TIÊU DAO BẢO CỰ

 

PHẦN III

 

TỰ DO VÀ MẤT TỰ DO

 

Chương 18 đến 21

                  

 

 

18*  Người đầu tiên bị quản chế

 

Hơn sáu giờ chiều, trời đă tối, th́nh ĺnh Quốc đến nhà tôi. Tôi ngạc nhiên chưa kịp hỏi Quốc đă hỏi trước: Có ǵ mới không? Tôi trả lời không. Quốc nói ngay: Ḿnh có quyết định quản chế hành chính rồi và đưa cho tôi bản quyết định. Tôi vội đọc lướt qua.

Quyết định của Ủy ban Nhân dân Tỉnh về việc quản chế hành chính do Phó Chủ tịch  Tỉnh kư, lư do "đă có hành vi làm ra, tàng trữ, lưu hành các tài liệu có nội dung chống chế độ xă hội chủ nghĩa, vi phạm điểm c, khoản 1, điều 82 Bộ luật H́nh sự nước Cộng ḥa xă hội chủ nghĩa Việt Nam và khoản 2 điều 25 Pháp lệnh xử lư vi phạm hành chính của nước Cộng ḥa xă hội chủ nghĩa Việt Nam".  Thời hạn quản chế là 2 năm tính từ ngày đương sự đến tŕnh diện tại Ủy ban Nhân dân phường (5 ngày sau khi nhận quyết định), nơi quản chế là nơi cư trú, đương sự phải nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật của Nhà nước và phải chịu sự quản lư, giáo dục của chính quyền và nhân dân địa phương. Điều 3 của quyết định cho biết đương sự có quyền gửi đơn khiếu nại đến Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Tỉnh trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận quyết định. Trong trường hợp không đồng ư với quyết định giải quyết khiếu nại của Ủy ban Nhân dân Tỉnh, đương sự có quyền khiếu nại lên Bộ trưởng Bộ Nội vụ nhưng việc khiếu nại không làm đ́nh chỉ vệc thi hành quyết định.

Điều đáng chú ư là Quyết định này căn cứ vào quy chế quản lư hành chính ban hành kèm theo nghị định số 31/CP của Chính phủ, theo đề nghị của Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố và tờ tŕnh của Hội đồng tư vấn về việc quản chế hành chính đối với những người có hành vi vi phạm pháp luật có phương hại đến lợi ích của quốc gia.

Đang lúc căng thẳng nhưng Quốc vẫn không quên mang theo chai rượu nhỏ. Chúng tôi vừa uống vừa trao đổi. Quốc nói cũng đă lường trước chuyện này nhưng không ngờ Nhà nước “cạn tàu ráo máng" áp dụng thời gian quản chế tối đa là 2 năm. Chúng tôi phân tích và thấy rơ nghị định 31/CP của Chính phủ mà mấy tháng qua đài báo nước ngoài phân tích rất nhiều về tính chất phi dân chủ và công an trị, được ban hành chỉ nhằm mục đích đối phó với những người như chúng tôi. Nhà nước muốn trấn áp nhưng ra ṭa sẽ gây tai tiếng lớn nên sử dụng biện pháp quản chế vừa ngăn chặn được hoạt động của chúng tôi vừa ít gây tiếng vang bất lợi. Tôi nói đùa việc chúng ta làm dù sao cũng mang chút ít tính chất lịch sử, cũng như hồi 8 năm trước, sau vụ Hội Văn nghệ, Quốc và tôi bị xử lư kỷ luật khai trừ đảng theo cách thức của một quy định mới ban hành, buộc chúng tôi phải kiểm điểm trước đảng bộ cấp trên chứ không phải đảng bộ cơ sở như thông thường v́  đảng bộ cơ sở không đủ khả năng kiểm điểm và xử lư.

Đảng và Nhà nước ban hành các quyết định nhiều khi không v́ lợi ích chung mà chỉ nhằm đối phó với một số người có hoạt động bất lợi cho Đảng.

Quyết định xử lư Quốc lần này theo đề nghị của Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố chỉ vài ngày sau khi Quốc bị bắt giữ  và tờ tŕnh số 01 của Hội đồng tư vấn cho thấy Quốc là nạn nhân đầu tiên của Quyết định quản chế hành chính này. Tất cả đều do quyết định của công an, c̣n đề nghị, tờ tŕnh của địa phương và Hội đồng tư vấn chỉ là h́nh thức thủ tục.

Về khả năng đối xử với tôi, tôi dự đoán có thể đă có quyết định quản chế như Quốc nhưng v́ hồi chiều S có việc bất ngờ phải về sớm nên chưa giao hoặc cũng có thể tôi không có quyết định như Quốc. Nếu điều thứ hai xảy ra, rơ ràng công an muốn phân hóa Quốc, Hà Sĩ Phu và tôi bằng những biện pháp khác nhau để chúng tôi khó đối phó và khó phản ứng tập thể, điều họ rất sợ, dù thực tế từ 4 tháng trước cả ba chúng tôi đều bị bao vây, ngăn chặn, giám sát chặt chẽ theo một kiểu quản chế không tuyên bố.

Điều đáng buồn cười là công an đă thay đổi thứ tự đối với chúng tôi. Trước đây nhiều lần chúng tôi nghe công an đánh gía Hà Sĩ Phu nguy hiểm nhất về mặt tư tưởng, tôi nguy hiểm nhất về mặt hành động c̣n Bùi Minh Quốc chỉ là ăn theo. Bây giờ trong xử lư Quốc được lên hàng số 1 chứ không "ăn theo" nữa. Chúng tôi nhận định việc này là do công an đánh gía Quốc nguy hiểm trong mối quan hệ với các nhân vật bất đồng chính kiến trong nước, đặc biệt là việc Quốc  gặp Hoàng Minh Chính trước khi bị bắt giữ và nhân cớ Quốc bị bắt quả tang đang giữ mấy cuốn sách cấm xuất bản ở nước ngoài.

Quốc quyết định sẽ viết khiếu nại, không phải tin tưởng ở kết quả nhưng là một dịp để chính thức tố cáo việc vi phạm dân chủ. Quốc nói sẽ tham khảo bạn bè về nội dung khiếu nại và giữ liên lạc với tôi thường xuyên. Quốc định  hai hôm nữa sẽ mời một số bạn bè thân đến nhà Quốc dự kỷ niệm 10 năm ngày cưới của Quốc và Hiền Thục (ngày kỷ niệm chính thức chưa tới nhưng Quốc định tổ chức sớm v́ sau khi quyết định quản chế có hiệu lực việc anh em gặp nhau sẽ khó khăn).

Ngày mai tôi và cả Quốc vẫn phải tiếp tục lên công an làm việc.

 

Hôm nay thứ bảy cuối tuần, S nói sẽ cố gắng làm dứt điểm đợt này rồi tạm nghỉ. Chắc để chuẩn bị cho lễ Quốc Khánh và báo cáo xin tiếp chỉ thị của trên.

S đang pha trà uống nước nói chuyện ngoài lề chưa kịp làm việc th́ V vào yêu cầu hỏi tôi mấy chuyện. V là người thường xuyên làm việc với Quốc và Quốc có lần kể với tôi V là một tay hay lư sự, khác với S ít nói. Tôi hơi có ác cảm với V không phải v́ khuôn mặt choắt hơi nhọn, đôi mắt trắng, giọng nói trọ trẹ của anh ta mà v́ có một lần tôi suưt đụng độ với anh ta. Lần đó S có việc bận bất ngờ không thể làm việc được, V thay S tiếp tôi với một thái độ rất trịch thượng. Đó là một đầu buổi chiều, miệng V sặc mùi rượu, đôi mắt trợn trạo toàn tṛng trắng. Anh ta mời tôi ngồi rồi nh́n tôi chằm chằm rất lâu sau đó anh ta nói, như rặn từng tiếng: "Hôm nay anh S bận, đáng lư tôi làm việc với anh nhưng tôi cho phép anh nghỉ để về suy nghĩ, ngày mai làm tiếp. Có những việc anh phải suy nghĩ thêm v́ anh khai báo chưa thành thật, chưa đầy đủ. Tôi nói thế anh có ư kiến ǵ không?"

Tôi cảm thấy nóng mặt định choảng cho anh ta một trận nhưng cố kềm chế. Việc triệu tập lần này sau khi nghỉ một thời gian từ đợt trước mà S đă nói tạm dứt điểm làm tôi hơi lo lắng, không biết có chuyện ǵ mới và định phải gặp S để biết. Tôi cố gắng nói nhẹ nhàng là tôi phản đối lối làm việc của công an  mất của tôi quá nhiều thời gian. V nói đó là quyền của công an và bắt đầu lư sự về việc tại sao phải làm việc nhiều với tôi và Quốc, nói lan man sang cả việc tôi viết nhật kư là vi phạm pháp luật.

Tôi định đứng lên bỏ ra t́m trực ban yêu cầu gặp lănh đạo Công an Thành phố để phản đối thái độ trịch thượng của V và tố cáo anh ta làm việc với tôi trong khi miệng sặc mùi rượu. Trong đầu, tôi đấu tranh rất dữ về việc định làm. Tôi đă đứng gần kề biên giới của sự chịu đựng. Lâu nay tôi cố kềm chế để khỏi gây căng thẳng với công an, có thể tạo nên sự cố mới bất lợi cho tôi. Tuy nhiên sự kềm chế của tôi có giới hạn. Đến một lúc nào đó sự vi phạm thô bạo sẽ làm tôi thương tổn, không chịu đựng nổi và tôi bất cần tất cả, muốn ra sao th́ ra.

Tôi vừa tranh luận với V vừa suy nghĩ. Cuối cùng tôi kềm chế được xúc cảm bồng bột và đứng lên nói bây giờ tôi về, ngày mai tôi sẽ đến. Tôi định sẽ gặp S để biết rơ nội dung thẩm vấn đợt này sau đó nếu cần sẽ tỏ thái độ với V cũng chưa muộn.

Lần này V yêu cầu S để V hỏi tôi một số vấn đề. V hỏi lâu nay tôi và Quốc có gặp nhau không. Tôi trả lời có. Gặp ở đâu? Hoặc Quốc đến nhà tôi hoặc tôi đến nhà Quốc. Lần cuối cùng gặp tôi lúc nào? Tôi hơi giật ḿnh v́ việc Quốc đến tôi chiều tối hôm qua, chắc Quốc đă bị theo dơi sát, tuy vậy tôi vẫn nói là mới gặp tối hôm qua. Quốc có báo tin ǵ không? Có nói chuyện quản chế. Có đưa đọc quyết định không? Có. Có đưa bản sao quyết định không? Tôi trả lời không và thấy ḿnh hơi hố. Quả nhiên V nói tôi không thành thật và anh ta biết rơ Quốc có đưa bản sao quyết định cho tôi.

Cảm gíác bất b́nh đối với V lần trước chợt bùng lên. Tôi to tiếng gần như quát tháo: Thành thật cái ǵ? Việc ǵ tôi phải thành thật với anh. Những việc riêng tư của tôi các anh cũng theo dơi, truy vấn, tôi không cần ǵ phải trả lời anh cả.

Điều ngạc nhiên là V đấu dịu trước. Anh ta bảo tôi đừng nóng. Anh ta không muốn xen vào việc riêng tư và chỉ hỏi những ǵ liên quan đến cái chung thôi. Anh ta hỏi tôi nghĩ ǵ về quyết định quản chế đối với Quốc. Được dịp tôi bộc lộ suy nghĩ của ḿnh. Tôi nói quyết định đó vô lư, không có t́nh nghĩa, không có tác dụng v́ an ninh quốc gia. Quốc không làm ǵ sai trái mà chỉ thực hiện các quyền tự do của công dân. Việc giữ mấy cuốn sách xuất bản ở nước ngoài chẳng là cái quái ǵ cả đối với một quốc gia văn minh. Tôi phản đối quyết định đó.

V buộc phải tranh luận với tôi. Anh ta giải thích Nhà nước đă chiếu cố đến công lao của Quốc, đă hóa giá nhà, giải quyết lương hưu, cho con đi nước ngoài... đă cảnh cáo Quốc nhiều lần nhưng Quốc không chịu dừng lại, vẫn tiếp tục vi phạm. Rơ ràng luận điệu này không thuyết phục được tôi. Cuối cùng V nói thôi để khi khác có dịp sẽ trao đổi tiếp, bây giờ anh ta phải đi làm việc với Quốc. Anh ta đă nói chuyện với tôi gần một tiếng đồng hồ.

S vào làm việc, bắt đầu đặt câu hỏi về con gái lớn của Quốc. Có biết quá tŕnh trưởng thành của cô ấy không? Có biết do Quốc nói. Tại sao tôi viết trong nhật kư là cô bé ấy lớn lên, sống xa bố, bị tác động xấu nên quay ra oán trách bố. Tôi từ chối trả lời v́ đây là vấn đề riêng tư của gia đ́nh Quốc, tôi có thể viết trong nhật kư về suy nghĩ của ḿnh nhưng tôi không trả lời công an. S gặng hỏi nhưng tôi vẫn không nói. S tự nói:  Cô ấy  rất được Nhà nước quan tâm, cho đi học Liên Xô, hiện nay công tác báo chí ở Thành phố Hồ Chí Minh và là một trong những phóng viên được đi nước ngoài nhiều nhất. Như thế Nhà nước đâu có trù dập con của Quốc trong khi Quốc đang có những hoạt động chống Nhà nước.

Hết buổi sáng, trước khi về nhà tôi ra gặp Hà Sĩ Phu để báo việc hẹn trưa chủ nhật đến nhà Quốc dự kỷ niệm ngày cưới của Quốc như tôi đă hứa với Quốc. Tôi gặp Hà Sĩ Phu, Hà Sĩ Phu cho biết Quốc cũng vừa đến đưa một bản sao quyết định quản chế nhưng không gặp Hà Sĩ Phu mà chỉ gặp Thanh Biên và cũng không nghe Quốc nói ǵ về việc kỷ niệm ngày cưới. Về chuyện này Hà Sĩ Phu nói có lẽ không đến và không nên tụ tập đông đảo ở nhà Quốc lúc này.

Thời gian gần đây Hà Sĩ Phu ngại và ngỏ ư Quốc không nên đến gặp Sĩ Phu thường xuyên như trước đây. Lư do v́ có một chuyện rắc rối có thể gây phiền phức cho cả hai. H́nh như mấy tháng trước Quốc có gởi hai lá thư, một về Sài G̣n, một ra nước ngoài, kêu gọi bạn bè đóng góp tiền để giúp mua nhà cho Hà Sĩ Phu nhân chuyện anh bị đuổi nhà. Có hai lá thư trả lời Quốc về việc đó đều bị công an thu được và Quốc đă bị công an truy hỏi về chuyện này. Dĩ nhiên về mặt pháp lư, việc này chẳng có ǵ sai trái nhưng hiện nay riêng Hà Sĩ Phu, và nói chung cả ba chúng tôi, đều bị công an dùng chuyện nhận tiền nước ngoài để bôi nhọ nên việc này càng  gây thêm rắc rối. Quốc có ḷng với Hà Sĩ Phu nhưng làm việc đó trong thời điểm này quả không thích hợp v́ công an đang dùng đủ mọi cách để bao vây, ngăn chặn, giám sát mọi việc làm của chúng tôi.

Buổi chiều làm việc S chính thức đặt câu hỏi về suy nghĩ của tôi đối với việc Nhà nước quản chế Quốc để ghi biên bản.Tôi trả lời như đă nói với V ban sáng. Tôi hỏi S: C̣n tôi có quyết định không sao chưa đưa ra?  S cười:  Bộ anh muốn có quyết định sao?  Tôi nói dĩ nhiên không muốn nhưng tôi biết Nhà nước có thể làm như thế đối với tôi, điều đó không có ǵ lạ cả.

S hỏi tiếp, theo tôi Nhà nước nên xử lư như thế nào đối với Quốc? Tôi trả lời Quốc có tội ǵ mà phải xử lư, nếu cần  nên  có cuộc gặp mặt để đấu tranh tư tưởng, phân tích, làm rơ đúng sai. Việc áp dụng biện pháp trấn áp đối với Quốc chẳng có lợi ǵ v́ tuy nhất thời có thể ngăn chặn được hoạt động của Quốc nhưng không thể khuất phục được tư tưởng của anh và chỉ làm Quốc thêm bất măn.

S kết thúc biên bản và nói đợt này tạm ngưng, khi nào cần công an sẽ triệu tập tiếp. Tôi chờ đợi nhưng S đă không đưa ra văn bản quyết định nào về tôi. Như thế công an đă áp dụng phương án dùng ba biện pháp khác nhau để đối phó với ba chúng tôi. Dù sao, điều đó cũng hay v́ trước mắt Quốc bị quản chế, Hà Sĩ Phu tự thu ḿnh ở nhà, tôi vẫn c̣n tự do đi lại  (tuy vẫn bị giám sát, theo dơi chặt chẽ) nên vẫn có thể đi thăm hai bạn. Tôi chẳng sợ ǵ cả.

Trước khi ra về, S nói: Tôi có một câu hỏi mà tôi đă suy nghĩ rất kỹ trước khi hỏi anh. Nếu sau này ra đường anh gặp tôi anh có chào hỏi và nói chuyện không ?

Điều này một vài cán bộ công an sau khi thẩm vấn cũng đă hỏi tôi và Đan Tâm. Tôi nói ngay tôi coi việc S làm là thi hành nhiệm vụ, c̣n ngoài ra giữa tôi với anh ta cũng như những người khác là mối quan hệ  giữa người và người, có nhiều vấn đề có thể thông cảm và hiểu nhau được. S nói S cũng suy nghĩ như thế, S không nên cho rằng tôi là tên phản động và tôi cho S là gă công an đă từng thẩm vấn hạch sách ḿnh nên khi gặp nhau cần ǵ chào hỏi nói chuyện.

Nghĩ được như thế cũng tốt. Riêng S, suốt thời gian thẩm vấn tôi, S tỏ ra hiền lành, ít nói, không truy vấn, ít tranh căi. S đặt câu hỏi, phần lớn là đă được chỉ đạo, chuẩn bị trước, tôi trả lời và S ghi biên bản, nhiều lúc ghi theo lời đọc tóm tắt của tôi. S da đen, mi mắt hơi mọng. Khi mới gặp khó có cảm t́nh nhưng khi  anh ta cười cũng thấy dễ thương. Ngoài những lúc mặc sắc phục, S thường mặc quần áo xuềnh xoàng. S cấp bậc đại úy, chức vụ Đội phó Đội An ninh điều tra của Công an Thành phố. Trước và cuối buổi làm việc, S  và tôi thường nói chuyện ngoài lề, hỏi thăm gia đ́nh, chuyện làm vườn tược và nhiều chuyện linh tinh nên cũng có một sự hiểu biết, thông cảm nhất định về nhau.

Tôi về nhà, Đan Tâm đang đợi tôi ở cổng. Đan Tâm hỏi ngay có quyết định ǵ không? Tôi lắc đầu cười  "Dám!" Đan Tâm thở phào. Chúng tôi đă chuẩn bị tâm lư chờ đợi nhận quyết định quản chế. Tuy vậy Đan Tâm lại lo tiếp: Biết đâu không quản chế họ lại t́m cách khác, chuẩn bị khởi tố đưa ra ṭa. Tôi nói tới đâu tới, hơi đâu mà lo. Cỡ nào ḿnh cũng chơi được.

Tôi không sao giải được mối lo âu phiền muộn trong ḷng Đan Tâm. Chúng tôi đă hầu như hằng ngày trao đổi về t́nh h́nh của chúng tôi hiện nay. Dù sao Đan Tâm đă v́ tôi mà chịu nhiều hệ lụy. Có lúc tôi khuyên Đan Tâm nên nghỉ dạy về Sài g̣n ở với hai con v́ Đan Tâm rất nhớ các con và ở đây thường xuyên bị căng thẳng. Tôi nói tôi tự lo được, dù có ở tù cũng chẳng sao, không cần ai chăm sóc. Đan Tâm tức giận cho tôi nghĩ thế là không đúng, chỉ nghĩ đến ḿnh. Dù tôi tự lo được  th́ cũng không thể ngăn cản người thân lo lắng cho tôi và cũng không thể không dính líu đến gia đ́nh, điều không sao  tránh được. Và bây giờ Đan Tâm có đi đâu ở th́ cũng không tránh khỏi sự ŕnh  ṃ của công an. Đúng là ṿng hệ lụy. Đây là việc tôi không sao giải quyết nổi.

Gần đây Đan Tâm có vẻ suy sụp, sức khoẻ yếu hẳn, dạy học quá mệt nhọc, đồng nghiệp xa lánh, nghi kỵ, và thần kinh thường xuyên căng thẳng, đâm ra bi quan và hay buồn phiền. Nhiều khi tôi nghĩ ḿnh phải rán nhịn v́ Đan Tâm  chứ không phải v́ sợ công an. Tôi đă làm khổ Đan Tâm quá nhiều. Vả lại những chuyện dính đến chính trị này có thể chẳng đi đến đâu cả. Lịch sử cứ chảy xuôi ḍng. Và như P.R Sarkar đă nói: “Những chính trị gia, những người lănh đạo trên thế giới hầu hết là những kẻ dối trá, lời nói, tư tưởng không đi đôi với việc làm”.  Có nhiều cách để chống lại cái xấu, cái ác và cách của chúng tôi làm thực sự có hiệu quả không? Mặt khác, gần đây chúng tôi cảm thấy rất cô độc và kể từ 4 tháng nay, từ khi chúng tôi bị bao vây ngăn chặn, hầu như không ai thăm viếng tiếp xúc, các đài nước ngoài cũng ít nhắc đến trường hợp chúng tôi, trong khi chúng tôi đang bị đe dọa thường trực. Tôi không bi quan nhưng thường xuyên tra vấn về ư nghĩa và phương pháp làm việc của ḿnh.

V́ thấy việc hẹn gặp bạn bè ở nhà Quốc không tiện và có thể không thành nên buổi sáng chủ nhật tôi đưa Đan Tâm đi nhà thờ và định đến gặp Quốc để bàn thôi việc đó. Đi ngang cửa hàng của Hiền Thục, vợ Quốc, tôi ghé vào hỏi thăm trước. Thục tỏ ra tức giận về quyết định quản chế đối với Quốc nhưng nói không sợ ǵ cả. Thời gian vừa qua Thục cũng bị gọi lên thẩm vấn mấy bữa nên Thục càng bất măn. Đang nói chuyện th́ Quốc vào. Tôi nói ư nên thôi việc tổ chức ăn uống. Quốc bảo đă chuẩn bị cả rồi và chỉ mời vợ chồng tôi thôi. Quốc chỉ giỏ thức ăn vừa mới mua về và hẹn khoảng 11giờ 30 vợ chồng tôi đến Quốc.

Đúng hẹn tôi và Đan Tâm đến. Quốc làm bếp sắp xong, bảo chúng tôi bưng dọn ra trong khi Quốc đi đón Thục về. Quốc quả là tay nội trợ đảm đang. Anh tự gói chả gị, chiên chả cá, nấu bún, nhặt rau. Chúng tôi vừa bưng dọn vừa nếm thử, thấy ngon ra phết.

Quốc chở Hiền Thục về. Thục có mang về chai rượu Lúa mới do Hà Sĩ Phu, Thanh Biên gởi tặng v́ không đến được. Chúng tôi ngồi vào bàn, cháu Boong, con của Quốc và Thục không ăn chung được v́ đang ốm và phải nằm trên giường.

Chúng tôi nói chuyện về việc Quốc thi hành lệnh quản chế. Quốc bảo có lệnh này Thục an tâm v́ Quốc sẽ bắt buộc phải ở nhà, có thời gian chăm sóc con, lo cơm nước và không đi lăng nhăng em út. Quốc hiện nay cũng không có nhu cầu đi các tỉnh và đang có dự định tập trung sáng tác, mong đến năm 2000, sẽ kỷ niệm Quốc tṛn 60 tuổi và ra mắt tác phẩm lớn của ḿnh. Hiệu quả của quản chế như thế cũng hay. Rơ ràng quyết định quản chế này  đối với chúng tôi chỉ có thể ngăn chặn nhất thời một số hoạt động nhưng lại tạo điều kiện cho những tác phẩm có chiều sâu và sức nặng tố cáo ra đời. Đó là cái giá Nhà nước phải trả khi chủ trương đàn áp tự do tư tưởng.

Khi ra về tôi mới giật ḿnh thấy trong bữa ăn không ai nói ǵ về kỷ niệm ngày cưới cả. Không phải chỉ riêng lần này mà những buổi giỗ, kỷ niệm khác trước đây tổ chức ở nhà nhiều người cũng toàn nói chuyện chính trị hiện tại, chúng tôi đă quá bị ám ảnh và hiện thực cuộc sống đă đẩy chúng tôi vào tâm trạng đó. Thật đáng buồn. Chúng tôi đă không c̣n chỗ, c̣n lúc để mơ mộng hay vui đùa thoải mái.

Măi một tuần sau, chủ nhật tôi mới đến Quốc. Tôi đă góp ư với Quốc về nội dung đơn khiếu nại khi Quốc cho tôi xem bản thảo. Tôi không giúp Quốc tham khảo thêm ư kiến bạn bè về nội dung đơn khiếu nại này v́ tuần qua tôi bị công an giám sát gắt gao, gặp gỡ nhiều người sẽ phát sinh rắc rối. Quốc nói tuần rồi Quốc và Thục cũng bị công an theo dơi sát nút. Thục đi photo mấy bản đơn khiếu nại lập tức bị công an ập vào tra hỏi ngay. Quốc kể chuyện tŕnh diện phường theo quyết định quản chế cũng thú vị.

Chủ tịch phường tiếp, nói chuyện xă giao xong trịnh trọng đứng lên đọc quyết định và thông báo cụ thể quy định việc đi lại, tŕnh diện. Theo yêu cầu, Quốc làm đơn xin đi lại những nơi cần thiết ngoài phạm vi phường như đưa Thục đi bán hàng, đưa con đi học, đi chợ, về thăm bên ngoại, đi ra bưu điện... Chủ tịch phường chỉ giải quyết những nơi đi lại thường xuyên cần thiết hàng ngày, cấp một giấy phép hẳn hoi quy định cụ thể tuyến đường và giờ giấc đi về. Ngoài ra những nơi khác, khi cần thiết Quốc phải làm đơn xin phép riêng.

Cuối buổi làm việc, Quốc tặng chủ tịch phường mấy cuốn sách của Quốc mới xuất bản và tái bản. Quốc nói: Các anh ở phường lâu nay chỉ biết tôi về những chuyện rắc rối liên quan đến an ninh, cũng nên biết thêm về tôi qua các cuốn sách này. Chủ tịch phường cám ơn và nói chuyện thêm ngoài lề với Quốc, không tỏ ra ác cảm.

Ba ngày sau khi tŕnh diện, Quốc lại được phường mời, đến nơi mới biết có B, lănh đạo Công an Thành phố đến làm việc. B là người trực tiếp thẩm vấn tôi hồi cuối năm ngoái nhưng đây là lần tiên làm việc với Quốc. B hỏi Quốc đă photo bao nhiêu văn bản quyết định quản chế và đơn khiếu nại, đă gởi cho những ai. Quốc từ chối trả lời v́ cho rằng đây là quyền của ḿnh. B lư luận điều 4 của quyết định quản chế chỉ cho gởi đơn khiếu nại ở hai nơi là Ủy ban Nhân dân Tỉnh và Bộ Nội vụ. Quốc phản bác bảo điều đó chỉ quy định có thể gởi hai nơi đó để khiếu nại chứ không cấm gởi các nơi khác. Quốc vặn thêm, hỏi B, anh có cho rằng quyết định quản chế tôi của Nhà nước là đúng đắn không. B bảo đúng. Vậy th́ tại sao Nhà nước lại ngăn chặn việc phổ biến quyết định đúng đắn này. Đáng lư Nhà nước phải tự ḿnh phổ biến, cần ǵ đến tôi làm.

Khi nói chuyện với tôi, Quốc không tỏ ra căng thẳng và có vẻ dễ chịu đôi chút v́ đă gặp bạn để trao đổi. Quốc cho biết từ hôm lệnh quản chế có hiệu lực, chưa ai đến thăm Quốc, Tôi sợ rằng thời gian sắp tới, với t́nh h́nh này cũng ít ai dám đến thăm Quốc. Trong xă hội có  vẻ như tự do và thoải mái này, nỗi sợ vẫn choàng phủ. Ngay cả tôi, để giữ mối liên hệ với Quốc, việc đi lại cũng phải hạn chế nếu không muốn người ta cho là khiêu khích và áp dụng những biện pháp ngăn chặn thô bạo.

 

 

 

 

19*  Sự  bầy nhầy và ranh  giới  của  sự  chịu  đựng.

 

Chủ nhật kế tiếp, tôi và Đan Tâm đang làm vườn th́ A, công an khu vực lại đến đưa giấy triệu tập tôi lên làm việc của Công an Thành phố vào ngày mai. Đan Tâm bộc lộ sự tức giận và lo lắng. Cứ kiểu này th́ tôi không sao yên tâm và làm ăn ǵ được. Không biết có ǵ mới và xấu hơn nữa đây. Đan Tâm bảo tôi hay là đừng đi. Tôi cũng đă nghĩ đến điều này. Trước đây tôi đă nhiều lần phát biểu phản đối và có một lần viết hẳn văn bản yêu cầu công an đừng quấy rầy tôi nữa. Cuối cùng tôi quyết định ngày mai sẽ đi  và nếu không có ǵ mới, cứ hỏi lằng nhằng mọi chuyện như cũ, tôi sẽ chống đối việc triệu tập.

Vẫn S, S đặt nhiều câu hỏi về ba vấn đề.

Tại sao đài báo nước ngoài biết, đăng tải và đưa tin về các bài viết và chuyện của anh? Do tôi tự gởi đi, người ta gọi về phỏng vấn hay tôi gởi bài cho một số bạn bè rồi từ đó được chuyển đi. Ai chuyển? Tôi không biết. Tại sao đài báo nước ngoài lại đăng tải bài của anh? Đó là việc của họ. Có thể v́ những bài viết của tôi có quan điểm độc lập và nội dung đ̣i hỏi dân chủ. Tại sao anh gởi bài và trả lời phỏng vấn? Để công bố quan điểm của ḿnh khi trong nước không có điều kiện.

Có phải anh đă phản ứng mạnh nhất việc Hà Sĩ Phu bị bắt và đưa ra ṭa như anh đă ghi trong nhật kư không? Đúng. Tôi đă viết 4 bài về việc này. Tại sao anh làm như vậy? V́ Hà Sĩ Phu là bạn thân của tôi. Tôi biết rơ Hà Sĩ Phu là người yêu nước, có tư tưởng tự do và tiến bộ, không làm ǵ sai trái. Tai sao anh phản ứng việc Hà Sĩ Phu bị bắt và đưa ra ṭa? V́ tôi cho Nhà nước làm không đúng. Anh viết bài như thế để khiếu nại hay tố cáo? Tôi viết để bày tỏ quan điểm của một công dân về một vấn đề tự do tư tưởng và dân chủ. Anh có biết  rơ việc làm của Hà Sĩ Phu và ngược lại, Hà Sĩ Phu có biết rơ việc làm của anh không? Chúng tôi biết rơ những việc làm của nhau liên quan đến các bài viết. Tại sao biết? V́ chúng tôi trao đổi bài viết và nói chuyện với nhau.

Anh có nhờ Bùi Minh Quốc chuyển một phần nhật kư về Sài G̣n không? Tôi không nhờ. Đó là Quốc tự làm.

Vẫn lẩn quẩn những chuyện cũ. Cuối buổi làm việc, tôi yêu cầu S đưa giấy và tôi viết một  bản  phản đối: Thời gian vừa qua công an đă gây khó khăn nghiêm trọng cho đời sống của tôi. Trong hai tháng, tôi bị đau hơn một tháng và công an gọi hỏi gần một tháng. Công an đă lạm dụng quyền hạn của ḿnh. Nhiều việc đă hỏi đi hỏi lại nhiều lần và tôi không có ǵ nói thêm. Có nhiều cách điều tra chứ không phải chỉ cứ gọi hỏi. Công an hăy cứ tự đi điều tra, đừng làm phiền tôi nữa. Tôi phản đối và yêu cầu công an chấm dứt việc quấy nhiễu này

Trước khi kư tên vào biên bản ghi lời khai, tôi ghi rơ yêu cầu kèm theo biên bản này văn bản ư kiến phản đối của tôi. Tôi làm thế v́ theo nguyên tắc công an chỉ ghi những ǵ họ hỏi và tôi trả lời, c̣n ngoài ra những ư kiến khác hoặc phản đối họ không ghi mà yêu cầu viết thành văn bản riêng. Như thế tôi có bằng chứng về việc viết văn bản phản  đối, đề pḥng họ có thể hủy  không đưa vào hồ sơ.

S xem văn bản phản đối của tôi rồi nói gỉa lả: Trời này mưa gió, làm vườn không được, anh lên đây làm việc, uống trà nói chuyện cũng ấm cúng thôi. S hứa thêm: Đợt này làm việc ngắn, chỉ hai ngày thôi, anh cố gắng đi cho xong.

Hôm sau, v́ S nói chỉ làm một ngày nữa nên tôi quyết định đi, không muốn gây căng thẳng. Đầu tiên S yêu cầu tôi tự viết lại bản tường tŕnh về ba vấn đề đă hỏi hôm qua và yêu cầu khai rơ thêm về mối quan hệ với Phạm Ngọc Lân và Nguyễn Gia Kiểng, có biết ǵ thêm về những hoạt động khác của hai người này không? Tôi viết vắn tắt như đă trả lời các lần trước.

Tiếp theo S đưa cho tôi đọc hai bài báo photo từ báo Thông Luận ra và hỏi tôi suy nghĩ ǵ về hai bài viết đó. Tôi đọc lướt qua v́ có một bài rất dài. Sau đó tôi trả lời và S ghi biên bản.

Bài "Tổ chức Phục hưng Việt Nam chính thức ra mắt" của Phạm Ngọc Lân. Đây chỉ là một bài ngắn, tŕnh bày mục đích, quá tŕnh, thành phần của tổ chức trên, tường thuật với tư cách phóng viên.

Bài "Sự thách  đố mới của đảng Cộng sản Việt Nam" của Nguyễn Gia Kiểng. Nguyễn Gia Kiểng  viết nhân có Dự thảo Báo cáo chính trị chuẩn bị Đại hội của Đảng Cộng sản. Theo tôi, qua bài này, Kiểng không chấp nhận chế độ cộng sản, không chấp nhận sự độc quyền lănh đạo của Đảng Cộng sản, tuy nhiên không phải là người có thành kiến và bị  ràng buộc bởi những hận thù của quá khứ, Kiểng cho rằng Đảng Cộng sản có đường lối sai lầm, không phát triển được đất nước và cần tiến đến dân chủ đa nguyên bằng phương thức bất bạo động. Ngôn từ sử dụng có xúc phạm đến Đảng Cộng sản ( tôi nói ư này v́ S hỏi tôi có phải Kiểng mạ lỵ Đảng Cộng sản không khi trong bài có câu "Đảng Cộng sản là đảng cướp lớn nhất trong mọi đảng cướp" và một số câu khác có cách nói tương tự.)

S có vẻ tức giận, nói Kiểng không chủ trương bất  bạo động mà chủ trương dùng bạo lực để lật đổ chính quyền Cộng sản. S trích dẫn câu đă gạch dưới bằng bút đỏ trong bài báo "Chúng ta cần tiến công và chặn đánh Đảng Cộng sản trên mọi mặt trận trừ lối thoát về hướng dân chủ đa nguyên".  S cho rằng "tiến công và chặn đánh"  có nghĩa là sử dụng bạo lực và vũ trang. Rơ ràng S không hiểu nghĩa của câu trích dẫn trong toàn văn cảnh. Tuy nhiên với cách viết hơi đại ngôn của Kiểng, tôi hiểu tất cả cán bộ, đảng viên cộng sản đọc đến phải căm phẫn, tôi khó ḷng giải thích được chỗ này.

S đặt câu hỏi tiếp:  "Từ trước đến nay, Nguyễn Gia Kiểng là người không chấp nhận chế độ cộng sản và t́m cách để lật đổ chế độ cộng sản, anh nghĩ sao?" Câu này tôi trả lời chung chung: V́ tôi không có hiểu biết cụ thể, không đọc hết các bài viết của Nguyễn Gia Kiểng nên không thể đánh gía một cách toàn diện.

Câu hỏi khác hơi kỳ lạ chứa nhiều hàm ư: "Anh và Nguyễn Gia Kiểng đều sử dụng phương thức đấu tranh bất bạo động, anh học Nguyễn Gia Kiểng hay Nguyễn Gia Kiểng học anh?" S nói thêm những phương thức đấu tranh như bạo động, bất bạo động, hợp pháp, bán hợp pháp là sở trường của người cộng sản chứ những người như Kiểng làm sao biết được. Tôi thấy câu hỏi này là một cái bẫy để buộc tôi thừa nhận tôi chịu sự chi phối của Kiểng hoặc ngược lại, chính tôi, một đảng viên cộng sản cũ, đă cố vấn cho Kiểng và những người ở ngoài phương thức đấu tranh. Tôi lại trả lời chung chung: Tôi viết và công bố tư tưởng của ḿnh, theo tôi đó là một phương thức bất bạo động, tôi không học ai và tôi cũng không rơ phương thức cụ thể của Nguyễn Gia Kiểng như thế nào.

Cuối buổi làm việc S cho tôi xem mấy trang h́nh ảnh được photo lại có lẽ từ một tập kỷ yếu có tên Hội luận Dân chủ Đa nguyên, h́nh như rất dày v́ các tờ tôi xem ghi số trang trên 400. S  nói: "Có nhiều người anh quan hệ nhưng có thể chưa biết mặt, vậy tôi đưa cho anh xem để biết."

Ngoài hai h́nh chung chụp toàn cảnh cuộc hội nghị, c̣n lại rất nhiều h́nh chụp riêng từng diễn gỉa đang phát biểu, có ghi chú bên dưới tóm tắt quá tŕnh của người đó. Tôi thấy có nhiều người tôi đă biết hay nghe tên.

S nói có vẻ mỉa mai: "Toàn là cơm nặng áo dày cả." Tôi hiểu ư S nói những người trên đều có gắn bó với chế độ cũ nên muốn phục hận.

Thời gian gần đây tôi và cả Quốc bị hỏi rất nhiều về Nguyễn Gia Kiểng và nhóm Thông Luận, không hiểu công an có ǵ đồ ǵ. Tôi nghi ngờ v́ sắp tới có hội nghị Francophone ở Hà Nội và Kiểng trước đây đă từng nói với tôi là sẽ tác động  vào hội nghị này (tôi đă ghi trong nhật kư mà công an thu giữ) và có thể hiện nay Kiểng và các nhóm ở nước ngoài đang làm chuỵện đó nên công an tập trung t́m hiểu, xác minh mọi vấn đề liên quan. Gần đây, có một sự kiện bất lợi cho nhóm Thông Luận. Một nguồn tin ở Sài G̣n cho biết, qua một thông tin đáng tin cậy ở Pháp đưa về, nhóm Thông Luận nói chung là tốt nhưng trong nhóm có một số người thiếu trách nhiệm, làm mọi việc có tính cách kích động, chỉ v́ ḿnh mà không nghĩ đến hậu quả những người trong nước phải gánh chịu. Một số người lâu nay đấu tranh cho dân chủ ở trong nước đồng t́nh với nhận định đó và cho rằng phải cảnh giác với nhóm Thông Luận. Đúng là t́nh h́nh rất phức tạp. Tuy nhiên đối với tôi nói riêng và anh em ở Đà Lạt nói chung, chúng tôi có suy nghĩ độc lập và chỉ làm, viết những ǵ ḿnh cho là đúng, không lệ thuộc vào ai cả.

Tôi tưởng đợt làm việc hai ngày này chấm dứt như S đă nói trước, nào ngờ S bảo v́ chưa xong, c̣n nhiều thứ phải cho tôi xem và hỏi thêm nên yêu cầu tôi ngày mai lên làm việc tiếp một buổi nữa. Tôi không nén được tức giận. Cứ cái đà họ photo các bài báo ở nước ngoài đưa cho tôi đọc và hỏi ư kiến th́ họ có thể thẩm vấn tôi hàng mấy năm liền không hết chuyện.

Tôi nói với S là ngày mai tôi sẽ không đi. S nói thôi anh ráng thêm một buổi nữa thôi. Khi tôi ra lấy xe về S đi theo nói : Mai anh ráng lên một buổi nữa. Tôi làm thinh không nói ǵ.

Hôm sau, tôi và Đan Tâm trao đổi và quyết định dứt khoát hôm nay tôi không đi nữa dù có thể chỉ làm thêm một buổi như S nói. Tôi đă đứng bên lằn ranh của sự chịu đựng, vả lại tôi cũng muốn trắc nghiệm thái độ của công an trước phản ứng của tôi. Tôi dự đoán công an sẽ gởi giấy triệu tập tiếp vài lần, tôi vẫn không đi, họ sẽ dùng biện pháp cưỡng chế, có thể cho xe đến nhà áp giải tôi đi. Tôi chấp nhận chuyện đó xảy ra để chứng tỏ tôi không chỉ phản đối suông mà thực sự chống lại sự lạm quyền o ép. Nếu họ không dám thô bạo hơn, họ phải dừng lại và tôi tránh được việc bị quấy nhiễu. Tôi biết rơ lâu nay họ dùng chiến tranh cân năo đối với tôi, buộc tôi phải thường xuyên căng thẳng và suy sụp ư chí.

Buổi sáng, Đan Tâm đi dạy, tôi ra làm vườn. Khoảng 9g30, A, công an khu vực đến. A hỏi tôi đang làm ǵ, tại sao không lên làm việc với công an. Tôi nói với A hơi to tiếng: Anh thấy đó, tôi đang làm vườn, tôi phải lo sinh sống chứ, dư th́ giờ đâu đi hầu công an hoài. Hôm qua tôi đă nói rơ là tôi không đi để phản đối cách làm việc của công an chứ tôi đâu cần viện lư do ǵ. Đang nói chuyện với A th́ Đan Tâm nghỉ tiết giữa từ trường về. Đan Tâm thấy A cũng tức giận nói lớn: Phải để cho người ta làm ăn sinh sống chứ, làm ǵ kêu réo hoài. Sau đó chúng tôi giải thích vấn đề cho A hiểu, A tỏ ra thông cảm, nói không biết nội dung Công an Thành phố làm việc với tôi nhưng tôi nên gặp Công an Thành phố để giải thích. Tôi nói tôi đă giải thích rồi, bây giờ công an muốn làm ǵ th́ làm. A ra về. Tôi hiểu công an muốn kiểm tra cụ thể trước và sẽ có thái độ sau. Tôi sẵn sàng chờ đợi phản ứng của công an. Đan Tâm lại thêm có một dịp để lo lắng. Đúng là không thể nào sống yên được.

Sau khi tôi quyết định chống lại lệnh triệu tập của công an, suốt thời gian này, gần hai tuần họ để tôi yên. Có lẽ họ đang suy nghĩ tính cách giải quyết t́nh h́nh này. Có thể qua  quá tŕnh điều tra, họ hiểu tôi là một tay có bản chất ngang ngạnh, khi cần tôi có thể bất chấp tất cả và điều đó cũng không có lợi cho họ, nhất là về mặt dư luận.

Một ngày tự nhiên tôi bị đau. Bệnh đau lưng bớt bây giờ chuyển sang dạng thần kinh tọa. Cơn đau nhức xuất phát từ một bên thắt lưng, chạy dọc xuống mông, đùi trái, cẳng chân, đến tận mấy ngón chân. Tôi không thể cúi xuống được và phải đi cà nhắc. Buổi sáng ngủ dậy bước xuống giường đi vài bước lại phải ngồi xuống v́ đau nhức không chịu thấu. Bệnh tật đến vào lúc này thật tệ hại, giáng thêm một đ̣n vào ư chí của tôi.

Tôi quyết tâm đương đầu với bệnh tật. Tôi nghiên cứu phương pháp xoa bóp dân tộc, chọn một số thế Asanas Yoga thích hợp, cả cách vẫy tay của Dịch chân kinh. Tôi muốn tự ḿnh tập luyện để chữa bệnh, không đi bệnh viện, không dùng thuốc. Tội nghiệp Đan Tâm khuyên tôi không được đă tự đi đến Bệnh viện Y học Cổ truyền, khai bệnh của tôi, lấy cho tôi mấy thang thuốc bắc. Tôi cũng không chịu  uống thuốc bắc nên Đan Tâm mua mấy lít rượu về ngâm để tôi uống trước khi ăn cơm tối. Việc này tôi đồng ư. Đan Tâm than khổ v́ tôi quá cứng đầu. Tôi tin tưởng bệnh tật là do thức ăn, cách sống và tâm lư gây nên, do đó cách chữa và ngừa bệnh tốt nhất là điều chỉnh các phương diện này.

10 ngày đầu tôi đau nhức ghê gớm nhưng hàng ngày tôi vẫn làm vườn vài giờ, làm một lúc, chân đau tôi lại ngồi xuống xoa bóp, đỡ đau đứng dậy làm tiếp. Những ngày sau bớt đau dần, tuy bệnh có lẽ c̣n kéo dài nhưng tôi tin cách tự chữa của ḿnh có hiệu quả.

Một ngày cuối tháng, bưu tá đến đưa thư gọi tôi ra nhận thư bảo đảm. Lại một phong b́ mầu vàng lớn có ghi người gởi là ṭa soạn một tờ báo ở Canada. Đă mấy lần nội dung thư bị đổi ruột nên tôi yêu cầu mở ra xem thử mới kư nhận. Bưu tá không chịu, anh ta nói theo nguyên tắc phải kư nhận trước, nếu không tôi có thể từ chối không nhận thư và ghi rơ vào phong b́. Tôi quyết định không nhận và ghi: "Tôi từ chối không nhận phong b́ này v́ đă nhiều lần ruột các thư tương tự đă bị đổi, nội dung bên trong chỉ là những tài liệu vớ vẩn không liên quan ǵ đến tôi". Tôi kư tên và trả lại phong b́ cho bưu tá. Tôi chú ư phần kư nhận để hồi báo cho người gởi ở phía sau phong b́ đă bị xé, có lẽ công an đă kư nhận hộ tôi rồi. Tôi đă chán ngấy cái tṛ lén lút ném đá dấu tay này. Tôi hỏi nhưng bưu tá bảo phần hồi báo đó không có. Tôi chẳng c̣n ǵ để nói với anh ta cho mất công. Anh ta chẳng hiểu ǵ chuyện này.

Thời gian này công an không quấy rầy nên tôi quyết định ghi nhật kư. Tôi bắt đầu ghi lại những chuyện xảy ra từ hai tháng qua. Trước đây tôi không ghi ngay v́ ngại công an có thể đến kiểm tra tịch thu. Họ đă thu nhật kư trước đây của tôi và trong các lần làm việc họ đều ḍ hỏi tôi có viết nữa không. Tôi chán cảnh viết ra cái ǵ lại phải đem cất dấu. Trước 75 tôi đă từng cất dấu tài liệu của cộng sản, bây giờ lại phải cất dấu những ǵ ḿnh viết ra, sợ bị cộng sản tịch thu. Thật oái ăm. Tuy vậy thỉnh thoảng tôi có ghi vắn tắt sự việc xảy ra nên khi viết lại tôi có thể nhớ nội dung tuy ngày tháng có thể không hoàn toàn chính xác v́ hầu như ngày nào cũng có chuyện, không ghi ngày tháng không làm sao nhớ nổi.

Tôi biết công an sợ và hận ng̣i bút của tôi. Có lần lúc S đang thẩm vấn tôi, có một công an trẻ vào ngồi dự. Tôi hỏi, S  nói đó là một cán bộ trong đội an ninh điều tra, có vẻ như sĩ quan mới ra trường. Anh ta cứ nh́n tôi chằm chằm suốt buổi làm việc. Tôi nói chuyện với anh ta vài câu. Anh ta bảo nói ǵ th́ nói, miễn tôi đừng đưa anh ta vào nhật kư là được.

           Lần khác, Huỳnh Nhật Tấn kể lúc gặp nói chuyện với một cán bộ lănh đạo công an về chúng tôi. Anh ta sửng cồ lên và nói với giọng đầy căm tức: Mấy ông đó ngồi trong cầu tiêu viết cái ǵ các anh đọc cũng khen hay. Tấn đă sửng sốt trước thái độ của anh ta, cảm thấy bị thương tổn và phản ứng rất mạnh. Lần đó, Tấn nói gần như đoạn tuyệt với anh ta dù từ trước đến nay hai người có thân t́nh do mối quan hệ cũ từ thời kháng chiến và Tấn thỉnh thoảng vẫn gặp anh ta để biết về các chủ trương và hành động của công an đối với chúng tôi.

Trong buổi nói chuyện đó, cán bộ lănh đạo công an này cũng nói với Tấn là nếu phổ  biến rộng chuyện của tôi th́ bọn chăn ḅ cũng chặn tôi mà đánh v́ tôi phản động.

Tấn đáp ngay  là chỉ sợ họ không chịu đánh  thôi. Tôi sực nhớ thời gian trước tôi mới bị bao vây cô lập, một cậu nuôi ḅ sữa hàng xóm gần nhà xuống vườn tôi cắt cỏ cho ḅ bị công an chặn lại răn đe. Cậu này cũng biết qua chuyện của tôi nên nói với công an  tôi là trí thức, là nhà báo muốn viết ǵ th́ viết, đâu có liên quan ǵ đến cậu ta. Nếu tôi phản động sao công an không bắt, c̣n cậu ta đi cắt cỏ không lẽ công an cũng cấm. Cậu ta đă kể cho tôi nghe chuyện đó. Ấy thế mà công an có thể dựng lên chuyện chăn ḅ muốn đánh tôi. Tài hư cấu của họ cũng không kém ǵ nhà văn.

Những thời gian bị đau có lúc tôi cũng hơi bi quan. Sự bao vây, cô lập, ngăn chặn, giám sát của công an đối với tôi cũng có kết quả  nhất định. Tôi nghe kể lại có lần có một người quen của tôi đến tôi mượn mấy cuốn sách, khi về anh ta bị công an theo dơi vào tận nhà hạch sách, răn đe không được quan hệ với tôi v́ tôi là tên phản động nguy hiểm. Như thế c̣n ai dám đến tôi nữa. Suốt mấy tháng qua, chỉ một lần khi tôi đau nặng, Tấn, Lĩnh, Hải mới đến đưa tôi đi bệnh viện và hai chị Thanh Biên, Đức có đến thăm. Công an t́m mọi cách cô lập, bôi nhọ tôi và khủng bố tinh thần người khác. Ngay chị Đức (vợ của bạn tôi đă mất), một góa  phụ b́nh thường, chỉ v́ t́nh thân có đi đón Hà Sĩ Phu lúc anh ở tù về và thỉnh thoảng lui tới với chúng tôi mà cũng bị phường họp dân nêu tên là có quan hệ với nhóm phản động.

Có những người ở xa, qua người quen gọi điện về hỏi thăm tôi mà măi mấy tháng sau, có dịp t́nh cờ thuận lợi, người ta mới nói lại được.

Sự cô lập đối với chúng tôi ngày càng tăng trong khi báo chí trong nước bắt đầu tuyên truyền về việc Việt Nam chuẩn bị nối mạng Internet, mở rộng và thu nhận thông tin với toàn thế giới. Việc này đă được chuẩn bị rất kỹ để có thể kiểm soát mọi thông tin ra vào. Thât mỉa mai cho sự rêu rao về thời đại thông tin. Tự do thông tin chỉ dành cho ai đó thôi c̣n một số người vẫn bị cắt điện thoại, chặn thư từ và ngăn chặn các mối quan hệ liên lạc.

Tôi theo dơi báo chí tuyên truyền về phiên họp đầu tiên của Quốc hội để bầu các chức danh lănh đạo của Nhà nước, Chính phủ, Quốc hội và thông qua thành phần của chính phủ mới. Trước đây đă có hội nghị của Ban  chấp hành Trung ương Đảng thảo luận và quyết định việc này. Hai tuần trước khi Quốc hội họp, đài nước ngoài đă đưa tin ai sẽ được chọn làm chủ tịch nước, thủ tướng, chủ tịch quốc hội. Khai mạc kỳ họp Quốc hội, Tổng bí thư phát biểu chỉ đạo kêu gọi đại biểu  Quốc hội phát  huy tinh thần dân chủ, sáng suốt lựa chọn bầu ra những người lănh đạo xứng đáng. Kết quả y chang như các đài nước ngoài đă đưa tin. Chao ôi là dân chủ. Tṛ hề được diễn mới vụng về làm sao.

Chỉ đáng thương cho một  bà  luật sư đại biểu Quốc hội.  Bà tự ứng cử vào chức vụ Chủ tịch Ủy ban Pháp luật của Quốc hội. Quốc hội đă cho phép bà phát biểu trước Quốc hội 10 phút  và sau đó đă nhất trí  đưa tên bà vào danh sách bầu cử cùng với người được đề cử chức vụ trên. Kết quả là bà luật sư này đă không trúng cử.

Được biết, trước đó, bà đă được đề cử chức phó chủ tịch Ủy ban Pháp luật. Với sự thất cử, bà cũng không c̣n tên trong danh sách Ủy ban Pháp luật với tư cách là phó chủ nhiệm như đă được đề cử nữa.

Có lẽ bà tự cho ḿnh giỏi hơn người khác nên không muốn làm phó mà chỉ muốn làm trưởng và hơi ngây thơ khi tin tưởng vào chuyện bầu cử dân chủ. Người ta đă sắp xếp rồi mà bà không chịu th́ cuối cùng chức phó cũng không c̣n. Chế độ này sử dụng người không v́ tài năng mà v́ sự tin cậy về mặt chính trị. Bà được làm phó đă là may  c̣n không chịu.

Trước đó, thời gian chuẩn bị bầu cử, một bà luật sư khác đă tự ra ứng cử nhưng phút cuối lại phải rút tên.

Hai bà này là những nhân vật đối lập ở Miền Nam trước đây được chế độ mới sử dụng và cũng đă có lúc quay lưỡi lập công tuyên bố những câu nghe chối tai thiên hạ. Cũng có thể cái "máu tranh đấu" và ư thức dân chủ trong hai bà đă làm người ta không chịu được. Hai bà chắc đă hết ảo tưởng và sáng mắt ra. Dù sao đây cũng là một thí dụ rất sinh động về cách dùng người của chế độ này.

Trước đó, Quốc hội đă bỏ phiếu tán thành cơ cấu và thành phần chính phủ gồm 5 phó thủ tướng, 24 bộ trưởng. Riêng chức danh Thống đốc Ngân hàng Nhà nước  theo tờ tŕnh của Thủ tướng đă không  được Quốc hội tán thành.

Với bao nhiêu bê bối của Ngân hàng vừa qua nhất là trong các vụ Tamexco, Epco, Minh Phụng... thế mà cái ông này đă không từ chức hay bị cách chức lại c̣n được tín nhiệm đưa ra lănh trọng trách nữa. Thật quá thể. Cũng c̣n may là hơn nửa số đại biểu đă không tán thành. Chuyện này th́ Quốc hội đă dân chủ được một chút. Đó cũng là tiến bộ.

Quốc và Hà Sĩ Phu, nhất là Hà Sĩ Phu, trong nhiều lần nói chuyện với tôi đă phân tích nhiều về tính cách "bầy nhầy" của hoàn cảnh và tính cách của người Việt Nam. Không có cái ǵ rơ ràng, không phân biệt phải trái, đúng sai, thiện ác, tất cả xen kẽ, lẫn lộn vào nhau. Không có ai thắng ai bại, ai cũng có thể tuyên bố ḿnh thắng. Người cộng sản có biệt tài thích nghi chuyển bại thành thắng. Người dân Việt Nam cũng có khả năng thích nghi, luồn lọt qua mọi kẽ hở của chế độ độc tài để sống theo cách của ḿnh. Do đó đừng bao giờ nên  phân tuyến rơ rệt. Họ cũng là ta và ta cũng là họ. Phương pháp đấu tranh tốt nhất là "nắm thắt lưng địch mà đánh". Tôi vốn là người thích rạch ṛi nên khó chấp nhận được hoàn cảnh này. Có lẽ tôi hơi cực đoan và không biết thích nghi. Dù sao từ vấn đề này liên hệ đến chuyện ḥa giải ḥa hợp cũng có nhiều khía cạnh đáng suy nghĩ. Không chấp nhận hoàn cảnh và thông cảm với những con người có đặc trưng như thế làm sao ḥa giải ḥa hợp được.

Quốc có nói đến hiện tượng gần đây một số văn nghệ sĩ được phát "phiếu bé ngoan", kể cả đối với một số người từ trước có tư tưởng tương đối tự do. Họ được đưa lên ca ngợi trên các báo đài, được đi nước ngoài tham quan, dự hội nghị. Thế là hết chống đối.

Thật cũng khó phân tích được chuyện này mà không gây va chạm. Anh cứ tha hồ sáng tác, viết lách, miễn là không đụng chạm đến những vấn đề cấm kỵ, hoặc do anh tự thân không nghĩ, không muốn đụng đến những vấn đề đó. Tác phẩm của anh sẽ được trân trọng giới thiệu trên các phương tiện thông tin đại chúng. Nhà nước bây giờ có đủ mọi điều kiện để làm thỏa măn tâm lư của văn nghệ sĩ. Ai mà không thích thú tự hào khi có hẳn một thiên phóng sự về ḿnh chiếu trên đài truyền h́nh cho cả nước theo dơi. Đối với những người lớn tuổi bây giờ có thêm cái mốt tổ chức mừng thọ cũng được quay phim tuyên truyền rầm rộ. Rồi những ngày kỷ niệm đặc biệt của cả nước, của từng ngành có liên quan đến tác phẩm của anh, những tuyển tập có tính cách truyền thống, những buổi giao lưu với khán thính gỉa, với sinh viên học sinh trong đó anh là nhân vật trung tâm vv và vv...Về một mặt, điều đó cũng tốt và chứng tỏ sự trân trọng của chế độ đối với văn nghệ sĩ. Nhưng quán xuyến toàn bộ sự kiện này có cái ǵ đó chưa đủ và không ổn. V́ anh tự do sáng tác mà không được phê phán cái sai, lên án cái ác đang đè nặng lên số phận con người, với tư cách nghệ sĩ, công dân anh không dám trực diện phản kháng những sai lầm của người đang nắm quyền lực.

 Mấy năm trước đây,  khi xem truyền h́nh, tôi và nhiều bạn bè thấy tội nghiệp cho Văn Cao. Văn Cao, nhạc sĩ, thi sĩ tài hoa, tác gỉa bài quốc ca, đến cuối đời mới được Nhà nước quan tâm chăm sóc kỹ càng. H́nh ảnh một ông ǵa ốm yếu hom hem quay như con rối trước ống kính truyền h́nh theo chỉ đạo nghệ thuật của các nhà đạo diễn trông mới thật cay đắng. Và khi ông qua đời, đám tang được tổ chức trọng thể và đưa vào chôn cất ở nghĩa trang Mai Dịch là nơi chỉ dành cho các quan lớn được tuyên truyền rầm rộ. C̣n Phùng Quán, Trần Dần nằm xuống th́ chỉ có bạn bè đưa tiễn, truy điệu. Báo, đài hầu như im lặng. Can đảm và có ḷng lắm mới có một ḍng tin hay một bài viết ngắn ngủi của ai đó. Thế th́ văn nghệ sĩ phải tự ḿnh coi chừng suy nghĩ, hành động  và sáng tác của ḿnh. Nếu cần hậu quả sẽ nhăn tiền và kéo dài cho đến tận cuối đời, đến măi sau khi anh đă vĩnh viễn nằm xuống. Thời kỳ đàn áp Nhân văn - Giai phẩm đối với văn nghệ sĩ, nhất là những người trong cuộc trực tiếp phải chịu đựng, chắc chắn là một cơn ác mộng khủng khiếp có thực kéo dài đến 30, 40 năm. Và những người cuối cùng của thế hệ đó đang lần lượt ra đi, có người như Trần Dần, trong những ngày tháng cuối cùng, vẫn lây lất trong sự đau đớn kinh hoàng của bệnh tật và mất trí.

40 năm sau vụ Nhân văn -  Giai phẩm, thế hệ  của chúng tôi may mắn hơn v́ lịch sử đă đi một bước dài nhưng nọc độc của bầu khí khủng bố lại mang một sắc thái mới. Trong môi trường có vẻ như tự do, rộng mở, sự bao vây cô lập đối với một số cá nhân lại làm tăng thêm nhức nhối.

Bao nhiêu bạn bè người quen đă xa lánh tôi v́ sợ liên lụy. Đan Tâm không sao sống b́nh thản được. Những chuyện khó khăn ở trường vẫn thường xuyên tác động. Nhiều khi chúng tôi tranh căi v́ bất đồng ư kiến. Tôi nói sá ǵ những chuyện lẻ tẻ đó mà Đan Tâm phải bận tâm. Đan Tâm đă tức giận và đau đớn đến trào nước mắt: Anh là nhà văn mà không hiểu ǵ sao, không cảm nhận được niềm đau của người khác sao? Anh làm sao thấu hiểu được tâm trạng của em khi lần đầu tiên công an chặn  tay không cho em gọi điện thoại ngoài chợ, trước trường, giữa bao nhiêu người và họ đă nh́n em tưởng như một tội phạm nguy hiểm. Mà em đă làm ǵ ? Anh không đi đâu nhưng hàng ngày em đến trường và tập thể ở trường luôn đối xử với em một cách lạnh nhạt, nghi kỵ, xa lánh. Có người mới chào hỏi, nói chưa hết câu đă bỏ đi chỗ khác. Một số người khác ở trường th́ ḍ xét, theo dơi. Ban giám hiệu th́ cấm đóan dùng điện thoại, địa chỉ ở trường trong khi một đứa học tṛ cũng có  thể dùng được, cần chuyện ǵ họ cũng ngần ngại không muốn giải quyết. Em đi về thăm mẹ, thăm con cũng bị công an theo dơi bám sát. Viết thư, gọi điện thoại cho  người thân cũng không tự do nói được điều ḿnh nghĩ v́ bị nghe lén, xem lén.  Bước chân vào bưu điện đang gọi điện thoại th́ công an lù lù vào theo, thậm chí c̣n hỏi nhân viên bưu điện nữa. Ngay cả Nicolas lên đây cũng không dám gặp... Sống như thế mà anh bảo là  đừng bận tâm, em có phải là gỗ đá đâu.

Quả thật tôi hiểu nhưng không cảm nhận được hết tâm trạng của Đan Tâm v́ tôi có cách nh́n nhận khác và tôi luôn có  cách phản kháng và thích nghi, vô hiệu hóa những khó khăn ḿnh phải chịu đựng dù đôi khi tôi cũng rất khó chịu, như trường hợp không được gặp Nicolas.

Nicolas là một chàng thanh niên người Pháp, người yêu của QA, cháu của chúng tôi. QA là con của anh Lân, anh của Đan Tâm. Cháu theo bố mẹ sang Pháp từ năm 8 tuổi, năm ngoái lần đầu tiên cháu về nước, cháu đă 24 tuổi. Cháu vừa tốt nghiệp kỹ sư và đi thực tập trong một công ty xây dựng của Pháp đang hoạt động ở Việt Nam. QA là một cô gái rất xinh và  có nét hấp dẫn riêng của một thiếu nữ lai mang hai ḍng máu. Cháu về Việt Nam được vài tháng th́ Nicolas cũng t́m cách theo sang, vừa đi du lịch vừa dạy tiếng Pháp cho mấy trường đại học ở Sài G̣n. Thời gian đó là mùa hè, chúng tôi về Sài G̣n thăm hai con ở lại khá lâu và chúng tôi có nhiều dịp tiếp xúc với hai cháu. Chúng tôi dạy tiếng Việt cho Nicolas và Nicolas dạy lại chúng tôi tiếng Pháp. Chúng tôi, hai con và hai cháu thỉnh thoảng tổ chức đi picnic hoặc đi ăn các món đặc sản b́nh dân Việt Nam.

Nicolas là một chàng trai giản dị, cởi mở và chân thành. QA và Nicolas là một đôi t́nh nhân tự do và lăng mạn làm gợi nhớ thời thanh xuân của chúng tôi. Hai đứa không quan tâm đến chính trị nhưng chống chiến tranh, yêu ḥa b́nh, chỉ muốn tự do sống bên nhau và cùng nhau đi khắp mọi miền của thế giới.

Chúng tôi chỉ tiếp xúc với chúng trong vài tháng nhưng nói chuyện nhiều nên hiểu và yêu mến chúng, chúng cũng tỏ ra rất có thiện cảm với chúng tôi. Có vài việc nho nhỏ làm chúng tôi cảm động. Lần đầu QA lên Đà Lạt thăm chúng tôi, lúc Nicolas chưa sang, cháu thấy Đan Tâm nấu bếp củi khói rất  nhiều và nấu bếp điện khá nguy hiểm nhưng cháu không nói ǵ. Lần sau, cháu cùng Nicolas lại lên Đà Lạt thăm chúng tôi, hai đứa đă vác một cái bếp gaz nhỏ từ Sài G̣n lên và ra phố đặt mua một b́nh gaz mang về cho Đan Tâm dùng. Trước khi về Pháp, chúng tôi không về Sài G̣n tiễn chúng được. QA đă gọi điện và viết thư từ biệt chúng tôi, c̣n nhớ dặn ḍ cô Đan Tâm không được dùng bếp điện nữa. Chúng tôi biết hai đứa tự lập và đi xa nên chi tiêu rất dè xẻn. QA thực tập 6 tháng nên phải mua tạm một chiếc xe honda cũ để đi, khi Nicolas sang, cháu phải mượn một chiếc xe đạp của hai con tôi để khi cần đi làm việc riêng cho tiện. Chúng không hề mua sắm hoặc ăn tiêu thứ ǵ xa xỉ. Tiền mua bếp gaz đối với chúng không lớn  nhưng việc chúng quan tâm đến Đan Tâm một cách thiết thực và chân thành như thế làm chúng tôi thực sự cảm động.

Hè năm nay Nicolas sang Việt Nam một ḿnh theo một hợp đồng dạy tiếng Pháp cho mấy trường đại học, trong đó có đại học Đà Lat. Cháu nhắn chúng tôi, chúng tôi băn khoăn rất nhiều và cuối cùng quyết định nhắn lại là không tiện gặp cháu. Thời gian này chúng tôi đang bị theo dơi sát nút. Gặp Nicolas nhất định cháu sẽ bị điều tra. Về phía chúng tôi, chúng tôi không ngại ǵ nhưng chúng tôi chỉ ngại Nicolas có thể gặp khó khăn v́ cháu có dự định sau này sẽ làm việc lâu dài ở Việt Nam cùng với QA. Nhà nước này có thể gây phiền phức cho các cháu dù các cháu không làm ǵ có hại cho ai và cũng muốn góp một phần sức xây dựng đất nước này. Và giữa thời đại văn minh mở cửa, toàn cầu hóa này, chúng tôi đă không dám gặp người thân khi cùng ở chung trong một thành phố.

Hôm nay Đan Tâm phải đi học chính trị. Lại học nghị quyết. Chế độ này có vô số nghị quyết. Nghị quyết này mới ra chưa kịp thực hiện đă có nghị quyết khác. Nghị quyết nào cũng sáng suốt, chỉ tiếc là không làm sao, không ai và có khi là không thực sự muốn thực hiện nghị quyết.

Nơi Đan Tâm học gần khu vực của nhà Quốc nên sau khi đưa Đan Tâm đến trường, tôi đến thẳng nhà Quốc. Đă hơn ba tuần rồi tôi mới lại đến Quốc, trong thời gian đó có một lần tôi ghé cửa hàng của Thục để hỏi thăm. Đáng lư tôi đến Quốc nhiều hơn nhưng tôi biết ḿnh phải tự chế.  Người ta đang theo dơi chúng tôi ráo riết. Nếu chúng tôi không khéo, họ sẽ áp dụng biện pháp mạnh hơn  và chúng tôi không thể gặp nhau nữa.

 Quốc đưa tôi xem biên bản của công an về việc Quốc vi phạm quy chế quản chế hành chính. Việc vi phạm như lần trước Quốc đă kể qua, chính là việc Quốc đă photo quyết định quản chế, đơn khiếu nại và phổ biến các văn bản này. Biên bản c̣n buộc Quốc phải bảo đảm những người Quốc đă đưa các văn bản đó không được phổ biến tiếp. Thật hết chỗ nói.

Quốc kể một vụ khác cũng thật ly kỳ. Tuần rồi Quốc có nhận được một thư bảo đảm. Khi bưu tá đưa Quốc kư nhận th́ hai công an xuất hiện yêu cầu Quốc không được đọc thư và phải đưa về phường lập biên bản mới được đọc. Quốc phản đối nhưng họ vẫn kiên quyết nên Quốc yêu cầu lập biên bản việc không được đọc thư tại chỗ rồi cùng công an về phường. Tại phường, trước sự chứng kiến của công an, Quốc mở thư ra đọc xong tuyên bố đây là thư riêng rồi cất lá thư vào túi. Lập tức B, cán bộ Công an Thành phố xuất hiện bảo Quốc không được cất thư và hỏi thư ai gửi, nội dung ǵ. Quốc nói đây là thư của Lữ Phương, một người bạn ở Sài G̣n và nội dung chỉ là chuyện riêng tư (ngoài  phong b́ tên người gửi là một tên khác).  B nói ngay v́ Lữ Phương là người có liên quan đến vụ phạm pháp của Quốc nên Quốc không được giữ thư mà phải giao nộp cho công an. Quốc phản đối và tranh căi với các cán bộ công an cho đến trưa vẫn chưa xong. Đến giờ Quốc phải đi đón con nên công an hẹn chiều lên làm việc tiếp.

Chiều hai bên lại tiếp tục tranh căi và cuối cùng công an vẫn cứ lập biên bản thu giữ lá thư của Lữ Phương. Quốc đ̣i nhưng công an không chịu đưa bản sao của biên bản này viện lư do đây là văn bản của công an nên không thể đưa được (?!). Quốc đành phải đưa ra một giải pháp là Quốc viết văn bản giao nộp lá thư cho công an và công an kư nhận, sau đó Quốc giữ văn bản này làm bằng chứng. Công an đồng ư.

Quốc đọc thoáng qua một lần nhưng c̣n nhớ được nội dung thư của Lữ Phương có mấy vấn đề: Nhiều người biết Quốc hiện nay đang gặp khó khăn v́ bị bôi nhọ về việc nhận tiền của người nước ngoài và mối quan hệ không được tốt với con gái lớn do con trách móc thái độ của anh. Anh em ở Sài G̣n biết vụ Quốc bị bắt  giữ là do Quốc bị gài bẫy, một số người Quốc tưởng là tốt nhưng lại có mối quan hệ với công an. Lữ Phương khuyên Quốc không nên nhận số tiền của giải thưởng Human Rights Watch dù biết Quốc đang khó khăn mà nhường lại cho người khó khăn hơn v́ Quốc đang bị xuyên tạc về vấn đề nhận tiền của nước ngoài. Cuối cùng Lữ Phương chúc Quốc vững vàng, dùng ng̣i bút nhà văn khắc họa cho được h́nh ảnh của chế độ bạo ngược mà Lữ Phương cũng như Quốc đă hiểu biết, chứng kiến từ khi nó khai sinh cho đến lúc tiêu vong.

Chúng tôi nhận định rơ ràng công an đă kiểm tra nội dung thư và việc tịch thu, làm biên bản là một biện pháp chính thức thu giữ vật chứng.

Quốc nói thêm cuối ngày làm việc, sau khi xong vụ tịch thu lá thư, trước khi về, công an phường yêu cầu Quốc ở lại để gặp hai cán bộ của Bộ Nội vụ ở Hà Nội vào. Đó là 2 người Quốc đă từng gặp. Câu chuyện ngắn ngủi. Họ nói họ nghĩ sau những phiền phức vừa rồi Quốc đă thay đổi thái độ nhưng không ngờ Quốc vẫn như thế. Điều này sẽ gây phiền phức thêm cho Quốc thôi. Quốc nói chẳng có ǵ phải thay đổi cả.

Rơ ràng họ vừa làm vừa thăm ḍ, muốn o ép Quốc từng bước để Quốc phải khuất phục nhưng cách đó đă không thành công. Điều  này chứng  tỏ sự vững vàng và nhân cách của Quốc.

Tôi nói chuyện với Quốc khoảng một tiếng rồi cáo từ v́ Quốc phải đưa Thục đi bán hàng. Quốc nói mới viết xong một truyện ngắn để đưa tôi đọc nhưng tôi bảo thôi để lúc khác hay để chỗ cửa hàng của Thục hôm nào tôi ra lấy v́ lúc tôi vào nhà Quốc, hai công an đến tận nơi nh́n tôi dựng xe, tôi ngại họ lấy cớ đó gây phiền phức. Tôi không ngờ tôi không thể đọc truyện ngắn đó của Quốc v́ đây là cũng là lần cuối cùng tôi gặp Quốc.

Chủ nhật tôi đưa Đan Tâm đi nhà thờ rồi đến Hà Sĩ Phu. Chuyện Quốc bị tịch thu lá thư của Lữ Phương, Hà Sĩ Phu đă nghe nhưng không biết chi tiết. Tôi kể lại cho Hà Sĩ Phu nghe. Hà Sĩ Phu nhận định công an muốn có vật chứng chính thức về lá thư này, tránh trường hợp như trước đây họ ngang nhiên thu giữ thư của con gái của Quốc gởi cho bố và đem ra rêu rao trong các cuộc họp. Việc này đă có phản ứng bất lợi cho họ. Hà Sĩ Phu suy đoán thêm sắp tới có thể Lữ Phương cũng sẽ bị rắc rối và than phiền sao các ông này quá lơ mơ, vô t́nh cung cấp thêm nhiều bằng chứng cho công an. Hà Sĩ Phu rất ngại chuyện dây mơ rễ má vạ lây hết người này đến người khác.

 

                  

 

 

20 *  Năm ngày tự do c̣n lại.

 

Tối hôm qua chúng tôi ăn cơm muộn. Vừa ăn xong, khoảng 8g, có tiếng chó sủa rộ ngoài cổng. Tôi không ra xem v́ cứ ngỡ đó là khách nhà hàng xóm hay đến vào buổi tối. Chó sủa rất lâu buộc tôi phải ra. Một công an khu vực và một tổ trưởng bảo vệ dân phố đến. Không phải công an A quen thuộc mà là một công an trẻ mới ra trường có lần A đă dẫn đến giới thiệu với tôi. Tổ trưởng bảo vệ dân phố là một anh chàng bán quán trong xóm tôi quen mặt, anh ta đeo băng đỏ ở cánh tay có thêu chữ "Bảo vệ dân phố” nghiêm chỉnh. Tôi mời hai người vào nhà. Công an trẻ gọi tôi bằng bác, có vẻ lúng túng nói: Cháu đă có lần vào đây rồi nhưng ban đêm đến sợ bác không cho vào nên phải cùng đi với anh bảo vệ dân phố. Có cái giấy của Công an Phường gởi bác. Anh ta đưa tôi tờ giấy triệu tập của công an theo mẫu mà tôi đă nhận được hàng xấp từ trước đến nay nhưng lần này không phải của Công an Thành phố mà của Công an Phường. Giấy triệu tập yêu cầu tôi 8g sáng ngày mai lên Công an Phường "làm việc". Tôi không hỏi nhưng anh ta tự nói: Cháu cũng không rơ nội dung làm việc ǵ. Ngày mai bác cứ lên sẽ biết. Anh ta nói linh tinh vài câu rồi kiếu từ.

Từ tuần trước tôi đă quyết định bỏ uống café vào ngày thường, chỉ uống vào thứ bảy, chủ nhật, nhưng hôm nay đặc biệt, tôi pha café và ngồi trao đổi với Đan Tâm. Chúng tôi cảm thấy khó hiểu đối với lần triệu tập này.

Kể từ khi tôi từ chối không lên Công an Thành phố làm việc, cho đến nay công an đă để tôi yên một  tháng. Bây giờ là Công an Phường triệu tập, có phải do họ ngại Công an Thành phố triệu tập tôi vẫn không đi sẽ gây phức tạp. Công an Phường triệu tập lần đầu tôi chưa biết rơ lư do cụ thể buộc tôi phải đi, sau đó tôi mới phản ứng được. Công an Phường không có chức năng và điều kiện làm việc, điều tra thẩm vấn tôi như kiểu Công an Thành phố nên họ sẽ làm việc vấn đề ǵ? Về vấn đề an ninh trên địa bàn phường, lâu nay chẳng có ǵ liên quan đến tôi, nhà tôi cũng không có người tạm trú, tạm vắng bất hợp pháp. Hay có chuyện ǵ đó của người khác liên quan đến tôi? Hoặc có cán bộ công an cấp trên muốn gặp tôi kiểu không chính thức như họ đă có lần làm với Quốc? Chúng tôi suy đoán nhiều khía cạnh nhưng không kết luận được. Thôi để mai tới đó sẽ tính. Tôi vẫn có câu" Dĩ nhất biến ứng vạn biến" làm cẩm nang rồi.

Sáng nay 8g kém 15 tôi lấy xe đi. Vừa ra khỏi hẻm đă thấy một người theo dơi tôi biết mặt đậu xe bên kia đường.Việc này hơi lạ v́ lâu nay họ vẫn theo dơi từ xa, nhưng tôi không thèm để ư. Tôi đă không đếm xỉa đến chuyện bị theo dơi.

Đến trụ sở Công an Phường, tôi thấy nhiều người dân đang đứng đợi ngoài sân, chờ giải quyết công việc. Cán bộ công an đóng cửa họp, có lẽ giao ban đầu tuần. Tôi dựng xe lấy cuốn sách mang theo ra đọc. Đợi khoảng 15 phút, bỗng S,  Công an Thành phố, người vẫn thẩm vấn tôi lâu nay đến. Anh ta dựng xe gần chỗ tôi, chào và nói:  Sao lần trước anh không đến. Tôi nói tôi giải thích cho anh rồi. S bảo tôi đợi rồi đi vào trong. Khoảng 5 phút sau, A, công an khu vực ra mời tôi vào một căn pḥng nhỏ bên trong. Pḥng có xa lông, tivi, có lẽ là nơi tiếp khách, nghỉ ngơi giải trí của cán bộ Công an Phường.

Làm việc với tôi ngoài S và A c̣n có W, lănh đạo Công an Phường, mang cấp bậc thượng úy. Sau khi nói chuyện xă giao, W tuyên bố bắt đầu làm việc và nói: Báo cáo với anh, hôm nay cơ quan Công an Phường thay mặt chính quyền địa phương mời anh đến để tống đạt quyết định quản chế hành chính đối với anh của Ủy ban Nhân dân Tỉnh. Đây là việc làm theo lệnh của cấp trên.

Cả cách nói và nội dung đều làm tôi hơi ngạc nhiên và bất ngờ. Tống đạt quyết định quản chế mà lại  “báo cáo" với tôi và chuyện quyết định quản chế, chúng tôi có nghĩ nhưng phớt qua v́ cho rằng nếu công bố quyết định này họ sẽ làm tại Công an Thành phố như đối với Quốc hoặc làm tại trụ sở Ủy ban Nhân dân Phường. Tuy nhiên tôi không sửng sốt hoặc bị sốc khi nghe tin này v́ đă từ lâu, tôi vẫn dự đoán chuyện đó có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

W đưa cho tôi một bản quyết định. Tôi đọc lướt qua, tương tự như quyết định đối với Quốc. Có mấy chi tiết không chính xác nhưng tôi không muốn đính chính.

S làm biên bản tống đạt quyết định theo mẫu có sẵn. Quyết định  kư  ba ngày trước, giao cho tôi lúc 8g30 sáng  hôm nay và quy định 5 ngày sau là hạn chót kể từ khi nhận quyết định tôi phải đến tŕnh diện tại Ủy ban Nhân dân Phường để bắt đầu chấp hành quyết định. Như thế tôi c̣n tự do 5 ngày nữa.

Sau khi kư xong biên bản, S hỏi tôi có ư kiến ǵ không. Tôi hỏi S có phải quyết định này là do tôi chống lệnh triệu tập của công an lần trước. S nói không phải. Vậy tại sao tôi không có quyết định cùng lúc với Quốc? S nói đây là do quá tŕnh nghiên cứu xử lư. Tôi hỏi để thăm ḍ thôi v́ hiểu S không dám nói thật hoặc quả t́nh không biết về chuyện này v́ đây là chỉ đạo của cấp trên.

Tôi nói thêm: "Quản chế hành chính chỉ quản chế được hành vi, đi lại chứ không  quản chế được tư tưởng con người. Nhà nước này có công an, quân đội, nhà tù, có quyền lực nên tha hồ quyết định nhưng tôi cho biện pháp này chẳng hay ho ǵ”. Cả ba cán bộ công an làm thinh trước ư kiến này. Một lúc sau. S nói: "Chúng tôi yêu cầu anh không được photo và phổ biến văn bản quyết định này. Nếu anh làm sẽ bị phiền phức”. Đây là một việc hết sức vô lư họ đă làm với Quốc mà tôi biết. Tôi không muốn phản đối và tranh căi lúc này nên chỉ nói mỉa: "Đáng lư Nhà nước phải công bố rộng răi quyết định này mới phải chứ. Sao lại dấu đi”. S cố chống chế: "Nhà nước đă phổ biến cho các cơ quan chức năng có liên quan”. Tôi hỏi S:  "Tôi bị quản chế, đây là một sự việc quan trọng đối với tôi, không lẽ Nhà nước cấm cả tôi thông báo cho gia đ́nh, bạn bè hay sao ? S nói: "Anh có thể cho xem quyết định, nói chuyện, viết thư, gọi điện để thông báo nhưng không được phép photo gởi văn bản”.

Th́ ra họ vẫn sợ một bằng chứng cụ thể về việc làm "đúng đắn" của ḿnh, thực chất là một  việc hoàn toàn phi dân chủ, phi chính nghĩa và vi phạm nhân quyền. Dù có sức mạnh quyền lực, đây vẫn là chỗ yếu tử của họ. Tôi nói thêm: "Thực ra tôi đâu cần ǵ photo văn bản. Bây giờ là thời đại thông tin. Có điều ǵ dấu diếm mà rồi ra mọi người không biết đâu".

Chúng tôi nói chuyện khác linh tinh thêm một lúc. W nói: "Đôi khi em muốn xuống thăm nhà anh nhưng ngại anh cho công an ḍ xét nên không đến”.  A chen vào: "Hay hôm nào đi nhậu đi".

W đă có mấy lần gặp tôi, kể cả lần đầu khi Công an Thành phố đến tịch thu tài liệu, máy vi tính tại nhà tôi lúc nửa đêm hồi cuối năm ngoái. Lần nào nói chuyện với tôi W cũng tỏ ra lễ độ. Có lẽ anh ta biết tôi từ trước chăng? Một số công an khi tiếp xúc với tôi đă gọi tôi là "tiền bối cách mạng". Dù sao một số học tṛ và đồng sự cũ của tôi nay đă là công an cấp tá và nhiều cán bộ công an trên dưới 40 đối với tôi đều là "hậu bối". May ra vẫn c̣n một số người đối với tôi vẫn có đôi chút kính trọng.

Tôi về nhà. Đan Tâm đang ở trường, căn nhà vắng lặng. Tôi mở cửa ngồi nh́n ra vườn hút một điếu thuốc và tự dưng cảm thấy hơi buồn buồn. Vậy là trong ṿng 2 năm nữa tôi sẽ bị giam lỏng ở đây. Tôi không thể chống lại chuyện này v́ Nhà nước có công an, quân đội và nhà tù. Tôi chỉ là một cá nhân nhỏ bé. Dĩ nhiên tư tưởng là chuyện khác. Nhưng phải chăng đây là định mệnh, cái gía phải trả của những người như tôi. Có lần Hồ Hiếu nói với tôi : "Chúng ta là những người đi giữa hai lằn đạn, bên nào cũng bắn”.  Riêng tôi, trong chế độ cũ tôi đă ở tù, bây giờ "chính quyền cách mạng" lại giam lỏng tôi. Nhiều bạn bè đă lạnh nhạt hoăc xa lánh tôi v́ những việc tôi đă làm. Tôi là kẻ không biết tùy thời, suốt đời phản kháng. Và những kẻ nắm quyền lực, từ xưa đến nay, bất kể đông tây, cộng sản hay tư bản, chủ yếu vẫn là củng cố quyền lực, c̣n chuyện lư tưởng v́ dân v́ nước chỉ là thứ yếu và là ngôn từ trên giấy hoặc đầu môi chót lưỡi. Tôi đă lỡ dấn thân vào con đường đối kháng với quyền lực và đă tham dự vào một tṛ chơi chí mạng, trong đó phần thiệt tḥi nhất định thuộc về ḿnh. Dù sao tôi không có chọn lựa nào khác.

Tôi đi đón Đan Tâm ở trường về và thông báo cho Đan Tâm chuyện bị quản chế lúc đang chạy trên  đường v́ Đan Tâm sốt ruột hỏi ngay. Đan Tâm tức giận la lên: "Thật là bỉ ổi! Vậy mà cứ rêu rao là tự do dân chủ!"

Chúng tôi về nhà xem kỹ lại quyết định quản chế. Lư do là vi phạm điểm a và c, khoản 1 của điều 82 của Bộ Luật H́nh sự. Như vậy so với Quốc, tôi hơn điểm a tức "tuyên truyền xuyên tạc chế độ xă hội chủ nghĩa". Trước khi chủ tịch Ủy ban Nhân dân Tỉnh kư quyết định  có đề nghị  của chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố  và tờ tŕnh của Hội đồng tư vấn về việc quản chế hành chính, tất cả đều xảy ra sau ngày tôi bắt đầu chống lệnh triệu tập của Công an Thành phố. Hơn nữa từ khi Quốc bị quản chế, tôi vẫn lui tới thăm Quốc và Hà Sĩ Phu. Có lẽ ngoài những lư do ở tầm vĩ mô liên quan đến t́nh h́nh chung, sau một thời gian thăm ḍ, công an thấy tôi có thái độ cứng đầu, không chịu khuất phục, nếu để tôi tự do đi lại sẽ bất lợi nên họ đă quyết định trói chân tôi. Chúng tôi đă bàn cần phải hết sức thận trọng sau chuyện Quốc nhưng tôi chỉ có thể tự chế ở mức độ, tôi không thể tự cầm tù ḿnh trước sức ép phi lư. Và tôi đă phải trả gía. Tôi chấp nhận sự trả gía.

Hai ngày sau, tôi phải mất 2 buổi đi làm thủ tục việc cấp giấy chứng nhận sở hữu nhà đất v́ phường thông báo yêu cầu mọi gia đ́nh phải làm trong thời gian quy định. Tôi có 5 ngày tự do và tôi chẳng có ǵ vội vàng. Tôi định đi một ṿng thăm khắp lượt bạn bè v́ trong hai năm tới tôi sẽ không đi được.

Gần trưa ngày thứ hai sau khi làm xong giấy tờ chuyện nhà đất, tôi quyết định đi đến Quốc. Nhà Quốc ở sau trụ sở cơ quan Công an Tỉnh, chung quanh toàn là nhà công an. Từ dưới dốc đi lên con đường độc đạo dẫn vào nhà Quốc, tôi đă thấy có một người đang đứng bên cạnh chiếc honda dựng bên lề đường. Thấy tôi vừa tới, anh ta bước ra giơ tay chặn lại và hỏi: "Anh đến nhà anh Quốc phải không?" Tôi gật đầu. Anh ta bảo: "Anh Quốc đang bị quản chế hành chính, không ai được đến thăm. Anh quay lại đi". Tôi phản ứng ngay: "Vô lư! Quản chế hành chính chỉ cấm anh Quốc không được đi ra khỏi phường chứ đâu cấm người khác đến thăm." Anh ta khăng khăng: "Anh không được đến." Tôi nổi giận: "Công an cũng phải tôn trọng luật pháp chứ, đâu phải muốn làm ǵ th́ làm." Anh ta nói: "Vậy đó. Anh thắc mắc cứ việc đi khiếu nại".

Đúng là chế độ công an trị, công an đứng trên luật pháp. Đáng lư tôi phản ứng manh nhưng cố tự kềm chế. Chỗ này hơi xa nhà Quốc, Quốc không thể biết để ra chứng kiến và tiếp ứng tôi. Mặt khác c̣n mấy ngày nữa tôi có nhiều nơi phải đi, nhiều việc phải làm. Tôi chưa muốn gặp rắc rối ở đây. Tôi lẳng lặng quay xe lại.

Tôi đến quán nhà Hà Sĩ Phu, không thấy ai chặn. Chị Thanh Biên gọi Hà Sĩ Phu lên và hai người ngồi nói chuyện với tôi. Thanh  Biên nói trước về việc Hiền Thục, vợ Quốc, mất chỗ bán hàng ngoài phố cách đây mấy hôm. Nguyên Thục thuê lại một phần cửa hàng của vợ chồng một người bạn. Người này cũng thuê của người khác. Lâu nay vợ chồng người bạn buôn bán ế ẩm, tiền thuê quá đắt, lại bị cắt điện thoại v́ có vợ Quốc bán hàng, do đó phải trả lại nhà. Riêng Thục thuê không nổi v́ chỉ mấy mét vuông chưng bày búp bê đă mất 800.000đ một tháng tiền nhà, chưa kể thuế má. Cũng có thể do công an tác động chuyện này. Chúng tôi biết rơ trước đây đă có lần công an yêu cầu vợ chồng  người bạn không cho Thục thuê nhưng vợ chồng  người này không đồng ư. Người bạn xin bắt lại điện thoại công an không cho. Hà Sĩ Phu b́nh luận: Vụ này thật tai hại. Thục mất chỗ làm ăn và Quốc cũng mất luôn chỗ lui tới, liên lạc v́ cửa hàng này ở ngay khu phố chính rất thuận tiện. Như thế công an vừa đánh vào kinh tế vừa cắt đường liên lạc của Quốc.

Tôi thông báo chuyện tôi bị quản chế. Hà Sĩ Phu và Thanh Biên đều có vẻ sửng sốt và lo ngại. Hà Sĩ Phu hỏi tôi lư do. Tôi nói suy đoán của ḿnh. Hà Sĩ Phu đồng t́nh và phân tích thêm: Trong thời gian này phải cố giữ để đỡ thiệt hại và bảo toàn sức lực. Công an có nhiều phương án và họ có thể làm mọi chuyện. Trong t́nh h́nh hiện nay, Nhà nước coi nặng việc củng cố quyền lực, chuyện giữ bộ mặt dân chủ chỉ là thứ yếu. Do đó, sắp tới hội nghị Francophone mà họ vẫn cứ làm, kể cả vụ tổng biên tập một tờ báo mới bị truy tố ra ṭa v́ tội "tiết lộ bí mật quốc gia" do đăng loạt bài tố cáo tham nhũng liên quan đến chuyện Hải quan mua tàu cao tốc.

Hà Sĩ Phu c̣n nói: Tới mức này cũng c̣n cần phải tự kềm chế v́ tùy thái độ của ta mà họ sẽ dừng lại hay dấn thêm nữa. Tôi nói về mức độ kềm chế và chuyện chấp nhận trả gía. Hà Sĩ Phu nhăn trán một lúc lâu và giọng anh đầy cay đắng: "Tôi hiểu chuyện đó nhưng kềm chế được vẫn tốt hơn dù đối với tôi cũng có giới hạn. Tuy nhiên cần chú ư là nếu họ không đấm được ta trên sân khấu th́ sẽ đâm chết ta trong hậu trường, nên khi bị đấm ta phải kêu đau thật to dù có thể ta không đau lắm. Vừa qua tôi không đến thăm Quốc v́ tôi nghĩ trong hoàn cảnh này, ngồi uống với Quốc chén rượu cũng chẳng thấy thú vị ǵ. Vấn đề cần là thông tin cho nhau những việc quan trọng mà thông tin có nhiều cách, không nhất thiết phải gặp nhau. C̣n cái gọi là t́nh cảm hay t́nh bạn ǵ đó đành phải hi sinh”.

Hà Sĩ Phu nghĩ một lúc rồi nói thêm: "Hồi ở Hà Nội, lúc mới bị bắt đưa lên xe đi, tôi nghĩ chuyến này chắc sẽ đi luôn, không về nhà được nữa nên định nếu chết sẽ chết một cách oanh liệt. Tuy nhiên sau đó tôi nhận định t́nh h́nh thấy khác đi nên tôi đă điều chỉnh thái độ. Hiện nay người ta vẫn bám tôi rất sát. Có người đến nói với tôi: "Nhà nước này vững chắc lắm, anh đừng t́m cách lật đổ nữa vô ích”. Tôi phản ứng mạnh: "Tôi có định lật đổ bao giờ đâu mà anh bảo tôi đừng làm nữa. Nếu ai tự dưng bảo anh đừng ăn cắp nữa, anh có đập vào mặt họ không".

Tôi hiểu không phải Hà Sĩ Phu t́m cách biện minh. Hà Sĩ Phu đă chịu đựng nhiều hơn chúng tôi và sắp tới Hà Sĩ Phu vẫn có thể bị làm phiền nữa. Hà Sĩ Phu muốn được an toàn để dành sức lực cho ng̣i bút và đó mới là công việc chính, là sứ mạng của anh.

Tôi phải về đi đón Đan Tâm nên không ngồi với vợ chồng Hà Sĩ Phu được. Vợ chồng anh chúc tôi b́nh an và cố giữ ǵn sức khỏe.

4g chiều, tôi chở Đan Tâm đi hỏi mua cá con về nuôi. Vườn tôi có một ao nhỏ do bố con tôi tự đào đă lâu để giữ nước tưới cây. Mấy năm trước tôi có nuôi cá nhưng từ năm ngoái, sau khi vét ao, chúng tôi ăn chay nên không nuôi nữa. Năm nay thấy nước ao nhiều, chúng tôi định thả ít cá  cho vui.

Trại cá giống  ở khu vực phía sau nhà Quốc. Hai người theo dơi bám riết và chắc ngạc nhiên thấy tôi đi ngang qua đường gần nhà Quốc nhưng không vào mà lại đi sâu vào trong, xuống một con dốc đá sỏi lổn nhổn rất khó đi. Khu vực này khá hẻo lánh và từ lâu lắm chúng tôi không có dịp đi lại. Chúng tôi cười thầm v́ nghĩ chắc hai người theo dơi rất ngạc nhiên và suy đoán không biết chúng tôi đi gặp ai trong xó xỉnh này. Đan Tâm xuống đi bộ và vẫy tay "chọc quê" hai người theo dơi cách một khoảng xa. Chúng tôi hỏi thăm, người trong trại cá cho biết họ chỉ bán cá vào buổi trưa v́ lúc đó mới có người làm. Chúng tôi đi theo một con đường khác trở ra cũng rất khó đi và hai công an vẫn bám theo.

Chúng tôi quyết định vào Thủy Tạ uống café. Hai người theo dơi lượn lờ bên ngoài. Theo chúng tôi, Thủy Tạ là nơi duy nhất hiện nay có không khí và đặc trưng Đà Lạt, ít ồn ào và ngồi tương đối thoải mái. Thủy Tạ nằm ven hồ Xuân Hương, trước khách sạn Palace, là một công tŕnh xây dựng nhỏ bé nhưng duyên dáng từ thời Pháp thuộc, mới được tu sửa nâng cấp gần đây. Phong cách tiếp đăi của nhà hàng khá văn minh, lịch sự, luôn có nhạc êm dịu, có hoa trên mỗi bàn. Buổi tối hằng ngày có chương tŕnh biểu diễn piano và nhạc dân tộc.

Thủy Tạ là nơi chúng tôi có nhiều kỷ niệm. Ngày mới về với nhau gần 30 năm trước, trong những ngày trăng mật muộn, chúng tôi đă nhiều lần ngồi với nhau nơi đây thưởng thức sương mù, khí lạnh trên mặt hồ bên ly café sóng sánh vàng bốc khói. Thỉnh thoảng khi có dịp kỷ niệm sinh nhật hay ngày về với nhau hoặc các con ở xa về, chúng tôi vẫn ra đây ngồi uống café. Lần này chúng tôi quyết định đến đây để thưởng thức lần cuối, một nơi dễ chịu, nhiều kỷ niệm trước khi mất tự do trong hai năm tới.

Toàn thể cán bộ, nhân viên nhà hàng và vài người khách đang tập trung ngồi trước TV xem bóng đá. Đây là một dịp đặc biệt v́ tối nay có hai trận Việt Nam gặp Philippin và Lào gặp Malaixia, kết quả sẽ quyết định đội tuyển Việt Nam có được vào bán kết hay không trong các cuộc so tài ở Seagames 19 đang diễn ra ở Indonexia. Chúng tôi chọn một bàn khuất ở góc, nơi chúng tôi thường ngồi, chỗ này không nh́n thấy màn h́nh TV. Chúng tôi vào đây để thưởng thức café và nói chuyện chứ không phải để xem bóng đá.

Chúng tôi lại nói chuyện chung quanh việc tôi sắp bị quản chế. Câu chuyện chúng tôi thường bị cắt ngang bởi tiếng la ó của những người đang theo dơi bóng đá. Một nhân viên nhà hàng cứ vung tay và nhảy loi choi không ngớt. Một số khác đập bàn gào lên khi có những pha gay cấn. Tất cả đều say mê theo dơi và phấn khích với diễn biến của trận đấu. Thời gian này cả nước đều xem bóng đá. Dân Việt Nam thuộc loại say mê  “thể thao vua" này và Nhà nước tạo mọi điều kiện đáp ứng nhu cầu này của người dân. TV tường thuật trực tiếp tất cả các trận đấu, dừng hoặc hoăn lại các chương tŕnh khác, kể cả chương tŕnh thời sự luôn được coi trọng hàng đầu đề nhường chỗ cho bóng đá. Các báo chí thời gian này đều ra phụ trang đặc biệt về Seagames 19. Nhà nước này quả biết tận dụng các hoạt động thể dục thể thao và phương tiện thông tin đại chúng để hướng dẫn tâm lư quần chúng, vượt xa cách làm của thực dân đế quốc trước đây.

Tôi nh́n những người đang ḥ reo trước màn h́nh và ngẫm nghĩ. Đây đúng là dịp cho họ giải tỏa ức chế. Chỉ những lúc như thế này họ mới được tự do bộc lộ cảm xúc của ḿnh c̣n b́nh thường ai cũng phải căng thẳng v́ đủ mọi chuyện cơm áo, việc làm, cạnh tranh, o ép từ đủ mọi phía. Họ hoàn toàn khác chúng tôi và có lẽ cả thành phố này không ai giống chúng tôi cả. Trong khi mọi người đều say mê theo dơi đường lăn của quả bóng th́ chúng tôi ngồi đây, giữa tiếng ồn ào và bầu khí  phấn khích, nhưng lại hoàn toàn tách biệt để ưu tư về việc ḿnh sắp mất tự do. Có một cái ǵ như hư như thực, phi lư và cay đắng trong buổi uống café tạm biệt Thủy Tạ này của chúng tôi.

Lúc chúng tôi sắp ra về, khoảng hơn 7g tối, hai người ngồi câu cá ở bờ hồ gần nhà hàng đă thu dọn đồ nghề ra về nhưng một người khác lại đến thế chỗ. Nơi đó chỉ cách chúng tôi ngồi hơn 5 mét, qua cửa kính có thể nh́n chúng tôi rất rơ. Đan Tâm nh́n người mới đến câu một lúc rồi suy đoán đó là công an theo dơi, muốn tiếp cận để biết rơ chúng tôi vào đây có tiếp xúc với ai không. Có thể như thế thật dù tôi không rơ công an ở đây có làm nghiệp vụ kiểu này như cảnh sát Hồng Kông trong các phim chúng tôi thường xem không. Dù sao “hội chứng công an" của Đan Tâm ngày càng nặng. Công an có mặt khắp mọi nơi, mọi lúc chung quanh chúng tôi như những bóng ma khi ẩn khi hiện. Nếu thần kinh không vững quả khó sống trong hoàn cảnh này.

Như mọi lần hai người theo dơi bám sát chúng tôi về tận nhà.

Buổi sáng Đan Tâm đi dạy, tôi ở nhà. Chiều tôi chở Đan Tâm đi một ṿng thăm vài người quen, bạn bè b́nh thường.

Hôm nay các đài báo đều đưa tin, bài về việc đội tuyển bóng đá Việt Nam được vào bán kết sau trận đấu Lào thắng Malaixia 1-0 tối hôm qua (do cách tính điểm nên việc đội tuyển Việt Nam được vào bán kết hay không tùy thuộc kết quả này). Tất cả mọi từ ngữ khích động nhất đều được vận dụng trong dịp này. Tôi liếc qua tựa đề và các tựa nhỏ của một bài báo: " Đêm trắng - Hạnh phúc: Hà Nội ầm ầm rung. Ban mê Thuột rộn tiếng  cồng chiêng. Đà Nẵng xôn xao. Đà Lạt lộng gió cao nguyên. Rạo rực Sài g̣n". Các bức ảnh  cờ Việt Nam và Lào trên đường phố Sài g̣n, một góc đường đông nghịt người hâm mộ bóng đá diễu hành... Rồi màn h́nh TV giới thiệu h́nh ảnh và các cuộc phỏng vấn chớp nhoáng người hâm mộ trên các đường phố Hà Nội với mầu sắc và âm thanh ầm ào sôi động, những khuôn mặt tươi cười hớn hở, cả những bộ điệu lố lăng cà chớn...

Đây là niềm vui chiến thắng, là danh dự quốc gia, là t́nh hữu nghị Việt- Lào, là ǵ ǵ nữa... Tôi khó ḷng chia sẻ được t́nh cảm của đám đông. Phải chăng tôi là kẻ cô đơn, tự ḿnh đứng bên lề ḍng cuốn. Có một cái ǵ phi lư vẫn cứ diễn ra trong đời sống này, trên đất nước này. Và đất nước trong tôi vẫn chỉ là một niềm đau nhức khôn nguôi.

Buổi sáng kế tiếp Đan Tâm dạy ba tiết đầu. Tôi đi đón Đan Tâm về và chuẩn bị đi mua cá th́ bà Hiệu phó trường Đan Tâm đến kiểm tra pḥng ốc để cấp giấy phép dạy thêm như bà đă hứa. Việc này bà nói đă lâu nhưng bây giờ mới làm. Trong việc dạy thêm, năm nay trường yêu cầu giáo viên phải làm đơn xin phép, trường kiểm tra xong, cấp giấy phép mới được dạy và phải nộp quản lư phí cho trường 10% dù dạy ở nhà ḿnh, không hao tốn một chút ǵ của nhà trường. Đan Tâm làm đơn đă hơn một tháng nhưng không thấy nhà trường nói ǵ trong khi nghe một số giáo viên khác đă được cấp giấy phép. Có lần Đan Tâm hỏi, Hiệu trưởng bảo đối với Đan Tâm hiện nay giải quyết ǵ cũng phải xem xét kỹ. Đan Tâm đă nổi sùng lên. Thực ra từ trước Hiệu trưởng trường vẫn đối xử tử tế với Đan Tâm nhưng gần đây có lẽ do công an tác động mạnh nên anh ta tỏ ra dè dặt. Có lần anh ta nói nửa đùa nửa thật: "Cô Đan Tâm đi đâu cũng có công an theo dơi. Khi cô Đan Tâm vào văn pḥng, nhân viên văn pḥng phải xem chừng cô ĐanTâm có dùng điện thoại gọi ra nước ngoài không." Chuyện đó làm Đan Tâm khó chịu. Chưa kể Đan Tâm biết rơ một số giáo viên là đảng viên được phân công theo dơi Đan Tâm trong trường, ḍ la qua học sinh xem Đan Tâm dạy nói ǵ.

Bà Hiệu phó xem qua loa pḥng ốc, nói chuyện đôi câu rồi cáo từ v́ thấy chúng tôi đang chuẩn bị đi. Trước đây chúng tôi nghĩ có thể nhà trường do sức ép của công an không cấp giấy phép dạy thêm  cho Đan Tâm để gây khó khăn  về kinh tế cho chúng tôi. Tôi hoàn toàn không muốn và Đan Tâm  cũng rất mệt mỏi nhưng nếu dạy thêm khoảng 20 học sinh th́ Đan Tâm có thêm thu nhập bằng tiền lương một tháng.

Năm nay tôi cố thuyết phục Đan Tâm đừng dạy thêm. Tôi nói tôi sẵn dàng chịu cắt giảm tối đa mọi chi phí để đỡ tốn kém. Nhu cầu cơ bản của con người là ăn, mặc, ở, đi lại, học hành, chữa bệnh, vui chơi giải trí. Tôi chỉ có mục "ăn" là tốn kém c̣n ngoài ra không phải chi phí ǵ. Mặc toàn quần áo cũ của ḿnh và của các con không mua sắm đồ mới. Nhà ở không tốn tiền, không cần sửa chữa dù nhà gỗ cũ kỹ xây dựng từ hơn 40 năm. Quản chế khỏi phải đi lại. Học hành chữa bệnh tự ḿnh làm. Vui chơi giải trí không cần thiết. Chỉ c̣n café, thuốc lá tốn đôi chút nhưng cũng có thể bỏ. Nếu cần thiết tôi có thể ăn gạo lứt muối mè, vừa chữa bệnh vừa giữ ǵn sức khỏe và không mấy tốn kém. Chúng tôi chỉ tự lo cho ḿnh, các con đă tự lập được, chúng tôi khỏi lo và thỉnh thoảng chúng c̣n gửi tiền giúp bố mẹ. Tuy tiện tặn nhưng hàng tháng hai chúng tôi cũng phải chi tiêu khoảng gần một triệu đồng. Đây là số tiền không phải dễ kiếm đối với chúng tôi. Tính tôi hầu như không quan tâm đến tiền bạc nhưng đây lại là một nỗi ám ảnh đối với Đan Tâm khi tính toán chi phí tiêu pha hàng ngày v́ từ trước đến giờ Đan Tâm phải luôn lo kinh tế trong gia đ́nh. Đôi khi chúng tôi tranh căi về chuyện này do cách nghĩ khác nhau và tôi quá vô tâm.

Chúng tôi đi mua cá hết gần 2 tiếng, quá trưa mới về. Chúng tôi mua 100 con cá trắm  và một kư hai loại cá rô phi và cá chép khoảng 30 con, v́ loại cá này hơi lớn nên người ta bán kư thay v́ bán con. Người bán cho vào bịch ni lông, bơm khí ôxy buộc chặt và chúng tôi đem về thả an toàn. Hai người theo dơi vẫn kiên tŕ làm nhiệm vụ nhưng tôi không muốn chú ư đến họ nữa.

Buổi chiều hơi mệt nên chúng tôi ở nhà. Tôi xem truyền h́nh bóng đá trận bán kết Việt Nam gặp Thái Lan. Việt Nam thua Thái Lan 1-2. Như vậy chỉ c̣n hy vọng dành huy chương đồng. Dân ghiền bóng đá chắc hết ngây ngất, nôn nao.

  

*    Ngày cuối cùng c̣n tự do.

 Đan Tâm đi dạy suốt buổi sáng. Tôi đi một ḿnh, định đến gặp Tấn, Hải, Lĩnh sau đó sẽ đến Quốc lần nữa.

Tôi đến Tấn trước. Tấn ngạc nhiên khi nghe tin tôi bị quản chế. Tấn cho biết báo Thanh niên tuần rồi có hai bài đăng vụ Thái B́nh khá rơ, nói chi tiết ngày tháng, bao  nhiêu ngàn người biểu t́nh kéo lên huyện, lên thị xă, bắt cán bộ xă giải đi hỏi cung như thế nào. Tấn nói thêm một số nguồn tin cho biết t́nh h́nh ở Thái B́nh lây lan sang Hải Hưng,  Nam Định và cả Hà Nội nên Nhà nước rất lo  ngại. Tấn lưu ư thời gian chúng tôi  bắt đầu bị bao vây ngăn chặn trùng với thời gian phát sinh vụ Thái B́nh nên chắc có mối liên quan trong cách xử lư của Nhà nước.

Tấn thông tin thêm báo chí mới đăng việc HunXen của Kampuchia có con đi học ở trường quân sự West Point của Mỹ. Con một số cán bộ lănh đạo cấp cao của Việt Nam cũng được đưa đi Mỹ học. Như vậy nhiều người lănh đạo cộng sản hiện nay chẳng khác nhiều người cầm quyền ở Miền Nam trước đây. Đó là những kẻ độc tài ra sức ôm giữ địa vị, dựa dẫm nước ngoài và khi cần có thể bán rẻ tất cả. Tôi nhớ qua nhiều lần chúng tôi nói chuyện, nhiều người đă nhận định, những kẻ vẫn lên án chúng tôi là phản động, tay sai nước ngoài, đến một lúc nào đó, chính họ sẽ nhảy ra bắt tay ngoại bang, ôm chân đế quốc trước hơn ai hết. Và lúc đó, chúng tôi cũng vẫn bị xem là phản động. Đất nước không phải của nhân dân, của những người yêu nước mà là của riêng của bọn độc tài.

Tôi hỏi Tấn có thể gọi điện báo Lĩnh đến nói chuyện được không v́ tôi ngại không muốn đến nhà Lĩnh. Tấn nói được và bảo ngồi chơi một lúc đă. Sau đó Tấn xin lỗi phải chở Loan, vợ Tấn đi dạy mất khoảng 15 phút  và nói khi về sẽ ghé báo Lĩnh luôn v́ Tấn không muốn gọi điện. Tôi nói trong khi Tấn đi tôi sẽ ra gặp Hải, nhà ở phía trước gần đó. Tuy nhiên v́ người nhà bảo Hải đi chưa về nên tôi quay vào nhà Tấn đọc báo chờ.

Khoảng 20 phút sau, Tấn về, sau đó Lĩnh tới. Cả hai nói khi đi đều có người theo dơi. Lĩnh bảo tôi đưa cho xem quyết định quản chế và biên bản tống đạt. Tôi bảo tôi không  photo và Lĩnh nói cũng không cần thiết. Phân tích lư do tại sao họ quyết định quản chế tôi vào thời điểm này, Lĩnh đồng ư có phần do thái độ cứng đầu, việc chống lệnh triệu tập của tôi nhưng phần khác do t́nh h́nh chung và cách làm từng người để rút kinh nghiệm của công an. Lĩnh cũng phân tích vụ Thái B́nh, t́nh h́nh tôn giáo và một  nguồn tin cho biết có một đảng Dân chủ Xă hội ǵ đó mới được thành lập ở miền Bắc. Có lẽ công an hoài nghi đă hoặc sẽ có sự liên kết giữa các lực lượng này nên ra sức ngăn chặn. Lĩnh cũng nói một người quen thuật chuyện cựu Bí thư Tỉnh ủy vừa rồi có gặp Tổng bí thư và Tổng bí thư nói đại ư: Thà ta ngăn chặn trước ở các địa phương c̣n hơn phải đối đầu với một Thiên An Môn như ở Trung quốc. (Việc này do chính cựu Bí thư Tỉnh ủy kể lại ).

Như thế rơ ràng đảng  đánh gía t́nh h́nh chung là nghiêm trọng nên không ngần ngại thẳng tay khi thấy cần thiết.

Tôi kể việc hôm kia đi gặp Quốc bị chặn. Lĩnh nhận định đó là do công an muốn chặn riêng tôi.

Quy chế quản chế hành chính không cấm người khác đến thăm nhưng v́ quy định người bị quản chế phải chịu sự quản lư giáo dục của chính quyền và nhân dân địa phương nên họ tha hồ vận dụng. Luật lệ của Việt Nam rất mù mờ và họ muốn giải thích sao cũng được.

Trước khi ra về tôi dặn hai người nếu có tin ǵ cần thiết t́m cách nhắn cho tôi, c̣n việc bạn bè có đến thăm tôi tùy t́nh h́nh, lúc nào thuận tiện đến, không th́ thôi, tôi không trách

V́ muộn và cũng do ư kiến phân tích của Lĩnh có lư nên tôi không đến Quốc nữa mà ra chợ mua cơm chay rồi về nhà luôn.

Chiều cuối cùng c̣n được tự do, tôi đưa Đan Tâm đi mua hoa đến viếng tượng Đức Mẹ ở nhà thờ Con Gà rồi sau đó đi uống café. Chúng tôi vào quán Valentine, đối diện phía cổng chính của khách sạn Palace. Đây là quán chúng tôi đă vào vài lần, không khí tạm được. Quán có vách kính bốn bề, mặt sau nh́n ra hướng núi và thung lũng phía nam thành phố, mặt trước hướng ra đường. Hai người theo dơi, một người xuống xe ŕnh rập đâu đó, người kia lượn qua lượn lại trước đường. Tôi ít để ư nhưng Đan Tâm luôn thấy họ nên nhiều khi uống mất ngon.

Chúng tôi lại nói chuyện quản chế. Đan Tâm sợ tôi chịu đựng không nổi v́ hai năm khá dài và chắc sẽ rất ít, thậm chí không có ai đến thăm tôi trong suốt thời gian đó. Tôi nói tôi chịu được v́ tôi có  khả năng vô hiệu hóa sự cô lập này. Tôi có nhiều việc phải làm: trồng cây hoàn chỉnh khu vườn, viết một cuốn tiểu thuyết, đọc sách tâm linh, ôn và học thêm ngoại ngữ. Và thiền nữa. Tôi nói đùa tôi sẽ tu thành chánh quả, ngồi ở nhà nhưng câu thông được với Đấng Tối cao, hiểu biết được t́nh h́nh của toàn thế giới. Thực t́nh trước mắt tôi không hề thấy căng thẳng. Tôi đă sống gần như ẩn tu mấy năm và gần một năm qua tôi bị bao vây cô lập. Tôi đă gần gũi và cảm thông với trời xanh, ánh nắng, hoa lá, đất đá nhiều hơn với con người.

Chúng tôi ngồi quán cho đến khi trời sập tối. Hàng đèn bên khách sạn Palace và đèn xe xuôi ngược bên ngoài phản chiếu dao động qua cánh cửa sổ kính mờ  hơi nghiêng tạo nên một khung  cảnh huyền ảo. Quán khá vắng. Tiếng nhạc không lời đắm đuối dịu dàng. Chỉ có Đan Tâm và tôi bên nhau trong đêm tự do cuối cùng này. Bắt đầu ngày mai tôi sẽ là tù nhân bị giam lỏng.

Rời quán café, tôi đưa Đan Tâm ra chợ ăn bánh xèo rồi chạy một ṿng quanh khu chợ Ḥa B́nh trước khi ra về. Con đường quanh hồ Xuân Hương quen thuộc vắng lặng. Vài v́ sao lẻ loi trên nền trời đen thẳm. Mặt hồ lao xao lấp loáng ánh nước phản chiếu những vệt đèn đường run rẫy. Đan Tâm bảo tôi chạy chầm chậm.

Chào tạm biệt. Hai năm nữa tôi sẽ không đi qua những con đường, những góc phố quen thuộc gần gũi nữa dù tôi ở không cách xa là mấy. Hai năm chắc sẽ có nhiều thay đổi. Tạm biệt. Hẹn ngày gặp lại.

Chợt Đan Tâm phát hiện hai người theo dơi  chạy xe không  bật đèn phía đằng sau không xa. Tôi muốn  Đan Tâm đừng nhắc đến họ nữa. Họ phải cố làm tṛn nhiệm vụ thôi. Hăy hư vô hóa họ đi. Ít ra trong đêm cuối của tự do này.

 

                  

 

 

21*  Mấy ngày đầu mất tự do.

 

Thứ bảy ngày 18 tháng 10

Sáng nay đúng 8g30, năm ngày sau khi được tống đạt quyết định quản chế, tôi đến tŕnh diện tại Ủy ban Nhân dân phường. Việc này tôi không thể làm khác. Có lần tôi nhớ  Nguyễn Ngọc Lan nói với tôi về chuyện ông bị quản chế mấy năm trước: "Tôi chấp hành cũng như người bị dí súng vào lưng thôi." Quả đúng như vậy. Nếu tôi chống lại, chắc chắn họ sẽ dùng biện pháp mạnh hơn và tôi phải bị phiền phức, thiệt hại nhiều hơn. Có người đă khuyên tôi : "Trên đường đi nếu anh gặp tảng đá quá lớn th́ anh nên đi đường ṿng chứ không nên đấm tay vào đá." Điều đó có lư. Vả lại việc chính của tôi là viết. Dù bị quản chế, họ không thể ngăn cản tôi viết được. Và ng̣i bút của tôi chắc sẽ rỉ máu trong giai đoạn này. Họ quản chế tôi chỉ  v́ sợ ng̣i bút và tiếng nói của tôi, tôi lại càng phải mài sắc ng̣i bút của ḿnh.

Buổi làm việc có H, chủ tịch Ủy ban Nhân dân Phường, một sĩ quan quân đội cấp tá về hưu, W,  cán bộ lănh đạo Công an Phường, một cán bộ tư pháp phường ghi biên bản và S, Công an Thành phố về chứng kiến.

 Mặc dù văn bản tôi đă có, H cũng trịnh trọng đọc lại quyết định quản chế, đọc những mục quan trọng trong quy chế quản chế hành chính và nói rơ ranh giới của phường tôi không được vượt qua nếu không có giấy phép cho đi lại của phường cấp, sau đó hỏi tôi có ư kiến và yêu cầu ǵ không.

Tôi nói hai việc: Thứ nhất tôi yêu cầu được cấp giấy phép đi lại thường xuyên hàng tuần vào sáng chủ nhật để ra phố và chợ Ḥa B́nh mua sắm các thứ cần thiết và đưa vợ tôi đi nhà thờ Con Gà. Tôi đă viết sẵn một đơn về vấn đề này và đưa cho họ luôn v́ tôi  đă biết qua chuyện của Quốc. Tôi không hi vọng ǵ v́ biết đối với công an những lư do tôi nêu không chính đáng nhưng tôi cứ làm thử. Thứ hai tôi yêu cầu công an cũng phải chấp hành nghiêm chỉnh các quy định của việc quản chế. Tôi chỉ bị hạn chế phạm vi đi lại chứ không mất quyền công dân nên công an không được gây khó khăn trong việc thư từ, điện thoại của tôi và gia đ́nh hay ngăn cản không cho người vào nhà tôi như thời gian vừa qua. Tôi cũng nhắc lại chuyện tôi đến Quốc bị ngăn cản mấy hôm trước.

S ra ngoài gọi điện thoại, có lẽ xin ư kiến về việc cho phép tôi đi lại. H giải thích chống chế về các biện pháp của công an đối với tôi và Quốc, nói đó là để ngăn cản không cho chúng tôi có dịp hội họp nhau bàn bạc việc viết bài  chống đối, nhất là trong thời gian bị quản chế. Đúng là Lĩnh đă có lư trong việc này, kẻ cầm quyền muốn diễn giải luật lệ sao cũng được, theo ư họ.

Nói qua nói lại một lúc S bảo chuyện cấp giấy phép đi lại đầu tuần tới tôi đến họ sẽ trả lời sau, chắc để bàn bạc kỹ trước khi giải quyết. S nói thêm sắp tới Công an Thành phố sẽ triệu tập tôi làm việc nữa. Tôi hỏi  trong trường hợp đó tôi  đi có phải xin phép không. S trả lời vẫn phải có giấy phép, không cần làm đơn nhưng mang giấy triệu tập đến phường xin cấp giấy phép. Tôi hỏi sắp tới tôi có việc phải đến Pḥng Cảnh sát Giao thông để đổi bảng số xe, nơi này chỉ cách ranh giới phường  mươi mét có phải xin giấy phép không. S nói vẫn phải xin phép v́ tôi đi ra khỏi phạm vi phường với bất cứ lư do ǵ mà không có giấy phép sẽ bị lập biên bản và phiền phức ngay. S nói thẳng ra là công an sẽ thường xuyên theo dơi tôi. Đúng là họ muốn làm khó dễ tôi. Đă thế, trừ việc tối cần thiết, tôi sẽ không thèm đi đâu cả.

W phát biểu hoan nghênh tôi đă đến tŕnh diện đúng giờ và yêu cầu tôi chấp hành đúng quy định quản chế. H gút lại thời gian tôi phải đến tŕnh diện phường hàng tháng là vào 8g ngày 18, trước khi đi phải làm bản kiểm điểm thông qua tổ dân phố với ba nội dung: thực hiện việc hạn chế đi lại, chấp hành các chủ trương chính sách tại địa phương và  không tái phạm các hành vi vi phạm pháp luật như quyết định quản chế đă nêu. H c̣n khuyên tôi không nên gây rắc rối nữa v́ chỉ thêm phiền phức cho bản thân và cũng làm mệt chính quyền địa phương. Tôi không muốn nói ǵ nhiều với họ v́ ở đây không cần thiết và chẳng có tác dụng ǵ. Cán bộ tư pháp đọc lại biên bản, đưa tôi và H kư, đi đóng dấu rồi đưa cho tôi một bản. Buổi làm việc kết thúc.

Khi tôi đi cũng như khi về đều có P, một sĩ quan  công an trước đây đă tham gia chốt ngăn chặn trước nhà tôi cùng đi. Mấy hôm trước, lúc tôi đến nhà Tấn, giữa buổi Đan Tâm có tiết  nghỉ nên về nhà, thấy có 4, 5 công an đi cùng với một người to mập mặc thường phục có vẻ cán bộ lănh đạo vào nhà có pḥng khách cửa kính đối diện hẻm vào nhà tôi. Chúng tôi suy đoán có lẽ họ điều đ́nh chỗ ở để lập chốt  ngăn chặn. Quả nhiên hôm nay khi tôi sắp quẹo vào hẻm, tôi hỏi P đi đâu, P bảo xuống đây thôi. Quả thật họ lại lập chốt ngăn chặn, lần này làm công khai.

Hôm nay chủ nhật, Đan Tâm đi  xuống huyện sớm để thăm mẹ. Tôi  ghi nhật kư một lúc rồi ra làm vườn. Giữa buổi tôi ăn hai trái chuối và uống một ly nước lọc. Trưa tắm rửa xong tôi nấu cơm ăn. C̣n một ít đậu vert và bông cải tôi luộc với quả trứng. Hũ muối mè có sẵn. Không biết có phải v́ đậu và bông cải để hơi lâu mất chất ngọt nên tôi ăn không vô. Hay tại vắng Đan Tâm ăn một ḿnh cảm thấy buồn nản, chỉ nghe tiếng nhai của ḿnh, không chuỵện tṛ cùng ai. Dù sao hai người cũng hơn  một tuy đă quen cô độc.

Buổi chiều tôi đọc báo, ghi nhật kư rồi mở TV xem. Chương tŕnh  phim văn nghệ chủ nhật tôi nuốt không nổi. Từ trước tôi không mấy khi xem hết được một phim. Đề tài cũ kỹ. Diễn viên cũng  cũ kỹ và đóng không có ǵ xuất sắc, thấy mặt hoài phát chán. Kỹ thuật quay phim lạc hậu. Tốc độ phim  chậm như rùa, diễn viên nói kiểu đọc bài từng tiếng một... Hàng năm người ta cũng sản xuất được vô số phim. Không phải vọng ngoại nhưng xem phim Hồng Kông mới thấy ta thua họ một trời một vực. Chẳng  trách thiên hạ có  đầu vidéo đua nhau xem phim ngoại. Nghệ thuật trước hết phải hấp dẫn (dĩ nhiên hấp dẫn không phải là không lành mạnh) sau đó mới chuyển tải cái ǵ. C̣n nếu người ta không thèm thưởng thức th́ nội dung giáo dục có ích  cho ai. Chưa kể gần đây phim do Nhà nước tài trợ phần lớn đều có đề tài nội dung ca ngợi cách mạng. Hết chống Pháp lại đến chống Mỹ, chống ngụy. Kiểu tuyên truyền cũ x́ như trái đất cứ lập đi lập lại làm người ta phải bội thực. C̣n lâu nghệ thuật điện ảnh Việt Nam mới vươn lên nổi.

Trời sẩm tối tôi ngồi thiền, để mở cửa sổ không bật đèn. Tôi nhắm mắt mà vẫn có cảm giác trời tối dần, tối dần cho đến khi trở thành đêm đen. Tôi thiền không được tập trung lắm và ch́m vào một vùng im sâu vô tận, tách rời hẳn nhân gian.

Tiếng chó sủa từng hồi ngoài cổng làm tôi thấp thỏm. Đan Tâm đă định đi sớm về sớm nhưng 6g, 7g rồi 8g Đan Tâm vẫn chưa về. Tôi định đến 9g sẽ sang nhà hàng xóm hỏi xem Đan Tâm có điện thoại về nhắn ǵ không. Có thể mẹ Đan Tâm đau nặng Đan Tâm phải ở lại hay xe bị hư dọc đường. Trong  những hoàn cảnh này không có điện thoại thật bất tiện. Gần 8g30 tối Đan Tâm mới về, mệt nhoài, mặt hốc hác v́ xe đ̣ hư dọc đường, chờ đợi rồi sang xe khác, mất hơn 5g đồng hồ trong khi b́nh thường chỉ mất 2giờ.

Đúng là những chuyến xe thổ tả. Hồi sau 75 xe hiếm, đi đâu cũng phải chầu chực mua vé trước, chen lấn, chật chội vô cùng khổ sở. Bây giờ xe quá nhiều lại cạnh tranh theo kiểu chụp giựt vô tội vạ, không ai quản lư nổi. Xe trong bến ngoài bến đều chạy "dù", giữa đường thấy không có ăn lập tức bỏ  khách, sang xe, ai sao cũng mặc. Trên xe tiếng căi cọ, la lối v́ mặc cả, ép gía tiền xe làm hành khách muốn điên đầu. Tài xế chạy ngày hai chuyến lên về Sài G̣n - Đà Lạt 600 cây số, chỉ ngủ vài giờ, thường xuyên căng thẳng nên rất dễ gây tai nạn. Đó cũng là một cách kiếm sống trong chủ nghĩa xă hội thời kinh tế thị trường. Người ta ghép tôi tội tuyên truyền xuyên tạc chống đối chế độ xă hội chủ nghĩa (điểm a và c, mục 1, điều 82 Bộ Luật H́nh sự) . Tôi thật không hiểu nổi và không chịu nổi chủ nghĩa xă hội kiểu này. Chủ nghĩa xă hội này không thiếu một thứ ǵ: Tham nhũng, hối lộ, lăng phí, mại dâm, x́ ke ma túy, buôn lậu, cướp giật, nghèo đói, trẻ em suy dinh dưỡng, bệnh AID phát triển, phá rừng, hủy hoại môi trường... Tất cả đều dưới sự lănh đạo độc quyền của một đảng. Tôi làm sao tán thành, ủng  hộ được chế độ xă hội chủ nghĩa kiểu này.

Đan Tâm rất mệt nhưng cũng cố bảo xe ôm ghé chợ mua cho tôi một tô cháo gà. Đan Tâm chỉ uống ly sữa chứ không ăn nổi. Đan Tâm kể chuyện thăm mẹ. May bà cụ độ này uống thuốc bắc có khỏe đôi chút nhưng bệnh khó ḷng thuyên giảm. Ung thư ở người ǵa chỉ c̣n một cách chờ đợi. Biết sao hơn.

Đan Tâm có nghe tin Trần Minh Thảo, bạn tôi ở huyện. Thảo mới bị chi bộ họp kiểm điểm ba ngày về hai bài viết gởi đảng, có khả năng bị khai trừ. Hai bài này của Thảo tôi có giữ, hồi cuối năm ngoái công an tịch thu tại nhà tôi. Lâu nay trong các hội nghị ở đây, khi nói về những kẻ phản bội, chống đối chế độ, sau khi kể tên chúng tôi ở Đà Lạt họ đều không quên nêu Trần Minh Thảo. Tuy vậy người ta vẫn để yên cho Thảo sinh hoạt đảng. Có lẽ bây giờ là lúc người ta phải loại Thảo ra khỏi đội tiên phong của giai cấp công nhân lănh đạo cách mạng v́ Thảo đă viết thư cho đại hội Đảng kêu gọi từ bỏ chuyên chính vô sản để đi theo con đường dân chủ. Họ không khai trừ Thảo mới là vô lư.

8 giờ sáng thứ hai tôi đến Ủy ban Nhân dân Phường để hỏi kết quả việc giải quyết đơn xin phép đi lại. Quả nhiên như tôi dự đoán, chủ tịch Ủy ban Nhân dân  tiếp tôi và nói xin ư kiến cấp trên và cấp trên cho rằng yêu cầu của tôi không chính đáng. Phường tôi ở là một khu trung tâm thứ hai của Đà Lạt, các cửa hàng mua bán, dịch vụ không thiếu thứ ǵ, tôi khỏi cần đi ra khu Ḥa B́nh. Trong phường cũng có hai nhà thờ, vả lại đi nhà thờ là việc của Đan Tâm, không phải việc của tôi. Họ nói thế tôi hết căi, mà căi có ích ǵ. H có vẻ như ái ngại và nói an ủi tôi: "Thôi anh rán chịu, khi có việc đột xuất cần thiết, anh làm đơn chúng tôi giải quyết."

Tôi chẳng cần năn nỉ ai. Như thế càng tốt. Tôi khỏi phải đi, đỡ mất công bị theo dơi bực ḿnh. Tôi sẽ yên chí ở nhà hai năm.

Buổi chiều trời đổ mưa. Những cơn mưa cuối mùa ngắn nhưng dữ dội. Đan Tâm đi tới đi lui thấp thỏm. Hôm nay, con lớn tôi ở Sài g̣n có nhắn lên là con đi lo công việc, nhân tiện chiều sẽ lên Đà Lạt thăm bố mẹ luôn. Đan Tâm bao giờ cũng vậy, có việc ǵ, nhất là liên quan đến con cái, Đan Tâm luôn băn khoăn thắc thỏm ngồi đứng không yên. Tôi dụ Đan Tâm coi phim cho đỡ bứt rứt. Lúc mưa đổ lớn sầm sập th́ có tiếng đập cửa, Đan Tâm choàng dậy chạy ra mở và con ào vào nhà. Thế là thở phào nhẹ nhơm.

Ngoài chuyện lo cho con đi đường b́nh yên, Đan Tâm c̣n mối lo khác. Mấy hôm nay công an tăng cường chốt chặn ngoài đầu hẻm. Đan Tâm ngại con bị chặn không cho vào nhà. Trước đă có một lần hai con tôi về thăm, lập tức bị theo dơi ráo riết và 11 giờ đêm công an vào kiểm tra hộ khẩu. May mà hai con tôi có hộ khẩu thường trú ở nhà, nếu không, con về nhà mà không đi báo cáo tạm trú cũng có thể bị rắc rối. Các con tôi không liên quan ǵ đến việc tôi làm nhưng Đan Tâm cứ ngại công an có thể t́m cách khó dễ và làm chúng tôi mất vui khi gia đ́nh đoàn tụ. Lần này có thể v́ trời sập tối, mưa lớn nên họ không thấy con vào nhà. Công an đâu phải thần thánh ǵ.

Cả nhà ăn cơm tṛ chuyện vui vẻ. Con có mang cho tôi cuốn sách do Trần Minh Thảo gởi lên. Cuốn "Tuyển tập truyện ngắn Việt" do Nhà xuất bản Trẻ vừa phát hành mới tinh. Lật xem qua và hơi ngạc nhiên. Đây là tuyển tập truyện ngắn của 6 tác gỉa nhóm Việt ngày xưa trong đó có tôi. Việc xuất bản tuyển tập thơ văn anh em trong nhóm đă có lần bàn nhưng v́ nhiều khó khăn nên đă lâu không thấy ai nhắc tới. Một trong những khó khăn lớn là sau khi một số anh em họp mặt bàn và giao cho mấy người ở Sài G̣n lo xúc tiến cụ thể th́ một người trong nhóm bị công an gọi lên hỏi và đe dọa không được làm ǵ có liên quan đến tôi, kẻ đang có những hoạt động chống chế độ. Bây giờ đột nhiên sách được in và phát  hành.

Sách dày gần 400 trang, tựa của Huỳnh Như Phương, phụ lục là một bài nghiên cứu về nhóm Việt của Trần Thức và Hoàng Dũng đă đăng trên tạp chí Sông Hương từ năm 1985. Phần chính là truyện ngắn chọn lọc của 6 tác gỉa Trần Hữu Lục, Trần Duy Phiên, Trần Hồng Quang, Huỳnh Ngọc Sơn, Trường Sơn Ca, Vơ Trường Chinh, có cả phần phụ lục ảnh và tiểu sử của từng tác gỉa. Trường Sơn Ca là một trong những bút danh khác của tôi. Phần tiểu sử ghi tôi có bút danh khác và không nhắc ǵ đến việc tôi gia nhập rồi bị khai trừ khỏi đảng, không nhắc đến những hoạt động, bài viết và tác phẩm của tôi sau này. Tôi hiểu số anh em ở Sài G̣n thực hiện tập sách đă có ư tránh né một mức độ để cuốn sách có thể được xuất bản. Trong hoàn cảnh này làm như thế cũng được. Và dù thế tập sách được xuất bản vào thời điểm này kể cũng hơi lạ, không biết c̣n có những chuyện ǵ phía sau.

                Tôi đọc lại hai truyện ngắn của tôi in trong tuyển tập. Đă lâu lắm tôi không đọc lại và cũng có lúc tâm trạng tôi  không muốn đọc lại những ǵ ḿnh đă viết vào thời kỳ đó.

Một nhân vật của tôi suy nghĩ: " Trong giờ phút này, bác thấy bác giống hệt con chó mực kia. Không c̣n có thể kêu thương ǵ được đâu. Không có ǵ để sợ hăi nữa. Chỉ có hai điều: Tự do  hay là chết. Bác phải chọn một trong hai bằng hành động tích cực. Không phải riêng ǵ bác mà cả dân tộc bác cũng phải chọn lựa như thế. Từ ngày vào tù bác mới có dịp hiểu hơn, thấy rơ hoàn cảnh của đồng bào qua những  bạn tù chung quanh. Dân tộc bác đă bị khinh khi, bóc lột, kềm kẹp, chà đạp và dồn đến chân tường, bờ vực thẳm. Không thể kêu thương cầu khẩu ǵ nữa mà phải vùng lên bứt xiềng bẻ xích. Tự do hay là chết.

Tự do hay là chết. Tự do hay là chết. Những tiếng đó bỗng rền vang như sấm dậy trong đầu bác. Thân người bác cong như một cái cung, chân  rùn xuống bám chặt sàn xe, hàm răng nghiến chặt lại, mắt rực lửa hận thù, bác phóng người tới như một mũi tên lao, bằng một thế vơ ta học được thuở c̣n bé, hai cùi chỏ đánh thốc vào cổ họng hai gă cầm súng, hai gă bật ngược văng vào thành xe. Nhanh như cắt bác lao xuống mặt đường."

Một nhân vật khác nói: " Tôi bị ám ảnh măi bởi chuyện người lính ban chiều, tôi không chịu nổi sự bất công. Trước những cảnh đó, tôi chỉ muốn vùng lên phản kháng, đạp đổ hết để xây dựng lại một xă hội khác nhân đạo hơn."

Đó là những ḍng tôi đă viết thuở 20 về một chế độ tôi đă góp phần làm sụp đổ. Bây giờ, 30 năm sau, trong một chế độ khác tôi đă góp phần xây dựng nên, tôi vẫn phải tiếp tục viết những điều như đă viết. Đây là định mệnh của tôi, số phận của một ng̣i bút? Tôi có chọn lựa đúng hay không và tôi phải nghĩ, phải làm ǵ khác nữa? Tuổi 50 và trong hai năm quản chế chắc tôi c̣n phải tự vấn rất nhiều.

Con chúng tôi ở nhà được hai đêm một ngày. Lúc Đan Tâm đi dạy, hai bố con uống café tṛ chuyện. Về sau này hai bố con ít tranh căi như trước. Tính nó cũng ngang  và hay lư sự như tôi. Đă khá lâu, khi hai  con tôi mới về Sài G̣n học, ở kư túc xá đại học, chúng có theo các bạn dự một cuộc xuống đường của sinh viên, bị bắt vào đồn công an, nhưng sau đó không đi theo xu hướng đấu tranh mà quay sang con đường làm ăn mua bán. Vả lại sinh viên Sài G̣n thời gian này cũng chẳng có phong trào đấu tranh ǵ. Trong mấy năm chỉ có vài cuộc xuống đường v́ những lư do không đâu vào đâu và đă nhanh chóng bị dập tắt. Có thể chúng có một chút gen của tôi, ương ngạnh và hay phản kháng, nhưng thời đại của con khác thời đại chúng tôi nhiều quá.

Dù sao các con cũng tôn trọng suy nghĩ và việc làm của tôi. Tôi không làm ra tiền bạc, không có địa vị nhưng chúng kính trọng tôi v́ tôi sống trung thực và không hèn, như thế là được rồi. Tôi cũng tôn trọng và ít can thiệp vào cách sống của các con. Chúng có tinh thần  tự lập cao, kiếm sống khó khăn nhưng hào hiệp với bạn bè, có t́nh có nghĩa. Tiêu Dao hùn hạp làm ăn với bạn bè bao giờ cũng nhường phần lợi nhiều hơn cho bạn và sẳn sàng chịu thiệt tḥi. Trường Sơn hồi c̣n đi học đă cho cả một tháng tiền ăn và một kỳ tiền học phí của ḿnh để giúp em một người bạn cũng là sinh viên sắp bị đuổi v́ hết hạn đóng học phí. Ấy thế mà có lúc Trường Sơn đau, hai ngày không c̣n tiền để mua một bát cháo. Đan Tâm đau ḷng vô cùng khi nghe chuyện này nhưng chúng  tôi cũng tự hào về tính  nghĩa khí của các con.

Buổi chiều tôi chở Đan Tâm đi mua thức ăn. Đan Tâm sực nhớ trong phường có quán thịt dê mà trước đây nhà trường có lần tổ chức ăn để đưa tiễn một giáo viên rời trường. Đan Tâm nói hay đi mua về cho con ăn. Tôi không thích ǵ thịt nhưng cũng chiều chở Đan Tâm đi.  P, sĩ quan công an chốt trước nhà tôi chạy xe theo. Chúng tôi dừng trước quán, Đan Tâm xuống xe đi vào hỏi mua. P cũng dừng xe sát tôi bắt chuyện. Anh ta có vẻ ngạc nhiên không biết Đan Tâm vào đây làm ǵ v́ anh ta nói nghe chúng tôi ăn chay. Tôi ầm ừ không trả lời. Đan Tâm ra nói người ta hẹn 10 phút nữa. Tôi chở Đan Tâm  đi một ṿng xuống hồ Than Thở trong khi chờ đợi. Tôi chỉ được đi bên này hồ, bên kia là phường khác. P chạy song song với tôi nói chuyện linh tinh. Có lúc P chạy sau, Đan Tâm nói thầm với tôi: Đừng thèm nói chuyện. Làm ǵ mà kèm sát người ta như vậy. Ḿnh đâu phải tội phạm. Tôi nói: Bực ḿnh làm ǵ. Anh ta nói chuyện v́ coi như đă quen ḿnh c̣n những người khác đâu có. Đừng tự gây căng thẳng không cần thiết. Thực t́nh mà nói, tôi đă vô hiệu hóa (về mặt tâm trạng) sự bao vây phong tỏa của công an. Tôi suy nghĩ, làm những việc cần thiết, không cần đếm xỉa đến họ.

Quay trở lại tôi dừng xe cho Đan Tâm vào lấy thức ăn. Khi về gần đến nhà, có lẽ P hiểu nên nói: Chị không mời em phải không. Đan Tâm nói: C̣n lâu. Không hiểu P có biết có con tôi về không mà không thấy anh ta nói ǵ.

Sáng hôm sau con tôi đi sớm. Đan Tâm làm nó bực ḿnh như mọi lần. Con đă thay quần lót chưa? Con mặc thêm áo len đi. Con đừng để bóp đằng sau túi quần dễ bị rớt. Con về đến nơi nhớ gọi điện nhắn về cho mẹ yên tâm... Tôi và Đan Tâm nhiều khi cũng bất đồng về chuyện này. Con chúng tôi đă 26 tuổi rồi. Thuở 20 tôi đă tung hoành khắp chốn, coi trời bằng vung. Đan Tâm cũng đă bỏ nhà ra đi. Dù sao Đan Tâm cũng phải thừa nhận với tôi như thế. Và dù sao tôi cũng phải thừa nhận Đan Tâm là mẹ, có t́nh cảm và cách cư xử của người mẹ mà tôi phải hiểu và tôn trọng. Nhưng các con tôi có lẽ chưa hiểu hết mẹ ḿnh. Phải đến một lúc nào đó.

 Buổi trưa Đan Tâm đi dạy về nghe con chưa gọi điện nhắn đă đến nơi b́nh yên, Đan Tâm lại thấp thỏm và tự ḿnh đi gọi hỏi người quen ở huyện mà con có thể ghé. Người quen trả lời con đă đến  và đă đi Sài G̣n Đan Tâm mới tạm yên tâm. Quá trưa con mới từ Sài G̣n gọi điện nhắn về. Chỉ chậm vài giờ thôi đối với con không quan trọng, nhưng đối với Đan Tâm, với người mẹ, vài giờ thật đằng đẳng đầy âu lo, Đan Tâm vẫn ngại khi con ra khỏi nhà  bị công an gây khó khăn mà Đan Tâm không biết.

 

 

Xem tiếp Phần 3, Chương 22 - 26

trở về MỤC LỤC

                  

art2all.net