh nói chính sách đại đoàn kết của Đảng là bánh vẽ, lừa mị, vậy anh nghĩ sao về trường hợp Đảng đối xử với các ông Phan Kế Toại, Huỳnh Thúc Kháng.

Hà Sĩ Phu là một người phạm tội đã bị tù anh lại cho là thần tượng, ở tù về anh còn viết bài khuyến khích.

Viết về tình hình xã hội, bão lụt, anh đã lợi dụng để vu cáo, nói xấu Đảng và Nhà nước. Anh có quyền đấu tranh nhưnh không được lợi dụng, không được lấy hiện tượng đè lên bản chất để nói xấu chế độ.    

Nhiều người có công như Nguyễn Hộ, Hoàng Minh Chính nhưng sai trái vẫn bị trừng trị. Nhà nước cắt điện thoại, không cho anh tự do đi lại là cốt để ngăn chặn hành vi sai trái của anh.

Anh đã nhận một số tiền của các tổ chức và cá nhân ở nước ngoài. Anh không chủ trương bạo động, lật đổ nhưng âm mưu diễn biến hòa  bình như ở Liên xô, Đông Âu.

Anh không phải yêu nước mà là có tâm địa độc ác. Anh nói anh trung thực, yêu nước, tại sao anh lại nhận 4 tờ báo Người Sài Gòn [?]. Anh  không những vi phạm pháp luật mà còn quay lưng lại với bản thân. Đó không phải là yêu nước và trung thực.

Chúng tôi mong anh có những suy nghĩ mới. Đảng sẵn sàng khoan dung độ lượng nếu anh biết ăn năn hối cải.

* Cán bộ 8:

Cuộc họp hôm nay là việc làm cần thiết thể hiện tình nghĩa và truyền thống  dân tộc đối với anh. Ý kiến anh tiếp thu vừa rồi chưa thể hiện được mục đích yêu cầu của cuộc họp.

Anh lẫn lộn bản chất với hiện tượng, làm nhiễu dư luận xã hội.

Anh có nhận thức mơ hồ chung quanh sự sụp đổ của Liên xô và Đông Âu. Đó là sai lầm của các Đảng cộng sản đó.

Kinh tế thị trường là phương thức vận dụng chứ không phải bản chất của chủ nghĩa  xã hội. Anh cho rằng đổi mới phải tự lột xác. Nói như thế là không xây dựng. Ta đổi mới chứ không đổi màu.

Anh viết nhiều về Hà Sĩ Phu có hàm ý gì? Hà Sĩ Phu do chế độ đào tạo, nuôi dưỡng nhưng lại phạm sai lầm. Anh cho rằng Đảng không phải là Đảng trí tuệ, tất yếu sẽ bị đào thải. Bề ngoài anh có vẻ xây dựng Đảng nhưng động cơ không phải vậy. Anh bất mãn dẫn đến sai lầm từ khi không còn là đảng viên.

* Cán bộ 9:

Cuộc họp này là tiếng nói của nhân dân ở cơ sở, cho thấy những người dân bình thường cũng hiểu được tâm địa của anh.

Anh chống sùng bái cá nhân nhưng gắn với Bác Hồ là không đúng.

Mong anh có thể tiếp thu những ý kiến trong cuộc họp này và có thể có nhiều cuộc họp nữa.

* Cán bộ 10:

Anh nói anh có nhiều bài không gởi ra nước ngoài nhưng bạn hữu của anh gởi.

Trong các bài viết anh không nêu cái tốt, chỉ nêu cái xấu là có ý đồ. Anh đã từ sai lầm này dẫn đến sai lầm khác. Anh nên dừng lại, tự kiểm điểm và nhận lỗi với nhân dân khu phố.

Cuộc họp đã kéo dài đến gần trưa. Người nguyên có chức vụ cao nhất yêu cầu tạm dừng và sau này có thể sẽ tổ chức gặp nữa. Ông nói thêm:  "Chúng tôi không coi anh là phản động như Bùi Tín nên sẽ còn tiếp tục đối thoại với anh."

Mọi người muốn chấm dứt buổi làm việc nhưng ông yêu cầu tôi phát biểu tiếp thu  tiếp trước khi ra về sau khi mới nghe thêm một số ý kiến nữa.

Tôi đã biết rõ thái độ và ý đồ của họ trong cuộc họp này. Họ vừa muốn trấn áp vừa thuyết phục, lôi kéo, đồng thời nói cho hả giận vì họ rất phẫn nộ khi nghiên cứu các bài viết của tôi.

Tôi nói:

-   Nhận thức hiện nay của tôi không phải mới có mà đã có từ tám năm trước sau vụ Hội Văn nghệ, ngay từ khi còn ở trong Đảng.

Tôi không phải nói xấu tất cả những người cộng sản. Tôi biết vẫn có những người cộng sản tốt và hiện nay một số cán bộ, đảng viên vẫn còn khổ.

Tôi chỉ thực hiện quyền tự do tư tưởng của mình, không có gì vi phạm pháp luật và tôi không bao giờ khuất phục trước bạo lực, tôi chỉ khuất phục chân lý.

Những ý kiến của tôi mà các ông trích dẫn để phê phán, nhiều ý đã không được trích dẫn trong toàn văn cảnh để hiểu đúng ý của người viết.

Tôi yêu cầu sự lãnh đạo của Đảng phải thông qua bầu cử dân chủ thực sự, được sự chấp nhận của nhân dân.

 Tôi không còn là đảng viên, tôi không đấu tranh trong Đảng nữa mà thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân. Tôi sẵn sàng tham dự những cuộc đối thoại khác nếu thực sự có đối thoại.

Vì đã hết giờ tôi không tiện nói nhiều. Mọi người sửa soạn ra về. Một số bắt tay chào tôi vui vẻ.

Tôi nghĩ cuộc họp này như thế cũng tạm chấp nhận được. Họ chưa làm kiểu đưa ra dân để "đấu tố" tôi. Nếu họ làm kiểu đó tôi sẽ phản ứng khác. Còn nếu họ tiếp tục mời tôi nữa theo kiểu này, tôi sẽ nói nhiều hơn, đối đáp tức khắc với ý kiến từng người, sẵn sàng đối phó với kiểu xa luân chiến của họ. Tôi không bao giờ sợ tranh luận ngay cả khi với đa số.

Vài ngày sau buổi làm việc tại Ủy ban phường trên đây, công an thay đổi phương thức theo dõi, giám sát. Chốt trực tiếp trước cổng được giải tỏa nhưng họ lại lập một chốt mới ở nhà phía trước mặt nhà tôi, bên kia thung lũng nhỏ. Nhà tôi nằm giữa vườn, lưng triền dốc và hướng xuống thung lũng trong khi cổng đi ra đường lại nằm sau nhà. Từ nhà bên kia họ có thể nhìn sang nhà tôi rất rõ, quan sát thuân lợi việc chúng tôi đi lại cũng như khách khứa vào nhà. Mỗi lần chúng tôi  đi đâu, người ở nhà phía trước gọi máy thông báo và một tổ khác ở trên đường lập tức cho người bám theo. Có người hàng xóm còn cho chúng tôi biết họ có cả ống nhòm và camera nữa, nhưng chúng tôi không biết có thật không.

Một lần tôi đi trên đường gặp ông H. Ông này trước là lãnh đạo Ban Tuyên huấn Tỉnh ủy,  sau đó chuyển sang làm giám đốc Đài Phát thanh và Truyền hình Tỉnh, nay mới về hưu. Tôi biết ông từ lúc mới lên làm ở Hội Văn Nghệ vì cùng sinh hoạt chi bộ ở Ban Tuyên huấn lúc Hội Văn nghệ chưa có đủ đảng viên để thành  lập chi bộ riêng. Ông H tính tình hiền lành và tư tưởng khá cởi mở. Mấy năm trước tôi biết ông đã nhờ  người tìm giúp  và  đọc cuốn "Nửa đời nhìn lại " của tôi.

Tôi đứng nói chuyện với ông H một lúc. Ông nói Ban Tuyên huấn có đưa cho ông xem bài "Tiếng vọng lẻ loi và tự do báo chí" của tôi để tham khảo ý kiến của ông. Ông trả lời họ: "Đọc bài đó xong, không hiểu bản chất thế nào chứ về hiện tượng thì tác gỉa nói đúng.". Ông cho biết thêm mới rồi có người lại yêu cầu ông tham gia vào vụ " đấu"  tôi. Ông từ chối và nói "Việc gì phải làm vậy. Cứ mời lên làm việc và trao đổi thẳng thắn. Nếu anh ta nói đúng thì Đảng nên nghe, nếu nói sai thì thuyết phục, như thế có phải hay không?". Ông mời tôi lúc nào rảnh vào nhà ông chơi. Nhà ông ở trên đường, chỉ cách nhà tôi vài trăm mét nhưng lâu  nay tôi ít khi đến thăm ông. Tôi cảm thấy yên lòng khi gặp được một cán bộ như ông, tiếc là ông đã về hưu.

Có lần Đan Tâm và tôi gặp chị Đức, người đã cùng đi đón Hà Sĩ Phu cuối năm ngoái. Chị Đức vẫn thường lui tới với chị Thanh Biên, vợ Hà Sĩ Phu và cô Hiền Thục, vợ Bùi Minh Quân. Chị Đức cho biết Hà Sĩ Phu và Bùi Minh Quốc thời gian qua cũng bị giám sát chặt chẽ tương tự như tôi. Riêng Hà Sĩ Phu, thỉnh thoảng lại được lãnh đạo  Sở Công an mời lên gặp, gọi là để  "tâm  sự".

Chị Đức có một cô bạn là cán bộ ở gần nhà tôi. Công an thường hay vào nhà cô chơi. Đan Tâm nghi là công an cũng có chốt trong nhà của cô. Cô này nói với chị Đức những chuyện về tôi như công an đã tuyên truyền trong khu phố và cho biết công an đã có lần lẻn vào nhà tôi nhưng không tìm thấy gì. Điều này làm chúng tôi rất ngạc nhiên. Trước đó có người trong xóm cũng đã kể  nghe công an chốt ở trước hẻm nhà tôi nói với nhau về việc họ lẻn vào nhà tôi, nói rõ cả cách họ cạy cửa mở khóa như thế nào lúc chúng tôi đi vắng. Họ cũng nói là không tìm thấy gì. Tôi thấy chuyện này thật vô lý. Họ lẻn vào nhà tôi để làm gì khi họ có thể công khai lấy lệnh khám xét. Đây lại là một việc làm phi pháp, gây tai tiếng, tại sao họ lại còn nói ra cho mọi người  biết? Hay chỉ là một cách tung tin để hù dọa chúng tôi. Chúng tôi không thể hiểu hư thực như thế nào. Chúng tôi xem xét lại các cửa nhưng không thấy dấu vết cụ thể, tuy vậy mỗi lần chúng tôi đi đâu vắng nhà, Đan Tâm lại làm dấu ở các cửa. Ngoài ra Đan Tâm thường rà soát lại xem công an có đặt máy nghe lén trong nhà không.

Khoảng cuối tháng, một người học trò cũ ở xa đến thăm tôi. Lần đầu cậu ta  bị chặn không cho vào. Hai ngày sau cậu ta lại vào nữa, lúc trời tối và lọt lưới. Cậu ta kể lần đầu vừa mới quẹo xe vào đầu hẻm  cậu ta đã bị chặn lại và hỏi có phải định vào nhà tôi không. Cán bộ công an xuất trình thẻ đàng hoàng và đưa ra một văn bản quyết định  về tôi. Công an cầm bản quyết định nhá nhá trước mặt và cậu ta chỉ được liếc thoáng qua, đại khái đó là quyết định về việc cách ly và ngăn chặn đối với tôi của Sở Công an.

Đây là lần đầu tiên tôi nghe cụ thể về quyết định như vậy. Có thể đó chỉ là quyết định sử dụng trong nội bộ công an và dùng để đối phó trường hợp muốn ngăn chặn người vào nhà tôi và bị chất vấn. Họ chưa có quyết định cụ thể đối với tôi hay họ sợ một văn bản như thế được công bố sẽ bất lợi cho họ? Dù có hay không, thực tế tôi đã bị bao vây ngăn chặn và giám sát hết sức chặt chẽ, chưa kể những biện pháp có tính cách tổng lực và toàn diện khác như dùng báo chí, tổ dân phố, cán bộ hưu trí, tuyên truyền miệng, cả khẩu hiệu treo trước đường để trấn áp, cô lập và bôi nhọ tôi trước quần chúng. Thật quá hao tổn tâm huyết và công sức của Đảng và Nhà nước để đối phó với những cá nhân đơn độc chỉ có ngòi bút trong tay như chúng tôi.

Thời gian này, có vài lần tôi nghe mấy đài nước ngoài nhắc đến trường hợp của chúng tôi, tuy không cụ thể lắm. Dù sao trong thời đại thông tin này, khó mà ngăn chặn được tin tức.

Với việc bao vây giám sát chặt chẽ, sự hiểu biết tình hình bên ngoài đối với tôi cũng rất hạn chế. Tuy nhiên qua nguồn này nguồn khác, thỉnh thoảng tôi cũng biết được một số tin, đặc biệt là cuộc họp ở  Hội Văn nghệ về việc của chúng tôi.

Đây  là cuộc họp của các văn nghệ sĩ là đảng  viên và trưởng các chi hội của  hội. Sau khi nghe Trưởng ban Tuyên huấn Tỉnh ủy trình bày về trường hợp của Hà Sĩ Phu, Bùi Minh Quốc và tôi, người ta  yêu cầu mọi người tham gia ý kiến về biện pháp để đối phó với chúng tôi. Có người đề xuất tổ chức họp  để đưa chúng tôi ra "đấu" nhưng nhiều người không đồng tình, kể cả một số người chúng tôi biết lâu nay họ không ưa chúng tôi. Họ nói biện pháp xử lý là việc của Nhà nước, văn nghệ sĩ với nhau không nên làm thế. Đặc biệt Nguyễn Minh, người đã viết bài "Tiếng vọng lẻ loi", yêu cầu đưa vụ việc của chúng tôi lên báo Đảng của Tỉnh để phê phán. Chính Trưởng ban Tuyên huấn không đồng tình biện pháp này vì làm như thế chẳng khác gì tuyên truyền không công cho chúng tôi. Chắc Nguyễn Minh ức vì sau khi tôi phản ứng gởi bài công khai đi nhiều nơi, tất cả đều thấy kẹt, không lên tiếng và cho chìm xuồng luôn nên Nguyễn Minh muốn lên tiếng tiếp cũng không được

Nguyễn Minh còn yêu cầu xem xét lại tư cách giáo viên của vợ tôi vì một giáo viên không thể có chồng có tư tưởng và hành vi như tôi [?!] Người kể chuyện cho tôi về cuộc họp ở Hội Văn nghệ kể đến đây đã bình luận: "Thật là vô lương tâm!". Ấy thế mà trước đây, khi tôi bị trục xuất ra khỏi Hội Văn nghệ, Nguyễn Minh nhiệt tình bênh vực tôi và lên án Tỉnh ủy là "đem con bỏ chợ". Ôi, đã 50 tuổi đầu tôi vẫn còn ngây thơ chưa thấu hiểu  được lòng người.

Cuộc họp ở Hội Văn nghệ không có kết quả gì cụ thể. Đó là điều đáng mừng vì đa số anh em văn nghệ sĩ đã giữ được sự độc lập và lương thiện của  mình.

Trong tháng này chúng tôi ít đi đâu vì bị bám quá sát. Chúng tôi biết rõ mình gặp, tiếp xúc với bất cứ ai, lập tức người đó bị điều tra nên không muốn làm liên lụy đến người khác. Chúng tôi bị cô lập và cũng phải tự mình cô lập.

Có hôm hai con của chúng tôi từ Sài Gòn về thăm bố mẹ, lập tức số người canh gác bên ngoài được tăng cường, hai con tôi đi phố họ cũng theo. Buổi tối 11 giờ 30 đêm, công an khu vực vào kiểm tra hộ khẩu và kiểm tra cả giấy tờ xe honda dù xe đang để trong nhà. May mà hai con chúng tôi có hộ khẩu thường trú ở nhà và giấy tờ đấy đủ.

Một hôm bất chợt Bùi Minh Quốc đến. Quốc bước vào cửa cười cười: "Tôi đến theo yêu cầu của Quốc hội" và chìa cho tôi một tờ giấy. Thì ra đó là giấy báo của Văn phòng Quốc hội báo cho chúng tôi biết đã nhận được "Thư gởi Quốc hội" của chúng tôi từ hai tháng trước. Giấy báo này gởi cho Quốc với ghi chú nhờ Quân báo lại cho Hà Sĩ Phu và tôi. Dù sao thế cũng còn lịch sự, chỉ tiếc giấy báo cho biết đã chuyển thư của chúng tôi cho Bộ Nội vụ để yêu cầu giải quyết. Thật nực cười! Quốc hội là cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất, chúng tôi gởi tới Quốc hội để khiếu nại Bộ Văn hóa Thông tin và Bộ Nội vụ "vi phạm pháp luật", họ lại chuyển cho Bộ Nội vụ. Thực ra chúng tôi biết quá rõ việc này nên gởi là cốt để lên tiếng thôi chứ trông mong gì chuyện ai giải quyết.

Quốc và tôi trao đổi tình hình cho nhau nghe. Đại khái cả ba người Hà Sĩ Phu, Bùi Minh Quốc và tôi đều bị bao vây, ngăn chặn và giám sát như nhau. Trước ba nhà của chúng tôi đều có khẩu hiệu. Khẩu hiệu trước nhà Hà Sĩ Phu giống khẩu hiệu trước nhà tôi, còn khẩu hiệu trước nhà Quốc khác một chút. Cả ba phường nơi ba chúng tôi ở đều có họp dân phát động quần chúng đấu tranh với hành vi vi phạm pháp luật của chúng tôi. Có hai việc đặc biệt, chỉ có tôi được mời lên làm việc với cán bộ hưu trí tại phường và chỉ có Hà Sĩ Phu thỉnh thoảng được lãnh đạo Sở Công an mời lên "tâm sự". Thế cũng là phong phú và sáng tạo lắm rồi.

Mấy hôm sau, đi ngoài đường, chúng tôi gặp Mai Thái Lĩnh và đứng nói chuyện mươi phút. Lĩnh không có tin gì mới và thời gian này không tiện đến thăm Hà Sĩ Phu, Bùi Minh Quốc và tôi.

Tôi cũng nghe tin về Đòan Giao Thủy. Trong lần anh về Việt Nam hai tháng trước và gởi thư cho tôi, lúc ra Hà Nội, anh bị công an tạm giữ ba ngày, bị truy hỏi và đe dọa đủ thứ, sau đó bị trục xuất khỏi Việt Nam vì có quan hệ với những người bất đồng chính kiến trong nước. Không hiểu vì anh có liên lạc với tôi hay còn với ai khác nữa. Anh về nước cốt để giảng dạy và giúp một vài trường đại học trong lãnh vực chuyên môn. Thật đáng buồn.

Nói chung thời gian này chúng tôi đành và cũng chủ trương "án binh bất động", tránh gặp nhau. Ngoài nhiều biện pháp tổng lực, Đảng và Nhà nước đang huy động bộ máy công an khổng lồ để trấn áp. Ít nhất có 30 sĩ quan công an trực tiếp và nhiều cán bộ lãnh đạo  cấp trên và cấp trên nữa, chưa kể nhiều ban ngành chuyên trách của Công an Thành phố, Công an Tỉnh, ở Trung ương và các địa phương  khác cùng hợp tác, để đối phó với ba người cầm bút, chúng tôi  chịu "lép vế" là phải thôi. Chỉ có tư tưởng chúng tôi là không bao giờ bị khuất phục.

14*  Bắt giữ người và bắt giữ nhật ký.

Đan Tâm đã nghỉ hè. Chúng tôi dành nhiều thời gian làm vườn trong những ngày nắng vì  sắp tới mưa nhiều không làm được và chúng tôi định sẽ đi thăm mẹ và các con ở Sài Gòn ít lâu trong dịp hè này. Đã hơn hai tháng, kể từ ngày công an mở chiến dịch bao vây, ngăn chặn giám sát chặt chẽ, chúng tôi  không thoải mái chút nào. Lúc nào chúng tôi cũng có cảm tưởng, và thực sự như thế, đang bị những đôi mắt theo dõi, rình rập. Tôi tương đối đỡ căng thẳng hơn nhưng rõ ràng Đan Tâm đã bị "hội chứng công an". Trong câu chuyện hằng ngày giữa chúng tôi, không ngày nào không nhắc đến công an. Thật quái quỷ!

Sáng nay chúng tôi đang làm việc ở vườn dưới thì nghe tiếng con Bim sủa rộ. Chúng tôi ngẩng lên đã thấy thấp thoáng hai công an mặc sắc phục đi vào cổng. Chúng tôi lên gặp. Vẫn là A - công an khu vực đi cùng với một công an của Thành phố. Giấy triệu tập của công an Thành phố yêu cầu tôi 2 giờ chiều lên làm việc. Đan Tâm hỏi lý do làm việc. Dĩ nhiên họ không trả lời.

Sau khi hai công an ra về, chúng tôi trao đổi về lý do bị gọi lần này. Đã hơn 2 tháng qua tôi hầu như "án binh bất động", không viết, không thư từ, không điện thoại với ai. Những lần gọi trước đây, công an dùng "giấy mời" nhưng lần này  là "giấy triệu tập". Có gì khác nhau giữa hai hình thức sử dụng tiêu đề giấy tờ này? Rõ ràng triệu tập mang tính chất bắt buộc. Tôi suy đoán có thể do tình hình chung của thế giới và trong nước có chuyển động hay sự việc gì đó liên quan đến chúng tôi hoặc họ vừa phát hiện ra cái gì mới nên lại tiếp tục điều tra. Đan Tâm luôn nghĩ đến khả năng xấu nhất là bắt giữ, truy tố. Trao đổi chán, chúng tôi không thể xác định được lý do gì cụ thể. Tôi cười nói cho Đan Tâm yên lòng: "Chẳng cần gì phải lo. Cứ "dĩ nhất biến ứng vạn biến"  là được". Đã gần trưa, chúng tôi làm nốt công việc dang dở rồi nghỉ, ăn trưa, chuẩn bị chiều tôi đi làm việc với công an.

Đúng gìơ, tôi lên trụ sở Công an Thành phố. Nơi đây đã trở thành quen thuộc đối với tôi. Thật lạ lùng! Tôi vốn ghét ra vào các công sở và tiếp xúc với các quan chức nhưng bây giờ tôi lại phải thường xuyên lui tới cơ quan công an và hầu như nhẵn mặt với đủ mọi loại công an, từ an ninh điều tra, an ninh văn  hóa tư tưởng cho đến xuất nhập cảnh, cảnh sát giao thông, cả công an kinh tế, trinh sát và dĩ nhiên công an khu vực, sau nhiều vụ rắc rối vừa qua. Nhiều người sau các lần va chạm, khi ra đường gặp tôi vẫn cười chào vui vẻ. Tôi dần quen với hoàn cảnh kỳ quặc này.

Hai sĩ quan công an tiếp tôi tự giới thiệu là S, thuộc Công an Thành phố và T, người của Sở Công an Tỉnh, cả hai độ tuổi trên dưới bốn mươi. S da ngăm ngăm đen, người miền Trung, ít nói, phụ trách ghi biên bản. T người Bắc, có vẻ cởi mở, là người đặt câu hỏi. Trong câu chuyện ngoài lề, T nói đã biết tôi từ hơn 10 năm trước, lúc tôi còn ở huyện và anh ta xuống đó công tác.

Mở đầu T hỏi tôi có biết lý do tại sao công an triệu tập tôi làm việc lần này không. Tôi trả lời không. T gặng hỏi có thật không và mấy hôm nay có đi đâu không. Tôi nói ba hôm nay tôi chỉ ở nhà làm vườn và không biết có việc gì xảy ra. T nói: "Vậy thì  tôi báo cho anh biết, Bùi Minh Quốc đã bị công an bắt giữ hai hôm nay và khi khám nhà Quốc, công an đã tìm thấy tập nhật ký của anh." T rút trong kẹp hồ sơ một tập nhật ký đưa cho tôi và hỏi đây có phải là nhật ký của tôi không.

Sự việc này đối với tôi quả thật bất ngờ. Tôi cầm lật sơ qua tập nhật ký có tiêu đề  "Nhật ký -  Tôi bày tỏ"  chữ viết tay của tôi trên giấy trắng khổ lớn. Đây là bản photo tôi đã tặng Quốc từ cuối năm ngoái, gồm ba phần đóng kẹp riêng, dầy đến gần 100 trang. Chẳng cần suy nghĩ  tính tóan, tôi xác nhận ngay đây là nhật ký của tôi.

Suốt buổi làm việc, T đặt nhiều câu hỏi tập trung xác minh các vấn đề: Thời gian viết, mục đích, động cơ viết nhật ký? Có ai bảo viết và tác động  khi viết không? Đã phổ biến chưa? Vợ có biết không? Dùng tư liệu nào để viết? Đã đưa cho ai xem?

Thật là những câu hỏi lạ lùng nhất từ xưa đến nay mà tôi đã được nghe về việc viết nhật ký. Công an có khác. Và chắc tập nhật ký của tôi đối với họ đặc biệt quan trọng nên họ đã truy hỏi tôi những việc riêng tư nhất một cách thô bạo không cần che dấu. Trong khi đặt câu hỏi, T cố gắng giải thích thêm nhật ký của tôi không phải là nhật ký bình thường mà là nhật ký chính trị, có liên quan nhiều sự kiện chính trị quan trọng và ghi cả việc làm của cơ quan và cán bộ lãnh đạo công an.

Tôi nói ngay đáng lý tôi không trả lời các câu hỏi trên vì viết nhật ký là một việc hoàn toàn riêng tư, không có gì vi phạm pháp luật. Tuy nhiên vì có thiện ý muốn cùng công an làm rõ một số sự việc nên tôi sẽ trả lời một số câu hỏi cần thiết. Tôi nói thế vì tôi hiểu khi đã thu được tập nhật ký, công an đã biết thêm rất nhiều điều quan trọng về chúng tôi mà trước đây họ chưa biết hoặc biết mơ hồ hay có nhiều nghi vấn. Việc họ biết vừa có điều bất lợi nhưng cũng có điều lợi vì giúp làm sáng tỏ những nghi vấn nguy hiểm mà lâu nay họ vẫn đặt ra với chúng tôi. Vả lại, không dễ gì không trả lời các câu hỏi của công an trong  trường hợp này.

Tôi nói tôi viết  nhật ký là để ghi nhận lại những sự kiện, tình cảm, suy nghĩ của tôi trong một giai đoạn mà tôi cho là quan trọng trong đời mình. Chả ai bảo tôi viết và dĩ nhiên không ai có thể tác động đến tôi. Việc viết nhật ký vợ tôi có biết  và tôi có đưa cho ba người bạn thân của tôi xem là Bùi Minh Quốc, Hà Sĩ Phu, Mai Thái Lĩnh và hai người bạn có liên quan cũng có xem là Huỳnh Nhật Hải và Huỳnh Nhật Tấn. Những việc này tôi đã ghi rõ trong nhật ký. T còn đặt câu hỏi cụ thể đưa cho ai, thời gian nào, tại đâu, ai biết. Tôi nói làm sao tôi nhớ chính xác khi sự việc xảy ra hơn nửa năm rồi. T bảo cứ nói khoảng ngày tháng cũng được. Thực ra những việc này tôi cũng đã có ghi trong nhật ký nhưng nay không nhớ chính xác nên tôi nói đại.

Cuối bản khai, T yêu cầu tôi cam đoan một việc khá kỳ cục là nhật ký tôi viết trong thời gian đó và nội dung do chính tôi viết. Tôi hiểu công an có lý do để yêu cầu việc kỳ cục này vì có liên quan đến nhiều chuyện điều tra, xác minh các sự việc sau này.

Buổi làm việc chấm dứt lúc 5 giờ chiều và T hẹn tôi 8 giờ sáng mai lên làm việc tiếp.

Suốt ngày làm việc hôm sau, T tập trung hỏi mấy vấn đề: Tôi đã photo nhật ký mấy bản, ngoài những người bạn trên còn gởi cho ai khác không? Đã chuyển ra nước ngoài để công bố chưa? Mục đích khi đưa cho bạn bè xem nhật ký để làm gì? Nội dung viết nhật ký có đúng sự thật không, có gì bịa đặt không?

Trước sau tôi luôn khẳng định tôi chỉ photo thêm ba bản giao cho ba người bạn thân trên chứ không chuyển cho ai khác và cũng chưa có ý định công bố. Mục đích tôi đưa nhật ký cho bạn bè để họ xem cho biết và chia sẻ với bạn về khó khăn của mình. Đó là quyền tự do cá nhân của tôi. Dĩ nhiên khi viết nhật ký, tôi ghi một cách trung thực những sự kiện xảy ra, tình cảm suy nghĩ của mình nhưng có thể có việc tôi ghi nhận không hoàn toàn chính xác và đầy đủ như trong nhật ký có việc tôi cũng đã tự  đính chính.

Khi tranh luận về quyền tự do cá nhân trong việc viết và phổ biến nhật ký, T nhiều lần phân tích về tính chất đặc biệt của nhật ký của tôi. Anh ta nói đùa phải gọi nhật ký của tôi là nhật ký chính trị hay nhật ký trinh thám vì nhiều đoạn rất hấp dẫn. Anh ta nói thêm khi đọc nhật ký, anh ta cảm thấy quý trọng tình bạn giữa các anh em chúng tôi cũng như nhân cách mà chúng tôi đã bộc lộ qua những sự việc gi trong nhật ký. Tuy nhiên anh ta cho rằng viết và phổ biến nhật ký như thế là vi phạm pháp luật, cụ thể là điều 101 bộ luật Tố tụng hình sự. Anh ta lấy cuốn luật, đọc điều khoản này và đưa cho tôi xem lướt qua.

Bộ luật Tố tụng hình sự ghi:

" Điều 101:

 Không được tiết lộ về bí mật điều tra. Điều tra viên, kiểm soát viên phải báo trước cho người tham gia tố tụng không được tiết lộ bí mật về điều tra. Việc báo này phải được ghi vào biên bản.

Điều tra viên, kiểm soát viên hoặc người  tham gia tố tụng tiết lộ bí mật về điều tra thì tùy trường hợp phải chịu trách nhiệm theo các điều 92, 92, 222, 223, 263 Bộ luật hình sự."

Tôi phản bác ngay tôi không vi phạm gì cả vì trong các lần điều tra trước đây mà nhiều nội dung tôi đã ghi lại trong nhật ký, không ai báo  cho tôi biết không được tiết lộ bí mật về điều tra và điều này cũng không được ghi vào biên bản như luật định.

Buổi trưa tôi về xem kỹ lại điều khoản này và thấy rằng điều khoản 101 đó không liên quan gì đến tôi cả. Các đối tượng bị ràng buộc bởi điều khoản này là điều tra viên, kiểm soát viên và người tham gia  tố tụng. Người tham gia tố tụng bao gồm bị can, bị cáo, người bào chữa, người bị tạm giữ, người bị hại, nguyên đơn dân dự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án, người bảo vệ quyền lợi của đương sự, người làm chứng, người giám định và người phiên dịch. Bộ luật ở chương III định nghĩa rõ từng loại người này và rõ ràng tôi không thuộc loại người nào trong số đó cả.

Buổi sáng tôi chỉ phản bác sơ qua nhưng buổi chiều, sau khi xem xét lại bộ luật, tôi phân tích kỹ và chứng minh tôi không bị ràng buộc bởi điều này nhưng T và S vẫn khăng khăng là tôi vi phạm. Họ đặt câu hỏi và cố tình buộc tôi thừa nhận đã vi phạm điều 101 này để vào ghi biên bản nhưng tôi vẫn kiên quyết không thừa nhận nên cuối cùng họ ghi kiểu nước đôi là việc tôi làm có vi phạm nhưng lúc đó tôi chưa biết điều 101 này và tôi cũng chưa được thông báo việc không được tiết lộ điều tra. Sau đó họ còn thông báo và ghi rõ vào biên bản từ đây  về sau tôi không được tiết lộ bí mật điều tra, nếu vi phạm tôi phải hoàn toàn chịu trách nhiệm. Chắc họ sợ tôi  lại tiếp tục ghi nhật ký. Quả thật họ rất khó chịu và phiền lòng về ngòi bút của tôi.

T yêu cầu tôi thu hồi hai bản nhật ký mà  Lĩnh và Hà Sĩ Phu còn giữ. Ban đầu tôi nói công an muốn lấy cứ tự đi lấy nhưng T nói công an cũng không muốn làm to chuyện, không muốn phiền đến Lĩnh và Hà Sĩ Phu nên tôi đồng ý sẽ tự thu hồi. Đây cũng là dịp để tôi chính thức đi gặp hai người này.

Cuối ngày làm việc, ngoài việc ký biên bản ghi lời khai, T còn yêu cầu tôi viết một tờ tường trình về các việc liên quan đến tập nhật ký của tôi như họ đã hỏi và yêu cầu tôi cam đoan là chưa phổ biến và cũng sẽ không phổ biến nhật ký trong nước cũng như nước ngoài, nếu không tôi phải chịu trách nhiệm theo điều 101 Bộ luật Tố tụng hình sự. T còn đề nghị tôi lấy tư cách nhà văn để cam đoan. Tôi nói tôi làm việc với công an trên tư cách công dân chứ không phải nhà văn, vả lại tôi không tự cho mình là nhà văn mà chỉ là một người cầm bút. T nói anh ta rất trọng nhà văn còn công dân thì bây giờ có quá nhiều công dân "ba búa" trộm cắp, xì ke ma túy đủ cả. Anh ta cứ nằng nặc yêu cầu tôi cam đoan với tư cách nhà văn. Tôi thấy hóa ra đối với công an nhà văn cũng có gía phần nào nên tôi xiêu lòng viết theo ý  anh ta.

Trong suốt một ngày rưỡi làm việc, T và tôi trao đổi khá nhiều chuyện điều tra cũng như chuyện ngoài lề. T tỏ ra cởi mở và có thái độ thân thiện, hỏi thăm tôi chuyện gia đình, vườn tược. Anh ta bảo tôi xòe tay ra cho anh ta xem và bảo tay tôi có lao động nhưng không chai bằng tay anh ta. Lúc này anh ta gọi tôi bằng anh và xưng em. T nói khi nào có việc đi ngang qua sẽ ghé vào thăm nhà tôi cho biết. Tôi nói tôi rất sẵn lòng.

Buổi chiều khi ra về tôi thấy Quốc đang đứng trước cửa phòng ở khu nhà bên kia sân cua trụ sở công an nhưng Quốc không nhìn về phía tôi. Ở xa nhưng tôi vẫn thấy mặt anh đượm vẻ ưu phiền, nhìn về phía trước nhưng hình như không thấy gì cả. Chắc anh đang căng thẳng về chuyện thẩm vấn. Chiều hôm qua tôi cũng thấy Hiền Thục - vợ Quốc đang đứng trong sân mặc áo mưa, không biết Thục có thấy tôi không vì Thục không chào và tôi cũng không tiện gọi. Sau đợt thẩm vấn này tôi sẽ gặp Thục để hỏi chuyện Quốc. T đã bảo tôi tạm ngưng làm việc, khi cần sẽ gọi tiếp. Tôi đoán họ chỉ tạm ngưng vài ngày vì còn khối chuyện để thẩm vấn liên quan đến nhật ký của tôi.

Sáng chủ nhật, tôi định đến thăm Hiền Thục để hỏi về những chuyện Quốc bị bắt giữ, sau đó đến Lĩnh và Hà Sĩ Phu để lấy lại hai tập nhật ký. Đến cửa hàng bán búp bê của Hiền Thục, tôi ngạc nhiên thấy Quốc đang đứng ở đó trông hàng cho vợ.

Chúng tôi vui mừng bắt tay nhau. Quốc cho biết đã được thả chiều hôm qua sau ba ngày bị tạm giữ theo đúng luật. Quốc nói chuyện có vẻ dè dặt vì công an đã bắt Quốc không được tiết lộ bí mật điều tra theo điều 101 Bộ luật Tố tụng hình sự. Tôi cười nói  thì công an cũng bắt tôi cam đoan như thế. Tuy vậy Quốc và tôi cũng trao đổi với nhau một số tình hình. Cái quái gì là bí mật điều tra với không bí mật điều tra. Chúng tôi có thể tranh luận đến cùng với công an về chuyện này theo lý luận và pháp luật,  ngoại  trừ việc "lý của kẻ mạnh bao giờ cũng thắng". Mà kẻ mạnh ở đây lại có chỗ yếu chí tử là không dám công khai dù có bộ máy trấn áp và pháp luật trong tay.

Quốc cho biết anh bị bắt khoảng 3 giờ chiều tại bến xe Đà Lạt lúc mới từ Sài Gòn lên. Vừa xuống xe, hai công an mặc sắc phục chặn Quốc lại, chào, đưa thẻ công an và tuyên bố bắt giữ Quốc vì Quốc vi phạm pháp luật, sau đó đưa Quốc về trụ sở Công an Thành phố. Khám xét trong hành lý của Quốc, công an tìm thấy cuốn "Đêm giữa ban ngày" của Vũ Thư Hiên mới xuất bản ở Pháp và mấy cuốn sách của Lữ Phương, cũng xuất bản ở nước ngoài tặng Quốc, Hà Sĩ Phu và tôi. Việc này phạm vào điều 82 Bộ luật Hình sự là tuyên truyền chống chế độ xã hội chủ nghĩa. Thật là đủ thứ vi phạm [?!]

Quốc đúng là một văn nghệ sĩ lãng mạn làm cách mạng tài tử. Đúng hơn anh là một con người luôn muốn sống tự do và hoàn toàn thiếu cảnh giác, không quan tâm đến các thủ đoạn chính trị. Cũng như Hà Sĩ Phu và tôi, Quốc đã bị bao vây, ngăn chặn, giám sát chặt chẽ từ hơn hai tháng trước nhưng vừa rồi Quốc đi Sài Gòn đã đến thăm Hoàng Minh Chính khi nghe tin ông này mới ở Hà Nội vào, đang ở nhà con gái tại đây. Hoàng Minh Chính mới ở tù ra và hiện được coi là người bất đồng chính kiến hàng đầu ở miền Bắc. Khi Quốc đến thăm Hoàng Minh Chính, anh đã bị công an theo dõi, vào tận nơi buộc anh phải rời khỏi nhà Hoàng Minh Chính. Thế mà khi Quốc lên Đà Lạt, anh vẫn cứ mang những cuốn sách kia trong hành lý. Đúng là giỡn mặt công an. Đêm  hôm bị bắt, Quốc bị giữ ở trụ sở Công an Thành phố để lấy lời khai sơ khởi. Sáng hôm sau công an đưa Quốc về nhà để lấy thêm một số tài liệu khác.

Khi Quốc vào phòng ngủ, một sĩ quan công an đã xộc vào theo và tìm thấy phần một cuốn nhật ký của tôi để trên bàn ngủ. Anh ta vớ lấy và lập tức đọc ngấu nghiến ngay tại chỗ. Anh ta đọc say mê đến độ Quốc năm lần phản đối mà anh ta vẫn không trả. Cuối cùng khi Quốc phản đối kịch liệt, anh ta buộc Quốc phải nộp nhật ký của tôi. Quốc kiên quyết từ chối vì đây là chuyện viết nhật ký, một việc hoàn toàn riêng tư thuộc quyền tự do cá nhân và Quốc không thể giao nộp nhật ký của bạn cho công an được. Viên sĩ quan công an tuyên bố nếu Quốc không nộp, công an sẽ lấy lệnh khám nhà và tịch thu. Quốc cứng rắn giữ lập trường. Thế là công an về lấy ngay lệnh khám nhà của Viện Kiểm Sát và tiến hành khám xét, tịch thu thêm  một số tài liệu của Quốc và lấy được thêm hai phần còn lại nhật ký của tôi, lại còn thêm tập bút ký "Hành trình cuối đông" tôi viết tám năm trước về chuyến đi xuyên Việt của Quốc, tôi  và nhà thơ Hữu Loan. Thế là công an có đủ trọn bộ tất cả những gì tôi đã viết.

Hình như Quốc và tôi có duyên nợ với nhau. Từ khi chúng tôi gặp nhau gần 10 năm trước để cùng tham gia thành lập Hội Văn nghệ, biết bao nhiêu sự cố xảy ra đều có liên quan đến tôi và Quốc. Chúng tôi có xuất thân, hoàn cảnh và quá trình hoàn khác nhau nhưng có lẽ điểm tương đồng quan trọng là nhiệt huyết đối với đất nước, tự do và luôn sục sôi tinh thần phản kháng. Từ điểm chung này, trong hoàn cảnh hiện nay, chúng tôi và một số người khác đã có phản ứng giống nhau và bị quy là phản động. Dù sao tôi cũng không đến nỗi cô đơn.

Nói chuyện với Quốc khoảng một tiếng đồng hồ, tôi từ gĩa Quốc sang gặp Lĩnh. Nhà Lĩnh có hiệu sách gần đối diện với cửa hàng của vợ Quốc. Lĩnh đã biết việc Quốc bị bắt giữ và chưa biết việc công an thu nhật ký và đang thẩm vấn tôi. Tôi nói  vắn tắt chuyện thu hồi nhật ký Lĩnh đang giữ. Lĩnh không để nhật ký của tôi ở nhà nên hẹn hôm sau sẽ đưa trả tôi. Tôi tiếp tục đến nhà Hà Sĩ Phu. Hà Sĩ Phu đã biết tin về Quốc và chuyện liên quan đến nhật ký của tôi. Tuy nhiên khi tôi nói việc thu hồi nhật ký, Hà Sĩ Phu lại bảo đã giao trả tôi từ năm ngoái sau khi đọc xong chứ không giữ. Việc này đã khá lâu nên tôi cũng phân vân, tôi cứ đinh ninh là Hà Sĩ Phu đang giữ. Hà Sĩ Phu nói tối hôm qua vợ chồng Hà Sĩ Phu rất lo việc tôi bị gọi về chuyện nhật ký. Hà Sĩ Phu không muốn có bất cứ rắc rối gì xảy ra thêm đối với chúng tôi sau chiến dịch công an bao vây, ngăn chặn, giám sát. Hà Sĩ Phu trách Quốc đã quá thiếu cảnh giác, vô tình tạo cớ cho công an gây khó khăn thêm.

Hà Sĩ Phu chua chát nhận xét việc công an tịch thu được nhật ký của tôi là một thắng lợi lớn của họ vì họ sử dụng một đội công an điều tra hai năm chưa chắc đã tìm được nhiều tư liệu về chúng tôi như thế. Tôi nói cho Hà Sĩ Phu yên tâm là việc công an thu được nhật ký cũng có điều lợi là  chứng tỏ chúng tôi không có tổ chức gì, không tham gia tổ chức nào và không làm gì sai trái mà chỉ thực hiện tự do tư tưởng, tự do ngôn luận của người cầm bút. Hà Sĩ Phu vẫn phiền lòng  và nói tự dưng lại cống nộp cho công an mọi bí mật, riêng tư vì nhật ký của tôi ghi khá chi tiết và trung thực mọi chuyện. Chị Thanh Biên còn nói tôi quá thật thà khi ghi nhật ký. Biết sao được. Tôi phải "thật thà" khi ghi nhật ký và tôi muốn ghi thật chi tiết để sử dụng sau này vì trí nhớ tôi không tốt.

Đã bị bắt, ra tòa và ở tù một năm, rõ ràng Hà Sĩ Phu rất ngán chuyện bị thẩm vấn. Hà Sĩ Phu ngại vì nhật ký của tôi, công an lại tiếp tục gọi hỏi nữa trong khi Hà Sĩ Phu muốn yên ổn để suy nghĩ về những tác phẩm quan trọng sẽ viết.

Hôm sau tôi đến Lĩnh để lấy tập nhật ký. Lĩnh nói đã đọc kỹ lại và thấy cũng không có gì phải ngại, kể cả trường hợp nhật ký được công bố cũng không sao. Tuy nhiên Lĩnh nhận xét nếu nhật ký được công bố, công an sẽ rất phiền vì trong đó ghi lại rất nhiều "trò mèo" của công an, do đó chắc họ rất ngại, đặc biệt là khi nhật ký được công bố ở nước ngoài, nên họ sẽ cố sức ngăn chặn.

Tôi nói chuyện với Lĩnh chừng mười lăm phút rồi lấy nhật ký, cáo từ ra về vì không muốn Chi Minh - vợ Lĩnh phiền. Tôi thông cảm tâm  trạng  của Chi Minh vì không phụ nữ nào lại muốn chồng và gia đình mình bị phiền phức, mà vì liên quan đến tôi, Lĩnh đã bị phiền phức nhiều dù dĩ nhiên Lĩnh có vai trò của mình chứ không phải  chỉ vì chuyện liên quan đến  tôi. Tôi biết Lĩnh rất khó xử trong nhiều trường hợp, kể cả Quốc, Hà Sĩ Phu và tôi cũng thế, vì mọi chuyện đều liên quan đến gia đình, vợ con, mà những gì chúng tôi làm, ngoài việc để được sống như một con người tự do, chúng tôi chỉ mang lại phiền lụy cho bản thân và gia đình, trong khi bao nhiêu người khác đang lo kiếm sống, làm giàu và hưởng thụ. Chấp nhận dấn thân trong hoàn cảnh này quả thật không dễ dàng.

15*  Tự do ở đâu trên từng trang nhật ký và trên từng bước đi?

Tạm nghỉ vài hôm, công an lại triệu tập tôi làm việc tiếp. Bắt đầu từ đây chỉ có S làm việc thôi, vừa hỏi vừa ghi biên bản, không thấy T xuất hiện nữa.

Ngày đầu S hỏi về các cuộc điện thoại do người ở nước ngoài gọi về tôi đã ghi trong nhật ký. Tôi biết công an muốn lấy lời khai của tôi về việc này vì họ không thể thú nhận đã nghe lén điện thoại và cũng không thể căn cứ vào nhật ký để đưa vào hồ sơ chính thức vì nhật ký không phải là văn bản có tính cách pháp lý. Qua cách đặt câu hỏi tôi càng khẳng định công an đã nghe lén điện thoại của tôi dù có thể họ nghe và thu không đầy đủ, có thời gian họ thu một trăm phần trăm.

Ngày sau, S lại đề cập tính chất vi phạm tiết lộ bí mật điều tra trong nhật ký của tôi và yêu cầu tôi giao nộp nhật ký. Tôi phản bác như đã từng nói lần trước. S khăng khăng cho là tôi vi phạm và phải giao nộp nhưng chỉ cần giao nộp bản sao, còn bản chính tôi có thể  giữ lại, lý do bản sao có tính chất và mục đích phổ biến. Tôi thấy đây cũng là một sự dè dặt của công an và dù sao họ cũng không phải quá thô bạo. Tuy nhiên tôi nói chỉ giao nộp bản sao vì công an bắt buộc chứ tôi không tự nguyện và yêu cầu ghi điều này vào biên bản, S đồng ý.

Tôi hỏi S công an đến nhà tôi thu nhật ký hay tôi mang đến, nếu cần cứ đến nhà tôi thu, tôi chẳng ngại gì cả.  S nói làm gì cho căng thẳng, tôi mang đến là được rồi. Tôi yêu cầu khi tôi giao nộp, công an phải làm biên bản rõ ràng. S nói tất nhiên như vậy.

Tiếp tục lên làm việc với công an, tôi mang hai bản nhật ký photo để giao nộp. S làm biên bản. Tôi yêu cầu ghi rõ lý do công an bắt buộc giao nộp, nhưng S chỉ ghi là giao nộp theo tinh thần biên bản ghi lời khai hôm trước, trong đó đã có ghi việc này. Đó cũng là một cách né tránh nhưng tôi thấy thế cũng được vì dù muốn họ cũng không thể né tránh chuyện tịch thu nhật ký của tôi.

Sau đó S đặt những câu hỏi liên quan đến Mai Thái Lĩnh. Trước hết là việc Lĩnh đến nhà tôi lấy chiếc cặp tài liệu hồi cuối năm ngoái. Do giữa lời khai của tôi và của  Lĩnh lần trước có khác biệt đôi chút so với những điều tôi ghi trong nhật ký nên công an muốn xác minh cho thật rõ, chủ yếu là quy trách nhiệm của Lĩnh trong vụ này. Trước sau tôi vẫn khẳng định là Lĩnh không biết gì trước về chiếc cặp, không biết tài liệu gì trong cặp, Lĩnh không tự ý đến lấy mà do vợ tôi nhờ. Họ muốn chứng minh Lĩnh là tòng phạm và dùng việc này để gây sức ép, truy bức Lĩnh khi cần thiết.

S còn hỏi về hai ý của Lĩnh mà tôi ghi trong nhật ký. Lĩnh nói đại ý: Một ngàn người ở nước ngoài ủng hộ không bằng mười người trong nước và hiện nay ai ở tù người đó ráng chịu để những người ở ngoài lo việc khác, duy trì phong trào. S hỏi tôi hiểu như thế nào về hai ý này của Lĩnh.

Tôi nói tôi chỉ ghi vắn tắt, đã lâu tôi quên nhưng theo tôi hiểu Lĩnh muốn nói trong việc đấu tranh cho dân chủ, lực lượng trong nước đóng vai trò quyết định và phong trào ở đây ý nói sự đòi hỏi dân chủ của người dân. S gặng hỏi phong trào gì, do ai khởi xướng, tổ chức hoạt động ra sao, có bao nhiêu người tham gia gồm những ai? Rõ ràng Nhà nước rất sợ chuyện này, đó là vấn đề tổ chức. Tôi nói phong trào chỉ là một từ chúng tôi quen dùng  chỉ một việc có nhiều người đồng tình, ủng hộ như phong trào chống tham nhũng, phong  trào thực hiện nếp sống mới, kế hoạch hóa gia đình... chứ chẳng ai khởi xướng, tổ chức gì cả.

S hỏi tôi có đồng quan điểm với Lĩnh về việc so sánh người trong nước và người ở nước ngoài ủng hộ đấu tranh cho dân chủ không. Tôi nói mỗi nơi đều có tầm quan trọng riêng nhưng lực lượng trong nước đóng vai trò quyết định. S hỏi có bao nhiêu người có cùng quan điểm về việc đấu tranh cho dân chủ như tôi. Tôi nói theo tôi hiểu có nhiều, kể cả cán bộ,  đảng viên và người dân thường. S yêu cầu kể tên những người đó. Tôi nói tôi chỉ biết như thế, không kể tên cụ thể được.

Trong nhật ký của tôi có viết ý "Nhà nước phi dân chủ" S yêu cầu tôi giải thích cụ thể về điều này. Tôi khẳng định Nhà nước này phi dân chủ thể hiện qua việc trấn áp tự do tư tưởng, tự do ngôn luận đối với tôi và một số bạn bè, ngoài ra còn thể hiện qua nhiều việc khác như bầu cử, khiếu nại, khiếu tố của công dân, giáo dục cho người nghèo, tự do cư trú và làm ăn sing sống, việc nhập cư vào các thành phố lớn.

Về vấn đề "Nhà nước phi dân chủ" này, sau khi  báo cáo biên bản ghi lời khai cho cán bộ lãnh đạo nào đó, buổi sau S yêu cầu tôi tự viết một bản tường trình giải thích về việc "Nhà nước phi dân chủ". Tôi không ngần ngại viết luôn hai trang phân tích các vấn đề trên, đặc biệt là việc bầu cử và ứng cử. Còn vài ngày nữa, Nhà nước tổ chức bầu cử Quốc hội khóa mới. Mấy tháng trước khi bầu mà dân đã được biết rõ Quốc hội mới sẽ có 80% đảng viên, cơ cấu ra sao, danh sách ứng cử viên từng ngành, trung ương và địa phương đã có, số tự ứng cử chỉ loe ngoe vài người. Vậy làm sao gọi là dân chủ được. Vẫn là "đảng cử dân bầu " thôi.

Có thể công an sẽ ngạc nhiên khi đọc bản tường trình của tôi. Chắc họ nghĩ tôi sẽ né tránh, biện minh cho cách viết mà họ nghĩ là xúc phạm Nhà nước của tôi trong nhật ký. Đâu phải lần đầu tiên tôi phê phán Nhà nước và ở đâu, lúc nào, tôi cũng nói điều mình nghĩ.

Hai ngày kế tiếp, S yêu cầu tôi nói rõ về các mối quan hệ của tôi trong tỉnh, trong nước và ngoài nước. Quan hệ với ai?  lúc nào?  ở đâu?.

Tôi nói về những người đã có đề cập trong nhật ký. S ghi biên bản trước, sau đó lại yêu cầu tôi  viết bản tường trình riêng. Cứ kiểu này công an có thể thẩm vấn tôi quanh năm không hết chuyện.

Sắp đến ngày bầu cử nên cuối buổi làm việc S nói sẽ nghỉ vài hôm để lo công tác bầu cử, sau đó công an sẽ triệu tập tôi làm việc tiếp.

Trước bầu cử hai hôm, tổ trưởng dân phố đến mời tôi đi họp ở khu phố về bầu cử. Một số cán bộ đảng ủy phường đến chỉ đạo, gặp tôi thăm hỏi chuyện trò bình thường, còn mời tôi lên ngồi hàng ghế đầu. Không biết dân trong khu phố đang dự họp nghĩ gì. Tôi biết rõ chính ở phòng họp này, nhiều lần cán bộ họp dân đã tố cáo tôi là phản động, chống lại Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa, nói xấu Bác Hồ.. .. Có cán bộ về hưu dự họp còn yêu cầu bỏ tù tôi.

Chuyện bầu cử đúng là vẫn "đảng cử dân bầu", "dân chủ gấp triệu lần kiểu tư bản". Tỉnh kỳ này được phân bổ 6 đại biểu, cơ cấu nói rõ: một do trung ương giới thiệu về, một là lãnh đạo của Ủy ban Nhân dân tỉnh, 2 nữ, 2 dân tộc. Tỉnh chia ra hai khu vực bầu cử. Mỗi khu vực ứng cử  5, bầu 3, dôi ra 2 người để dân lựa chọn. Số dôi này là nữ và 2 dân tộc. 2 đại biểu của trung ương và lãnh đạo tỉnh bắt buộc phải trúng, còn dân tộc và nữ ai trúng cũng được vì đã được lựa chọn kỹ, đủ tiêu chuẩn và đều là phe ta cả. Kết quả đã thấy trước khi bầu.

Chả trách trong ngày bầu cử, nhiều người dân đi bầu hỏi nhau bầu mấy bỏ mấy, rồi đi luôn vô phòng phiếu, chẳng cần biết  ai là ai. Người dân đã quá quen chuyện này bao nhiêu năm nay, chẳng mấy ai quan tâm tìm hiểu. Chính kiểu bầu cử này đã làm cho người dân thui chột ý thức dân chủ, thật đáng buồn. Vả lại mọi việc đều đã được sắp xếp và họ không thể cưỡng lại được.

Trước và sau bầu cử tôi được nghỉ mấy ngày để làm vườn. Kể cũng tốt.

Bầu cử xong, công an triệu tập tôi làm việc tiếp. Đợt này S lại hỏi về chuyện người ở nước ngoài gọi điện về cho tôi hồi hai tháng cuối năm ngoái, đi sâu vào chi tiết nội dung và hỏi về việc tôi được trao giải thưởng của tổ chức Human Rights Watch - Asia.

S hỏi kỹ về số lần người ở nước ngoài gọi về. Tôi nói đại Nguyễn Gia Kiểng gọi nhiều nhất, 4 - 5 lần gì đó, những người khác 1- 2 lần. S không chịu, nói đã đọc nhật ký của tôi kỹ và thống kê Kiểng  gọi 8 lần. Tôi nói làm gì nhiều thế, chắc anh kể cả những lần Kiểng gọi nhưng không gặp, tuy nhiên anh đã thống kê anh cứ ghi, điều đó đối với tôi có quan trọng gì. Người khác gọi điện thoại cho tôi mà tôi cũng phạm pháp sao.

Sau đó S yêu cầu tôi tóm tắt nội dung nói chuyện điện thoại với từng người. Tôi nói rất vắn tắt mặc dù tôi đã xem lại nhật ký nên biết rõ nội dung nói chuyện, còn nếu không bố ai nhớ được những câu chuyện đã nói gần một năm qua.

Ngày hôm sau S hỏi về  giải thưởng. Trong nhật ký tôi có ghi hồi cuối năm ngoái Nguyễn gia Kiểng có báo cho tôi biết tôi được trao giải thưởng của tổ chức  Human Rights Watch - Asia, hàng năm dành cho những người đấu tranh cho nhân quyền, bị bức hại về chính trị, Kiểng hỏi tôi có muốn công bố việc đó không, tôi trả lời nếu đây là một giải thưởng quốc tế có uy tín cứ việc công bố vì tôi muốn việc gì cũng quang minh chính đại và tôi không có việc gì phải dấu diếm. Kiểng  nói để anh em bên ngoài bàn lại và sẽ báo cho tôi sau nhưng sau đó tôi bị cắt điện thoại và mất liên lạc .

S đặt nhiều câu hỏi chung quanh vấn đề này: Tổ chức Human Rights Watch - Asia là tổ chức gì, mục đích tôn chỉ ra sao? Tại sao trao giải thưởng cho tôi, nhằm mục đích gì, căn cứ vào đâu để trao giải ? Kết quả trao giải cụ thể cho tôi như thế nào?

Tôi trả lời tôi không trực tiếp biết về tổ chức này. Theo Kiểng nói đây là một tổ chức quốc tế nhằm tôn vinh những người cầm bút đấu tranh cho nhân quyền ở khắp nơi trên thế giới, không phân biệt quốc gia và chế độ chính trị. Có nhiều người cộng sản được trao giải thưởng của tổ chức này. Có thể họ trao giải cho tôi căn cứ vào những tác phẩm và bài báo của tôi đăng tải ở nước ngoài mà họ đánh gía phù hợp với mục đích tôn chỉ của họ. Sau khi tôi mất liên lạc với Kiểng, tôi không nhận đươc tin tức gì thêm và không có thông tin chính thức gì từ tổ chức này.

Mọi chuyện lại làm theo kiểu hỏi, ghi lời khai và viết tường trình nên tốc độ làm việc rất chậm. Ấy là tôi đã nói vắn tắt chứ không giải thích dài dòng hay tranh luận với cán bộ công an thẩm vấn như hồi cuối năm ngoái. Tôi không còn chút hứng thú nào với kiểu thẩm vấn này nữa.

Vì tuần qua Đan Tâm được tin mẹ Đan Tâm ở huyện bị bệnh nặng phải đưa đi Sài Gòn điều trị và chúng tôi cũng đã có dự tính sẽ đi Sài Gòn thăm mẹ tôi và các con, bây giờ Đan Tâm sắp hết nghỉ hè nên tôi yêu cầu tạm ngưng thẩm vấn để tôi đi Sài Gòn. Tôi yêu cầu nghỉ 10 ngày. S nói đợi xin ý kiến và hẹn hôm sau trả lời.

Sáng hôm sau tôi lên làm việc, S nói đáng lý hôm nay làm tiếp nhưng đằng nào cũng chưa xong nên tạm nghỉ và công an đồng ý  cho tôi đi Sài Gòn nhưng tôi phải làm đơn đề nghị và cam đoan. S đọc cho tôi nghe nội dung mẫu đơn đề nghị tạm hoãn làm việc trong đó tôi phải cam đoan không tiết lộ bí mật điều tra, nếu không tôi phải chịu trách nhiệm theo điều 101 Bộ luật Tố tụng hình sự, lúc về Sài Gòn tôi chỉ giải quyết việc gia đình như tôi đã yêu cầu chứ không làm việc nào khác và hoàn toàn chịu trách nhiệm trước cơ quan công an địa phương.

Theo luật, tôi chưa phải là tội phạm  gì nên việc làm đơn và nội dung đơn này là vô lý nhưng tôi cần đi Sài Gòn. Tôi hiểu việc tôi đi khỏi Đà Lạt lúc này rất nguy hiểm, công an đồng ý cho đi cũng là một cái bẫy và việc tương tự  Hà Sĩ Phu bị tông xe và bị bắt ở Hà Nội rất có thể xảy ra đối với tôi lúc tôi về Sài Gòn. Tuy nhiên vì chúng tôi rất cần đi và tôi cũng muốn thử trắc nghiệm tình hình nên tôi liều một chuyến xem sao.

Tháng trước trường Đan Tâm tổ chức đi tham quan nghỉ mát ở Nha Trang 5 ngày, chi phí do nhà trường đài thọ nhưng Đan Tâm không chịu đi vì ngại tôi ở nhà một mình có sự cố. Đan Tâm đã chịu căng thẳng suốt mùa hè nên tôi muốn đưa Đan Tâm về Sài Gòn để thăm mẹ, các con và nếu thuận tiện sẽ đi Vũng Tàu chơi vài hôm cho thư giãn.

Tôi viết đơn đề nghị theo đúng yêu cầu của S. S đem đi báo cáo xong, trở lại nói với tôi có thể về chuẩn bị đi và  khi tôi lên lại Đà Lạt sẽ tiếp tục làm việc. Hai ngày tiếp, tôi rán làm cỏ hết mấy cây café vì mùa này chừng mươi ngày không làm là cỏ trùm ăn hết café vì cây tôi mới trồng còn nhỏ. Lại còn phải đóng thùng gởi một số đồ đạc máy móc  ở nhà hàng xóm. Nhà tôi cửa quá ọp ẹp, chỉ cần đá mạnh là bung ra nên  đi vắng vài hôm có thể bị mất cắp. Người hàng xóm khá tốt bụng, anh ta biết rõ tình hình của chúng tôi, nhưng vẫn đồng ý cho gởi đồ. Anh ta nói : "Hàng xóm tối lửa tắt đèn có nhau, giúp đỡ nhau lúc khó khăn là chuyện bình thường". Anh ta không ngại trong khi nhiều bạn bè người quen của tôi đã không dám đến thăm tôi trong thời gian này.

Đan Tâm nói đợi chiều tối hãy mang đồ đi gởi vì sợ công an theo dõi ở nhà đối diện thấy nghi ngờ. Tôi nổi sùng lên nói việc quái gì phải sợ, cho nó theo dõi, kiểm tra. Quả  nhiên khi chúng tôi bưng đồ đi, người ở nhà đối diện lúc nào cũng núp trong nhà rình rập đã chạy hẳn ra ngoài nhớn nhác nhìn qua. Thật chán ngấy nhưng tôi không thèm để ý đến gã.

Chúng tôi đi Sài Gòn. Hai gã theo dõi bám chúng tôi từ nhà, ra chợ, đến bến xe cho đến khi xe chạy. Ở bến xe Sài Gòn, lúc vừa xuống xe đi bộ một khoảng ngắn, bỗng có một người mặc áo trắng, đeo cà vạt, mang kính đen tiến về phía tôi. Đan Tâm thì thầm vào tai tôi "Công an kìa". Đan Tâm quá sức nhạy cảm về chuyện này và qua bao  nhiêu lần, trực giác của Đan Tâm hoàn toàn chính xác. Người lạ chặn ngang trước mặt tôi: " Cho hỏi xe từ Đà Lạt xuống xuất bến lúc mấy giờ vậy?". Tôi lắc đầu đi tiếp. Người lạ quay lại chỗ mấy chiếc taxi đang đậu chờ khách. Đan Tâm nói đã thấy người này đến hỏi mấy người khách khác lúc khách vừa xuống. Chắc chắn công an Sài Gòn đến nhận diện tôi. Vậy là chúng tôi được đưa đón quá chu đáo. Công an Lâm đồng đã bắt tôi cam đoan và hăm tôi phải chịu trách nhiệm trước công an địa phương khi đi Sài Gòn và như thế chắc công an Sài Gòn đã bài binh bố trận để theo dõi giám sát tôi thời gian tôi ở đây.

Trước khi đi tôi và Đan Tâm đã bàn nhau, kỳ này chúng tôi sẽ ở nhà Quốc Vĩnh, chú em tôi; nơi mẹ tôi đang nằm dưỡng bệnh. Đan Tâm chỉ đi bệnh viện phụ sản kiểm tra vết mổ định kỳ, đi thăm mẹ Đan Tâm đang nằm điều trị ở Trung tâm Ung bướu và đi chơi với các con chứ tuyệt đối không đi đâu khác, không gặp bạn bè, người quen, không điện thoại cho bất cứ ai. Tôi hiểu tôi chỉ sơ suất một chút là gặp rắc rối ngay.Tôi không làm gì sai trái, bí mật  nhưng tôi không muốn gây phiền phức cho bạn bè vì tôi biết rõ bất cứ ai tiếp xúc với tôi đều bị theo dõi điều tra.

Quả nhiên tôi bị giám sát chặt chẽ. Công an chốt ở đầu đường  ngõ vào nhà chú em tôi. Công an Sài Gòn theo dõi tinh vi hơn nhưng không thoát khỏi trực giác bén nhạy của Đan Tâm. Đi đâu tôi cũng chở Đan Tâm bằng honda, tôi lái xe nên khó chú ý trong khi Đan Tâm ngồi sau có thể quan sát dễ dàng. Đường Sài Gòn lúc nào cũng đông nghịt người nhưng Đan Tâm vẫn nhận ra mặt được những người theo dõi. Lúc nào cũng có 3 hay 4 người đi  hai xe honda, một trước một sau xe chúng tôi . Cũng tội nghiệp cho họ. Sài Gòn lúc này trời mưa gío nhưng lúc nào họ cũng bám theo chúng tôi và chờ chực ở bên ngoài khi chúng tôi vào bệnh viện hay đi ăn , đi uống café với các con.

Hôm cuối cùng ở Sài Gòn, buổi tối chúng tôi hẹn hai con đi ăn rồi đi uống café. Khi chúng tôi đến quán café đã khoảng 8 giờ, Đan Tâm nói đã thấy mấy người theo dõi chạy quá về phía trước khi chúng tôi ngừng lại, có thể họ đã mất dấu vì đường tối và quá đông xe cộ. Chúng tôi ngồi uống café khoảng nửa tiếng bỗng thấy hai công an mặc sắc phục và một số người khác mặc thường phục tiến vào. Họ đến chỗ quầy quản lý nói chuyện sau đó đi rảo quanh nhìn dáo dác. Đây là một quán café vườn rộng, có nhiều cây, có cả sân khấu biểu diễn  ca nhạc, phòng karaoke, phòng bida và khách rất đông. Chúng tôi nhìn theo, thấy họ đi một vòng rồi tiến lại phía chúng tôi. Đan Tâm mặt đổi sắc, gần như hốt hoảng. Tim tôi cũng thót lại. Tôi nghĩ thầm: " Lần này mình bị rồi." Dù tôi không làm gì sai trái nhưng công an muốn bắt người thiếu gì cớ. Tuy nhiên họ đi ngang chỗ chúng tôi rồi đi luôn ra ngoài. Chúng tôi thở phào nhẹ nhõm.

Khoảng hơn 10 giờ chúng tôi ra về. Như mọi lần, hai con đưa chúng tôi về tận nhà rồi mới quay về nhà chúng. Tội nghiệp hai con cũng sợ chúng tôi sẽ gặp phiền phức nhất là khi về khuya, mưa gió.

Đáng lý chúng tôi ở Sài Gòn thêm vài hôm nữa nhưng tôi bàn với Đan Tâm quyết định về sớm. Chúng tôi đã làm được những việc cần thiết chủ yếu là thăm  mẹ tôi, mẹ Đan Tâm và các con. Mẹ tôi hầu như nằm liệt giường cả năm nay từ khi bị té gãy xương đùi. Tôi cảm động khi thấy mẹ vui lên đôi chút khi trò chuyện với tôi. Mẹ vẫn nhắc những chuyện xưa mà mẹ nhớ rõ còn chuyện mới mẹ lại không nhớ gì và cứ  hỏi đi hỏi lại hàng chục lần một vài câu đã hỏi.

Mẹ Đan Tâm được chẩn đoán là ung thư tử cung ở giai đoạn 2, sẽ được điều trị bằng tia laser. May có cậu em Đan Tâm đưa bà đi bệnh viện và ở lại chăm sóc. Hai bà cụ đều đã trên 80 tuổi. Thăm hai bà không thể nào không nghĩ đến cảnh khổ sinh-lão-bệnh-tử của đời người. Và những đứa con như chúng tôi thật bất hiếu và bất lực.

Tôi muốn cùng Đan Tâm và hai con đi Vũng Tàu vài hôm nhưng không thể được. Thời tiết mưa gío đi ra bờ  biển chắc không thú vị gì, công an lại thường xuyên bám sát còn gì thoải mái. Chúng tôi bấm bụng về sớm. Từ nhà ra bến xe vẫn 4 người bám theo cho đến khi xe rời bến. Tôi đột nhiên muốn giơ tay vẫy chào từ biệt họ nhưng lúc đó lại không thấy họ đâu nữa. Họ cũng chỉ làm  nhiệm vụ được giao thôi chứ nào biết chúng tôi là ai, đã làm những gì. Đan Tâm nói có lần chợt thấy tức cười và cười với một người theo dõi, anh ta cũng cười lại dù bình thường những người này vẫn che mặt hay quay đi khi chúng tôi nhìn về phía họ.  4 giờ chiều, chúng tôi về đến nhà an toàn.

16*  Ta cảm nhận gì khi phải đau nằm liệt giường?

Ngủ  sớm một đêm cho lại sức, hôm sau chúng tôi dọn dẹp nhà cửa và qua nhà hàng xóm lấy đồ gởi về. Lại người theo dõi ở nhà đối diện chạy ra sân đứng nhìn. Không thấy người hàng xóm nói gì về việc công an đến kiểm tra đồ tôi gởi. Tôi đã cố ý nói cho S biết chuyện tôi sẽ gửi đồ trước khi đi Sài Gòn để tránh phiền phức cho người hàng xóm. Mấy tháng trước, thời gian chúng tôi mới bị bao vây, công an đã đến nhà anh ta hăm he không được cho chúng tôi gọi nhờ điện thoại hay nhắn nhe gì, nếu không điện thoại của anh ta cũng bị cắt.

Hôm sau tôi ráp lại chiếc máy vi tính. Chỉ bưng cái màn hình và CPU đặt lên bàn mà lưng tôi bỗng đau nhói rồi cứng ra, không thể nhúc nhích được. Từ đó hầu như tôi phải nằm liệt giường, mỗi cử động nhỏ đều đau chấn động toàn vùng lưng, nhất là khi phải cúi xuống hay cầm vật gì hơi nặng. Tôi không thể ngồi lên quá 10 phút để ăn cơm.  Chứng bệnh này thực ra tôi đã mắc từ gần hai năm nay, trong một lần lao động nặng đào ao do làm quá sức và đứng sai tư thế. Lần đầu tôi phải nằm bất động trong ba ngày. Sau đó thỉnh thoảng khi làm nặng lại bị đau, phải nghỉ 5, 7 hôm. Thời gian gần đây tôi bị đau nhức thường xuyên nhưng chỉ rêm rêm ê ẩm và tôi vẫn cố làm việc bình thường. Bây giờ thì đành chịu.

Tôi nằm liệt 4 ngày. Đến hôm thứ 5, A - công an khu vực lại đến đưa giấy triệu tập. Tôi nằm trên giường tiếp anh ta. Tôi ký nhận giấy triệu tập và ghi chú vào đó là bị đau không thể đi được, yêu cầu tạm hoãn làm việc cho đến khi tôi bình phục. A cố gắng thuyết phục tôi ngày mai lên cơ quan công an trình bày việc đó, tôi bảo tôi làm sao đi được khi nhúc nhích cũng không  xong, A đành cáo từ ra về.

Hôm sau tôi nhờ Đan Tâm tìm cách nhắn Mai Thái Lĩnh đến giúp đưa tôi đi bệnh viện. Đây cũng là cớ để Lĩnh chính thức đến gặp tôi vì cả tháng nay, từ khi đến Lĩnh để lấy tập nhật ký, tôi và Lĩnh  không gặp nhau. Tôi có vài việc cần trao đổi với Lĩnh và muốn gặp Lĩnh để hỏi thêm tin tức. Sau khi Đan Tâm nhắn, Linh có nhắn lại hỏi kỹ có phải tôi bị bệnh nặng thật không để Lĩnh tính.

Chiều tối, không phải Lĩnh mà Huỳnh Nhật Tấn đến thăm tôi. Tấn bảo Lĩnh nhờ Tấn đến thăm tôi trước xem tình hình ra sao. Tấn kể sau khi Quốc bị bắt giữ khoảng 10 ngày, một cán bộ  lãnh đạo Sở Công an đến gặp Tấn nói chuyện, phê phán Quốc và tôi, đồng thời có ý khuyên Tấn không nên dính vào chuyện chúng tôi. Vài ngày sau nữa, cả Tấn, Lĩnh đều được triệu tập lên cơ quan Công an Thành phố làm việc. Công an hỏi Tấn biết Quốc và tôi từ lúc nào. Tấn nói biết Quốc đã lâu qua các bài thơ "Lên miền Tây" và "Bài thơ về hạnh phúc", biết tôi từ khi tôi tham gia phong trào đấu tranh làm Sinh viên Quyết tử hồi những năm 60 ở Huế, ý Tấn nói biết Quốc và tôi là những người yêu nước, những người đã dấn thân chứ không phải là phường giá áo túi cơm hay phản quốc. Cả Tấn  và Lĩnh trong lúc làm việc với công an đều bênh vực quan điểm của chúng tôi và phê phán các chính sách  sai lầm cũng như các hiện tượng tiêu cực đầy dẫy trong bộ máy Nhà nước. Công an chỉ làm việc với Tấn và Lĩnh một buổi rồi thôi nhưng sau đó lại quấy rầy gia đình Lĩnh.

Công an đến nhà Lĩnh yêu cầu gặp bé Ti, con gái đầu của Lĩnh đang học lớp 10, để hỏi rõ việc chúng tôi đến nhà Lĩnh cuối năm ngoái, đưa phần đầu nhật ký nhưng không gặp, nhờ cháu Ti chuyển lại như thế nào, có đúng thật không. Việc nhờ cháu Ti chuyển này tôi có ghi  rõ trong nhật ký. Chi Minh - vợ Lĩnh phản đối không cho gặp vì cháu Ti còn vị thành niên và không biết gì chuyện người lớn. Công an yêu cầu Chi Minh bảo cháu Ti  tự viết bản tường trình, Minh cũng không chấp nhận. Công an lại yêu cầu Chi Minh thay con viết tường trình, Minh nổi giận phản đối kịch liệt. Công an đành phải ra về. Thật là quá thể. Nhật ký của tôi có gì ghê gớm mà công an phải làm đến mức đó.

Tấn nói chuyện với tôi gần hai giờ, kể mọi chuyện cho tôi nghe rồi cáo từ, hẹn sáng mai sẽ đến đưa tôi đi bệnh viện.

Sáng hôm sau, Tấn hẹn 8 giờ nhưng mãi 9 giờ vẫn chưa đến, tôi đoán có lẽ Tấn  kẹt việc gì hay không chừng bị gây khó khăn, tôi định bảo Đan Tâm gọi xe ôm đưa tôi đi, bất ngờ cả Lĩnh, Tấn, Hải  cùng đến. Ba người ào vào giường tôi hỏi thăm, nói chuyện ầm ĩ. Lĩnh vẫn là người nói nhiều và to tiếng nhất, không có vẻ gì lo lắng.

Lĩnh nói có một nguồn tin cho biết Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao không nhất trí truy tố trường hợp của Quốc và tôi dù phía công an yêu cầu và ngay trong nội bộ công an cấp cao cũng có ý kiến không nhất trí. Lĩnh nhận định nếu tin này đúng, rõ ràng ở Trung ương có 2 phái ý kiến khác bất đồng trong việc xử lý chúng tôi. Tuy nhiên qua trao đổi, tôi và ba bạn đều thống nhất nhận định là thời gian qua Nhà nước đã áp dụng nhiều biện pháp tổng lực nhằm bôi nhọ và cô lập chúng tôi, đặc biệt đối với Quốc, Hà Sĩ Phu và tôi. Họ dùng công an trực tiếp bao vây ngăn chặn, theo dõi, thường xuyên triệu tập lên cơ quan công an để điều tra, thẩm vấn; viết bài phê phán, đả kích thậm tệ, quy chụp chính trị trên các báo; phổ biến tin tức và bôi nhọ, xuyên tạc trong một số hội nghị của tỉnh, cả các cuộc họp của phường, khu phố, tổ  dân phố, đặc biệt trong các cuộc họp của cán bộ hưu trí. Tuy nhiên ngay trong số cán bộ hưu trí cũng có người không đồng tình với cách đánh gía và xử lý của Nhà nước đối với chúng tôi. Công an chưa khởi tố nhưng đã tiến hành lập hồ sơ thật chi tiết, đầy đủ để khi cần họ sẽ khởi tố được ngay.

Do đó, điều quan trọng đối với chúng tôi hiện nay là phải phá thế bị bao vây, cô lập, bình thường hóa mọi mối quan hệ, đặc biệt mối quan hệ đối với một số cán bộ đảng viên vốn quen biết chúng tôi từ trước. Ngoài ra cần tổ chức các hoạt động làm ăn để giải quyết khó khăn kinh tế, đồng thời bình thường hóa và mở rộng phạm vi sinh hoạt.

Tôi thấy những điều này có lý nhưng tôi nghĩ chưa chắc mình đã làm.Tôi đã chán ngấy các hoạt động có tính cách đối phó. Tôi muốn sống tự do theo cách của mình.

Nói chuyện đến hơn 10 giờ, ba người bạn đưa tôi sang bệnh viện Y học Cổ truyền để khám bệnh. Tôi phải cầm theo chiếc dù thay gậy chống vì không đứng thẳng lưng được. Thay vì vào phòng khám tôi quyết định đi chụp X quang cột sống trước để biết nguyên nhân rồi tính chuyện điều trị sau. Mãi đến hết giờ làm việc mới có kết quả chụp X quang. Cột sống của tôi chụp từ hai phía thẳng và nghiêng không có vấn đề gì, không bị trật, không gai. Tuy nhiên nhân viên chụp X quang bảo ở đây không chụp được đĩa đệm cột sống vì không đủ phương tiện, cần thiết phải về Sài Gòn làm. Tôi yên tâm một phần về cột sống, đoán có lẽ đau lưng do dây chằng hoặc thần kinh  nhưng đĩa đệm cột sống vẫn còn là một ẩn số khá nguy hiểm.

Ba bạn vẫn chờ tôi. Hải còn giành lấy phiếu đi trả tiền chụp X quang rồi ba người đưa tôi về nhà.

Tuần lễ kế tiếp tôi vẫn nằm liệt giường. Quốc nghe tin thỉnh thoảng đến thăm dù Quốc đang bị gọi thẩm vấn liên tục. Chúng tôi lại nói đủ mọi thứ chuyện và cười với nhau về việc "không được tiết lộ bí mật điều tra". Quốc còn cho tôi xem một số bài thơ mới làm. Quốc bảo đã lâu anh mới có cảm  hứng làm thơ lại. Những bài thơ ngắn tràn đầy phẫn nộ, cay đắng và sôi trào nguồn mạch tự do. Việc Quốc bị bắt giữ, thẩm vấn liên tục đã gây khó khăn cho anh rất nhiều, liên lụy đến cả chúng tôi nhưng chính trong hoàn cảnh này lại gây cho anh nguồn cảm hứng mới để có tác phẩm. Tác phẩm là việc lớn nhất của chúng tôi nên về một khía cạnh, việc trả gía của chúng tôi cũng không uổng. Quốc bảo viết về giai đoạn lịch sử này là món nợ lớn của thế hệ chúng tôi không ai làm thay được. Thế  hệ sau có vai  trò khác.

Chúng tôi vừa là người trong cuộc, vừa là nhân chứng của một giai đoạn lạ lùng của lịch sử, trong đó thiện-ác, chân thực-gỉa trá, cao cả-thấp hèn, trung thành-phản bội, thân thiện-thù địch, lý tưởng-cơ hội... đan xen, làm nên một mớ bầy nhầy khó phân biệt rạch ròi. Chúng tôi là những người cầm bút chỉ mong đủ sức viết lên sự thực mô tả được toàn cảnh hoành tráng nhưng nồng nặc mùi hôi thối của một thời kỳ  phi thường  dân tộc đang sống trải.

Một ngày Đan Tâm bất ngờ nhận được giấy báo triệu tập của công an lên làm việc. Trước đó, A - công an khu vực thỉnh thoảng đến thăm dò tôi còn đau không. Như vậy họ không làm việc được với tôi lại gây phiền phức cho Đan Tâm. Đan Tâm định không đi nhưng tôi khuyên cứ đi một lần xem sao rồi tính.

Tôi đang đau không đưa Đan Tâm đi được nên Đan Tâm phải tự đi bằng xe honda ôm. Khi về Đan Tâm kể đã làm việc với S, tập trung hai vấn đề, vụ chiếc cặp tài liệu của tôi cuối năm ngoái và chung quanh nhật ký của tôi.

Đan Tâm lại bị xoay về việc Đan Tâm tự ý đưa chiếc cặp cho Lĩnh hay Lĩnh yêu cầu đưa. Chuyện này cả ba chúng tôi đều đã bị hỏi nhiều lần và công an cho chúng tôi trả lời mâu thuẫn. Thực ra lần đó, trước khi làm việc với công an tôi gặp Lĩnh nói chuyện, khi đề cập đến tài liệu, Lĩnh có khuyên tôi không nên để trong nhà và tôi có nhờ Lĩnh đến gặp Đan Tâm để nói về việc này. Sau đó Lĩnh đến gặp Đan Tâm và khi biết có chiếc cặp, Lĩnh đã chủ động bảo Đan Tâm đưa để đi cất giùm. Tuy nhiên vì thấy Lĩnh có lòng tốt và không muốn Lĩnh bị phiền nên  tôi và Đan Tâm đã thống nhất là cứ khai do Đan Tâm ngại nên đã nhờ Lĩnh cất.

Về chuyện nhật ký, S xác minh có phải hôm tôi và Đan Tâm đến Lĩnh không gặp đã đưa tập nhật ký cho Ti, con gái Lĩnh, nhờ chuyển cho bố không.  S còn hỏi Đan Tâm tại sao đi photo nhật ký nhiều lần, nhiều nơi, có phải sợ công an thu giữ không. Đan Tâm bảo đúng, cái gì mà công an không thu. Trước đây công an đã thu giữ nhiều tài liệu, bản thảo của tôi nên bây giờ chúng tôi sợ công an thu cả nhật ký và quả nhiên là như vậy. Ngoài ra  S còn hỏi Đan Tâm về  một số vấn đề khác. Có ai đó ở Mỹ gọi cho tôi không gặp và có nói chuyện với Đan Tâm, người đó là ai, nói gì?  Đan Tâm có đưa nhật ký của tôi cho ai không? Có bạn bè nào thân không?Đan Tâm nói nhật ký của tôi là riêng tư, khi tôi đưa cho Đan Tâm xem thì Đan Tâm mới đọc còn ngoài ra  không cớ gì lại tự động lấy nhật ký của tôi mà đưa cho người khác xem không như công an cái gì cũng tịch thu  mà còn tra hỏi nữa.

Tuần thứ ba kể từ khi bị đau tôi vẫn tiếp tục nằm liệt giường. Tôi không chịu uống thuốc gì mà chỉ nhờ Đan Tâm xoa bóp với dầu nóng. Tôi ghét nhất uống thuốc và vào bệnh viện. Tôi nói nửa đùa nửa thật với Đan Tâm là nếu bị bệnh gì nặng, tôi chỉ chờ chết chứ nhất định không chữa, không làm phiền đến người khác.. Thời gian gần đây, tôi suy  nghĩ nhiều về cái chết và thấy nó rất nhẹ nhàng. Cuộc đời thật phù du và gỉa thử tôi bất ngờ phải chết ngay thì cũng không có gì phải hối tiếc.

Tôi quyết định thử nhịn ăn để chữa bệnh. Tôi đã nghiên cứu nhiều về phương pháp này. Tuy nhiên mới nhịn được một ngày, tôi nghĩ lại bệnh của tôi chắc do một nguyên nhân vật lý chứ không không phải do chế độ ăn uống hay vi trùng, vi rút gì nên nhịn ăn có thể không phù hợp hoặc phải nhịn lâu trong khi hiện nay tôi đang phải đối phó với nhiều chuyện. Một phần do Đan Tâm và Quốc khuyên, tôi quyết định  thôi nhịn ăn và đi châm cứu ở Bệnh viện Y học Cổ truyền.

Trong ba ngày liền, tôi đi về bằng xe ôm. Trước khi châm cứu tôi có siêu âm để xem gan, thận và nội tạng có vấn đề gì không vì nhiều người bảo đau thận cũng dẫn đến đau lưng. Cô bác sĩ quen siêu âm cho tôi không lấy tiền và bảo tôi yên tâm vì nội tạng tốt không có vấn đề gì.  Tôi làm thủ tục khám bệnh và được đưa sang châm cứu, kết hợp với chạy điện và chiếu tia laser.

 Phòng châm cứu ngoại trú của bệnh viện do một nữ bác sĩ phụ trách, lúc nào cũng đầy bệnh nhân, phần lớn là cán bộ về  hưu. Mọi người đều khám chữa bằng thẻ bảo hiểm y tế. Chỉ có tôi là không có thẻ gì cả, mỗi lần châm cứu phải lấy phiếu  trả tiền trước. Căn phòng nhỏ có 3 giường và 6 chiếc ghế lúc nào cũng có đầy bệnh nhân nằm, ngồi với kim châm trên người. Bác sĩ thật vất vả, xoay mòng mòng châm cho người này, chạy điện cho người kia, chiếu tia laser cho người nọ, mồ hôi lấm tấm trên trán. Nữ bác sĩ vui  tính, luôn nói đùa với bệnh nhân và vừa hát vừa làm việc. Tôi có quen chị bác sĩ này thời gian trước đây tôi tham gia dạy yoga ở đây. Tôi nghĩ chị có phương pháp làm việc rất tốt, nếu không như thế làm sao chịu đựng nổi công việc đơn điệu kéo dài năm này sang năm khác. Chỉ buồn là nghe chị nói chuyện, tôi biết thu nhập của chị rất thấp, hoàn toàn không tương xứng với trình độ và công việc chị đang làm, trong khi đó biết bao nhiêu người khác bất tài, vô đức, ăn hại nhưng chỉ nhờ chức quyền mà tha hồ vơ vét.

Châm cứu ở đây mấy hôm, tôi nghe người ta nói đủ thứ chuyện vì không kể thời gian chờ, thời gian châm kim, chạy điện, chiếu tia laser của mỗi người mất gần 1 tiếng đồng hồ nên người ta nói chuyện để giết thời gian. Qua câu chuyện của các  cán bộ về hưu, tôi thấy họ tỏ ra hãnh diện về công lao quá trình của mình và suy nghĩ, nói theo tin tức, bình luận trên báo, đài của Nhà nước chứ không hề có suy  nghĩ gì độc lập. Không trách gì họ vì hoàn cảnh tạo ra như thế và đây cũng chính là một trong những trở ngại lớn trong sự chuyển biến của tình hình.

Một cán bộ tôi quen cũng đi châm cứu ở đây. Anh ta trước công tác ở tỉnh ủy và tôi biết đã có lần giảng nghị quyết cho giáo viên hè năm ngoái nhân nói chuyện phiên tòa xử Hà Sĩ Phu, anh ta đã gọi Hà Sĩ Phu là kẻ phản quốc. Anh ta cũng không lạ gì Hà Sĩ Phu và tôi cũng như việc chúng tôi làm. Tuy nhiên anh ta chủ động bắt chuyện với tôi và chuyện trò vui vẻ. Anh  ta khoe đang học thêm đại học pháp lý và chuẩn bị nhận một chức giám đốc Sở của tỉnh. Đây là một  trong số những cán bộ hãnh tiến đang được đào tạo và bố trí nắm quyền lãnh đạo. Chúng tôi có cơ sở để nghi ngờ tài đức của họ không tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ. Tuy nhiên trong chế độ này Đảng độc quyền lãnh đạo và độc quyền bố trí cán bộ. Chuyện dân chủ chỉ là chuyện chữ nghĩa, nghị quyết, còn thực tế nhân dân hãy rán chờ đợi.

Tôi châm cứu chỉ có 3 ngày, thấy có hơi thuyên giảm. Đáng lý phải điều trị ít nhất một tuần nhưng tôi cám ơn chị bác sĩ, nói  không đến làm phiền chị nữa và sẽ tự điều trị ở nhà bằng phương pháp yoga và xoa bóp bấm huyệt. Tôi ngán đi về bệnh viện mỗi ngày.

17*   Soi kính hiển vi vào từng trang nhật ký.

Trong  hai ngày Đan Tâm phải đi học chính trị cùng với giáo viên của nhiều trường khác do Phòng Giáo dục tổ chức. Tôi đã có thể chở  Đan Tâm đi bằng honda dù khi cử động phải rất cẩn thận, nhất là khi đạp máy và dựng xe. Tôi về nhà một lúc thì A đến đưa giấy triệu tập cả tôi và Đan Tâm, 2 giờ chiều lên công an làm việc. Tôi ký nhận thay giấy triệu tập của Đan Tâm và ghi chú rõ việc Đan Tâm đi học chính trị. Trưa Đan Tâm về chúng tôi bàn nhau là Đan Tâm sẽ không đi, lấy cớ đang phải học chính trị. Đan Tâm  rất bực bội và ngại công an sẽ đến tận hội trường nơi Đan Tâm học để can thiệp buộc Đan Tâm phải đi. Trong chế độ này, đâu có ngành nào dám chống lại công an. Tuy  nhiên buổi chiều tôi lên làm việc, gặp S nói việc Đan Tâm, S bảo thôi để sẽ triệu tập sau. Có lẽ họ cũng không muốn làm quá căng thẳng.

Trong 2 ngày S tập trung hỏi tôi về chuyện tiền ở nước ngoài gởi cho tôi. Tôi biết đây là một việc chẳng có bằng cớ gì nhưng công an đã dùng để bôi nhọ tôi cũng như Quốc và Hà Sĩ Phu. Trong việc phổ biến ở nhiều nơi, họ rêu rao nào chúng tôi viết bài cho đài, báo nước ngoài vì tiền nhuận bút rất cao, có bài đến cả 1000 đôla, nào riêng tôi hàng tháng được nhóm Thông Luận trợ cấp 50 đôla... Có lần Đan Tâm đi cắt tóc ở một tiệm gần nhà, cô chủ tiệm hỏi thăm việc chúng tôi bị khó khăn và cô cho biết nghe nhiều người nói tôi làm việc cho CIA có ăn lương tháng... Đan Tâm đã cười trả lời: "Nếu làm cho CIA chắc đã ở tù từ lâu rồi". Tôi nhớ mấy năm trước ở Sài Gòn có lần Hồ Hiếu đã bị gán nhận của CIA mấy trăm ngàn đôla để tổ chức biểu tình chống Nhà nước làm nhiều bạn bè ở đây cũng hoang mang. Quả thật người ta đã tận dụng phương pháp tuyên truyền miệng và càng lan rộng càng bị bóp méo, xuyên tạc. Cộng sản quả là bậc thầy trên phương diện này.

S hỏi tôi từ đầu năm  nhận tiền từ nước ngoài gởi về bao nhiêu lần, mỗi lần bao nhiêu, ai gởi, gởi bằng phương thức nào, có chứng từ gì không?

Tôi nói với S việc thân nhân, bạn bè ở nước ngoài gởi tiền về cho người trong nước là chuyện bình thường, không có gì phạm pháp và tôi không có trách nhiệm phải khai báo với công an. Công an muốn biết cứ tự đi điều tra. Tuy nhiên tôi cũng trả lời S về việc Phạm Ngọc Lân, anh của Đan Tâm và một người em của Đan Tâm  mất tích hồi tháng 4 năm 75, sau hơn 20 năm mới liên lạc được với gia đình, hiện ở Mỹ, gần đây thỉnh thoảng gởi tiền về giúp mẹ và các em qua địa chỉ của Đan Tâm để Đan Tâm nhận và chuyển lai. Anh Lân thường gởi tay qua người quen còn em của Đan Tâm thì gởi qua công ty chuyển tiền của Nhà nước ở Sài Gòn, sau đó  họ chuyển qua chi nhánh ngân hàng ở đây.

Tôi biết công an đã điều tra việc này vì có lần tôi đưa Đan Tâm đến ngân hàng nhận tiền thấy có người theo dõi. Khi công an  đã theo dõi, khó có thể che mắt họ điều gì và chúng tôi cũng chẳng có gì phải che dấu.

S hỏi tôi khi Đan Tâm nhận tiền có chứng từ gì không và nếu cần tôi phải nộp các chứng từ đó để làm rõ. Tôi nói tôi không chú ý có chứng từ gì không và nếu có  tôi cũng chẳng việc gì phải nộp và cũng không có gì để làm rõ. Cuối  ngày, S tuyên bố  mai nghỉ vì cơ quan bận họp, sẽ triệu tập tôi sau.

Sau  hai ngày học chính trị, Đan Tâm kể có một việc đáng chú ý là giảng viên, một tay tuyên huấn của Thành ủy,  công khai nói đến vụ lộn xộn ở Thái Bình. Vụ này xảy ra từ  ba tháng trước kéo dài đến nay và đài nước ngoài đưa tin, bình luận rất nhiều. Nào là  nông dân ở hầu hết các xã của Thái Bình phẫn uất trước chế độ sưu cao thuế nặng, tham ô cửa quyền của cán bộ đảng viên đã nổi lên chống lại chính quyền, bắt giữ cả công an, đốt phá nhà một số cán bộ, đánh chết một chủ tịch huyện... Nhà nước không thể đàn áp nổi phải tìm cách thương lượng. Tình hình này lây lan sang Thanh Hóa và một số tỉnh miền Trung. Đây là một việc đặc biệt nghiêm trọng vì nó báo hiệu sự phản kháng trên quy mô lớn, ảnh hưởng đến sự tồn vong của chế độ. Đài báo trong nước nín thinh về chuyện này nhưng ngoài các đài nước ngoài, chúng tôi cũng nghe tin từ một số người quen ở Hà Nội vào nhưng Nhà nước tuyệt đối không đề cập đến tình hình này. Thế mà anh chàng giảng viên  tuyên huấn nọ không biết bạo gan hay muốn chứng tỏ mình thạo tin đã công khai nói ra. Nhân nói đến việc phụ huynh học sinh các trường phải đóng góp nhiều khoản cho con em mình gây khó khăn cho việc học hành, nhân dân bất mãn, anh ta liên hệ đến chuyện dân phải đóng góp nhiều khoản ở Thái Bình, cán bộ tham ô và nói đến cả chi tiết có xã lập chính quyền lâm thời... Vụ này quá lớn nên xem ra muốn bưng bít thông tin cũng không được.

Học chính trị xong, Đan Tâm  quyết định đi huyện thăm mẹ vì vừa nhận được tin của cậu em báo lên cho biết đã đưa mẹ về nhà rồi vì bệnh viện Sài Gòn không chữa được. Trung tâm Ung bướu khi tiến hành chiếu xạ cho bà đã phát hiện bà bị liệt một tay một chân, lưng còng, không thể nằm ngửa, giơ hai tay lên đầu là tư thế bệnh nhân phải nằm để chiếu xạ vào tử cung, do đó bệnh viện không nhận điều trị nữa. Cậu em đã đưa bà đi một số bệnh viện khác nhưng họ đều từ chối vì không đúng chuyên môn, cuối cùng đành đưa mẹ trở về nhà. Đan Tâm rất khổ tâm về chuyện này vì không thể làm gì được để giúp mẹ. Vừa qua việc đưa mẹ đi Sài Gòn chữa bệnh  cũng rất tốn kém, may có anh  và  em ở nước ngoài gởi tiền  về chứ các con ở trong nước ai cũng nghèo, lo chuyện tiền bạc không phải dễ.

Đan Tâm vừa đi lúc 9g30 thì 15 phút sau A, công an khu vực đến đưa giấy triệu tập cả tôi và Đan Tâm  chiều  2g lên công an làm việc. Tôi hơi ngạc nhiên vì mới hôm qua  S tuyên bố hôm nay cơ quan bận nên tạm nghỉ. Tôi ký  thay Đan Tâm  nhận giấy triệu tập và ghi chú vào đó việc Đan Tâm đi huyện. Tuy nhiên sau khi A về tôi suy nghĩ và vội lấy xe chạy ra bến xe để nếu Đan Tâm chưa đi thì quay lại, chiều đi làm việc với công an. Tôi biết hôm nay Đan Tâm đang mệt và phải cố đi. Tôi muốn Đan Tâm làm việc với công an cho xong để mấy hôm nữa vào năm học, công an khỏi đến trường làm phiền Đan Tâm. Tuy nhiên khi tôi ra bến xe tìm thì Đan Tâm đã đi rồi.

Buổi tối hơn 8g Đan Tâm mới về, rất mệt mỏi và căng thẳng. Đan Tâm kể ngay, ở huyện công an bám sát mọi nơi Đan Tâm đi lại, vào nhà mẹ Đan Tâm ngồi suốt trong thời gian Đan Tâm ở đây, vào nhà một cậu em để tra vấn khi Đan Tâm vừa đi khỏi. Đan Tâm định ở lại một đêm với mẹ nhưng thấy công an bám khó chịu quá và sợ  phiền đến các em nên quyết định về luôn trong ngày. Đan Tâm trách tại tôi nói và chạy ra bến xe tìm nên công an mới biết Đan Tâm đi do đó đã điện về huyện  để cho người theo dõi. Tôi nói không hẳn như vậy vì công an đang bám sát chúng tôi 24/24, làm sao Đan Tâm đi đâu mà họ không biết. Đan Tâm  chỉ đi thăm mẹ, không làm gì khác nhưng Đan Tâm rất ghét chuyện bị theo dõi và không sao làm ngơ  không khó chịu trước chuyện này.

Đan Tâm phản đối  nhưng tôi thuyết phục Đan Tâm ngày mai nếu Đan Tâm khỏe tôi sẽ đưa Đan Tâm lên công an làm việc cho xong, vì tôi biết công  an sẽ không để yên nếu Đan Tâm không chịu đi. Từng sự việc xảy ra trong thời gian qua đối với chúng tôi càng cho thấy rõ đây là chế độ  “công an trị" chứ không phải pháp trị, pháp quyền gì cả. Chúng tôi chỉ là những cá nhân bé nhỏ, trừ vấn đề tự do tư tưởng, họ không khuất phục được, còn ngoài ra chúng tôi khó tránh khỏi mọi sách nhiễu do họ gây ra. Tôi không bao giờ nghĩ đến việc khiếu nại, kiện cáo những việc làm sai trái, vi phạm pháp luật của công an vì tôi biết rõ ngành nào, cấp nào cũng phải chấp hành một sự chỉ đạo xuyên suốt.

Hôm sau. Đan Tâm đồng ý cùng đi với tôi lên công an. S làm việc với tôi còn Đan Tâm làm việc với một người khác ở phòng khác.

S tập trung hỏi tôi về Nguyễn Gia Kiểng và yêu cầu tôi phân tích các câu nói của Kiểng trong các cuộc điện đàm cuối năm ngoái. Tôi quen Kiểng lúc nào? Qua ai? Biết gì thêm về các hoạt động khác của Kiểng? Có phải tôi đồng quan điểm với Kiểng về nhiều vấn đề không? Có lần Kiểng nói : Anh em bên Pháp đã bàn kỹ về việc của tôi, họ coi tôi  như một trí thức trung thực, một người bạn quý và không muốn biến tôi thành một "thánh tử đạo", họ nhằm mục đích gì? Tôi trả lời điều Kiểng nói đã rất rõ, anh em bên Pháp cũng như nhiều nơi khác coi tôi là một người đấu tranh cho dân chủ đang bị đàn áp nên họ tìm nhiều cách để ủng hộ, bảo vệ tôi.

Điều buồn cười là  buổi sáng tôi trả lời câu này như thế, buổi chiều S lại đưa một câu hỏi tiếp theo như kiểu đối thoại trên giấy, trong đó bao hàm sự tức giận không che dấu. Tôi hiểu người chỉ đạo của S không muốn ra mặt, đã đặt mọi câu hỏi và thực hiện thông qua S. S hỏi: Tại sao anh trở thành một biểu tượng mới của dân chủ, lịch sử đưa đẩy  hay Nguyễn Gia Kiểng và một số người khác? Tôi trả lời không ai có thể biến tôi thành cái gì cả. Tôi hoàn toàn ý thức rõ và chịu trách nhiệm việc mình làm trước lịch sử và công luận.

Hôm sau lại có câu hỏi: Anh nói anh hoàn toàn ý thức rõ và chịu trách nhiệm việc mình làm  tại sao khi Kiểng khuyên anh nên xem xét lại việc mình làm nếu Nhà nước thay đổi thái độ, anh cũng đã nói y như thế khi làm việc với công an hồi cuối năm ngoái [việc này tôi đã ghi rõ trong nhật ký]. Rõ ràng đây là  một cố gắng quy kết tôi chỉ là tay sai hay chịu sự chi phối của Kiểng và người ở nước ngoài. Tôi trả lời Kiểng có khuyên tôi như thế và tôi thấy điều đó có lý phù hợp với suy nghĩ của tôi. Tôi nói thêm tôi chỉ phục tùng chân lý chứ không phục tùng ai cả. Đối với Kiểng, đã hơn một lần tôi viết bài phản bác quan  điểm của anh về một số vấn đề và Kiểng cũng như nhóm Thông Luận tôn trọng ý kiến khác của tôi và họ đã đăng  những bài  tôi viết.

Một câu hỏi khác : Kiểng và những người ở nước ngoài đã bàn sẽ áp dụng một trong những biện pháp để ủng hộ tôi là kêu gọi tạm ngưng đầu tư về nước một thời gian, Nhà nước sẽ thiệt hại hàng triệu đôla, như vậy có phải là xây dựng đất nước, có còn nằm trong phạm trù đấu tranh cho dân chủ không? Anh nghĩ thế nào về việc này, có đồng tình với phương pháp đó không? Toi trả lời  tôi chỉ nghe Kiểng nói qua như thế, không hiểu bên ngoài họ có thực hiện hay không. Tôi nghĩ đó là cách gây sức ép của họ đối với Nhà nước. Tuy nhiên tôi không đồng ý với biện pháp này vì từ trước tôi vẫn chủ trương cần có sự đầu tư bên ngoài vào, càng nhiều càng tốt và tôi đã viết hẳn một bài về vấn đề này. Đối với tôi, cái gì đúng tôi nói đúng, cái gì sai,  tôi nói sai, tôi chẳng nói theo ai cả.

Ngày đó Đan Tâm phải làm việc 2 buổi. Tôi chở Đan Tâm cùng đi và cuối buổi khi về, chúng tôi hẹn nhau ai ra sớm thì qua nhà thờ Con Gà bên cạnh để đợi. Hai buổi Đan Tâm đều ra trễ hơn tôi và lúc nào mặt cũng bừng bừng sắc giận. Đan Tâm là người dễ bộc lộ cảm xúc và không quen " đối thọi" với công an như tôi.

Đan Tâm kể: Công an tra hỏi về việc anh em ở nước ngoài gởi tiền về giúp gia đình như thế nào, cậu em mất tích ra sao, tại sao Đan Tâm gần đây mới liên lạc được, yêu cầu Đan Tâm kê khai lý lịch... và một số vấn đề liên quan đến nhật ký của tôi.

Hai cán bộ làm việc với Đan Tâm là P và U. P là một trong những người trong tổ đã đóng chốt ngăn chặn trước nhà tôi mấy tháng trước nên Đan Tâm biết rất rõ. Hai người nói không phải nhiệm vụ họ làm chuyện này nhưng vì cán bộ chuyên trách đi công tác vắng nên họ làm thay. P đặt câu hỏi và U ghi biên bản .

P truy: Trong nhật ký tôi có viết sau khi đưa Lĩnh xem nhật ký và Lĩnh có ý kiến, tôi và Đan Tâm đã bàn bạc và đồng ý bỏ một số chỗ vậy những chỗ đó là chỗ nào? Đan Tâm trả lời vì bận nói chuyện với Chi Minh - vợ Lĩnh nên Đan Tâm không nghe tôi và Lĩnh nói gì. Nhật ký tôi viết vẫn giữ nguyên như thế, chẳng bỏ chỗ nào cả. P cho Đan Tâm không thành thật nhưng Đan Tâm vẫn giữ nguyên lời khai như thế,  nói tin hay không tùy họ.

P hỏi câu khác: Đan Tâm có cho địa chỉ ở trường  không mà Hoàng Tiến và một số người ở nước ngoài gởi thư về  cho Đan Tâm theo địa chỉ của trường. Đan Tâm nói không cho ai cả, họ tự biết và gởi. P gợi ý : Chị  có nghĩ rằng chồng chị cho không? Đan Tâm trả lời là không nghĩ gì cả nhưng U đã tự ý ghi biên bản ý mà P gợi ra, Đan Tâm đòi xóa bỏ ý đó  trong biên bản nhưng P nói không cần và ghi thêm vào biên bản là việc đó có thể đúng có thể sai. Tuy Đan Tâm không đồng ý nhưng P  không chịu cho qua  mà cứ cãi qua cãi lại nhiều lần có lúc to tiếng, sau cùng Đan Tâm thấy không cần thiết nên bỏ qua luôn. P còn truy hỏi về lá thư của Hoàng Tiến gởi về trường, do ai ở trường đưa, có đọc nội dung không, Đan Tâm có biết đó là một bài  viết chống đối Nhà nước không. Đan Tâm nói thư đến trường để ở văn phòng, có thư thì đến đó lấy.

Nhiều câu hỏi Đan Tâm trả lời không nhớ nên P vặn lại là tại sao chuyện P theo dõi ngăn chặn chúng tôi mấy tháng trước Đan Tâm vẫn còn nhớ ?  Đan Tâm trả đũa ngay việc đó làm sao quên được vì gây ấn tượng quá mạnh, in sâu vào tâm trí sẽ không bao giờ quên và cũng  từ đó Đan Tâm hoàn toàn mất cảm tình khi nghĩ đến  công an.

Vì một số việc Đan Tâm nói khác với điều tôi ghi trong nhật ký  nên P cho Đan Tâm là giáo viên mà không trung thực. Đan Tâm nổi giận nói Đan Tâm luôn luôn trung thực còn việc tôi viết  như thế nào là quyền của tôi, tôi là nhà văn muốn viết gì thì viết. Có lúc Đan Tâm to tiếng làm P phải ra đóng cửa phòng lại, sợ người bên ngoài nghe thấy. Sau mỗi buổi làm việc P lại bắt Đan Tâm viết bản tường trình, không biết cấp trên nói gì mà P cầm bản tường trình của Đan Tâm ra vặn vẹo nào là thấy trống trải vì không đề "Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.  Độc lập - Tự do - Hạnh phúc", cũng không đề gửi cơ quan nào. Như vậy có ý gì? Đan Tâm trả lời chẳng có ý gì cả, đây có phải là đơn từ đâu mà phải ghi như vậy. Riêng chuyện này cũng cãi qua cãi lại một hồi. Tôi biết tính Đan Tâm, khi bức xúc Đan Tâm sẽ phản kháng rất quyết liệt.

Cuối ngày làm việc, P xưng em và nói với Đan Tâm : Chị thông cảm tụi em chỉ làm nhiệm vụ thôi. Ngoài ra tụi em đối với chị cũng là tình cảm giữa người và người thôi. Ra đường gặp em chị có chào, nói chuyện với em không?

Đấy cũng là thái độ của nhiều cán bộ công an sau khi làm việc với tôi. Đó là cách của họ để bớt gây oán thù do nghề nghiệp của họ tạo ra, không có lợi cho họ hay họ đã nói thực lòng mình, dù sao tôi vẫn tin vào tính thiện trong con người.

Hôm sau Đan Tâm nghỉ, tôi tiếp tục đi làm việc

Một câu hỏi khá vô lý: Tại sao những người ở nước ngoài trước 75 không ủng hộ những hoạt động của tôi bây giờ lại ủng hộ ? Tôi trả lời, những người đó hoặc không biết tôi, hoăc ở trong bộ máy chính quyền mà tôi đấu tranh chống lại nên họ không ủng hộ tôi. Còn bây giờ lịch sử đã sang trang, suy nghĩ của mọi người đều có thể thay đổi, họ thấy những hoạt động của tôi nhằm đấu tranh cho dân chủ nên họ ủng hộ, điều đó đâu có gì khó hiểu.

S lại hỏi thêm một số vấn đề về cuốn nhật ký của tôi.

Tại sao tôi yêu cầu Quốc thu hồi nhật ký khi biết Quốc mang đi Sài Gòn hồi cuối năm ngoái? Vì tôi không muốn Quốc phổ biến rộng do trong nhật ký có một số đoạn có thể gây hiểu lầm, va chạm với bạn bè. Tôi cố ý nói rõ như thế để công an bớt nghi vấn vì tôi biết họ đã truy nhiều người về vấn đề này. Họ sợ tôi đã viết những gì thật quan trọng như về tổ chức, các đầu mối liên lạc, phương thức hoạt động... họ cần biết nhưng tôi đã bỏ đi. Thật ra chẳng có gì cả nhưng công an luôn nghi ngờ. Đúng là "chơi" với công an không phải dễ.

Nhật ký khi công bố có còn là nhật ký không ? Tôi dẫn chứng trường hợp của Ann Frank và nói tùy trường hợp nhật ký có thể công bố và tính chất vẫn là nhật ký.

Kết thúc nhật ký tôi có phân tích mấy lý do và quyết định lấy tựa đề nhật ký là "Tôi bày tỏ" thay vì "Tôi tố cáo", vậy tôi muốn bày tỏ gì, với ai? Tố cáo ai? Tôi có dự định công bố nhật ký không? Tôi trả lời chẳng tố cáo ai cả. Tôi viết nhật ký trong một giai đoạn có nhiều biến cố, ghi lại những suy nghĩ, sự việc, cảm xúc, tình cảm của mình và nếu nhật ký được công bố, đó là một cách bày tỏ với tất cả mọi người, kể cả đối với  Nhà nước, vì trong nhật ký có nhiều vấn đề liên quan đến tình hình chung. Thực ra ban đầu tôi không có dự định công bố nhật ký, sau đó tôi nghĩ cần thiết cũng có thể công bố, nhưng sau đó nữa tôi thấy việc công bố hiện nay chưa phù hợp nên tôi không làm.

Tôi nói thêm nhưng S không ghi vào biên bản: Gỉa dụ ở nước ngoài có bản nhật ký của tôi họ muốn công bố cũng phải xin phép và được tôi đồng ý họ mới làm. Ngay việc xuất bản  tác phẩm bình thường họ cũng phải xin phép tác gỉa, huống hồ đây là nhật ký mang tính cách riêng tư. Tôi tin ở nước ngoài họ rất tôn trọng vấn đề này.

Tôi nói như để trấn an công an, làm họ bớt chĩa mũi dùi vào việc này vì tôi biết họ rất ngại chuyện nhật ký của tôi được công bố và họ đã tìm đủ mọi cách để ngăn chặn. Có lần Quốc kể với tôi, một cán bộ công an nói với anh là nhật ký của tôi đã được công bố từng phần ở nước ngoài. Quốc bác bỏ và giải thích có một bài tôi viết tường thuật việc bạn bè ở Đà Lạt đi đón Hà Sĩ Phu ở tù về được nhiều báo ở nước ngoài đăng, đây là một bài riêng rẽ tuy lấy ra từ trong nhật ký. Quốc biết rõ chuyện đó vì trong tờ báo Tin Nhà công an tịch thu ở nhà Quốc có đăng bài viết của tôi.

Buổi chiều mới làm việc khoảng một tiếng, S được tin nhắn của người nhà có việc gấp nên xin lỗi tạm kết thúc về sớm, hẹn ngày mai làm tiếp.

Xem tiếp Phần 3, Chương 18 - 21

trở về MỤC LỤC