TIÊU DAO BẢO CỰ

 

PHẦN III

 

TỰ DO VÀ MẤT TỰ DO

 

Chương 22 đến 26

                  

 

 

22*  Có cần một tổ quốc sám hối và bao dung?

 

Cô Ng, một người bạn trong nhóm Yoga đến thăm. Cô kể chuyện sau hôm chúng tôi đến thăm cô trước ngày tôi bị quản chế, cô được công an đến nhà hỏi thăm sức khỏe. Như đối với  nhiều người khác, công an cật vấn cô về mối quan hệ đối với chúng tôi, quen biết thời gian nào, ở đâu, v́ sao , biết về chúng tôi như thế nào...?

Thường đối với các bạn trong nhóm Yoga, chúng tôi không bao giờ nói chuyện chính trị, trừ một lần trong một buổi họp mặt cuối năm, tôi có nói qua việc của tôi và những khó khăn tôi đang gặp để giải thích chuyện tôi không thể để họ đến thiền tập thể  hàng tuần ở nhà tôi nữa v́ công an ngăn cấm. Riêng cô bạn này, thỉnh thoảng cô đến thăm, chúng tôi cũng có kể sơ qua về những khó khăn chúng tôi đang gặp. Nói chuyện với công an cô đă mau miệng bênh vực tôi là tôi chỉ viết tiểu thuyết, viết bài đăng tải ở đài báo nước ngoài chứ đâu làm ǵ sai trái. Thế là cán bộ công an hùng hổ lên án tôi, nói tôi là phản động, đă viết bài kêu gọi nước ngoài không đầu tư vào Việt Nam (điều tôi chưa bao giờ làm v́ trái với quan điểm của tôi). Cán bộ công an c̣n cho rằng chế độ này nhân đạo nhất thế giới nên bây giờ mới chỉ quản chế tôi chứ đáng ra đă phải bỏ tù tôi từ lâu rồi. Họ c̣n nói họ sẽ trở lại làm việc với cô nữa, đưa tài liệu về tôi cho cô tham khảo và không cấm nhưng khuyên cô bớt giao du với tôi v́ có thể bị tôi dụ đi vào con đường phản động. Cũng may mà cô không sợ bị tôi dụ nên nay c̣n đến thăm tôi.

Buổi chiều, tổ trưởng dân phố đến báo tôi tối đi họp tổ dân phố để tổng kết cuộc vận động nếp sống mới tại nhà của bí thư đảng ủy khu phố. Tối tôi cũng thử đi xem sao. Gặp bí thư đảng ủy đứng ở cổng, tôi nói chuyện bâng quơ vài câu rồi ông ta mời tôi vào nhà. 7g30, cuộc họp bắt đầu, có khoảng hơn 20 người dự. Tổ trưởng là một ông chưa ǵa lắm nhưng rất hom hem vừa đọc báo cáo tổng kết vừa ho sù sụ. Cuộc vận động thực hiện nếp sống mới có nhiều tiêu chuẩn nhưng tổ trưởng chỉ tập trung nói về việc đóng góp tiền gây quỹ thương binh liệt sĩ, tổ chức Tết Trung thu và xây dựng hội trường. Tổ trưởng tự xếp loại tổ này thuộc loại khá trong khu phố và phân loại 2/3 số hộ trong tổ thuộc loại khá. 1/3 trung b́nh trong đó có hộ tôi. Sau đó tổ trưởng yêu cầu mọi người tham gia ư kiến. Chỉ có hai bà thay nhau nói rất dài. Tôi hỏi người ngồi bên cạnh biết hai bà đó là đảng viên, cán bộ về hưu.

Bà thứ nhất nhận xét về việc tổ chức Tết Trung thu vừa qua chưa tốt, dân phản ảnh có cháu đến nhưng không có quà v́ cha mẹ không đóng tiền. Bà thứ hai phản bác lại nói không có chuyện đó mà do một số cha mẹ không đàng hoàng, đă không đóng góp lại c̣n đi nói bậy bạ. Những người đó cần phải đưa ra kiểm điểm.

Tôi nghe bà thứ hai  này ( bây giờ tôi mới biết mặt),  trong cuộc họp trước đây  đă đề nghị bỏ tù tôi v́ tội phản động, dám nói xấu Bác Hồ. Nghe bà nói, tôi ngứa mịệng phát biểu chơi. Tôi nói và thấy mọi người có vẻ hơi ngạc nhiên, chăm chú lắng nghe. Tôi nói cuộc vận động thực hiện nếp sống mới chủ yếu là trên địa bàn dân cư nhỏ, hàng xóm sống ḥa thuận, giúp đỡ  nhau lúc khó khăn, giữ ǵn vệ sinh môi trường là chính. Chuyện vận động đóng góp, trừ thuế bắt buộc, c̣n ngoài ra đóng góp hay không, nhiều hay ít là tùy khả năng và hảo tâm, không ai được quyền phê phán, kiểm điểm. Người dân có quyền làm mọi việc mà luật pháp không cấm. Nếu muốn cho những người không đóng góp tiền tổ chức Tết Trung thu mà c̣n có ư kiến này nọ có suy nghĩ đúng đắn hơn th́ cứ mang quà đến tận nhà cho con họ, chắc họ sẽ cảm động và thay đổi nhận thức chứ không ai có quyền kiểm điểm họ. Tôi cũng nói thêm về việc vệ sinh môi trường. Con đường trước nhà tôi ở từ khi có xe rác chạy qua lại đầy rác, ô nhiễm hơn trước v́ người ta ỷ lại cứ đem rác vứt ra đường, mặc xe rác có hốt hay không.

Điều lạ là khi nghe tôi nói, bà thứ nhất lại gật gù tỏ vẻ đồng t́nh, c̣n bà thứ hai h́nh như quay sang người bên cạnh hỏi tôi là ai (có lẽ bà ta đă lên án tôi nhưng vẫn chưa biết mặt tôi). Sau đó bà con ồn ào lên nói chuyện rác v́ đây là một việc mọi người đều nhận thấy.

Họp tan, tôi về kể chuyện cho Đan Tâm nghe và cảm thấy buồn cười, không biết tổ dân phố sẽ phản ảnh lên trên về việc này như thế nào. Trước đây trong một lần làm việc với cán bộ hưu trí do phường tổ chức, họ đă phê b́nh tôi là không chịu đi dự các cuộc họp ở khu phố, ít chấp hành các chủ trương chính sách ở địa phương. Điều này cũng là một trong nội dung tôi phải kiểm điểm hàng tháng khi tŕnh diện phường theo quy định quản chế. Đă thế tôi sẽ thường xuyên đi họp và phát biểu nhiều trong các cuộc họp, xem họ phản ứng ra sao.

Tôi nhận được một thư bảo đảm của một người ở Đức gởi, h́nh như đă lâu có lần người này gởi cho tôi một bài báo do ông ta viết. Lần này th́ ruột thư cũng đă bị đổi. Đó là 4 trang in không rơ xuất xứ có tiêu đề "Bài  học của sự khai tâm - công bằng và từ bi" nói về một trường hợp chữa bệnh ung thư ở Mỹ bằng cách cầu nguyện và niềm tin tôn giáo. Có lẽ từ đây về sau tôi phải lưu giữ tất cả các thư từ loại này để tích lũy bằng chứng về một cách làm có lẽ có một không hai trong thế giới văn minh hiện đại.

Buổi tối, tôi t́nh cờ mở đài Châu Á Tự Do. Ngay từ đầu buổi phát thanh, phát thanh viên loan báo tin tôi bị quản chế chính thức, nhắc lại trường hợp Bùi Minh Quốc và chúc hai chúng tôi vững vàng trong lúc khó khăn. Đúng là thời đại thông tin, cái ǵ rồi người ta cũng biết dù có ngăn chặn cách nào.

Đài Chân Trời Mới phát một bài về Hà Sĩ Phu, tôi nghe không đầy đủ. Bài viết có ư nói trong hoàn cảnh hiện nay việc quản chế đối với những người như Hà Sĩ Phu, Bùi Minh Quốc và tôi hầu như đương nhiên v́  Nhà nước rất sợ tiếng nói phản kháng của những người này. Bài viết h́nh như có tiêu đề: "Hà Sĩ Phu bị  trấn áp ở Đà Lạt" có nhắc đến câu khẩu hiệu được đóng trước nhà Hà Sĩ Phu, cũng là câu được đóng trước nhà tôi ( c̣n nhà Bùi Minh Quốc có câu hơi khác).

Bài viết c̣n nêu trường hợp một thanh niên Việt kiều về nước lên Đà Lạt định ghé thăm Hà Sĩ Phu nhưng khi dừng xe Dream trước nhà Hà Sĩ Phu th́ bị một công an xông ra quát hỏi: "Mày là thằng nào?", anh ta sợ quá phóng xe chạy luôn. Theo tôi chuyện này hơi quá dù sao công an cũng chặn lại hỏi đàng hoàng, không đến nỗi làm như thế. Nhưng biết đâu!?

Tôi đến Ủy ban phường xin giấy phép đi lại. Tôi cần đi đến Pḥng Cảnh sát Giao thông để đổi biển số xe honda theo giấy hẹn của cơ quan này. Đây là chủ trương chung mà mọi chủ xe đều phải làm. Pḥng Cảnh sát Giao thông cách ranh giới của phường tôi ở chưa tới 100 mét. Trong lần tŕnh diện đầu tiên nhận quyết định quản chế, tôi đă hỏi vấn đề này, yêu cầu khỏi phải xin phép nhưng công an cương quyết không chấp nhận, cho rằng theo đúng quy định, tôi đi bất cứ đâu, v́ bất cứ lư do ǵ ra khỏi phạm vi phường, dù do các cơ quan nhà nước triệu tập cũng phải xin phép, nếu không tôi sẽ bị lập biên bản vi phạm ngay. Tôi biết họ cố t́nh làm khó nhưng không thể kháng cự. Tôi chỉ có thể tự ḿnh hạn chế đi lại, không tối cần thiết tôi chẳng phải đến xin phép họ làm ǵ. Tôi chán ngấy chuyện đó. Đ̣i tự do và phải trả ngay bằng cái gía mất tự do. Nếu không suy tính đến mọi điều, mọi khía cạnh, tôi sẵn sàng tung hê tất cả để chấp nhận cái gía hủy diệt. Tự do hay là chết. Có phải câu này đúng đến nghĩa đen của từng chữ chứ không phải chỉ là nghĩa bóng?

Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Phường tiếp tôi đàng hoàng và hẹn tôi ngày mai lại lấy giấy phép. Anh ta c̣n phải thông qua công an.

Hôm sau thứ bảy trời mưa gió dầm dề do ảnh hưởng của cơn băo số 5. Tôi không đi đến phường, định thứ hai đến lấy rồi qua Pḥng Cảnh sát Giao thông luôn. Càng ít đi đến các cơ quan nhà nước càng tốt.

Một chị bạn quen trong xóm đến chơi. Nhắc lại chuyện cũ, chị cho biết thêm có lần chị đọc thấy trong phần tiểu sử mà công an kèm theo các bài viết của tôi đưa cho các tỉnh ủy viên và một số cán bộ về hưu nghiên cứu trước đây có ghi chi tiết tôi ăn lương của CIA hay tổ chức nước ngoài ǵ đó mấy trăm đô một tháng chị không nhớ rơ. Chị c̣n nói ở trường người ta cho Đan Tâm là người tiếp tay đắc lực cho tôi nên cũng phải ngăn chặn, giám sát.

Mặc dù những chuyện này đă cũ nhưng khi nghe lại, Đan Tâm đă nổi giận lên v́ sự vu khống trắng trợn đến mức phi lư như thế mà họ cũng làm được. Chính bà con chung quanh xóm tôi cũng đă nghe nói về chuyện này và họ phản ứng: Phản động ăn lương CIA sao không bỏ tù mẹ đi cho rồi, c̣n cử công an canh gác làm ǵ tốn tiền của Nhà nước?

Tôi đă cố kềm chế cảm xúc và suy  nghĩ phân tích một cách thật khách quan về mọi vấn đề nhưng nhiều khi khó ḷng phân định cho rạch ṛi. Có phải Đảng và Nhà nước này dù sao cũng có lư của họ, giải quyết  vấn đề một cách có t́nh có lư ở mức độ nhất định trong khi bảo vệ quyền lực của ḿnh? Nhưng bộ máy đàn áp có phải đă vận hành hoàn toàn như một công cụ vô tri phi nhân tính? Và các cán bộ công an có c̣n t́nh người, có c̣n nhận thức hợp lư tối thiểu không khi cứ phải làm những việc mà có thể chính họ cũng cho là phi lư? Tôi có thể hiểu và giữ được t́nh cảm của ḿnh đối với họ không?

Trong một lúc, tôi chợt thấy ḿnh thông cảm với Nguyễn Gia Kiểng và một số bạn bè của anh khi nói về Tổ quốc và ḷng yêu nước. Kiểng đă đồng hóa Tổ quốc với chế độ là một và đ̣i hỏi phải có một Tổ quốc sám hối, bao dung thay v́ một Tổ quốc bạo tàn, cay nghiệt. Trước đây tôi đă hai lần viết bài phản bác Kiểng về ư này. Nhưng bây giờ tôi hiểu, trong những lúc cay đắng nào đó người ta không thể không nghĩ  như thế. Tổ quốc đă ḥa lẫn hay bị choáng ngợp trùm phủ  trong  cái bóng nặng nề u ám của những người cầm quyền và bộ máy thống trị. Những người con xa xứ đă từng bị đày đọa khó ḷng  nghĩ về Tổ quốc với tất cả ḷng yêu thương trân trọng khi dấu ấn của sự ngược đăi, sỉ nhục c̣n in hằn  trong tâm khảm.

Buổi sáng tôi đến Ủy ban phường để lấy giấy phép. Người ta đă chuẩn bị xong từ thứ bảy như chủ tịch Ủy ban đă hẹn. Tôi đọc lướt qua. Thật buồn cười. Trong phạm vi phường tôi được tự do đi lại nhưng người ta cũng ghi rơ tuyến đường từ nhà tôi ra tới  ranh giới phường và từ đó sang pḥng Cảnh sát Giao thông chỉ cách chưa tới 100 mét. Chủ tịch Ủy ban phường nói giấy này do công an khu vực chuẩn bị. Mẫu giấy có in sẵn tên tôi do Công an Thành phố làm ngay từ hôm tôi nhận quyết định quản chế.

 

Tôi sang pḥng Cảnh sát Giao thông. Công an canh gác trước nhà tôi đi theo một cách kín đáo. Từ khi quyết định quản chế có hiệu lực, h́nh như các chốt công an khác giám sát tôi đă bỏ (?), chỉ c̣n một chốt trước đầu hẻm, có ba người thay ca nhau và tôi biết mặt cũng như xe của họ sử dụng. C̣n chốt bí mật nào th́ tôi không biết cụ thể ở nơi nào. Có người hàng xóm nói cho tôi  biết công an ở khắp mọi nơi: dưới suối, trong ngơ hẻm, ngoài ngă tư, trên đồi...

Pḥng Cảnh sát Giao thông đông đảo người đến làm các loại thủ tục đăng kư xe. Tôi đưa tờ biên nhận có hẹn ngày giải quyết vào, cán bộ công an nói ngay chưa có, chắc phải đến giữa tuần sau. Thế là tôi lấy lại giấy biên nhận ra về. Tôi nghĩ không lẽ tuần sau tôi lại phải xin giấy phép đi lại khác và đến nơi cũng chưa chắc được giải quyết. Tôi nghĩ sẽ tính cách khác. B́nh thường tôi đă chán ngấy chuyện giấy tờ liên quan đến Nhà nước. Bây giờ lại càng ngán ngẫm. Hơn nữa, mỗi lần làm việc này lại như động chạm vào một vết thương đang mưng mủ. Họ là ai và tôi là ai mà mỗi lần đi lại phải xin phép?!

Trời ngớt mưa. Ảnh hưởng của cơn băo số 5 ở đây dịu dần. Đài, báo từ hôm qua bắt đầu đưa tin về hậu quả của cơn băo số 5 ở miền Tây Nam bộ mà người ta gọi là cơn băo thế kỷ v́ đây là cơn băo lớn nhất trong ṿng 100 năm qua trong vùng này, thiệt hại nghiêm trọng nhất là Cà Mau, Kiên Giang, Bạc Liêu. Thống kê ban đầu có hơn 100 người chết, hàng ngàn người mất tích, hàng ngàn  ghe tàu bị ch́m, hơn trăm ngh́n căn nhà bị sập, vô số ruộng lúa, vườn cây bị hư hại...

Rút kinh nghiệm năm ngoái, năm nay các hoạt động của các cơ quan nhà nước về dự báo thủy văn, pḥng chống lụt băo, cứu nạn... có nhanh chóng  hơn nhưng vẫn không thể theo kịp cơn băo bất ngờ này của vùng Nam bộ. Những người dân hiền ḥa chất phác phải gánh chịu bao nhiêu tai họa. Số phận của đám đông dân lành thật nghiệt ngă, không phải chỉ riêng dân tộc này. Nhưng những người nắm quyền lực thường không phải gánh chịu thiệt hại. Tôi thốt nhớ đến  nạn cháy rừng ở Indonesia vừa qua đă trở thành một thảm họa toàn cầu v́ hậu quả khủng khiếp của nó, nhất là các nước lân cận trong khu vực. Ấy thế mà trong khi cả thế giới xôn xao lên án, báo chí đưa tin các  công ty ở Indonesia vẫn tiếp tục đốt rừng để lấy đất canh tác và được sự bao che của các quan chức có thẩm quyền. Nhà nước Indonesia c̣n cấm báo chí và các trường đại học đưa tin và b́nh luận bất lợi về chuyện đó. Thật hết chỗ nói.

Buổi chiều Đan Tâm rảnh ra vườn hái café đang chín dần. Trời muộn nhưng tôi dục măi Đan Tâm mới chịu vào. Cất café rửa tay xong, Đan Tâm nói với tôi, mặt đầy sắc giận: Em không chịu nổi sự bất công này. Trong khi hái café, nghe tiếng nhạc từ một đám cưới ở một nhà ngoài đường tự nhiên em thấy uất ức quá. Hồi trưa em ra quán mua đồ thấy người ta mặc quần áo đẹp, trang điểm đi dự đám cưới trong khi  gă công an đeo bộ đàm cứ đi qua đi lại trước hẻm nhà ḿnh em muốn tức điên lên. Nghĩ lại ḿnh làm ǵ nên tội để phải chịu cảnh này. Mà có ai thông cảm, chia sẻ với ḿnh đâu. Anh bị quản chế gần cả tháng nay mà bạn bè có ai lui tới thăm viếng và hỏi han ǵ đâu. Ai cũng sợ, chỉ biết lo cho bản thân ḿnh.

Đan Tâm nói một thôi dài, chuyện này dắt sang chuyện nọ. Tôi có nhận thức khác nhưng im lặng không  nói ǵ. Tôi biết Đan Tâm hay xúc động nhưng những  lúc như thế này không thể trao đổi, tranh căi ǵ được. Hoàn cảnh này đôi lúc quá sức chịu đựng của Đan Tâm. Tôi thương Đan Tâm nhưng không thể làm ǵ khác. Đây cũng là nỗi đau của tôi.

 

 

 

23*  Chủ nghĩa xă hội, tự do, dân chủ và nhân quyền.

 

Hai ngày này là cao điểm của những hoạt động rầm rộ kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Mười.

Từ cả tuần trước, ở trung ương và các địa phương đều tổ chức  nhiều loại hoạt động: Hội thảo, biểu diễn ca nhạc, đêm thơ, giao lưu, gặp gỡ giữa những người đă đi học và công tác ở Liên Xô, mít tinh kỷ niệm... Bao nhiêu câu tuyên bố trân trọng đánh gía tầm vóc vĩ đại của cách mạng Tháng Mười đến nay vẫn soi đường cho nhân loại và đất nước tiến lên, sự thành tựu về mọi mặt của Liên xô vĩ đại trước đây, những t́nh cảm và sự giúp đỡ chân thành của đất nước và con người Liên Xô đối với nhân dân Việt Nam, bao nhiêu kỷ niệm đẹp đẽ vẫn c̣n in sâu trong kư ức bao người... Đó là một bản ḥa tấu rền vang cả nước theo chiếc đũa chỉ huy thần kỳ của người lănh đạo. Đảng Cộng sản quả thực là bậc thầy trên phương diện này. Tất cả đều chảy xuôi ḍng. Không hề có một âm điệu lạc lơng. Không ai nhớ lại một điều ǵ khác.

Nhưng tôi lại nhớ và suy nghĩ những điều người ta không muốn nhớ và không muốn nhắc nhở.

Mới đây thôi, Bùi Minh Quốc bị bắt giữ v́ có trong tay cuốn "Đêm giữa ban ngày" của Vũ Thư Hiên viết về vụ " Xét lại chống đảng". Vũ Thư Hiên cùng với bố là Vũ Đ́nh Huỳnh và rất nhiều người khác là nạn nhân của vụ "Xét lại chống đảng" oan khốc những năm 60 v́ đă tán thành đường lối ḥa b́nh của Liên Xô vào thời kỳ đó. Họ bị quy là gián điệp, phản quốc. 10 năm trước tôi có quen một người Nga, một nữ phó tiến sĩ nghiên cứu về dân tộc học thuộc viện Hàn Lâm Khoa Học Liên Xô, đă từng đi công tác với bà trong vài tháng khi bà sang Việt Nam khảo sát các dân tộc vùng Tây nguyên. Bà đă kể cho tôi nghe thời kỳ đen tối những năm 60 khi bà là một sinh viên học tiếng Việt ở Đại học Tổng hợp Hà Nội. Khi chủ trương "Chống xét lại" được thực hiện, dù đang là một thiếu nữ Nga xinh đẹp có rất nhiều bạn bè Việt Nam và người ngưỡng mộ, tất cả đều xa lánh lạnh nhạt với bà ngay lập tức. Thậm chí bà c̣n bị ném đá và chăng dây cho vấp té. Chỉ trừ  một người, may thay c̣n có một người, c̣n dám quan hệ với bà  và bà giữ được t́nh bạn đáng quư với người đó cho đến măi sau này. Thật đáng buồn cho dân tộc và cho con người.

Mà Cách mạng Tháng Mười và chủ nghĩa cộng sản, chủ nghĩa xă hội đă mang lại điều ǵ cho nhân loại? Không ai chối căi những  điều tích cực  mà cuộc cách mạng và chủ nghĩa này đă làm  trong việc chống bất công áp bức, chống chiến tranh đế quốc và phong trào giải phóng dân tộc ở nhiều nước trên thế giới trong một giai đoạn lịch sử. Nhưng chủ nghĩa cộng sản ḿnh cũng nhuộm đầy máu như chủ nghĩa tư bản mà nó đă lên án và đă mang lại bao nhiêu tai họa cho loài người, sản sinh ra bao nhiêu quái thai chính trị hung tàn.

Liên Xô đă áp bức các nước thành viên và các quốc gia Đông Âu như thế nào? Không phải chỉ bằng chính trị mà bằng xe tăng và máy bay. Stalin đă giết bao nhiêu triệu dân Liên Xô trong đó có vô số đảng viên và cả Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản ? Đông Đức cai trị nhân dân ḿnh như thế nào sau bức tường Bá Linh ô nhục? Cái gă Ceaucesscu và bà vợ xa xỉ của hắn đă làm ǵ ở đất nước Roumani cộng sản? Nhà cách mạng oai hùng Fidel Castro suốt đời được bầu làm chủ tịch lănh đạo Cuba theo đường lối chủ nghĩa xă hội thế nào mà khi  mất bầu sữa của Liên Xô th́ dân đói ră họng? KGB, Gestapo là những tổ chức ǵ mà người ta  chỉ nghe đến tên đă nổi da gà? Solzennitxin viết ǵ trong "Tầng đau địa ngục"? Đó là phương Tây, c̣n phương Đông? Người cầm lái vĩ đại Mao Trạch Đông đă đày đọa nhân dân Trung quốc như thế nào trong cái gọi là Cách Mạng Văn hóa? Và mới đây năm 1989, ai đă ra lệnh cho quân đội xả súng bắn vào cuộc biểu t́nh đ̣i dân chủ trước quăng trường Thiên An Môn  gây ra một tội ác và vết nhơ có tầm vóc thế kỷ? Bắc Triều Tiên cộng sản có cái tên mỹ miều Cộng ḥa  Dân chủ Nhân dân Triều Tiên nhưng lănh tụ th́ cha truyền con nối như phong kiến và dân đang chết đói hằng ngày v́ thiếu lương thực. C̣n cái chế độ cộng sản nguyên thủy của Pônpốt ở Kămpuchia mới thật là kinh hoàng, đă tự hủy diệt hơn hai triệu người của dân tộc ḿnh bằng vồ và cán cuốc, đưa đất nước trở lại thời kỳ đồ đá...

Tất cả có phải cũng là thành quả của Cách mạng Tháng Mười và Chủ nghĩa Cộng sản không?

Ấy thế mà khi Liên Xô chủ trương cải tổ, Gorbachov giải tán đảng cộng sản, làm sụp đổ Liên Xô và chế độ cộng sản ở các nước Đông Âu, chính đa số nhân dân Liên Xô đă ủng hộ Gorbachov, những người cộng sản Việt Nam lại coi ông  là một tên phản bội. C̣n Enxin th́ sao? Ông đă từ bỏ chủ nghĩa cộng sản để đi theo con đường dân chủ và nay ông vẫn c̣n nắm được quyền lực dù đảng cộng sản đang trỗi dậy đánh phá và nhân dân Liên Xô vẫn ủng hộ ông tuy ông gặp vô vàn khó khăn sóng gío trong thời kỳ đầu của nền kinh tế thị trường.

Trong dịp kỷ niệm Cách mạng Tháng Mười này ông Enxin đă quyết định xây dựng một tượng đài tưởng niệm 20 triệu dân đă chết oan dưới chế độ cộng sản và kêu gọi lấy ngày này làm ngày ḥa hợp ḥa giải dân tộc. Đó mới thật là nhận thức đúng đắn của con người có lương tri, trí tuệ, biết nh́n về phía trước và cũng biết cách nh́n lại lịch sử.

Dĩ nhiên trong các nước không theo chế độ cộng sản mà theo các chế độ khác, đặc biệt là dưới sự lănh đạo của bọn độc tài, quân phiệt, phát xít, kỳ thị chủng tộc... cũng không thiếu tội ác tầy trời đối với con người. Những điều đó chỉ ra rằng chẳng có chủ nghĩa, chế độ nào là hoàn toàn tốt đẹp. Mỗi một chủ nghĩa, lư thuyết, chế độ đều có vai tṛ nhất định trong giai đoạn lịch sử và nó sẽ bị vượt qua để con người tiến lên phía trước. Cần ǵ cứ khăng khăng chủ nghĩa này, lư thuyết nọ, lạy lục măi ông Marx, ông Lênin, dù các ông này có thể vĩ đại đến đâu và đi theo con đường các ông đă vạch ra, đă chọn. Các ông đó có biết đến t́nh h́nh toàn cầu hóa kinh tế, thời đại thông tin Internet, lỗ thủng trên tầng Ozon với hiệu ứng nhà kính và hiện tượng El Ninơ, các tập đoàn tội phạm quốc tế, đại dịch AIDS, nạn tham nhũng đục khoét tận xương tủy mọi guồng máy chính quyền bất kể là cộng sản hay tư bản...? Vậy th́ con người của thế kỷ 21 phải tự t́m ra hướng đi của chính ḿnh. Tất nhiên "ôn cố tri tân", không phủ nhận quá khứ và biết đánh gía lịch sử nhưng không phải cứ cúi đầu đi vào lối ṃn, miệng hát tụng ca, khi lối ṃn đă dẫn vào ngơ cụt.

Liên Xô đă trở nên hùng cường nhờ Cách Mạng Tháng Mười và chủ nghĩa cộng sản. Nhưng Mỹ chỉ là một hợp chủng quốc, lập quốc mới vài trăm năm, không có Cách mạng Tháng Mười và chủ nghĩa cộng sản, sao vẫn trở thành cường quốc số một thế giới. Mỹ vẫn có nạn kỳ thị chủng tộc và tội ác do bạo lực gây nên đứng đầu thế giới nhưng Liên Xô nào có kém ǵ mà c̣n vượt xa trong áp bức chủng tộc và giết người. Mà Liên Xô sụp đổ, suy thoái kinh tế là do nguyên nhân nội tại hay do đế quốc đánh phá? Tại sao sau hơn 70 năm sống dưới chế độ cộng sản, đa số nhân dân Liên Xô đă chối bỏ chủ nghĩa cộng sản và ủng hộ cho lực lượng lănh đạo dân chủ mới? Ngay đảng cộng sản Việt Nam cũng đă phải chủ trương đổi mới, chấp nhận kinh tế thị trường để tự cứu khỏi sụp đổ, từng bước mở rộng quan hệ đối ngoại, nỗ lực b́nh thường hóa quan hệ với Mỹ, làm lại những ǵ mà chế độ ở miền Nam trước đây đă làm với Mỹ... Vậy th́ việc ǵ phải cứ dựng lên cái chiêu bài chủ nghĩa xă hội? Tấm b́nh phong này che đậy cái ǵ bên trong, Hà Sĩ Phu đă chỉ ra thật rơ ràng trong "Chia tay ư thức hệ", và v́ thế mà ông đă phải ở tù và bị đánh gía là một kẻ nguy hiểm nhất về mặt tư tưởng cho chế độ.

Từ hơn một tháng qua, đài báo đưa tin dần về việc chuẩn bị cho Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 7 ( VIIè sommet de la Francophonie ) sẽ tổ chức ở Hà Nội.

Nhà hát lớn Hà Nội vừa được tu sửa với kinh phí 170 tỷ đồng trong đó có việc phục chế 800 chiếc ghế kiểu thời Vua Louis XV hay XVI. Cung Văn hóa Lao động Hữu nghị Việt Xô mới được xây dựng cũng được tu bổ với kinh phí 32 tỷ đồng để làm hội trường tổ chức hội nghị. Các khách sạn sang trọng chuẩn bị hơn 200 pḥng cho các đoàn khách. Các con đường ở Hà Nội đang được sửa sang và lát lại lề. Rồi các hoạt động văn hóa văn nghệ như biểu diễn ca nhạc, kịch, chiếu phim, triển lăm sách tiếng Pháp, hội thảo về nền văn hóa Pháp, củng cố các câu lạc bộ tiếng  Pháp... được triển khai đồng bộ.

Đây là một hội nghị quốc tế lớn lần đầu tiên được tổ chức ở Việt Nam. Nhà nước chuẩn bị như thế là đúng để Việt Nam có thể từng bước hội nhập vào cộng đồng thế giới, không c̣n hâm lại tội ác của thực dân và cuộc chiến tranh Pháp Việt năm xưa, để cho nó đi vào lịch sử quá khứ.

Nhưng hội nhập thực sự không phải là chuyện dễ. Báo chí Việt Nam đưa tin vắn  tắt về Hội nghị lần thứ 29 của UIJPLE ( Liên minh Quốc tế các nhà báo và báo chí viết bằng tiếng Pháp) khai mạc tại Hà Nội, với sự tham dự của hàng trăm nhà báo Việt Nam và nước ngoài. Những người lănh đạo hội nghị đă phát biểu nhấn mạnh ư nghĩa của UIJPLE và sự đoàn kết hợp tác giữa các nhà báo và báo chí tiếng Pháp. Chỉ có thế.

Nhưng các đài nước ngoài đă đưa tin đây là một hội nghị sóng gío. Nhiều đại biểu quốc tế đă nêu vấn đề nhân quyền và đề nghị đưa ra một bản tuyên bố phản đối việc bách hại, cầm tù các nhà báo ở 16 nước, tuy không trực tiếp đề cập đến Việt Nam nhưng các đại biểu Việt Nam đă dẫy nẩy lên phản đối. Một nhà báo Pháp tên Patrick của đài TFI nhân danh tổ chức quốc tế Journalist Sans Frontière bất ngờ nêu vấn đề yêu cầu trả tự do cho nhà báo Đoàn Viết Hoạt và xem xét lại vụ nhà báo Nguyễn Hoàng Linh mới bị bắt v́ viết bài chống tham nhũng đă làm cho Nhà nước Việt Nam bối rối.

Đă hội nhập nhưng việc ǵ cảm thấy bất lợi cho  ḿnh, Nhà nước cũng ra sức che đậy dấu diếm trước dư luận quốc tế. Và tôi chợt hiểu tại sao Bùi Minh Quốc và tôi bị cấm không được phổ biến quyết định quản chế và được bao vây giám sát chặt chẽ trong thời gian này. Người ta không muốn có thêm bằng chứng về việc đàn áp tự do tư tưởng, tự do ngôn luận và báo chí.

Các đài báo tiếp tục đưa tin về hậu quả cơn băo số 5. Trên 300 người chết và trên 1000 người mất tích. Nhân dân cả nước và các tổ chức quốc tế đang tập trung cứu trợ nạn nhân thiên tai.

Cơn băo số 5 không chỉ tàn phá Nam bộ của Việt Nam mà c̣n cả Kampuchia, Philippin. Ở Somali lại có lụt lớn hậu quả nặng nề. Thế giới ngày nay càng đầy thiên tai và nhân họa cũng tiếp tục phát triển. Trong thiên tai càng lộ ra nhân họa. Vụ cháy rừng ở Indonesia gây thiệt hại cho bao  người th́ các công ty thực hiện đốt rừng và bọn quan chức bao che lại càng đầy túi. Trong việc cứu trợ nạn nhân cơn băo số 5 ở Việt Nam, một số cơ quan Nhà nước đă bỏ ra vài chục, vài trăm triệu đồng để ủng hộ lấy từ quỹ phúc lợi của cơ quan. Quỹ phúc lợi ở đâu mà nhiều vậy. Báo chí đưa tin vô số cơ quan Nhà nước, kể cả các cơ quan giáo dục, y tế cũng t́m đủ mọi cách để moi tiền của người dân, xà xẻo các quỹ cứu trợ quốc tế để làm quỹ riêng và đưa vào túi cán bộ có chức quyền. Bất công xă hội ngày nay càng lớn dù chế độ này cứ giương cao ngọn cờ xă hội chủ nghĩa tốt đẹp nhất trong lịch sử loài người.

Chiều Chủ nhật Đan Tâm đi nhà thờ và ra phố mua sắm các thứ cần thiết. Trước đây hàng tuần tôi vẫn đưa Đan Tâm đi nhưng bây giờ Đan Tâm phải đi một ḿnh. Đến tối mịt Đan Tâm mới về xách theo hai túi nặng. Đan Tâm vốn rất dè xẻn trong chi tiêu mà hôm nay mua sắm đến hơn 100.000đ. Đan Tâm mua cho tôi một gói xôi gấc, ba ổ bánh ḿ ngọt các loại, một ổ sandwich lớn để ăn dần, bơ frais, bơ đậu phụng, lại c̣n cả mấy cuốn sách. Chắc Đan Tâm thương tôi mất tự do trong hai năm không được ra phố.

Thực ra tôi càng ngày càng thích nghi và cảm thấy tiêu diêu tự tại trong cảnh mất tự do này. Đôi khi tôi cảm thấy ḿnh hạnh phúc hơn nhiều người khác. Buổi sáng thức dậy khi nghe chim hót trong vườn, ngồi sưởi nắng suy gẫm một lúc trước khi vào bàn viết. Giữa buổi ăn một trái bơ của cây nhà hàng xóm rụng trong vườn trước khi đi làm vườn cũng thấy ngon. Lao động xong cởi trần đi dưới nắng trước khi tắm nước lạnh và vào chuẩn bị cho bữa ăn trưa. Những việc làm vặt vănh hàng ngày như quét nhà, rửa chén bát tôi đều làm một cách chăm chỉ, có khi  toàn tâm  toàn ư tập trung vào công việc như một cách thiền, có khi vừa làm vừa suy ngẫm chuyện khác. Làm vườn tuy hơi nặng nhọc so với sức khỏe của tôi nhưng là một công việc thú vị. Bao nhiêu suy gẫm về đời  và về tác phẩm sắp viết tích lũy và phát triển mỗi ngày. Tôi đă từng đọc về cuộc sống của các nhà hiền triết ẩn tu bên Ấn Độ, Tây Tạng ngồi thiền trong rừng núi hang động 5 năm, 10 năm hay cả đời ḿnh nhưng đă gởi đi những thông điệp lớn lao cho nhân loại. C̣n tôi, hai năm trầm tư trong khu vườn nhỏ tĩnh mịch của ḿnh hi vọng cũng sẽ viết được một cái ǵ thật sự có chiều sâu như tôi mong đợi v́ tôi hàng ngày không ngớt tự vấn về ḿnh về đời.

Buổi sáng  thứ hai khi tôi chở Đan Tâm đến trường t́nh cờ một anh bạn giáo viên chạy xe cùng đường. Anh bạn này tôi chỉ quen sơ, ít khi gặp hay tṛ chuyện. Anh ta chạy song song nói chuyện với tôi và bảo anh ta thấy tôi giống Tôn Ngộ Không. Anh ta có một cuốn sách giải mă Tây Du Kư rất hay lúc nào sẽ cho tôi mượn. Trước đây có lần anh ta gặp tôi bảo đă đọc "Nửa đời nh́n lại"  của tôi, không hiểu mượn từ đâu, anh ta nói có cảm t́nh nhưng đối với tôi "Kính nhi viễn chi". Dù sao đối với tôi đó cũng là điều an ủi. Tôi không hề bị lăng quên hay cô lập dù người ta đang muốn tôi bốc hơi biến mất khỏi mảnh đất này.

Các đài nước ngoài VOA, BBC,  RFI, Á Châu Tự Do, Chân Trời Mới dồn dập đưa tin liên quan đến Việt Nam, nhất là về hội nghị Francophonie.

Ủy Ban Bảo Vệ Quyền Làm Người Việt Nam có trụ sở đặt tại Pháp đă chính thức gặp Tổng thống Pháp để trao một lá thư yêu cầu Tổng thống Pháp chính thức đặt vấn đề nhân quyền với Việt Nam trong hội nghị Francophonie sắp tới. Lá thư có trên 1000 chữ kư của nhiều nhân vật tiếng tăm ở nhiều nước bao gồm các nhà khoa học, các văn nghệ sĩ, nhà báo, nhà hoạt động chính trị xă hội trong đó có ba người đoạt giải Nobel, nhiều dân biểu có uy tín, kể cả nhà báo Pháp Jean Lacouture nổi tiếng trước đây rất có cảm t́nh và hoạt động ủng hộ chính quyền Hà Nội. Ủy Ban Bảo Vệ Quyền Làm Người Việt Nam c̣n gởi cho văn pḥng Tổng thống Pháp một danh sách các tù nhân  chính trị ở Việt Nam yêu cầu được trả tự do.

Tổ chức nhân quyền Human Rights Watch ở Mỹ đă ra một tuyên bố tố cáo Việt Nam vi phạm nhân quyền, đặc biệt nhấn mạnh việc ban hành và thực hiện nghị định 31/CP về quản chế hành chính, thực chất là thực hiện giam giữ không qua xét xử của ṭa án, vi phạm trắng trợn quyền làm người và quyền công dân.Tổ chức này c̣n đưa ra một danh sách gồm 10 nhân vật bất đồng chính kiến tiêu biểu ở Việt Nam đang bị giam giữ hay quản chế.

Tổ chức Unesco của Liên Hiệp Quốc chính thức cử bà Kim Phúc làm sứ gỉa ḥa b́nh của Unesco. Đây là một đ̣n nặng đối với Nhà nước Việt Nam. Bà Kim Phúc trước đây nổi tiếng thế giới v́ một bức ảnh của phóng viên Nick Út chụp lúc bà c̣n là một em bé đang bị bom Napal Mỹ đốt cháy. Sau đó Nhà nước đă cho bà sang Cuba chữa bệnh và ra sức dùng h́nh ảnh này để tuyên truyền chống Mỹ. Nhưng sau này khi bà được đưa sang thăm Liên Xô 1992 [?], bà cùng với chồng bỏ trốn xin tỵ nạn chính trị ở Canada.

Các đài đều b́nh luận rằng Hội nghị Francophonie không suông sẻ như Nhà nước Việt Nam mong muốn. Trong khi Nhà nước muốn phô trương một h́nh ảnh Việt Nam đổi mới, mở cửa và tiến bộ về kinh tế th́ các tổ chức quốc tế và Việt kiều đă lợi dụng dịp này để tấn công về mặt nhân quyền mà Việt Nam đang có nhiều vi phạm và đang ra sức che dấu.

Một sự kiện khác rất bất lợi cho Nhà nước là nông dân tỉnh Đồng Nai vừa tổ chức biểu t́nh để chống tham nhũng và chiếm đất của nhà thờ. Hơn 10.000  giáo dân Thiên Chúa giáo, phần lớn là phụ nữ và trẻ em đă  xung đột với công an làm 4 người biểu t́nh và 1 công an bị thương, đốt nhà của một cán bộ phụ trách tôn giáo vận của Mặt trận. Họ đă chặn đường quốc lộ và chỉ giải tán khi có lời kêu gọi của Giám mục địa phận Xuân Lộc Nguyễn Minh Nhật. Vụ này tương tự với các vụ ở Thái B́nh và mấy tỉnh phía Bắc, c̣n mang thêm mầu sắc tôn giáo, có tính chất nghiêm trọng và Nhà nước rất bối rối, khó t́m được cách giải quyết.

Ba ngày Hội nghị Francophonie 7, đài, báo trong và ngoài nước đưa tin rầm rộ. Có 49 đoàn tham dự với nhiều nguyên thủ quốc gia. Đây là hội nghị có tầm vóc quốc tế lớn nhất được tổ chức ở Việt Nam từ trước đến nay. Nhà nước có rất nhiều cố gắng để tổ chức được chu đáo. Đây là một dịp tập dượt đồng thời để Việt Nam phô bày bộ mặt đổi mới của ḿnh với thế giới. Lần đầu tiên khán gỉa truyền h́nh thấy nhiều Tây như thế trong một hội nghị [phần lớn là Tây Châu phi]. Hội nghị Francophonie 7 lần này nhằm mục đích củng cố và mở rộng tổ chức này, biến thành một tổ chức chính trị có tầm vóc thế giới và tăng cường các hoạt động kinh tế ngoài những hoạt động văn hóa khoa học trước đây.

Bế mạc, Hội nghị đă thông qua Tuyên bố Hà Nội, chương tŕnh hành động và bầu ra Tổng thư kư mới của tổ chức, ông Boutros Gali, nguyên Tổng thư kư Liên Hiệp Quốc. Nhiều hiệp định hợp tác và hợp đồng kinh tế giữa Việt Nam và các nước đă được kư kết trong dịp này, nhất là đối với Pháp.

Nhà nước đă phải trả một gía nhất định trong việc tổ chức hội nghị này. Một số nước và tổ chức quốc tế đă mạnh mẽ chỉ trích Việt Nam về nhân quyền. Tổng thống Pháp Jacques Chirac đă chính thức đề cập vấn đề nhân quyền trong bài diễn văn cũng như trong buổi họp báo, trao cho Nhà nước Việt Nam danh sách 40 tù nhân chính trị mà Pháp muốn thấy được trả tự do. Tổ chức Human Rights  Watch Asia ngoài việc ra một tuyên bố lên án Việt Nam vi phạm nhân quyền c̣n ra tiếp một bản tố cáo Việt Nam sản xuất và xuất khẩu ḿn bẫy sát thương. ( Nếu việc này có thực th́ thật quá mỉa mai v́ cả thế giới đang ra sức vận động chống ḿn bẫy và Việt Nam là một trong  những nước chịu hậu quả nặng nề của ḿn bẫy sau chiến tranh). Ủy ban Bảo Vệ Quyền Làm Người Việt Nam lại tiếp tục tố cáo Nhà nước đưa 1.500 tù chính trị vào dấu ở Xuân Lộc, Đồng Nai để che mắt các nhà báo nước ngoài ( dịp này có hơn 300 nhà báo nước ngoài đến theo dơi hội nghị ). Tổ chức Kư gỉa không biên giới Journalist Sans Frontière tố cáo Nhà nước Việt Nam gây khó khăn cho kư gỉa nước ngoài trong việc đưa tin, tịch thu các cuộn băng video của các kư gỉa quay cảnh nơi giam giữ Đoàn Viết Hoạt ( nhưng cuộn băng chính đă đưa lọt ra ngoài và chiếu trên đài TFI )

Dĩ nhiên Nhà nước Việt Nam phủ nhận những tố cáo này, nói Việt Nam không có tù chính trị, không vi phạm nhân quyền, các nước không có quyền can thiệp vào những vấn đề nội bộ của Việt Nam... Tuy nhiên chưa lúc nào Việt Nam bị tập trung đả kích về vấn đề vi phạm nhân quyền nặng nề như lần này.

Rơ ràng không thể nói vấn đề nội bộ muốn làm ǵ th́ làm, không cho ai khác có ư kiến. Nếu như thế Việt Nam can thiệp vào Kampuchia mấy năm trước đây làm ǵ? ( Họ giết dân họ chứ có giết dân ḿnh đâu ). Tại sao cả thế giới lên án bọn khủng bố cực đoan, chống sử dụng ḿn bẫy? Tại sao ta luôn phê phán, mỉa mai Mỹ có nạn kỳ thị chủng tộc? Tại sao vụ Thiên An Môn 1989 lại là một vết nhơ của Trung Quốc làm cả thế giới phẫn nộ...?

Thực ra đâu cần các nước khác, các tổ chức quốc tế lên tiếng người dân Việt Nam mới biết Nhà nước vi phạm nhân quyền và đâu phải chỉ nước ngoài mới có thể lên tiếng về vấn đề này. Từ hàng chục năm qua, biết bao nhiêu cán bộ, đảng viên, văn nghệ sĩ, trí thức, tu sĩ đă bằng cách này cách khác nói lên tiếng nói phản kháng của ḿnh. Và chính người nông dân ở Hà Nội, Thái B́nh, Đồng Nai khi không chịu nổi áp bức, bất công, vi phạm nhân quyền không những chỉ tỏ thái độ bằng tiếng nói mà bằng cả bạo lực. Vậy th́ sao không chịu đối diện với thực tế để giải quyết mà cứ khăng khăng phủ nhận? Nếu những  người cầm quyền c̣n v́ dân v́ nước, c̣n trương lên khẩu hiệu " Độc lập - Tự do - Hạnh phúc" th́ hăy xem xét lại vấn đề một cách thực chất và dẹp bỏ cái bảng hiệu "chế độ xă hội chủ nghĩa" chẳng có chút nghĩa lư và gía trị ǵ.

Hội  nghị Francophonie 7 bế mạc. Theo đài Chân Trời Mới,  báo Le Monde và một số báo ở Pháp phê phán thái độ thiếu mạnh dạn của Tổng thống Pháp Jacques Chirac trong vấn đề nhân quyền của Việt Nam. Có báo so sánh ông Jacques Chirac "như một người bán hàng vừa chào vừa run" v́ ông nói "chỉ nên trao đổi, thương lượng chứ không nên cưỡng ép".

Thực ra trong mối quan hệ quốc tế hiện nay khó nước nào "cưỡng ép" được nước khác trừ những trường hợp đặc biệt nước lớn sử dụng  bạo lực v́ lư do kinh tế có tính cách sinh tử như Mỹ đối với Irac. Tuy nhiên nếu thực sự v́ nhân quyền và những gía trị nhân bản khác, người ta có thể phải cứng rắn khi cần thiết. Nhưng ở đây, Pháp và một số quốc gia khác đến Việt Nam ngoài nhiều lư do, chủ yếu v́ lợi ích kinh tế, cũng như Mỹ và một số nước đến Trung Quốc. Do đó, họ vẫn nói về nhân quyền nhưng vẫn đặt lợi ích kinh tế lên hàng đầu.

Dĩ nhiên, nhân dân Việt Nam quư trọng tiếng nói ủng hộ nhân quyền của các nước và các tổ chức quốc tế nhưng không thể chỉ  trông cậy vào áp lực này mà chính ḿnh phải đứng lên đ̣i và giành lấy tự do, dân chủ và nhân quyền. Nhà cầm quyền Việt Nam cũng phải tự ư thức để đáp ứng các yêu cầu chính đáng của người dân chứ không đợi ai bên ngoài gây sức ép.

Ngày hôm nay, các đài nước ngoài đều đưa tin nhà nước Trung Quốc vừa trả tự do cho Ngụy Kinh Sinh, người tù bất đồng chính kiến nổi tiếng nhất ở Trung Quốc, sau 18 năm bị giam cầm, với lư do cho đi nước ngoài chữa bệnh. Từ nhà tù ra, Ngụy Kinh Sinh chỉ được gặp gia đ́nh trong 3 tiếng đồng hồ và sau đó được đưa lên máy bay đi luôn sang Mỹ. Ngụy Kinh Sinh tỏ ư muốn sẽ trở về nhưng Nhà nước nói nếu về ông sẽ tiếp tục bị giam cầm theo bản án cũ. Th́ ra một nhà nước hùng mạnh như Trung Quốc vẫn phải sợ một người khi người đó có tư tưởng tự do và ư chí bất khuất.

Các đài đều b́nh luận việc này xảy ra sau chuyến đi Mỹ của Tổng bí thư Giang Trạch Dân, theo yêu cầu của Tổng Thống Mỹ Bill Cliton. Có thể đây là một mặc cả giữa Mỹ và Trung quốc.

Đối với Việt Nam, liên quan đến chuyện nhân quyền, tôi không có ảo tưởng ǵ sau hội nghị Francophonie. May ra Việt Nam cũng có thể bắt chước Trung Quốc trả tự do cho Đoàn Việt Hoạt. Vấn đề vẫn là nhân dân Việt Nam tự quyết định lấy số phận của ḿnh.

 

 

 

24*  Hồi ức và suy niệm về chuyện thầy tṛ.

 

Hôm nay tṛn một tháng kể từ khi quyết định quản chế có hiệu lực, tôi phải đến tŕnh diện Ủy ban Nhân dân phường theo quy định. Từ hôm kia, tổ trưởng dân phố đă đến gặp tôi bảo công an nhắc tôi làm báo cáo t́nh h́nh chấp hành quyết định quản chế trong tháng để thông qua tổ dân phố và khu phố trước khi đến phường. Việc này đă được chủ tịch ủy ban Nhân dân phường thông báo trong ngày tôi tŕnh diện tháng trước. Tôi đă suy nghĩ về vấn đề này và quyết định từ chối không làm. Tôi ghét cái tṛ báo cáo này. Vả lại tôi báo cáo có ích ǵ. Công an và chính quyền địa phương theo dơi giám sát chặt chẽ và họ hăy tự đánh gía lấy. Tôi xem lại quy định vấn đề quản chế, có điều khoản nói người bị quản chế phải báo cáo khi đến tŕnh diện hàng tháng tại ủy ban Nhân dân phường nhưng không nói cụ thể phải làm văn bản thông qua tổ và khu phố. Tôi muốn nhân dịp này trắc nghiệm thái độ của công an. Trước đây tôi đă thử không chấp hành lệnh triệu tập của Công an Thành phố và sau đó nhận được quyết định quản chế, bây giờ tôi không làm văn bản báo cáo xem thử họ làm ǵ. Tôi đă bị quản chế thời hạn tối đa 2 năm theo quy định, họ có tăng thêm được không. Tôi không muốn rắc rối nhưng cũng không muốn bị công an ép. Tôi phải cho họ thấy tôi không phải là người nhát sợ và dễ bị khuất phục.

Dự làm việc trong buổi tŕnh diện của tôi có H, Chủ tịch phường, A - công an khu vực và S, đại diện Công an Thành phố. H hỏi tôi văn bản báo cáo đâu. Tôi nói ngay tôi không làm. Hà có vẻ bực ḿnh nói đă nhắc tôi từ hôm tŕnh diện tháng trước. Tôi nói tôi báo cáo miệng được rồi và nói vài câu chiếu lệ. Sau đó A nhận xét nói tôi chấp hành quyết định tốt trong việc đi lại và tham gia sinh hoạt ở địa phương. H cũng hoan nghênh tôi chấp hành tốt trong tháng đầu, chỉ tiếc tôi không chịu làm văn bản báo cáo và đề nghị S góp ư về chuyện này. S thừa nhận trong quy định không nói rơ h́nh thức báo cáo và tôi báo cáo miệng cũng được nhưng tốt hơn nên báo cáo  bằng văn bản để lưu hồ sơ và chính quyền địa  phương có cơ sở nhận xét. Hai người kia cũng xúm vào khuyên tôi nên làm văn bản v́ điều đó có lợi cho tôi, có người c̣n nhắc ư sau này có chuyện xét giảm thời gian quản chế. Tôi thấy họ không có ác ư hay muốn gây khó khăn mà chỉ làm theo lệnh và đúng thủ tục, nếu tôi không chịu làm họ cũng mệt.

Trao đổi qua lại một hồi, cuối cùng tôi nói: "Nếu cần làm th́ làm, có khó ǵ đâu." Tôi đă nghĩ nếu họ căng, tôi sẽ không nhượng bộ v́ rơ ràng trong quy định quản chế không nói rơ việc này. Nhưng thực tế thái độ của họ lại tỏ ra ḥa hoăn, tôi cũng không muốn căng thẳng vô ích. Dù sao giữ t́nh trạng ḥa hoăn, nhất là đối với địa phương vẫn tốt hơn. Tôi có nhiều việc cần làm, nhiều điều phải viết, kể cả dự định hoàn thành một cuốn tiểu thuyết trong hai năm quản chế nên không để xảy ra rắc rối vẫn tốt hơn. Về chuyện đi đổi bảng số xe, tôi nói cảnh sát giao thông lại hẹn tiếp và tôi đang định yêu cầu gia hạn giấy phép trước. S nói để liên lạc điện thoại với cảnh sát giao thông trước xem biển số xe của tôi đă có chưa, nếu có S sẽ điện báo cho A biết, A làm giấy phép mới cho tôi để tôi khỏi mất công đi lại nhiều lần. H cũng mau mắn kư sẵn giấy phép giao cho A và  A nói sau khi S báo A sẽ làm giấy phép mang xuống tận nhà cho tôi. Thế cũng tử tế chán.

S c̣n hỏi tôi có nguyện vọng ǵ. Tôi nhắc lại yêu cầu hàng tuần sáng chủ nhật đi ra phố. S bảo A ghi điều này vào biên bản. H nói tháng đầu cần làm nghiêm nhặt nhưng sau này chắc sẽ dễ dàng hơn. Hi vọng yêu cầu này sẽ được giải quyết và ngoài ra khi thực sự cần thiết phải đi đâu, tôi cứ làm đơn đến gặp H, H sẽ giải quyết ngay.

Sau cùng A đọc lại biên bản và mọi người kư vào. Buổi tŕnh diện đầu tiên này mất gần 2 tiếng.

Đài Á Châu Tự Do đưa tin về cuộc họp báo của Ngụy Kinh Sinh ở Mỹ. Ngụy Kinh Sinh nói trong thời gian ở tù, có lúc ông rất cô đơn và chỉ biết tự trông cậy  vào ḿnh. Ông kêu gọi nhân dân Trung Quốc đừng yếu đuối và hăy tự đứng lên giành lấy tự do dân chủ.

Tôi thông cảm sâu sắc các ư này của Ngụy Kinh Sinh. Dưới các chế độ độc tài kiểu cộng sản, những người chống đối và bị đàn áp đúng là có lúc cảm thấy cô đơn ghê gớm khi chung quanh bị vây bủa và cô lập ra khỏi xă hội, không có ai dám quan hệ, ủng hộ. Sức mạnh bạo lực của bộ máy đàn áp thực kinh khủng, tạo ra nỗi sợ hăi bao trùm toàn bộ xă hội nhưng  nếu nhân dân vượt qua được nỗi sợ, sự yếu đuối của chính ḿnh th́ nhất định không sức mạnh  nào có thể trấn áp nổi. Nhưng đến lúc nào và làm thế nào để nhân dân có thể vượt qua sự yếu đuối này  là một vấn đề hóc búa. Trước đây trong những thời kỳ bị thực dân nước ngoài xâm lược, những người cộng sản đă làm được việc hô hào nhân dân nổi dậy nhưng nay dưới sự cai trị của người cộng sản, điều này xem ra khó khăn gấp bội.

Hôm nay là ngày Nhà giáo Việt Nam. Buổi sáng Đan Tâm đi đến trường dự lễ. Năm nay Nhà trường và Hội phụ huynh học sinh cho mỗi giáo viên nữ một bộ quần áo dài nhưng bắt phải may đồng phục. Không biết ai chọn vải màu xanh trông phát sợ. Các cô giáo mặc áo quần đồng màu trông như những cái cây biết đi. Đến thời kỳ này mà có người vẫn c̣n thích đồng phục. Thật đáng sợ, nhất là khi người ta lại có quyền, có tiền.

Tổ ngoại ngữ của Đan Tâm năm nay thi văn nghệ đứng hạng bét v́ quá bê bối. Tổ trưởng bảo tổ sẽ hát 5 bài hát tiếng Anh ngắn, những bài mà trong một khóa bồi dưỡng Anh văn hè, một số giáo viên đă được tập. Tuy có vài người chưa biết, tổ trưởng chỉ đưa cho mượn băng cát xét  và bản chép lời bài hát để tự tập lấy. Sau đó chẳng cần dượt trước, đến ngày lễ, trong khi tổ khác tŕnh diễn th́ tổ ngoại ngữ ngồi dưới chụm vào nhau th́ thầm hát sơ vài lần rồi lên biểu diễn luôn. Thật hết biết.

Trước ngày lễ khoảng một tuần, Ban Giám hiệu được mời đi họp Hội đồng Nhân dân Thành phố trong đó có bàn việc chỉ đạo tổ chức Ngày Nhà giáo, về thông báo lại làm  nhiều giáo viên rất bất măn. Có một bà lớn đại biểu nào đó phát biểu rằng bà mong con bà mau lớn vào đại học để thoát nạn quà cáp cho giáo viên nhân ngày Nhà giáo. Bà có mấy đứa con đang học trung học và năm nào cũng phải lo chuyện này phát mệt, quà ít sẽ bị giáo viên chê và con bà bị đ́. Không biết thực hư như thế nào mà ăn nói kiểu đó thật vô trách nhiệm và không chút t́nh nghĩa. Thế nhưng Ban Giám hiệu cũng sợ và không biết ai chỉ đạo thế nào mà năm nay học sinh rất ít đến nhà thăm, chúc mừng giáo viên, chỉ tổ chức mừng và tặng quà chung ở trường.

Tối hôm qua, có một phụ huynh chở hai con đến thăm Đan Tâm. Ông ta tuôn ra một tràng những lời sáo rỗng rồi gởi Đan Tâm chiếc phong b́ và xin kiếu để kịp đi đến giáo viên khác. Đan Tâm từ chối nhưng ông ta vẫn để phong b́ lại, khi mở ra thấy có 20.000đ. Không phải v́ tiền ít và kể ra ông ta cũng có ḷng và chịu khó nhưng biết ơn nhà giáo kiểu này, giáo viên không cảm thấy an ủi chút nào. Lại c̣n một chỉ đạo không biết từ đâu mà học sinh tặng hoa cho thầy cô giáo chỉ mua toàn hoa vải chứ không dùng hoa tươi. Chắc là chỉ cốt để tiêu thụ hoa gỉa ở các nơi bán hàng có quen biết với nhà trường. Cái thời buổi này người ta thể hiện sự "Tôn sư trọng đạo" thật máy móc và đơn điệu. Cứ đến ngày 20/11 mới lễ lạc rùm beng. Văn nghệ th́ cứ bài ca muôn thuở "Bụi phấn rơi rơi". Không biết may hay rủi mà tôi đă thôi làm thầy giáo từ hơn 20 năm nay.

Tôi tốt nghiệp Đại học Sư phạm và đă làm thầy giáo 8 năm trước khi bỏ nghề.

Thời tôi học trung học, không có giáo viên nào đối với tôi là thần tượng  nhưng h́nh ảnh các thầy cô lúc nào cũng là h́nh ảnh đáng kính đến nỗi không bao giờ tôi nghĩ thầy giáo cũng đi tiểu như người thường. V́ thế có một lần tôi đă xiết bao kinh ngạc và gần như hoảng hốt khi thấy một thầy giáo đứng đái bên vệ đường.

Lớn lên vào đại học, trong một môi trường trí thức và tự do, với tâm trạng khát khao chân lư và những giá trị lớn lao, tôi vẫn không coi thầy giáo là thần tượng tuy vẫn kính nể những người thầy mà tôi cho là có nhân cách. Trong một giai đoạn sục sôi lửa đấu tranh cho tự do dân chủ, ḥa b́nh và công bằng xă hội những năm 60 ở miền Nam, đôi lúc ngồi trong trong lớp nghe giáo sư phân tích những "kiến thức xác chết" xa lạ với đời sống và nỗi đau của dân tộc, tôi có tâm trạng muốn đứng lên ném giáo sư ra cửa sổ. Và khi ở trong tù, tôi mơ đến một cuộc t́nh lăng mạn và viết thư tỏ t́nh với một nữ giáo sư dạy Anh văn. Nữ giáo sư này tốt nghiệp ở nước ngoài, đă có chồng, nói tiếng Anh thánh thót không thua ǵ người Anh. Bà có một  nét mặt thanh thoát, mang kính  cận màu xanh thật nhạt, dáng mảnh mai yếu đuối và luôn mặc jupe, đi giày cao gót như người Tây phương. Tôi ngưỡng mộ bà và trong lớp bao giờ tôi cũng đến sớm, ngồi bàn đầu để có thể say mê ngắm bà. Khi tôi ra tù, chỉ c̣n một tháng nữa là hết năm cuối ở đại học, việc đầu tiên  trong giờ Anh văn là tôi lẳng lặng lên đưa cho bà chiếc phong b́ trong đó có lá thư tỏ t́nh tôi viết trong tù. Tôi đă hạnh phúc xiết bao khi thấy bà đọc xong, không nổi giận mà lại nh́n tôi bằng cái nh́n tŕu mến đầy thông cảm. Sau đó không có chuyện ǵ xảy ra dù tôi vẫn có dịp say mê nh́n và uống nuốt giọng nói tiếng Anh thánh thót của bà trong những giờ học ít ỏi c̣n lại trong tháng sau cùng của năm học.

Ra trường đi nhận nhiệm sở mới, có lẽ tôi đă chuẩn bị hơn một tháng trời cho giờ gặp mặt đầu tiên với học tṛ. Năm đó tôi 22 tuổi, tóc dài bồng bềnh, mặt trắng môi hồng, mang đầy ắp trong tâm hồn vừa chất lăng mạn vừa ngọn lửa đấu tranh của sinh viên Huế, đi chinh phục học tṛ ở một tỉnh nhỏ cao nguyên, Ban Mê Thuột - Buồn Muôn Thuở, nơi tôi t́nh nguyện nhận nhiệm sở để được đi xa đến một vùng đất lạ.

Những giờ đầu tiên tôi đến với các lớp trung học đệ nghị cấp ở đây đúng là một biến cố đối với học tṛ. Khi ông Giám học dẫn tôi vào giới thiệu với lớp học, ban đầu học sinh tưởng tôi là học sinh mới v́ các em một số cũng xấp xỉ tuổi tôi và sau đó đều ồ lên kinh ngạc khi được biết đây là giáo sư văn chương. Trong những giờ sơ ngộ này tôi đă mang tất cả chất lửa và hoài vọng của ḿnh chuyển đạt đến thế hệ đàn em, bằng một thứ ngôn ngữ trữ t́nh và hùng tráng nhất có thể có được.

Từ đó tôi là người thầy, cũng là người anh thân thiết đối với học tṛ, nhất là các lớp ban C văn chương do tôi thành lập đầu tiên  v́ trước đó trường không có giáo sư văn chương chính thức. Tôi đă hướng dẫn học sinh làm báo, thuyết tŕnh là những hoạt động mới mẻ  đối với học sinh ở đây. Tôi đă cùng các em học sinh nam tập thể dục, chạy bộ buổi sáng, ngày nghỉ cùng một nhóm học sinh thân đi picnic hay uống café, nghe nhạc. Có lần tôi c̣n dạy các em nhảy a gogo là một điệu nhảy mới thịnh hành và cả đám thầy tṛ vừa đập ghita vừa đập cả nồi niêu xong chảo nhảy loạn xạ trong căn nhà trọ bé nhỏ của thầy.

Một lần vào dịp Tết tôi quyết định không về gia đ́nh mà ở lại nhà trọ để đợi một người yêu phương xa hẹn đến. Thư từ chúng tôi qua lại về ngày hẹn bị một kẻ ghen ghét đánh cắp nên chúng tôi mất liên lạc và không gặp được nhau. Tôi đă cô đơn không cùng trong những ngày này. Một cô bé học tṛ đến rủ tôi đi nhảy ở một party quen nhưng tôi không đi. Cô bé đă ở lại an ủi tôi và cuối cùng tôi đă phải hôn em, em mới chịu rời tôi đi chơi với bạn bè.

Không phải chỉ chơi bời với học tṛ, bằng tất cả kinh nghiệm đấu tranh thời sinh viên, tôi đă xách động học sinh toàn trường băi khóa và lôi kéo được đa số giáo sư trong trường đấu tranh để lật đổ Hiệu trưởng tham nhũng và chống luôn cả Tỉnh trưởng khi ông này muốn can thiệp vào. Đó là thời kỳ sóng gió nhất của nhà trường này từ khi thành lập. Sau đó tôi đă bị ngưng chức và ra hội đồng kỷ luật của Bộ Giáo dục cùng với 5 giáo sư khác của trường. Hiệu trưởng tham nhũng bị chuyển đi nơi khác và chúng tôi được trả về nhiệm sở cũ nhưng hoàn cảnh nhà trường c̣n tệ hơn nên tôi cũng chán và xin chuyển đi nơi khác sau ba năm dạy tại đây.

Hơn 20 năm sau, khi tôi cùng Bùi Minh Quốc và Hữu Loan thực hiện chuyến đi xuyên Việt, trở lại nơi đây, tôi cố t́m gặp vài học sinh cũ ngày xưa c̣n ở lại đây. Một em học sinh khá thân hồi đó, một anh chàng nay đă hơn 40 tuổi, cao lớn, để râu quai nón rậm ŕ, sau lần gặp đă viết cho tôi một lá thư rất cảm động. Cậu ta bảo hôm tôi nhắn gặp, cậu ta đă vô cùng xúc động và không sao trấn tĩnh được khi gặp tôi, không nói được lời ǵ cho ra hồn để bày tỏ nỗi xúc động của ḿnh. Đây là một học tṛ lớp ban C văn chương đầu tiên do tôi thành lập, rất thông minh và giỏi ngoại ngữ, đă từng đoạt giải hùng biện Anh văn toàn Miền Nam và được thưởng đi du lịch Mỹ một tháng lúc mới học lớp đệ nhị. Tiếc thay cuộc đời của em lại quá lận đận. Em bị động viên đi sĩ quan, sau 75 đi cải tạo mấy năm liền và bây giờ về lấy vợ, làm vườn ở một xă kinh tế mới. Em vẫn nhớ luôn đến người thầy cũ.

Từ Ban Mê Thuột, sau vụ kỷ luật tôi chuyển sang  một thị xă mới thành lập có biệt danh "Thị trấn Sương mù". Tại ngôi trường mới này, tôi đă tổ chức cho học sinh làm báo và thuyết tŕnh, hội thảo suốt từ lớp đệ thất cho đến lớp đệ nhất. Tôi cung cấp các tài liệu gọi là "tiến bộ, cách mạng" cho học sinh nghiên cứu và luôn luôn đặt những câu hỏi, những vấn đề liên hệ đến t́nh h́nh thời sự hiện tại. Với ḷng khao khát tự do và sự sôi nổi của tuổi trẻ, nhiều học sinh các lớp đệ nhị cấp trong giờ thuyết tŕnh đă đứng lên hô hào diệt trừ tham nhũng, lật đổ chế độ. Có một lần sau buổi thuyết tŕnh như thế, cảnh sát đă đến bao vây lớp học lục soát sách vở của học sinh để t́m xem có tài liệu ǵ của cộng sản không. Tôi đă bị ghi vào sổ đen của Ty Cảnh sát, Ty Giáo dục cũng như  nhà trường và đă có lần bị gọi lên Bộ Giáo dục cảnh cáo về thái độ chống chính quyền và thân cộng, cùng với Trần Minh Thảo, lúc đó  dạy cùng trường.

Một số học sinh lớn mê thuyết tŕnh, thảo luận đến độ rủ nhau vào rừng chặt cây, tranh tre về dựng một cái cḥi trong vườn nhà tôi làm chỗ hội họp, trao đổi. Những học sinh này trưởng thành nhanh chóng, đă có thể ra tranh cử  nắm ban đại diện học sinh, tổ chức làm báo, thuyết tŕnh, hội thảo, cả mấy cuộc băi khóa toàn trường để tỏ thái độ chính trị trước những vấn đề thời cuộc. Một trong các tờ báo Xuân của Ban Đại diện Học sinh đă bị tịch thu, cấm phát hành v́ có nội dung "tuyên truyền có lợi cho cộng sản"

Mối quan hệ của tôi và học sinh thân thiết tin cậy đến độ một học sinh đă đến hỏi ư kiến tôi về việc em định giết một người bạn của cha em v́ ông này hay rủ rê cha em cờ bạc, rượu chè làm cha em trở nên hư hỏng, c̣n về hành hạ gia đ́nh, đánh đập vợ con. Em đă chuẩn bị sẵn một quả lựu đạn và tính toán kế hoạch hành động. May mà em chịu nghe lời khuyên của tôi và bỏ ư định đó. Một em khác cũng đă hỏi ư kiến tôi trước khi bỏ học đi lính biệt kích. Em không nghe lời khuyên của tôi v́ đang ở trong tâm trạng và hoàn cảnh riêng khủng hoảng không thể tiếp tục học được. Sau đó thỉnh thoảng em vẫn viết thơ cho tôi và đáng buồn thay chỉ vài năm sau em đă tử trận.

Một số học sinh cũ của tôi hiện nay đang giữ chức vụ trong bộ máy chính quyền, có người là tỉnh ủy viên, có người là bí thư huyện, có người là trưởng pḥng của cơ quan cấp tỉnh, có người là chủ tịch huyện, trưởng pḥng các ban bệ của huyện, xă, hiệu trưởng, giáo viên các trường trung học...

Các "học sinh - cán bộ" này có người gọi tôi bằng anh theo kiểu "cách mạng", có người vẫn gọi tôi bằng thầy, xưng em, có người cảm thấy hổ thẹn khi tôi gợi lại lư tưởng đấu tranh cho tự do, dân chủ, công bằng thời tuổi trẻ. Một lần mới đây tôi gặp một học sinh cũ ở chợ huyện. Em chắc cũng đă gần 40 tuổi, gầy g̣, quần áo bẩn thỉu, đang ngồi ở bậc thềm chợ. Tôi đi ngang em chào và chúng tôi nói chuyện với nhau chừng 10 phút. Sau khi chào hỏi, em nói ngay với giọng đầy trách móc: "Ngày xưa thầy đă lầm khi kêu gọi đấu tranh lật đổ chế độ cũ và tụi em cũng làm theo. Bây giờ thầy có nhận ra điều đó và có hối tiếc không? " Tôi hơi sững người trước câu hỏi  bất ngờ đó và v́ đang đứng trước chợ, tôi lại có chuyện vội nên không tiện lư giải vấn đề mà chỉ trả lời qua loa, hẹn sẽ gặp em vào dịp khác để nói chuyện. Cho đến bây giờ tôi vẫn chưa có dịp gặp lại người học tṛ cũ đó. Tôi cũng chưa nhớ ra tên em và hỏi em đang làm ǵ nhưng qua bề ngoài chắc em sống rất khó khăn nghèo khổ. Tôi thật sự xúc động v́ biết đă từng có những học sinh tin tưởng ḿnh đến thế và thấy trách nhiệm của ḿnh thật quá nặng nề. Tôi thật sự mong lại được gặp em để thầy tṛ hàn huyên chuyện đời.

Mấy năm trước, có lần bức xúc chuyện đời sống, tôi đă có ư nghĩ xin đi dạy lại ở một trường nào đó. Dù tôi có xin cũng chưa chắc trường nào dám nhận nhưng vợ tôi và một số bạn bè đă khuyên tôi không nên đi dạy v́ tôi sẽ không thể nào chịu nổi. Làm sao tôi có thể soạn giáo án hàng năm theo đúng như "sách giáo khoa pháp lệnh" khi tôi đă từng là một giáo sư văn chương tung hoành tự do trong bài giảng rực chất lửa và dấu ấn cá nhân đầy sáng tạo của ḿnh? Làm sao tôi có thể chăm chút những sổ sách giấy tờ vô bổ kiểu sổ dự giờ (được giáo viên hiện nay gọi đùa là "dự giờ lư thuyết" hay "dự giờ hàm thụ" v́ chỉ căn cứ vào thời khóa biểu của đồng nghiệp để làm sổ do không ai có dư thời gian  và can đảm để dự giờ thực tế như trong quy chế đă ghi), sổ ghi chép hội họp, sổ học nghị quyết, sổ tích lũy nghiệp vụ, kế hoạch cá nhân, kế hoạch bộ môn...? Làm sao tôi không "cháy giáo án" v́ bài nào cũng được quy định cụ thể dạy vào tiết nào trong tuần, trong tháng khi tôi đă từng hứng lên dạy Kiều ba tháng liền thay v́ một tháng như chương tŕnh quy định, hay dạy về Cao Bá Quát gấp đôi thời gian dành cho Nguyễn Công Trứ v́ tôi mê thơ đầy chất lửa, khí phách anh hùng và cuộc đời bi tráng của nhà thơ bị rơi đầu trên pháp trường? Làm sao tôi chịu được những ông bà ban giám hiệu, thanh tra... hoạnh  họe cả trong những vấn đề chuyên môn mà chắc họ không hiểu rơ bằng tôi? Làm sao...?  C̣n đủ thứ làm sao. Tôi "mất dạy" có lẽ cũng là điều hay.

Dù sao năm nào các con tôi cũng gởi thiệp chúc mừng bố mẹ nhân Ngày Nhà giáo và năm nay Đan Tâm đi mua cho tôi một cái áo vét dù trong hai năm tới chưa chắc tôi có dịp nào để mặc.

 

 

 

25*  Nửa khoảng trời trên cao và chuyện thế sự dưới đất.

 

Hôm qua lúc Đan Tâm đến trường dự lễ tôi vẫn ở nhà làm vườn như thường lệ. Khoảng 10 giờ, A - công an khu vực đến giao cho tôi giấy phép đi lại để lấy biển số xe như đă hẹn vào hôm nay. Như vậy các công an đă giữ lời hứa.

Nhân tiện A xin tôi một ít cành trúc nhỏ để về cắm giữ hoa hồng môn. Vườn tôi có một khúc hàng rào bằng trúc do chủ cũ trồng từ xưa và trong xóm nhà nào có đám ma, đám cưới hay việc ǵ cần đều đến xin. A khoe đă trồng được 70 chậu hồng môn có thể bán kiếm tiền chợ lai rai và có một chậu đại hồng môn có người trả một triệu đồng anh ta vẫn chưa bán. A mấy năm trước vẫn đi xe cúp cũ, năm ngoái thấy "lên Dream". Không biết anh ta làm ăn như thế nào nhưng nếu chỉ nhờ trồng hồng môn, dù anh ta hay xin giống ở các nhà trong địa bàn trách nhiệm, hay làm các việc tương tự cũng là cách làm ăn lương thiện. A chỉ là một cán bộ công an phường nhưng cấp bậc là đại úy. Thời gian đầu anh ta có vẻ khó chịu đối với tôi nhưng sau nhiều lần va chạm, tiếp xúc, có lẽ anh ta hiểu tôi hơn nên quan hệ với tôi cũng khá dễ chịu.

Sáng hôm nay tôi đi lấy bảng số xe mất hơn một tiếng rồi về nhà. Có lẽ công an theo dơi ghi nhận tôi đă chấp hành nghiêm chỉnh chuyện đi lại.

Hôm nay anh bạn hàng xóm đi mua sách ở hiệu sách của Mai Thế Lĩnh có mang về cho tôi một cuốn lịch năm 1998 do Lĩnh gởi tặng. Đây là loại lịch treo lớn 6 tờ có in tên hiệu sách của Lĩnh với h́nh ảnh chủ đề tranh dân gian Việt Nam như thầy đồ, cỡi trâu, câu cá, phiên chợ, ngày hội, đám rước. Tháng trước, Chi Minh vợ Lĩnh cũng gởi anh bạn hàng xóm tặng tôi một cuốn tiểu thuyết mỏng của Nguyễn thị Châu Giang, một nhà văn trẻ mới nổi tiếng. Cuốn sách tựa đề "Không ngủ" của nhà xuất bản Công an nhân dân. Tôi mới đọc mấy chương. Tiểu thuyết t́nh cảm. Tựa đề có vẻ hấp dẫn nhưng không phải là kiểu "không ngủ " của tôi.

V́ nhiều lư do, có lẽ c̣n lâu bạn bè mới đến hay dám đến thăm tôi. Dù sao họ cũng không đến nỗi quên tôi.

Cùng ngày hôm nay, các đài nước ngoài  đưa tin về vụ Đồng Nai lại biểu t́nh lần thứ hai, số lượng tuy ít nhưng t́nh h́nh vẫn căng thẳng. Họ đem cả bàn ghế ra chặn ngang quốc lộ 1 khúc Trảng Bom, huyện Thống Nhất. Đảng và Nhà nước sẽ c̣n mệt với những vụ biểu t́nh kiểu này. Nếu nó được nhân ra, quả thật sẽ trở thành một thảm họa cho chế độ.

Tiêu Dao, con trai lớn của tôi từ huyện lên. Con đi từ Sài G̣n lên hôm kia để lo công việc ở huyện, hôm nay cùng đi với một người quen lên Đà Lạt bằng honda. Con kể hôm ở Sài G̣n lên bằng xe đ̣, đến Trảng Bom công an chặn đường bắt các xe chạy ṿng theo đường vào Trị An, sau này hành khách mới biết là do vụ biểu t́nh.

Rơ ràng đây là vụ biểu t́nh chặn quốc lộ gây tiếng vang rất lớn không ai ngăn cản thông tin được. Tôi nhớ trước đây có lần nghe kể về một câu của Tổng bí thư nói nếu không ngăn chặn trước ở các địa phương th́ Việt Nam sẽ phải đối diện với một Thiên An Môn như Trung Quốc. Trong t́nh h́nh này, nhận định đó quả thật có lư nhưng không biết Đảng và Nhà nước có làm được không.

Buổi chiều, Đan Tâm phải bỏ dở buổi sinh hoạt chuyên đề ở trường để về nói chuyện với con.  5giờ chiều, người quen mới đón con cùng về huyện lại để tiếp tục công việc. Đan Tâm lại một phen lo lắng v́ sợ con đi honda chiều tối đường xa không an toàn.

Từ khi bị quản chế, b́nh thường hằng ngày tôi chỉ đưa đón Đan Tâm đi dạy trên quăng đường từ nhà đến trường khoảng hơn 500 mét, ngoài ra không đi đâu. Chiều hôm nay thứ bảy tôi nói sẽ đưa Đan Tâm xuống hồ Than Thở uống café một bữa cho thoải mái. Bên này hồ vẫn thuộc phạm vi phường tôi ở. Tuy nhiên v́ muốn xem cho hết cuốn phim để đi trả nên gần 6 giờ, chúng tôi mới ra khỏi nhà. Trả băng xong, thấy trời tối và nghĩ đường xấu nên chúng tôi không đi hồ Than Thở nữa, chỉ chạy một ṿng theo mấy con đường  thuộc phạm vi phường  rồi trở về.

Công an trực buổi này theo dơi tôi là một chú nhóc chắc mới ra trường. Cậu ta mới được giao nhiệm vụ  khoảng một tuần nay, h́nh như thay cho một người khác phải đi học hay làm nhiệm vụ ǵ đó. Chú nhóc này vênh váo và chứng tỏ ta đây rất buồn cười. Cậu ta luôn luôn đeo kính đen, cầm máy bộ đàm, lúc nào cũng đi qua đi lại trước hẻm nhà tôi, và thường chạy theo tôi rất sát như muốn chứng tỏ ta đây đang theo dơi.

Con đường tôi đang chạy đến dốc ga là hết địa phận phường. Đến ranh giới, tôi cẩn thận dừng hẳn xe, bật đèn hiệu quẹo trái và từ từ quay lại v́ khúc đường này đang xuống dốc, nhiều xe chạy nhanh rất nguy hiểm. Chú nhóc vội vàng quay xe theo tôi suưt nữa bị hai xe khác đang phóng xuống dốc đụng phải. Không biết do hoảng hồn hay tức giận mà cậu ta chạy theo sát bên tôi và nói có vẻ khiêu khích "Sao không đi nữa đi?". Đan Tâm ngồi sau tức gận nhưng tôi cười thầm làm lơ. Tôi nói với Đan Tâm "Chấp làm ǵ thằng nhóc". Tôi theo đường  khác về nhà. Chú nhóc theo sát nút. Khi tôi quẹo vào hẻm, chú c̣n quẹo theo rọi đèn vào cổng nhà tôi làm Đan Tâm càng thêm tức.

Có lẽ do tôi tập yoga, thiền và trầm tư nhiều nên càng về sau này tôi càng ít tức giận và nh́n mọi sự diễn ra như xem một tấn tuồng đời, trong đó có đủ loại nhân vật và đủ kiểu "thất t́nh" chi phối con người.  Mấy con đường ở phường  đang trải đá làm lại, bụi mù trời, tôi chạy một ṿng mà về cái mũi dị ứng khó chịu. Tôi nói với Đan Tâm lần khác chắc thôi cái vụ đi hồ Than Thở. Bụi bặm quá chẳng thú vị ǵ. Tôi thà ra vườn xuống ao ngồi ngắm hoa súng c̣n hơn. Dù sao mỗi buổi sáng mở cửa ra tôi có nửa khoảng trời trên đầu và trước mặt. Đó cũng là hạnh phúc rồi.

Chủ nhật, uống café xong, Đan Tâm đi lễ nhà thờ Con Gà buổi sáng rồi ra phố mua sắm các thứ cần thiết. Tôi ở nhà kéo dây điện và dùng cái bơm cũ hút nước từ dưới suối lên tưới cây. Mùa khô đă bắt đầu hơn một tháng nay, nắng gay gắt và đất có nơi đă nứt nẻ.

Hai giờ chiều Đan Tâm mới về, tay xách lễ mễ mấy túi nặng. Thức ăn dự trữ cho cả tuần tới. Lại mua cho tôi hai cuốn sách: "Thế giới ngày nay và tương lai nhân loại" của Bertrand Russel, Nguyễn Hiến Lê dịch, "Tuyển tập nhạc nửa thế kỷ t́nh ca" tập 1. Có hai tập nhưng Đan Tâm chỉ đủ tiền mua một tập.  Lại thêm hai băng nhạc trữ t́nh, một của Trịnh Công Sơn. Chắc mấy hôm trước Đan Tâm nghe tôi nói đến lúc nào ta không thích nghe nhạc, không thích hát nữa là tâm hồn đă bắt đầu ǵa cỗi. Quả thật đă khá lâu tôi không có dịp đàn hát. Tôi cảm động và thầm cám ơn món quà của Đan Tâm. Đan Tâm vẫn là người hiểu và yêu tôi nhất trên đời này dù cuộc sống chung của chúng tôi không ít sóng gío.

Đan Tâm kể chuyện gặp ĐTN, N mời Đan Tâm đi ăn cơm chay và mua gởi tặng tôi 2 lạng café. N là người trước đây đă bị công an tạm giữ 3 ngày v́ tội mượn của Hà Sĩ Phu cuốn Mặt Thật của Bùi Tín đi photo về đọc. N là một nhân vật khá lạ lùng của Đà Lạt, một mẫu người lăng mạn c̣n sót lại của thế kỷ trước. Tôi biết N từ thời c̣n bé. N kém tôi mấy tuổi, học sau tôi mấy lớp, là em một người bạn thân của tôi lúc tôi học đại học ở Huế. Ngay từ những năm cuối trung học, N đă mê triết học và ngoại ngữ, ngoài tiếng Anh học ở trường, N c̣n tự học tiếng Đức để sau này có thể đọc nguyên tác của các triết gia Đức. Mấy chục năm sau khi rời đại học Huế, tôi mới gặp lại N ở một huyện nhỏ.  N cũng làm nghề dạy học nhưng tuy có cử nhân triết N phải dạy Anh văn v́ sau 75 không có môn triết ở trung học. Dạy Anh văn cho bọn nhóc nhưng N lấy ví dụ từ những tác phẩm văn chương và triết học phương Tây. Bọn học tṛ nói thầy N lúc nào cũng mơ màng Roméo và Juliette. Ở dưới huyện N lấy vợ và sau đó chuyển lên Đà Lạt trước tôi vài năm v́ nhà của vợ N ở Đà lạt.

Lúc tôi lên Đà Lạt làm ở Hội Văn nghệ và tạp chí  LangBian, N có tham gia cộng tác phần dich thuật. N đă dịch và  xuất bản mấy cuốn tiểu thuyết trữ t́nh rất hay và thường dịch cho LangBian những bài viết về cuộc cải tổ Perestroika ở Liên Xô thời đó.

Gia đ́nh vợ N được bảo lănh đi Mỹ  nhưng sau cả năm đắn đo N quyết định không cùng đi. Việc này N có lần tâm sự với tôi.  N thu thập một số thông tin về đời sống của người Việt ở Mỹ và cho rằng ḿnh sang đó không thể sống được, chỉ ăn bám thôi và cuối cùng thế nào cũng tự tử. Thế là N đă phải làm thủ tục ly hôn với vợ để khỏi trở ngại cho việc vợ được bảo lănh đi nước ngoài dù hai vợ chồng có hai đứa con gái rất xinh. Từ đó N lại sống cuộc sống độc thân. N bỏ dạy học ở trường v́ không chịu được ràng buộc, chỉ mở cours dạy thêm Anh văn ở nhà tạm đủ sống qua ngày. N rất gầy yếu, sức khỏe kém, đủ thứ bệnh họan nên dạo sau này N ăn chay trường và thiền. Mỗi chủ nhật N thường lang thang ra phố mua sách và ra chợ ăn cơm chay. Trước đây thỉnh thoảng tôi có đến N chơi. Trên tường nhà N dán đầy những danh ngôn, những câu tư tưởng rút từ trong kinh sách của Thiên Chúa giáo, Phật giáo và các nhà văn, nhà triết học đông tây kim cổ.

N rất lăng mạn, sống như đi trên mây nhưng tư tưởng rất tiến bộ, khoáng đạt v́ đọc nhiều và khao khát tự do. Tuy nhiên sau vụ công an tạm giữ, truy vấn về mối quan hệ với tôi, Hà Sĩ Phu và Bùi Minh Quốc, sau đó lại c̣n bị theo dơi, sách nhiễu nhiều tháng, N cũng hơi ngại khi gặp chúng tôi. Lần này gặp Đan Tâm, N nói bây giờ chưa tiện nhưng Tết thế nào cũng đến thăm tôi.

Những người như N, không hề có ư muốn hoạt động chính trị, chỉ có đôi chút tự do tư tưởng thôi cũng khó mà sống yên ổn với công an.

Báo chí đưa tin chung quanh việc lương giáo viên tăng hay giảm. Chính phủ xem xét lại để điều chỉnh bổ sung.

Vụ tăng lương này đă được tuyên truyền rầm rộ hơn nửa năm nay, từ khi Trung ương Đảng ra nghị quyết 2 về Giáo dục (các giáo viên ở các trường ở Đà Lạt phải cho học sinh nghỉ hai ngày để học nghị quyết này), xem đây là một sự quan tâm đặc biệt đối với giáo viên. Thế nhưng khi có các văn bản cụ thể của chính phủ để thi hành th́ mọi người mới bật ngửa.

Thủ tướng chính phủ đă kư quyết định phụ cấp ưu đăi cho giáo viên đang trực tiếp giảng dạy tại các trường công lập từ 30-70% lương. Thoạt nghe, quyết định này đă mang lại một sự phấn chấn cao độ trong đội ngũ giáo viên, vào dịp mà ngành đang tổ chức kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam.  Nhưng thực tế ra sao?

Báo Tuổi trẻ ngày 27/11/97 đưa các số liệu phân tích:

Tại Hà Nội:

- Lương b́nh quân giáo viên Phổ thông Trung học 400.000đ + 20% phụ cấp (80.000đ) + chi phí hổ trợ từ học phí [ 50.000đ ] = 530.000đ

Tính ra sau quyết định phụ cấp ưu đăi lương b́nh quân của giáo viên chỉ tăng: 10.000đ .

Nguồn tin Sở Giáo dục Hà Nội)

 

Tại Thành phố Hồ chí Minh, thu nhập b́nh quân của giáo viên Tiểu học các trường nội thành, sau khi áp dụng chế độ phụ cấp mới sẽ tăng 13.360đ / tháng. Giáo viên Cao đẳng sư phạm tăng  72.843đ và Trung học Sư phạm tăng 40.000đ / tháng. Trong khi đó, giaó viên tất cả các ngành học c̣n lại đều giảm, cụ thể một số ngành giảm đáng kể:

- Nhà trẻ, Mẫu giáo ngoại thành : giảm 216.280đ, trong đó Nhà trẻ, Mẫu giáo Cần Giờ giảm 384.200đ. Tiểu học ngoại thành giảm 147.640đ. Trung học Cơ sở nội thành giảm 100.320đ , ngoại thành giảm 261.320đ. Riêng với cấp Phổ thông Trung học nội thành giảm 192.760đ, ngoại thành giảm 353.760đ và giaó viên Phổ thông Thung học Cần Giờ giảm 584.680đ.

(Nguồn Sở Giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh)

 

Thế là bà con chửi um cả lên. Báo chí chất vấn, các quan chức chính phủ trả lời: Tại bộ phận tham mưu làm không kỹ. Thật hết chỗ nói. Một nghị quyết lớn của đảng, biến thành quyết định của chính phủ, được tuyên truyền rầm rộ nhưng khi thực hiện th́ đầu voi đuôi chuột, nói sai th́ sửa, chưa đúng th́ điều chỉnh, bổ sung, chẳng có ai tội vạ ǵ.

Một cô giáo ở trường gốc Bắc, có chồng là bộ đội, ức quá chửi: "Đừng nghe tụi nó nói, toàn một lũ lừa bịp." Ấy thế mà mấy tháng rồi mấy bà hàng xóm gặp Đan Tâm đều nói : "Giáo viên tăng lương sướng quá. Được một triệu đồng không? " Thực tế lương chưa tăng mà giá cả nhiều mặt hàng đă tăng vọt rồi. C̣n lâu giaó viên xứ này mới được đăi ngộ. Chiến lược con người làm sao quan trọng, cấp bách bằng "sách lược  bỏ túi"?!

  

 

 

26*   Dân chủ, Lịch sử và Nhân quyền.

 

Bất ngờ tôi nhận được một công văn của Hội văn nghệ. Đó là Thông báo liên tịch giữa Sở Công an và Hội Văn nghệ về "Thể lệ cuộc thi sáng văn học kỷ niệm 50 năm Bác Hồ dạy tư cách người Công an cách mạng"

Thật quá nực cười nhưng mà cũng có lư. Một năm nay tôi phải làm việc, tiếp xúc va chạm với đủ loại công an và công an đang canh giữ nhà tôi 24/24, có lẽ tôi đủ tư cách để viết về công an thật. Nếu tôi gởi phần Nhật kư trước đây đă bị công an thu giữ để dự thi th́ sao nhỉ? Dám đoạt giải lắm! V́ thể lệ cuộc thi yêu cầu "chủ yếu phản ánh gương người tốt việc tốt, người thật việc thật trong phong trào thi đua bảo vệ an ninh trật tự".  Nhật kư của tôi toàn nói chuyện công an với đầy đủ "mưu trí dũng cảm" nên đă thu giữ được chiếc cặp tài liệu của tôi, khống chế được những người bất đồng chính kiến, hạn chế việc đi đón Hà Sĩ Phu và phát hiện ra bao nhiêu vụ việc. Ôi chao, gía mà tôi có thể tham dự cuộc thi này?!

Trước khi tôi có quyết định quản chế, tôi có nhận được một công văn khác của Hội văn nghệ yêu cầu khai báo lại lư lịch và những sáng tác mới nhất để chuẩn bị cho hội nghị giữa nhiệm kỳ của Hội Văn nghệ. Chẳng hiểu sao họ lại gởi sau mấy năm trời im lặng, coi như đă khai trừ tôi ra khỏi hội. Có thể là một toan tính lôi kéo, tranh thủ ǵ đó nhưng sau khi tôi có quyết định quản chế th́ họ lờ luôn.

Trước đây tôi đă tự ư đoạn tuyệt với Hội Văn nghệ nhưng sau này tôi nghĩ lại nếu thỉnh thoảng đi họp hành gặp anh em cũng vui nhưng nếu Hội không dám quan hệ với tôi nữa th́ tôi cũng chẳng cần ǵ. Tôi chỉ ở nhà, mỗi ngày ngồi vào trước trang giấy hai tiếng là có tác phẩm. Hội đâu giúp ích ǵ cho tôi.

Buổi tối tôi nghe đài có tin Hạ viện Mỹ mới thông qua nghị quyết về nhân quyền gởi Tổng thống Mỹ, yêu cầu Tổng thống Mỹ cứng rắn đối với Việt Nam trong vấn đề nhân quyền, đặc biệt lên án vụ nghị định 31/CP về quản chế hành chính. Chuyện mà bên ngoài ́ xèo c̣n trong nước th́ im re. Quả là chính quyền Cộng sản có tài cai trị.

Quốc hội khóa X đang họp kỳ thứ 2 từ ngày 21/11/97. Hôm nay báo Tuổi Trẻ đưa tin với tiêu đề  "Quốc hội thảo luận tại hội trường về t́nh h́nh vi phạm pháp luật- Ai là người chịu trách nhiệm?" Nội dung bài báo này rất đáng chú ư:

 

"Cứ bắt nhiều là ngăn được tội phạm?

Theo ông Vũ đức Khiển, Chủ nhiệm Ủy Ban Pháp luật Quốc Hội, chỉ có 1/3 tổng số người bị bắt trong 10 tháng đầu năm là bắt theo lệnh có phê chuẩn của Viện Kiểm Sát, số c̣n lại chủ yếu bắt khẩn cấp, bắt quả tang. Ông Khiển cho biết có tới 18.197 người bị bắt nhưng rồi phải xử lư hành chánh, chiếm 30,26% . Bà Đặng Thanh Hương (Phó Chủ nhiệm Ủy Ban Văn hóa Giáo dục Quốc Hội) nhận xét: "Như vậy cứ 10 người bị bắt có hơn 3 người bị oan sai". Thế nhưng theo Ông Nguyễn Thiết Hùng, chủ tịch Ủy Ban Nhân dân Tỉnh Khánh Ḥa, dân rất khó kiện v́: "Ở ta có bệnh : cấp trên các ngành pháp luật thường bênh cấp dưới".

Bà Nguyễn Thị Thu Hồng (Thừa Thiên- Huế) lo ngại: "Chỉ cần vài vụ bắt sai  luật là uy tín các cơ quan pháp luật sẽ bị giảm sút". Nhất là khi số vô tội th́ bị bắt, số đă có án tù lại không bị bắt lên tới 8.863 người (theo báo cáo của chính phủ, báo cáo của ṭa án là 4.200 người). Đại biểu Đặng Hữu Khánh (Quảng Nam)  cho rằng "Vấn đề là phải đúng pháp luật, không phải cứ bỏ tù nhiều là ngăn chặn được tội phạm".

 "Chuyện nghe giật ḿnh.

Đại biểu Hoàng Ngọc Thành  (Lào Cai) nói: "Tỉnh tôi có 7  thẩm phán th́ 5 thẩm phán có tŕnh độ từ lớp 2-3". Bà  Đặng Thanh Hương : "Có chánh án chỉ tốt nghiệp cấp 1, chuyện nghe giật ḿnh". Các đại biểu cho rằng đó cũng là nguyên nhân khiến cho ṭa án tỉnh phải hủy 10% án ṭa huyện xử, ṭa tối cao hủy 6,9% án ṭa tỉnh. Bà Hương đặt câu hỏi : "Tŕnh độ quan ṭa như vậy th́ có hiểu luật đầy đủ để xem xét các hành vi của người dân không?".

Đoạn cuối bài báo "Ai chịu trách nhiệm?" tường thuật việc nói qua nói lại giữa chủ tịch Nông Đức Mạnh với các đại biểu khác cuối cùng không t́m ra ai chịu trách nhiệm cả.

Thật ớn lạnh cho chế độ dân chủ pháp quyền và thượng tôn pháp luật cũng như vai tṛ của Quốc Hội, cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất. Chả trách khi Hà Sĩ Phu, Bùi Minh Quốc và tôi kư tên chung một văn bản gởi Quốc Hội khiếu nại về việc ngành Công an và Bộ Văn hóa Tư tưởng  vi phạm hiến pháp, Quốc Hội gửi thư báo đă nhận được văn bản của chúng tôi và chuyển qua Bộ Nội Vụ  (?!) giải quyết. Thế là sau đó chúng tôi được giải quyết bằng cách cắt điện thoại và quản chế không tuyên bố cả 3 người, sau đó nữa là quản chế có quyết định theo nghị định 31/CP đối với tôi và Bùi Minh Quốc.

Cũng ngày hôm nay, tôi lại có thêm bằng chứng cụ thể về hành vi vi phạm pháp luật của công an đối với chính tôi.

8 giờ sáng, tôi lấy xe đi mua phân về bón cây. Ra khỏi hẻm "chú nhóc con" lập tức rượt theo. Chạy tới dốc, cậu ta vượt lên trước đầu xe tôi để chặn tôi lại. Cậu ta nói cái ǵ đó nghe không rơ. Tôi quát lên "Cái ǵ?". Cậu ta nói mấy câu lần nữa tôi mới nghe là "Hết địa phận phường rồi". Trong khi đó tôi vẫn chạy tiếp, cậu ta lạng qua lạng lại nhưng không chặn được. Hết dốc, tôi quẹo phải sang một đường khác để đến cửa hàng bán phân bón tại đây. Cậu ta lỡ trớn chạy tới một quăng nữa rồi mới quẹo lui theo tôi. Đến cửa hàng, tôi vào mua phân, cậu ta đậu xe ở ngoài theo dơi không nói ǵ. Mua xong tôi chở phân về nhà. Tôi kể sơ chuyện vừa rồi và nói với Đan Tâm: "Anh sẽ lên cảnh cáo chú nhóc".

Tôi lên quán đầu hẻm, nơi các công an giám sát thường ngồi. Chú nhóc đang ngồi trên vơng mở sổ ghi chép, chắc là để báo cáo chuyện tôi. Tôi bước vào hỏi: "Anh là ai?"  Cậu ta đứng lên có vẻ hơi hoảng hốt:  "Em là công an".  "Tên anh là ǵ?". "Em tên là X".  Cậu ta nói và vạch áo khoác cho tôi xem thẻ công an đeo trên ngực. "Anh có nhiệm vụ giám sát tôi phải không?". "Phải"

"Anh có hiểu rơ nhiệm vụ của anh không ?".  "Có chứ".  " Thế tại sao anh lại ngăn cản tôi khi tôi chỉ đi lại trong phạm vi phường?". "Em chỉ muốn nhắc nhở anh thôi". "Tôi cần ǵ anh nhắc nhở, làm kiểu đó gây tai nạn th́ sao. Nếu tôi vi phạm anh cứ lập biên bản". "Em xin lỗi v́ mới nhận nhiệm vụ nên chưa nắm rơ địa bàn, lần sau sẽ rút kinh  nghiệm".

Hai vợ chồng chủ quán trong nhà ra đứng nghe. Cô chủ quán xen vào: "Đúng là X không quen địa bàn. Mới rồi X về có hỏi em hết dốc này có c̣n ở trong phạm vi phường không, em nói phải".

Tôi nói "Anh làm nhiệm vụ mà không nghiên cứu, như thế là đă vi phạm quy chế quản chế hành chính đối với tôi. Tôi có thể kiện anh về chuyện này"

Lúc đó Đan Tâm ở dưới nhà cũng vừa lên. Đan Tâm nói: "Không phải đây là lần đầu. Tuần trước khi chúng tôi đi đến dốc ga, anh đă nói với chúng tôi kiểu khiêu khích: "Sao không đi nữa đi". Công an làm việc cũng vừa phải thôi, làm ǵ hách dịch vậy. Chúng tôi đâu phải tù".

Cậu ta vội vàng thanh minh: "Đâu có. Hôm đó em chỉ nói "Sao hai xếp không đi nữa?"

Thật là vô lư khi cậu ta nói câu đó. Sao lại gọi chúng tôi bằng "xếp". Tôi thấy cậu ta có vẻ hoảng lại xin lỗi  tôi một lần nữa, chắc là sợ bị cơ quan kiểm điểm, nên tôi nói vài câu nữa rồi trở vào. Tôi nói với Đan Tâm: "Đă đỡ tức chưa. Dù sao cậu ta đối với ḿnh cũng chỉ là một đứa con nít".

Không biết có phải v́ ngày mai là Ngày Quốc tế Nhân quyền nên hôm nay công an cho tăng cường một nhân viên mới  thay cho chú nhóc. Đó là một người trông rất phong độ, mặc áo khóac trắng sọc xanh, đeo kính đen và đi chiếc MZ lớn màu đỏ kềnh càng.  Chiếc xe mang biển số công màu xanh. Đan Tâm nhận xét chắc là để rượt theo ḿnh cho lẹ. Chúng tôi gọi anh ta là gă MZ. Gă MZ chỉ theo tôi xa xa nhưng quan sát rất kỹ, có lần vào tận cổng nhà tôi để nh́n.

Hôm nay là Ngày Quốc tế Nhân quyền. Từ cả tuần qua, các đài nước ngoài đă có bài chuyên đề về ngày này, từ lịch sử, các nội dung cơ bản của ngày Quốc Tế Nhân quyền, cho đến t́nh h́nh vi phạm nhân quyền ở các nước trên thế giới, đặc biệt ở Việt Nam, cũng như hoạt động của các tổ chức nhân quyền quốc tế. Trong khi đó ở Việt Nam, đài báo không có một lời, chữ nào về việc này. H́nh như nhân quyền là chuyện của ai khác chứ không liên quan ǵ đến đất nước "Độc lập-Tự do- Hạnh phúc" này, dù Việt Nam cũng cam kết thực hiện bản Tuyên Ngôn Quốc tế Nhân quyền.

Cùng với nhiều người khác, tên của Hà Sĩ Phu, Bùi Minh Quốc và tôi được các đài nhắc nhở trong dịp này như bằng chứng về việc vi phạm nhân quyền của Nhà nước Việt Nam. Bên ngoài càng nhắc nhở, bên trong càng siết chặt nhiều hơn chắc v́ sợ các tổ chức nhân quyền bên ngoài có liên lạc, tiếp xúc ǵ với chúng tôi.

Tôi từng nghe các lập luận cho rằng nhân quyền không có tính phổ quát mà tùy đặc điểm của từng quốc gia dân tộc. Không thể đem tiêu chuẩn nhân quyền phương tây áp đặt cho phương đông, nhất là các quốc gia Châu Á có truyền thống riêng về nhân quyền. Một số các lănh tụ độc tài của các nước Đông Nam Á lớn tiếng tung hứng, ủng hộ nhau theo lập luận này trong các hội nghị quốc tế.

Tôi không muốn ai áp đặt cho ḿnh điều ǵ, dĩ nhiên cũng không muốn đem tiêu chuẩn của nước này áp đặt cho nước khác, phương tây áp đặt cho phương đông. Nhưng rơ ràng nhân loại là phổ quát nên nhân quyền cũng phổ quát. Con người ở đâu mà không cần có quyền sống, quyền làm việc, quyền tự do suy nghĩ, phát biểu, quyền tự do đi lại, quyền được sống hạnh phúc... nếu không làm hại đến ai khác. Không thể nhân danh bất cứ điều ǵ để xâm phạm các quyền này. Dĩ nhiên các quốc gia có lịch sử, truyền thống, hoàn cảnh riêng nên có đặc điểm, mầu sắc khác nhau nhưng đều có nền tảng chung là quyền sống hạnh phúc của con người. Nếu đối xử với con người như con vật th́ đừng nói đến nhân quyền.

Khủng bố, cướp bóc, hăm hiếp, xả súng bắn vào người biểu t́nh tay không; bỏ tù, quản chế những người bất đồng chính kiến; kỳ thị mầu da, chủng tộc, tôn giáo, bóp nghẹt tự do báo chí... tất cả đều là vi phạm nhân quyền. Rất nhiều quốc gia ở các nước đông lẫn tây đều đă từng vi phạm nhưng các nước dân chủ khẳng định đó là vi phạm trong khi các nước độc tài, cho rằng Nhà nước có quyền làm mọi sự để bảo vệ cái ǵ đó tốt đẹp hơn. Nhưng thực ra không có ǵ tốt đẹp hơn nhân quyền. Ở Việt Nam hiện nay, ngoài những vấn đề nổi cộm mà đài báo nước ngoài hay phê phán, trong cuộc sống hàng ngày c̣n bao nhiêu biểu hiện vi phạm nhân quyền. Những người bán rau cải bên lề đường bị công an đuổi dẹp hàng ngày có quyền sống, làm ăn mua bán không? Tại sao những người giàu có cửa hàng rộng lớn trong phố, trong chợ để kinh doanh mua bán, ngày càng giàu thêm trong khi những người nghèo chỉ cần một mét vuông bên lề đường cũng bị đuổi. Họ sẽ buôn bán ở đâu và sống như thế nào? Cán bộ chiếm nhà cao cửa rộng, chiếm đất xây biệt thự, hotel được hợp thức hóa trong khi nhiều người không có tấc đất cắm dùi, ra ngoài b́a rừng dựng căn lều, khai phá trồng tỉa lại bị đuổi, bị phạt. Nông dân không có đất sản xuất nhưng nhiều nơi lại lấy đất để làm sân golf, công ty liên doanh với nước ngoài. Việt Nam xuất khẩu gạo đứng hàng thứ ba trên thế giới nhưng phần lớn nông dân vẫn bị nghèo đói v́ chỉ thu được 16% lợi nhuận, trong khi xuất khẩu chiếm 15%, bán lẻ 39%, bán buôn 16%, và các công ty quốc doanh 44%. (Theo tính toán của chương tŕnh Phát triển Liên Hiệp Quốc - trích theo báo Tuổi Trẻ chủ nhật số 50/97).

Thu thuế các công ty quốc doanh không được nên tăng thuế đánh vào tiểu thương, cửa hàng buôn bán nhỏ làm nhiều  người phải dẹp tiệm, phá sản, thất nghiệp. Giáo dục là quốc sách nhưng ngân sách giáo dục không bằng tiền sửa xe cho các cơ quan trong bộ máy Nhà nước. Trụ sở cơ quan, hotel, sân golf xây dựng vô số trong khi trường học ở vùng sâu vùng xa mái tranh vách lá xiêu vẹo, giáo viên thiếu, học sinh bỏ học. Dân nghèo không có phúc lợi xă hội ǵ, đói không có ăn, đau không có tiền mua thuốc, nhưng cán bộ các công ty quốc doanh, ngân hàng nhà nước làm ăn thua lỗ, thâm thủng, hối lộ, nhận hối lộ hàng ngàn tỉ đồng, hàng trăm triệu đôla...

Tất cả có phải là có vi phạm nhân quyền không? V́ ai có quyền sống và ai không có quyền được sống. Hay chỉ những kẻ có quyền có tiền mới được quyền hạnh phúc trên lưng  của người khác. Dĩ nhiên không phải nói một chiều, c̣n nhiều vấn đề liên quan phải giải quyết như lợi ích quốc gia, môi trường, trật tự xă hội... Nhưng vấn đề là quan điểm giải quyết của Nhà nước có thực sự đặt lợi ích của đông đảo nhân dân lên trên hết hay không. Một quốc gia thuộc loại nghèo đói nhất thế giới mới bắt đầu phát triển sao Nhà nước không  chủ trương thắt lưng buộc bụng trước đi mà bắt nhân dân phải chịu. Quan chức đi làm bằng xe đạp, xe gắn máy hoặc xe hơi cũ được rồi, cần ǵ  ngành nào cấp nào cũng đua nhau mua sắm xe đời mới giá hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỉ đồng. Tiền ở đâu ra nếu không phải lấy từ tiền đóng thuế của người dân.

Chuyện nhân quyền không đợi ai bên ngoài phê phán. Một nhà nước v́ dân thực sự nhất định phải  tự suy nghĩ, kiểm điểm và thay đổi chính sách chứ không phải cứ quanh co biện minh, che dấu và cố bảo vệ quyền lợi của ḿnh.

Các đài, báo trong nước và ngoài nước đều đưa tin hôm nay Hội nghị các nhà tài trợ cho Việt Nam do Ngân hàng Thế giới [ WB ] chủ tŕ sẽ khai mạc tại Tokyo Nhật bản. Theo dự đoán lần này các nhà tài trợ sẽ cam kết ít nhất 2,4 tỉ USD dành cho Việt Nam và hội nghị sẽ tập trung thảo luận để tăng mức giải ngân các chương tŕnh tài trợ của cộng đồng quốc tế dành cho Việt Nam. Theo WB, qua bốn lần hội nghị, cộng đồng quốc tế đă cam kết cho Việt Nam vay trên 8,22 tỉ USD, nhưng tỉ lệ giải ngân đến nay chỉ trên 30%. Tỉ lệ này chưa đủ thỏa măn  nhu cầu viện trợ chính thức { ODA } của Việt Nam, bởi Việt Nam cần 3,7 tỉ USD từ nguồn ODA mỗi năm.

Việt Nam trên đường đổi mới và phát triển, được cộng đồng quốc tế lưu tâm giúp đỡ như thế rất đáng phấn khởi. Tuy nhiên nhận tiền quốc tế không phải dễ, muốn làm ǵ th́ làm. "Đổi mới nhưng không đổi màu, ḥa nhập nhưng không ḥa tan." Lư thuyết mới nghe qua có vẻ hay nhưng cộng đồng quốc tế không phải là những kẻ ngu đần mà ta muốn nói sao, làm ǵ cũng được. Hội nhập vào thế giới văn minh phải có tiêu chuẩn của thế giới văn minh, không thể "chân dép lốp mà đi vào vũ trụ" được.

Vả lại luật đời có vay có trả. Trước 75 hai miền Nam Bắc đều nhận viện trợ để làm  chiến tranh, để đánh nhau. Ở miền Nam, tiền đồn chống cộng, Nguyễn Văn Thiệu tuyên bố trắng trợn đại ư  chúng tôi, nhân dân Việt Nam đổ xương máu th́ người Mỹ phải đổ tiền ra. C̣n miền Bắc, cứ điểm tiền tiêu của phe xă hội chủ nghĩa thế nào? Hiện nay Nga mới bắt đầu đ̣i nợ cũ của Việt Nam, số tiền lên tới vài chục tỉ đôla.

Việc này bây giờ nhắc đến thật khó nói, nhất là khi hàng triệu đồng bào, chiến sĩ đă hy sinh trong chiến tranh, dân tộc đă trải qua một chặng đường khổ nạn đầy máu và nước mắt nhưng cuối cùng đă chiến thắng. Nhớ lại một số cán bộ miền Bắc  kể chuyện nói kiểu châm biếm, trước đây khi các đoàn ngoại  giao nước ta đi các nước hay dự hội nghị quốc tế bao giờ cũng mang theo một cái túi to để đựng tiền. Chúng ta coi việc xin viện trợ là đương nhiên, là chính đáng v́ chúng ta tự hào đă thay mặt cho cả phe xă hội chủ nghĩa đế đánh đế quốc Mỹ. Thế th́ tinh thần đó đâu khác ǵ lời tuyên bố của Nguyễn văn Thiệu.

Mặt khác dù lịch sử đă qua, không thể nào thay đổi hay trở lại nhưng ta vẫn có quyền đặt vấn đề có thể nào giành độc lập nhưng vẫn tránh được chiến tranh hay không v́ chiến tranh quá thảm khốc và tiêu hao sinh lực của dân tộc. Nhiều nước có hoàn cảnh tương tự nhưng đă tránh được chiến tranh và ngay ở Việt Nam cũng đă có nhiều nhà yêu nước đưa ra giải pháp khác. Hơn nữa điều làm thôi thúc ta đặt vấn đề trở lại là sau khi chiến thắng, giành độc lập ta lại gần như trở về khởi điểm. Và theo cách nói của Hà Sĩ Phu "Ngày xưa đánh Mỹ cứu nước, bây giờ rước Mỹ cứu nước" . Vậy ta tiến hành chiến tranh giải phóng để làm ǵ?

Nói như thế chắc nhiều người sẽ phản ứng, phẫn nộ nhưng nếu đừng bảo thủ, đừng thành kiến và b́nh tĩnh suy nghĩ xem điều đó có lư chút nào không. Và nên nhớ là cho đến nay và c̣n lâu dài nữa, nhân dân Việt Nam vẫn c̣n phải trả những  món nợ cho nước ngoài. Trả nợ thật bằng tiền chứ không phải là cách nói  tượng trưng. Và c̣n chịu hậu quả lâu dài về nhiều mặt của chiến tranh.

Bây giờ Nhà nước vay để làm ích lợi cho nhân dân và chính nhân dân sau này sẽ là người trả nợ chứ không phải ai khác. Đó là điều nhân dân không thể không có ư kiến. Cuộc khủng hoảng tài chánh của các nước Đông Nam Á vừa qua đang lan rộng và nước nào muốn được tài trợ để cứu nguy t́nh h́nh phải chấp nhận những điều kiện khắc nghiệt của Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế (IMF), không c̣n tự chủ được nữa. Việt Nam phải mở mắt thật lớn, có cái đầu trí tuệ và trái tim nhân hậu khi bước vào thế giới hiện đại nếu không muốn ngă qụy trên đường và chuốc lấy tai họa cho nhân dân.

Cũng ngày hôm nay, sau Ngày Quốc Tế Nhân Quyền một ngày, tôi lại bị vi phạm nhân quyền do gă MZ gây ra. Hai giờ chiều, nghe tiếng chó sủa dai dẳng, Đan Tâm ra cổng xem thấy thoáng có hai người từ trong đi ra phía đầu hẻm. Đan Tâm vào thay đồ ra đường, gặp cô bạn của chúng tôi trong nhóm Yoga đứng đó. Cô bảo  cô đến thăm chúng tôi, đă mở cổng vào nhưng  có người đi theo gọi lại, xưng là công an, nói cô không được vào và yêu cầu cô tŕnh thẻ chứng minh nhân dân. Sau đó người kia giữ luôn thẻ, bảo cô đứng đợi và gọi điện thoại về trung tâm để báo cáo và xin ư kiến, làm cô hết hồn tưởng sắp bị bắt đến nơi

Đan Tâm nghe t́nh h́nh xong vào báo cho tôi biết. Tôi ra xem, thấy gă MZ đang đứng trong quán gọi máy bộ đàm ầm ĩ nhưng đầu kia không thấy trả lời. Tôi hỏi:

- Anh là ai?

- Tôi là công an.

- Yêu cầu anh cho xem thẻ.

- Anh không có quyền yêu cầu.

- Tại sao ?

- V́ anh đang bị quản chế, mất quyền công dân.

- Ai bảo anh vậy. Anh đă nghiên cứu quy chế quản chế hành chánh chưa? Trong đó không có điều khoản nào quy định người bị quản chế mất quyền công dân cả.

- Sao lại không? Như anh không có quyền tự do đi lại.

- Đó là hạn chế một số quyền, không phải mất quyền công dân. Anh nói thế là sai. Anh làm công an mà không chịu học luật.

- Tôi nói đúng.

Nói qua nói lại việc này, gă MZ vẫn khăng khăng ḿnh nói đúng. Nhiều người hàng xóm chung quanh bắt đầu bu lại xem. Đan Tâm nói để vào lấy bản quy chế đọc cho anh ta và mọi người nghe. Tôi tiếp tục chất vấn anh ta kiểu khác.

- Nếu anh không xuất tŕnh thẻ. Tôi không biết anh có phải là công an hay không. Như vậy bất cứ ai cũng có thể tự xưng là công an để đe dọa hay làm điều phi pháp đối với tôi hoặc  người khác hay sao. Dù là công an thật, anh không có quyền thu giữ giấy chứng minh nhân dân của cô bạn tôi đây v́ cô không làm ǵ phi pháp. Anh cũng không có quyền ngăn cản không cho khách vào nhà tôi v́ trong quy chế quản chế hành chánh không có quy định này.

-  Tôi chỉ làm nhiệm vụ. Đây là trường hợp đặc biệt, tôi đang gọi điện thoại xin ư kiến cấp trên.

- Cấp trên của anh cũng không có quyền. Cấp nào cũng phải làm theo luật.

Tôi bắt đầu to tiếng. Anh ta lại gọi máy bộ đàm về trung tâm. Vẫn không ai nghe. Anh ta bỏ đi sang quán bên kia đường nói để gọi nhờ điện thoại. Tôi quát đuổi theo:

- Công an cũng phải làm theo luật chứ đâu phải công an là muốn làm ǵ th́ làm.

Người đến xem khá đông, có hai ông ǵa, bốn năm cậu thanh niên, mấy bà bán quán, cả một cán bộ về hưu nhà đối diện đầu hẻm. Tôi muốn nhân dịp này cho mọi người biết công an đă lạm dụng quyền hạn làm điều vi phạm luật và tôi chẳng có ǵ sai trái, chẳng sợ ǵ  công an cả.

Gă MZ vào quán bên kia đường gọi điện thoại khá lâu vẫn chưa ra. Tôi bảo cô bạn:

-  Cô vào nhà đi.

Cô hơi ngại:

-  Nhưng anh ta không cho em vào, dặn đứng ở đây.

Tôi nói:

- Cô cứ vào đi. Tôi chịu trách nhiệm việc này. Anh ta không có quyền cấm.

 Tôi dẫn cô vào nhà. Đan Tâm lục t́m bản Quy chế Quản chế hành chánh măi vẫn chưa ra v́ tôi để trong hộc tủ quá nhiều giấy tờ. Tôi nói thôi khỏi cần.

Chúng tôi nói chuyện khoảng 10 phút th́ có tiếng gọi ngoài cổng. Tôi ra xem. Gă MZ đang đứng ở ngoài cổng nói: "Tôi muốn gặp chị kia". Tôi bảo: "Vậy anh vào mà gặp. Cô ấy đang là khách của tôi”. Anh ta có vẻ e ngại : "Tôi đang làm nhiệm vụ không vào được. Tôi chỉ muốn gặp chị ấy để trả lại cho chị ấy giấy chứng minh nhân dân thôi".

Tôi vào  nói lại. Cô bạn và Đan Tâm cùng ra. Gă MZ nói nhẹ nhàng:

-  Chị à. Tôi trả lại cho chị giấy chứng minh nhân dân. Tôi xin ư kiến cấp trên và đă có lệnh không cho chị vào. Chị thông cảm đi về giúp.

Tôi và cả Đan Tâm lại bắt đầu tranh căi với gă về việc gă có quyền đó không. Lần này anh ta nhỏ nhẹ:

- Anh chị thông cảm. Em chỉ làm nhiệm vụ thôi chứ không phải muốn gây khó khăn cho anh chị đâu. Chị đi dạy cũng làm nhiệm vụ. Anh cũng làm nhiệm vụ (?). Ngoài nhiệm vụ ra th́ ḿnh cũng như gia đ́nh thôi (?).

Tôi thấy anh ta có vẻ bối rối, nói năng khó hiểu nhưng tôi biết anh ta không muốn làm lớn chuyện. Đan Tâm tiếp tục phản đối nhưng tôi bảo cô bạn đi về, lần khác đến chơi, v́ cô ta cũng chỉ đến chơi, không có ǵ quan trọng.

Cuối cùng anh ta nói : Em tên là Y, cán bộ công an Tỉnh. Em chỉ làm theo lệnh trên, Nếu  muốn anh chị cứ làm đơn khiếu nại.

Tôi bảo anh ta: Chúng tôi phản đối để tỏ thái độ của ḿnh thôi chứ khiếu nại, kiện cáo làm ǵ cho mất công.

Chúng tôi đưa cô bạn ra đường, kêu xe ôm cho cô đi rồi mới trở vào.

Tôi và Đan Tâm vào nhà tiếp tục bàn luận chuyện mới xảy ra. Tuy tôi nói với Y là không muốn kiện cáo, khiếu nại nhưng nghĩ lại đây là một dịp để tôi chính thức phản đối, tố cáo mà công an không thể bắt bẻ được nên cuối cùng tôi quyết định viết đơn khiếu nại. Tôi phải viết ngay khi sự việc c̣n nóng hổi và không chỉ nói vụ việc đó mà c̣n mở rộng ra những vấn đề lớn hơn.

Cuối đơn khiếu nại tôi yêu cầu:

- Trong phạm vi thưc hiện Nghị định 31/CP và Quy chế Quản chế hành chánh kèm theo, yêu cầu chấm dứt những hành vi vi phạm nêu trên và xử lư kỷ luật đối với các cán bộ công an trực tiếp có hành vi vi phạm  cũng như cán bộ cấp trên (nếu có) đă chỉ đạo sự vi phạm này. Những người này đă không học luật hay biết luật vẫn phạm luật hoặc cố t́nh lạm dụng chức quyền của ḿnh,

-  Xóa bỏ Quyết định Quản chế hành chánh đối với tôi v́ tôi chẳng làm ǵ vi phạm an ninh tổ quốc mà chỉ thực hiện quyền tự do tư tưởng, tự do ngôn luận của người dân theo đúng các điều 50, 53, 69, 146 của Hiến pháp nước Cộng ḥa Xă hội Chủ nghĩa Việt Nam và điều 19, 30, Bản Tuyên Ngôn Quốc tế Nhân Quyền.

-  Hủy bỏ Nghị định 31/CP và Quy chế Quản chế hành chính kèm theo v́ Nghị định và Quy chế này trái với Hiến Pháp và Bản Tuyên Ngôn Quốc Tế Nhân Quyền, thực chất là một chế độ "công an trị", giam giữ người không qua xét xử mà khỏi nuôi cơm tù, trái với chế độ dân chủ pháp trị mà Nhà nước đang xây dựng, bị nhân dân ta và nhiều nước, nhiều tổ chức quốc tế trên thế giới lên án v́ đi ngược lại sự tiến bộ chung của nhân loại.

Có như thế, đất nước ta mới đủ tư cách hội nhập vào thế giới văn minh hiện nay, chứ không phải hội nhập chỉ là kinh doanh mua bán và ngửa tay xin viện trợ.

 

Viết xong, tôi suy nghĩ về mấy mức:

* Chỉ gởi cho các cơ quan trong Tỉnh.

* Gởi cho các cơ quan Trung Ương và báo chí trong nước.

* Gởi cho báo chí nước ngoài.

Tôi định để thêm mấy ngày suy nghĩ rồi sẽ quyết định v́ việc này rất quan trọng, có thể dẫn đến nhiều hậu quả khác nhau.

Hôm nay lại đến kỳ hạn tŕnh diện Ủy ban Nhân dân phường tháng thứ hai.

Mấy hôm rồi tôi suy nghĩ kỹ về chuyện gởi đơn khiếu nại và cuối cùng tôi viết lại một đơn khác ngắn gọn, chỉ nói đến sự việc 3 lần công an chặn không cho người vào nhà tôi, xác định đó là vi phạm Quy chế Quản chế hành chánh, yêu cầu xử lư kỷ luật những người vi phạm, và chỉ viết một bản gởi cho các cơ quan trong Tỉnh thông qua Ủy ban Nhân dân phường chứ không sao gởi mỗi nơi một bản. Tôi chỉ muốn tỏ cho họ biết là tôi phản đối, tôi không sợ và đừng ép tôi nếu không muốn tôi làm lớn chuyện, chẳng lợi ǵ cho họ. Tôi muốn tự hạn chế tối đa việc làm và hiệu quả của công việc ở mức độ đó.

Nếu tôi gởi cho các cơ quan Trung ương và báo chí th́ thực ra cũng chẳng ích ǵ v́ chắc chắn sẽ không nơi nào lên tiếng hay giải quyết ǵ cả. Họ sẽ c̣n có thể xem đó là thái độ khiêu khích. Và thực ra tôi gởi nhiều nơi không phải dễ v́ công an theo dơi chúng tôi chặt chẽ. Tất cả thư từ chúng tôi gởi và nhận được đều bị kiểm duyệt gắt gao.

Việc có tác dụng là gởi ra cho báo chí nước ngoài. Đây là một sự tuyên chiến. Chắc chắn các đài báo nước ngoài và các tổ chức chính trị, nhân quyền sẽ làm ầm ĩ lên. Nhưng thực ra những việc tôi viết trong đơn bên ngoài cũng đă biết và đă từng nói đến tuy không đầy đủ. Đây chỉ là thêm một bằng chứng cụ thể do chính tay tôi viết. Tuy sự lên tiếng của bên ngoài có thể gây dư luận và sức ép nhất định nhưng ngược lại Đảng, Nhà nước và công an chắc chắn sẽ áp dụng biện pháp mạnh đối với tôi là điều hiện nay tôi cần tránh.

Tôi chỉ là một người cầm bút đơn độc muốn nói lên tiếng nói của lương tri, phản kháng bằng ng̣i bút tự do chứ không phải là một người hoạt  động chính trị chuyên nghiệp hoặc ở trong tổ chức nào. Có thể Hà Sĩ Phu đă có lư khi cho rằng nên cố giữ giới hạn tác động của công an đến mức tối thiểu để giành thời gian và điều kiện cho việc nghiên cứu và viết là việc chính của chúng tôi. Không nên có bất cứ hành động hay sự cố ǵ dẫn đến chuyện công an sẽ siết chặt hơn nữa, nhất là khi trực tiếp đụng đến họ. Họ sẽ không trừ bất cứ một việc làm nào. Có lần họ đă nói thẳng với Bùi Minh Quốc là nếu cần họ sẳn sàng làm mọi  cách để "trị" chúng tôi.

 

Trở lại chuyện tŕnh diện Ủy ban Nhân dân phường, hôm nay chủ tịch H vắng, có T, phó chủ tịch thay chủ tŕ, ngoài ra vẫn thêm A, công an khu vực và S, Công an Thành phố.

Sau khi tôi đọc báo cáo tường tŕnh hàng tháng và đơn khiếu nại. T nói ngay là Ủy ban Nhân dân phường chỉ có trách nhiệm quản lư chung nên không có hiểu biết cụ thể và không thể giải quyết cho các khiếu nại của tôi và đề nghị công an là cơ quan chức năng có ư kiến. T có vẻ không muốn dính sâu vào chuyện của tôi mà chỉ làm việc có tính cách thủ tục.

A góp ư nhận xét tán thành báo cáo hàng tháng của tôi, đồng ư tôi chấp hành tốt Quy chế Quản chế hành chánh, không có ǵ vi phạm. C̣n về đơn khiếu nại của tôi A sẽ chuyển lên cấp trên giải quyết chứ không có ư kiến ǵ. Tôi phân tích thêm về nội dung đơn khiếu nại và yêu cầu S có ư kiến trực tiếp. S nói nếu tôi có thắc mắc ǵ th́ làm đơn khiếu nại là đúng nhưng cũng không đề cập nội dung tôi khiếu nại là đúng hay sai. Cả ba người đều có ư nói tránh chuyện đó, dù tôi đă yêu cầu.

Nói qua lại một lúc, A cũng góp ư với tôi là dù ǵ th́ cũng không nên to tiếng căi nhau và làm mất trật tự trên đường phố. Chắc anh ta đă nghe dân phản ánh chuyện tôi làm ́ xèo với Y hôm trước. Tôi trả lời ngay v́ tôi bị xâm phạm quyền công dân nên tôi phải phản ứng, c̣n tôi nói ở ngoài đường là v́ công an đứng đó làm việc, tôi đâu thể nói ở đâu khác.

Khi viết biên bản, A có ghi câu "Yêu cầu ông không nên căi vă, nặng lời với nhau ngoài đường phố". Tôi đọc lại thấy buồn cười và yêu cầu A ghi rơ chứ nếu không đọc biên bản người ta sẽ không hiểu tôi căi vă với ai, lư do ǵ. A lúng túng một lúc rồi mở ngoặc đơn viết thêm [ bất cứ ai]. Tôi vẫn không chịu. S xen vào can thiệp nói thôi vậy cũng được, người ta hiểu mà. Cuối cùng tôi đồng ư v́ biên bản không c̣n chỗ nào để ghi thêm và thực ra biên bản này chỉ để công an xem chứ ai xem đâu.

Trong khi chờ A hoàn tất biên bản, T, S và tôi nói chuyện linh tinh một cách thoải mái hơn. Ngoài công việc bắt buộc phải làm, những người này, kể cả A không hề tỏ ra có ác cảm với tôi.

Trưa nay, Chủ nhật, Đan Tâm đi dự đám cưới một cô bạn giáo viên trong trường tổ chức ở một nhà hàng ngoài phố, sau đó đi với một người bạn ra phố để mua vài thứ cần dùng. Đan Tâm có ghé cửa hàng của Hiền Thục. Thục cho biết mua bán cũng tàm tạm thôi. Về Quốc, độ này công an không cho đưa đón Thục và đi chợ nữa mà chỉ cho đưa con đi học. Có mấy người ở Canada về ở gần nhà Quốc đến thăm nhưng công an không cho vào. Quốc đă viết được mấy truyện ngắn và phần đầu cuốn tiểu thuyết về chiến tranh dự định từ lâu. Có lẽ cũng như tôi, thời gian này Bùi Minh Quốc và Hà Sĩ Phu đều tập trung cho việc viết. Thế cũng được.

Buổi chiều ông tổ trưởng dân phố đến thu tiền đóng góp "quỹ quốc pḥng" 12.000đ/ một hộ. Hôm trước A đă đến thu "quỹ bảo trợ trật tự an ninh xă hội" 5000đ/ một người. Ngoài ra thỉnh thoảng lại thu tiền này tiền khác, dù ở trường Đan Tâm cũng đă được trừ lương về khoản này khoản nọ tương tự. Thật ra không có tháng nào lănh lương mà không có khoản để trừ. Đan Tâm nói: "Công an bảo ông xă tôi mất quyền công dân sao c̣n thu tiền". Ông tổ trưởng nói trước khi vào đây cũng phải nói qua với công an gác ở ngoài. Đan Tâm nói : "Bác sợ ǵ. Bác đi làm nhiệm vụ có lợi cho Nhà nước và bây giờ là thời đại dân chủ mà". Tổ trưởng  làm bộ to tiếng:  Cô nói dân chủ hả? Cô ra ứng cử mà Mặt trận không giới thiệu cô có ứng cử được không? ".  Th́ ra nhận thức của tổ trưởng này cũng khá.

 

 

Xem tiếp Phần 3, Chương 27 - 31

trở về MỤC LỤC

 

                  

art2all.net