TIÊU DAO BẢO CỰ

 

PHẦN III

 

TỰ DO VÀ MẤT TỰ DO

 

Chương 27 đến 31

                  

 

 

27*  Đêm Noel

 

Hôm qua  Đan Tâm đi viếng tượng Đức Mẹ về có mua một bộ tượng nhỏ, một dây điện, một hộp sơn bạc, nói là để làm hang đá Giáng Sinh. Đây là lần đầu tiên Đan Tâm nghĩ đến chuyện này.

Hôm nay Đan Tâm vẫn đi dạy b́nh thường nên nhờ tôi ở nhà chuẩn bị sẵn để chiều làm. Tôi lấy một bao giấy xi măng có 4, 5 lớp, xé ra, lau chùi sạch sẽ rồi quét sơn bạc, thêm một ít sơn đen và sơn trắng có sẵn ở nhà. Không đợi Đan Tâm, tôi t́m một  khung gỗ cũ và làm luôn. Chiếc hang đá bé tẹo nhưng coi cũng giống.

Lúc tôi ra quán mua một lít xăng để rửa cọ, gặp Y - gă MZ đứng đó. Y chủ động bắt chuyện, hỏi tôi mua xăng làm ǵ. Tôi cũng nói chuyện với Y và chủ quán một lúc. Y không có vẻ làm thân hẳn nhưng tỏ ra chuyện hôm trước không có ǵ. Thế cũng được. Chuyện qua rồi.

Lần đầu tiên đêm Noel tôi và Đan Tâm không cùng đi với nhau. Những năm trước tuy không đi lễ ở nhà thờ nhưng bao giờ chúng tôi cũng ra đường và đi lang thang cho đến tận khuya. Đan Tâm hồi nhỏ vốn theo đạo Thiên Chúa nhưng từ khi cùng tôi "về với nhau". Đan Tâm ít đi nhà thờ hay chỉ đi viếng tượng Đức Mẹ thôi v́ chúng tôi không làm lễ hôn phối. Thuở 20, chúng tôi lăng mạn và tung trời như những con chim tự do, không hề chịu ràng buộc bởi bất cứ luật nào. Cách đây hai năm, sau 25 chung sống, chúng tôi mới làm lễ chuẩn hôn phối tại nhà thờ Con Gà Đà Lạt. Đây là một sự kiện đầy xúc động đối với chúng tôi, đă gợi hứng cho tôi viết truyện ngắn "Hành tŕnh trăm năm". Sau đó Đan Tâm đi lễ nhà thờ thường xuyên hơn. Chúng tôi đă cùng nhau đi dự lễ Giáng Sinh 2 lần tại nhà thờ Con Gà.

Năm nay Đan Tâm đi dự lễ một ḿnh. Tuần trước lúc tŕnh diện Ủy ban Nhân dân phường lần thứ hai, S hỏi tôi có nguyện vọng ǵ. Nghĩ đến Đan Tâm, tôi nói tôi muốn cùng Đan Tâm đi dự lễ Giáng sinh ở nhà thờ Con Gà. S bảo tôi làm đơn và nói nếu được giải quyết, ngày 23 sẽ có giấy phép. Tôi không hỏi là tôi phải đến Ủy ban phường để lấy hay có người mang đến cho tôi v́ tôi nghĩ không chắc họ sẽ giải quyết. Tôi không muốn đến Ủy ban phường. Nếu họ tử tế đưa giấy phép đến càng tốt, bằng không tôi cũng chẳng cần. Tôi chẳng hề muốn qụy lụy ai. Đan Tâm cũng đă đồng ư như thế.

Cho đến chiều hôm nay, không những không ai đưa giấy phép mà h́nh như người ta c̣n tăng cường đến 3 người giám sát ngoài đầu hẻm v́ chúng tôi thấy ngoài chiếc MZ c̣n thêm hai honda khác nữa. Chắc họ nghĩ Noel thế nào tôi cũng đi hoặc có ai đến tiếp xúc ǵ chăng. Tha hồ cho họ canh gác. Tôi yên chí ngồi nhà.

8 giờ tối Đan Tâm đi. Tôi ngồi nghe đài và suy nghĩ về đêm Noel. Từ trước tôi chưa bao giờ nh́n kỹ một hang đá Giáng Sinh dù tôi đă thấy rất nhiều. Có lẽ tôi thiếu ḷng tin. Bây giờ tôi ngồi một ḿnh ngắm chiếc hang đá bé nhỏ do chính ḿnh làm lần đầu tiên trong đời. Mấy pho tượng nhỏ đơn sơ: Chúa hài đồng, Mẹ Maria, Thánh Giuse, hai con lừa. Đây chỉ là những tượng đơn giản thông thường, không tinh tế lắm nhưng tôi cảm thấy có cái ǵ rất sống động, mầu nhiệm và ấm cúng trong cảnh tượng lặng lẽ kia làm ḷng tôi êm dịu.

Một đứa bé ra đời nơi hang lừa trong một đêm rét buốt, sau này sẽ trở thành người rao giảng t́nh thương và chịu khổ nạn để chuộc tội cho thế gian. Đó là một sự kiện trọng đại đáng ghi nhớ trong chiều dài lịch sử nhân loại.

Từ nhỏ tôi không theo tôn giáo nào và nói chung không thích các tôn giáo, đúng hơn là không thích các giáo hội. Đối với tôi các giáo hội là những tổ chức với những luật lệ, nghi lễ quá phiền phức rườm rà. Nhiều con người trong bộ máy của các giáo hội rất phàm tục và không thể hiện được tinh thần của tôn giáo mà họ đang đại biểu. Dĩ nhiên vẫn có những con người tuyệt vời mà tôi cũng đă từng gặp. Và tôi vẫn hiểu được sự cần thiết của giáo hội trong việc phát triển tôn giáo, làm chỗ dựa cho đông đảo tín đồ b́nh thường cũng như giúp đỡ xă hội. Tuy nhiên các giáo hội lại rất dễ bị thế tục hóa trong những lănh vực này, nhất là khi dính đến chính trị và kinh tế.

Sau này tôi quan tâm đến những ǵ tinh túy của tôn giáo về phần tâm linh và tôi thấy các tôn giáo lớn đều tốt. Đối với tôi, Chúa Jésus Christ, Phật Thích Ca hay các giáo chủ lớn khác đều là những bậc minh triết, các vị chân sư. Họ là hiện thân của Đấng Tối Cao hay Ư Thức Vũ Trụ, là cội nguồn của T́nh yêu và Sáng tạo, đă soi đường cho nhân loại như những ngôi sao sáng trên bầu trời đêm.

Đêm Noel là đêm của T́nh Yêu và Hi Vọng. Tôi muốn đêm nào cũng là đêm Noel. Trước khi đi Đan Tâm nói: "Đêm nay anh ở nhà một ḿnh sẽ có Chúa ngự đến". Tôi không biết Chúa đến cách nào theo suy nghĩ của Đan Tâm nhưng đối với tôi, khi tôi khép mắt lại ngồi thiền, tôi hi vọng Đấng Tối Cao đến cùng tôi và tôi với Người trở thành một. Đấng Tối Cao, chính là Phúc Lạc thiêng liêng luôn luôn đổi mới. Tôi đă đọc  ở đâu đó như thế và thấy có lư.

Các đài đều có chương tŕnh nhạc Giáng Sinh, những bài ca vui mừng và hi vọng bằng nhiều thứ tiếng. Tiếc thay ngay trong đêm này, một số tin tức làm tôi nhói ḷng: Ủy Hội Luật Gia Quốc Tế tố cáo chính sách của Trung Quốc tại Tây Tạng cưỡng bức cải tạo chính trị đối với các tu viện, t́m cách xóa bỏ văn hóa Tây Tạng. Một số người Hồi giáo đập phá một nhà thờ Thiên Chúa Giáo ở Indonesia. Hội Hồng Thập Tự Hàn Quốc đồng ư viện trợ 50.000 tấn gạo cho Bắc Triều Tiên nhưng chưa chuyển giao được v́ chính phủ Bắc Triều Tiên không cho Quốc tế thanh tra việc phân phối lương thực. Nạn đói ở Bắc Triều Tiên ngày càng nghiêm trọng, có đài nói nhiều người chết đói, thậm chí có nơi ăn thịt người thế nhưng Quốc tế sợ rằng lương thực chính phủ không phân phối cho dân mà để cung cấp cho quân đội.

Ba tin tức t́nh cờ lại thật tiêu biểu cho sự thống khổ và man rợ của con người. Thực hiện xâm lăng, kỳ thị tôn giáo và chính sách độc tài hiếu chiến, bất chấp sự khổ đau của đồng loại. Chúa sẽ làm ǵ để cứu chuộc con người nếu  như con người không tự ḿnh cứu chuộc? T́nh yêu bao la của Chúa có làm phai nhạt được thù hận giữa con người và con người đang sục sôi? May ra chỉ có sự chuyển hóa nơi tâm linh của chính từng người mới mang lại b́nh an cho thế gian. Nếu không sẽ như nhiều nhà tiên tri đă tiên đoán, cuối thế kỷ 20, đầu thế kỷ 21 sẽ là thời kỳ bước dần vào tận thế của con người. Điều đó không mê tín, huyễn hoặc tí nào. Những cuộc chiến tranh, khủng bố, tàn phá môi trường, thiên tai, khủng hoảng tài chánh, khủng hoảng trong ḷng người... chẳng phải là dấu chỉ đó sao.

Mới hơn mười giờ  Đan Tâm đă về. Tôi ngạc nhiên v́ nghe nói nhà thờ Con Gà tổ chức lễ từ 10-12 giờ đêm. Đan Tâm bảo sợ khuya quá nên đă đi nhà thờ Don Bosco lễ sớm hơn. Đan Tâm kể về buổi lễ và nói thêm: "Hôm nay cha giảng đêm Noel phải mở rộng t́nh yêu thương và xóa bỏ hận thù. Như vậy em thôi không ghét gă MZ nữa. Ghét mà làm ǵ". Tôi cười : "Vậy th́ được lắm. Rất đúng ư Chúa. Theo Yoga, gă MZ cũng là biểu hiện của Ư Thức Tối Cao đó  thôi".

Đan Tâm kể thêm: "Không biết Chúa xui khiến thế nào mà khi về khi em đi ngang lại quyết định ghé vào thăm ông bà Hà Sĩ Phu" (Nhà ở gần nhà thờ Don Bosco. Từ hôm tôi bị quản chế đến nay hai người này không đến tôi và Đan Tâm cũng không đến họ v́ ngại công an gây phiền phức)  Ông bà Hà Sĩ Phu bảo cả hai cũng đều bị giám sát chặt chẽ, đi một bước cũng có người theo. Họ chuyển lời hỏi thăm tôi và khuyên tôi cứ yên tâm ngồi nhà viết là tốt nhất.

Đan Tâm chỉ vào nói chuyện chừng 5 phút rồi ra ngay. Đan Tâm ngại không biết việc ḿnh ghé thăm vợ chồng Hà Sĩ Phu có đúng không và không biết công an có theo dơi rồi gây rắc rối ǵ không. Khi về Đan Tâm đi một ṿng lên phố rồi mới thuê xe về nhà. Tôi nói: "Chúa sai khiến vào nhất định là đúng rồi. C̣n công an có theo dơi hay không mặc kệ họ. Có ai cấm em đến thăm Hà Sĩ Phu đâu. Em cứ đường hoàng mà làm, chẳng sợ ǵ ai cả".

Chúng tôi ăn khuya mừng Noel. Cũng có một ít thịt gà và một bánh buche Noel nhỏ. Thịt gà là không đúng Yoga rồi. Nhưng thôi, hôm nay là Noel. Chúng tôi đi ngủ lúc 1 giờ sáng.

 

 

 

28*   Tản mạn thời sự cuối năm.

 

Chiều thứ sáu, Đan Tâm đi huyện thăm mẹ và các em. Đáng lư sáng thứ bảy Đan Tâm mới đi v́ hôm đó nghỉ dạy, hôm nay buổi sáng, Đan Tâm c̣n dạy ở trường và chiều phải dạy thêm ở nhà. Tuy nhiên v́ hôm qua gọi điện cho các con ở Sài G̣n, Đan Tâm biết chiều thứ sáu, Trường Sơn, con thứ của chúng tôi, cũng đi về huyện để lo công việc nên Đan Tâm xuống sớm để gặp con. Đan Tâm  nghĩ thế nhưng cũng không nói cho con biết v́ sợ công an nghe được qua điện thọại sẽ theo dơi phiền phức khi Đan Tâm đi. Đan Tâm đi không có ǵ bí mật nhưng Đan Tâm rất ghét chuyện bị theo dơi. Thế là đă dạy học suốt ngày mệt nhọc, 5 giờ chiều Đan Tâm mới ra bến xe để đi. Tôi thấy Đan Tâm hốc hác nhưng không dám cản v́ tôi biết tính Đan Tâm trong những trường hợp này không ai cản được, lại chỉ gây thêm bực ḿnh. Đó là sự mạnh mẽ của Đan Tâm khi quyết tâm làm một việc ǵ, mạnh mẽ hơn tôi nhiều.

Đan Tâm đi đến trưa chủ nhật mới về. Hai đêm hai ngày Đan Tâm đi vắng, không hiểu sao lần này tôi thấm thía vị cô độc, lại bị đau nhức kinh khủng nên tôi ăn rất ít, làm vườn qua loa rồi đi ngủ sớm, không buồn xem TV hay đọc sách.

Đan Tâm kể chuyện ở huyện: Gặp một số người quen cũ họ đều biết chuyện của tôi và gởi lời thăm tôi. Có người biết do thư từ của người thân ở bên Mỹ. Thật ngược đời. Trần Minh Thảo cho biết đă bị khai trừ đảng tháng trước v́ lư do chống chủ nghĩa Mác. (Cũng đúng thôi v́ Thảo đă viết mấy bài phê phán đảng  kịch liệt và người ta hăm he đă lâu nhưng chưa khai trừ được.) Thảo có gởi một cuốn sách in tranh của Bửu Chỉ và Hoàng Đăng Nhuận do hai tác gỉa tặng tôi.(Bửu Chỉ là thành viên của nhóm Việt trước đây.)

Tội  nghiệp Đan Tâm kể chuyện gặp con mà tủi thân rươm rướm nước mắt. Nó bận làm việc túi bụi chẳng nói chuyện ǵ với mẹ cả. Mẹ mua thức ăn, trái cây, cả café đá mang vào chỗ con làm việc để nó ăn uống khi thức khuya (nó phải cài đặt nối mạng máy vi tính suốt đêm) nó c̣n không chịu, bảo mẹ bày đặt. Tôi an ủi Đan Tâm bảo thanh niên là vậy. Chỉ khi có con và ở tuổi như chúng tôi, các con mới hiểu ḷng bố mẹ. Dù sao được ở bên cạnh con 1, 2 ngày đă là niềm hạnh phúc của Đan Tâm. Từ 6, 7 năm nay, hai con luôn sống xa bố mẹ.

Mẹ của Đan Tâm vẫn bệnh và với những nỗi buồn, khổ tâm muôn thuở. Các em Đan Tâm đều làm ăn vất vả. Mỗi lần đi huyện thăm gia đ́nh về Đan Tâm đều không vui.

Gần tối chủ nhật, ông tổ trưởng vào báo tối đi họp khu phố để tổng kết năm 97 của khu phố và dự Hội đồng Nhân dân phường tiếp xúc với cử tri. Về sau này các cuộc họp tôi đều đi.

Trong phần Hội đồng Nhân dân tiếp xúc cử tri, có nhiều người phát biểu và tôi cũng tham gia ư kiến. Tôi nói hai việc: chợ và giao thông ở Ngă tư. Ngă tư này là trung tâm của phường, cũng là trung tâm phụ thứ hai của Đà Lạt sau khu Ḥa B́nh. Cái chợ ở ngă tư lộn xộn, nhếch nhác, bẩn thỉu, mất vệ sinh kinh khủng, nhất là trong mùa mưa và thời gian đang làm đường như hiện nay. Người ta đă làm đường, làm cống thoát nước ở khu vực quanh đó nhưng nhất định chừa khu vực chợ lại làm sau cùng. Thỉnh thoảng cống bị đào lên rồi để đó. Phải thừa nhận những người bán rau cải, hàng rong có sức tồn tại phi thường. Nước cống chảy lênh láng, họ kê giỏ , thùng bộng và để rau lên trên, mang bốt đứng bán. Đá đất đổ ngổn ngang, họ dẹp sơ thành mặt bằng tuy c̣n lổn nhổn nhưng vẫn để hàng được. Mưa nắng, bụi mù họ vẫn kiên tŕ bám trụ lề đường và cảnh mua bán vẫn tấp nập, Công an dọn dẹp ḷng lề đường đập phá tịch thu quang gánh hôm trước, hôm sau họ lại bày ra.

Mấy bà đảng viên, cán bộ về hưu phát biểu phê phán chuyện chiếm dụng ḷng lề đường, trách hội phụ nữ không biết giáo dục tiểu thương, chính quyền áp dụng biện pháp chưa đủ mạnh. Có bà kể khi công an tịch thu hàng rau, bảo người bán về đồn đóng thuế sẽ được trả lại, người bán đă nói: "Đem về chia nhau mà ăn đi". Người ta đă quá phẫn uất nên không c̣n biết sợ.

Tôi phát biểu ngay về chuyện này: Chợ của một khu vực đông dân cư như thế này mà nhỏ xíu bằng lỗ mũi. Dù những người bán rau, hàng rong có chịu vào trong chợ cũng không có chỗ ngồi v́ đă quá chật chội. Thực ra khu vực chợ trước đây rộng hơn nhiều. Thành phố và phường giành nhau quản lư chợ. Thành phố mạnh thế hơn nên đă giải tỏa một khu vực rộng, chia lô đem bán cho tư nhân, mỗi lô đến mấy trăm triệu đồng để xây nhà phố. Phường yếu thế nên chỉ quản lư mấy kiốt và các sạp trong chợ, cho thuê, thu thuế. Do dân số tăng nhanh, nhu cầu mua bán ngày càng lớn, cái chợ đă quá tải và trở thành hiện trạng nhức nhối như đă nói trên.

Những người bán rau cải, hàng rong là những người nghèo khổ, làm ăn lương thiện, họ có quyền được sống. Nhà nước cũng phải lo cho họ. Không lẽ chỉ những người giàu có tiền xây nhà phố mới được quyền làm ăn buôn bán. Vấn đề then chốt không phải ở chỗ sử dụng biện pháp giáo dục hay biện pháp chính quyền như có  người nói mà chính là vấn đề  tổ chức quản lư. Nhà nước phải bố trí một khu vực chợ thích đáng, hợp lư, ai cũng có thể buôn bán được th́ không ai ra ngồi ngoài ḷng lề đường làm ǵ. (Tôi định nói thêm: Nhà nước này là Nhà nước của giai cấp vô sản, sao lại không biết lo cho dân nghèo. Hồ chí Minh đă nói rất đúng: "Dân đói, Chính phủ có lỗi. Dân rét, Chính phủ có lỗi." Tôi nghĩ nhưng không nói v́ tôi biết trong số  các đảng viên viên dự họp ở đây có người đă yêu cầu bỏ tù tôi v́ tôi nói xấu Bác Hồ. Tôi trích dẫn Hồ chí Minh cốt để châm biếm họ. Công bằng mà nói Hồ Chí Minh có những câu nói rất đơn giản nhưng cũng đúng, dễ đi vào ḷng người, dù đôi khi những ư tưởng ông cóp nhặt đây đó trong sách vở đông tây kim cổ. Vấn đề là người ta đă quá thần thánh  hóa ông và bản thân ông có làm đúng những điều ḿnh nói không?)

Điều bất ngờ là ông tổ trưởng đoàn đại biểu Hội đồng Nhân dân lại tiếp thu ư kiến của tôi, hứa sẽ nghiên cứu và đề bạt lên trên. Ông c̣n nói cụ thể thêm là hiện ở chợ c̣n 2 lô đất chưa bán, Hội đồng Nhân dân phường sẽ kiến nghị Thành phố giữ lại giao cho phường tổ chức chợ.

Nếu cuộc họp dân nào tôi cũng hăng hái phát biểu kiểu này, không biết công an sẽ nghĩ sao.

Sau một tuần họp, hôm nay Hội nghị Ban Chấp Hành Trung ương Đảng lần thứ 4, khóa 8 bế mạc và chính thức công bố việc đề cử Tổng bí thư mới của Đảng.

Việc này các đài báo nước ngoài đă dự đoán cả năm nay. Lần này khi sự việc diễn ra, nhiều đài báo b́nh luận gần giống nhau: Ông Tổng bí thư mới là một nhân vật thuộc cánh bảo thủ, được đưa lên để cân bằng với hai ông Chủ tịch nước và Thủ tướng có xu thế cấp tiến, cởi mở hơn, nhằm duy tŕ sự ổn định chính trị và giữ vững quyền lănh đạo của Đảng trong công cuộc đổi mới. Như thế sự đổi mới về kinh tế của Việt Nam có thể bị chậm lại dù Việt Nam không thể đi ngược lại trào lưu chung, nhất là khi Việt Nam đang cần phải hội nhập với thế giới.

Tôi nghĩ, qua tiểu sử và thành tích được công bố, ông Tổng bí thư mới không có ǵ xuất sắc so với các Tổng bí thư tiền nhiệm, nhưng ông đă được lựa chọn và đào tạo để kế thừa chức vụ này từ nhiều năm trước. Đây là cách làm công tác tổ chức của Đảng cộng sản, một quá tŕnh thầm lặng nhưng gay go phản ánh những mâu thuẫn, tranh chấp trong nội bộ.

 Vai tṛ của cá nhân, nhất là những người lănh đạo cấp cao rất quan trọng nhưng điều quan trọng quyết định hơn là sự chuyển động của toàn đảng, toàn dân tộc trong xu thế chung của thời đại là phat triển, dân chủ, hữu nghị và ḥa b́nh trên cơ sở trí tuệ và tôn trọng con người. Hiện t́nh Việt Nam rất khó khăn nhưng không thể đi ra khỏi xu thế đó. Đây không phải là một nhận định, hi vọng suông mà đă có những biểu hiện trong thực tế. Những cán bộ lănh đạo cao cấp của Đảng dần dần đă mở rộng tầm mắt khi tiếp xúc với các nước. Nhân dân ngày càng có nhiều thông tin hơn về sự chuyển động của thế giới bên ngoài và sức phản kháng ngày càng mạnh. Những vụ biểu t́nh nổi dậy ở Thái B́nh, Đồng Nai và cả vụ thanh niên đua xe ở Hà Nội hôm Noel vừa qua tấn công cả công an (tuy đây là một hành vi bậy bạ) cho thấy người dân đă không biết sợ, và do đó một chế độ độc tài toàn trị khó ḷng đứng vững.

Mấy ngày cuối năm, đài báo khắp thế giới la hoảng lên v́ dịch "cúm gà" ở Hồng Kông. Chỉ trong ṿng hai ngày, gần 1,3 triệu con gà trên lănh thổ Hồng Kông đă bị tiêu diệt trong một nỗ lực của chính quyền nhằm chặn đứng dịch "cúm gà" do virus H5N1 gây ra. Chính quyền Hồng Kông đă phải huy động đến khoảng 2.200 nhân viên và tiêu tốn  khoảng 40 triệu đôla Hồng Kông (tương đương 64,1 tỉ đồng Việt Nam) để thực hiện "chiến dịch tàn sát" này. Nỗi lo sợ đă lan ra ngoài lănh thổ Hồng Kông, tại một số tỉnh  Trung Quốc, người dân không dám ăn thịt gà. Ở Philippine, đích thân Tổng thống Fidel Ramos hạ lệnh giám sát gắt gao t́nh h́nh cúm gà ở Hồng Kông, không cho căn bệnh lan sang nước ḿnh sau khi có nguồn tin 2 người Philippine làm việc tại Hồng Kông đă bị nhiễm bệnh.

Cho tới nay, tại Hồng Kông đă có 4 người chết và 20 người được xác định đă nhiễm bệnh.

T́nh cờ tôi mở đài RFI gặp mục điểm sách. RFI giới thiệu cuốn sách "Một lúc một đời" của Bùi Minh Quốc mới được dịch ra tiếng Pháp.

Vậy là Phan Huy Đường ở Pháp đă làm điều ḿnh hứa. Gần một năm trước đây ông đă gọi điện cho Quốc và tôi báo ông đang tổ chức dịch hai cuốn sách của chúng tôi sang tiếng Pháp và nhà xuất bản gởi hợp đồng để chúng tôi trực tiếp kư với nhà xuất bản nửa năm trước. Quốc và tôi đều nhận được thư của Nhà Xuất bản Philippe Picquier nhưng bên trong chỉ là những tài liệu vớ vẩn. Chúng tôi biết rơ nội dung đă bị đổi nhưng đành chịu không báo được cho ông Đường. Bây giờ cuốn sách dịch của Quốc được xuất bản chứng tỏ ông Đường đă hiểu hoàn cảnh của chúng tôi và có cách làm việc của ḿnh với nhà xuất bản.

Trong lần điện thoại trước đây, Phan Huy Đường  có nói vơi tôi cuốn sách của tôi (cuốn Nửa đời nh́n lại) dịch mất nhiều thời gian v́ dày gấp đôi cuốn của Quốc, sẽ xuất bản sau. Tôi mừng cho Quốc và hi vọng trong thời gian không lâu nữa, cuốn sách của tôi cũng được giới thiệu với bạn đọc tiếng Pháp. Rất cám ơn Phan Huy Đường, người chúng tôi không quen biết nhưng đă trân trọng tác phẩm tâm huyết của chúng tôi và giúp cho chúng chắp cánh đi xa ra thế giới.

BBC phỏng vấn Tổng biên tập một tờ báo ở Sài G̣n, nghe mà ngán ngẩm. Tổng biên tập nói có hai vấn đề quan trọng, đại ư: Nhà nước lo cho thanh niên có việc làm, được vui chơi, thanh niên không thắc mắc ǵ và hoạt động báo chí hiện nay thoải mái, không có ǵ g̣ bó, trở ngại.

Trả lời phỏng vấn đài nước ngoài như thế th́ tha hồ nói, c̣n nói như chúng tôi bị bịt miệng, chẹt họng ngay. Đó cũng là một kiểu tự do ngôn luận, tự do có điều kiện.

Không biết Tổng biên tập này có thực tâm nghĩ như ḿnh nói không hay phải nói như thế để có thể tồn tại và làm được một cái ǵ khác hơn. Tôi vẫn cứ cố hi vọng dù sao chăng nữa ai cũng muốn làm một cái ǵ tốt hơn cho đất nước.

Hai người bạn trong nhóm Yoga đến chơi, kể chuyện một người trong xóm tôi ở nói cho họ hay không phải chỉ có 4 người thường xuyên theo dơi chúng tôi mà có đến 10 người. Những người này thường lê la ở các nhà chung quanh nhà tôi làm chủ nhà phải khó chịu và c̣n ở cả ngoài vườn, ngoài suối. Đan Tâm nghe lại đâm lo và ra nh́n sang các vườn chung quanh xem có ai núp lén không.

Không biết hư thực thế nào nhưng những chuyện như vậy làm chúng tôi không dễ ǵ sống yên ổn.

Đài Á Châu Tự Do phỏng vấn nhà báo Lê Văn Tiến về t́nh h́nh Việt Nam. Trong phần trả lời Lê Văn Tiến có trích dẫn ư kiến của Hoàng Minh Chính phát biểu qua điện thoại. Hoàng Minh Chính khen Tổng bí thư mới là người khiêm tốn, chịu học hỏi, bản thân và gia đ́nh sống liêm khiết. Lê Văn Tiến c̣n cho biết Hoàng Minh Chính đang vào Sài G̣n tổ chức hội nghị ba bên.

Chưa rơ thực hư chuyện này như thế nào. Trước đây Bùi Minh Quốc gặp Hoàng Minh Chính có nghe ông thuật lại đă hai lần tiếp kiến Tổng bí thư để tŕnh bày về t́nh h́nh đất nước, trong đó có kiến nghị tổ chức hội nghị Diên Hồng kiểu mới gồm ba thành phần: Đảng đang cầm quyền, những người đối lập trong nước và Việt kiều ở hải ngoại.

Sau đó Hoàng Minh Chính được đồng ư cho đi Sài G̣n nhưng bị giám sát chặt chẽ, hôm Bùi Minh Quốc đến thăm ông ở Sài G̣n đă bị buộc phải ra khỏi nhà ông và khi về Đà Lạt, bị công an bắt giữ ở bến xe.

Tôi không biết rơ về hoạt động của Hoàng Minh Chính nhưng tôi tin ông là người không bao giờ chịu khuất phục. Có thể đây là sách lược ḥa hoăn của ông để thực hiện được ư đồ đấu tranh cho dân chủ.

Tôi dự họp Tổ dân phố để tổng kết phong trào Bảo vệ an ninh Tổ quốc. Tổ trưởng phân loại trong hai mươi lăm hộ của tổ có hai mươi hộ đạt tiêu chuẩn an toàn, bốn hộ trung b́nh (nghĩa là kém)  và một hộ cá biệt là hộ của tôi.

Trong bốn hộ trung b́nh có hai hộ là đảng viên, được nhà nước hóa gía nhà, một biệt thự chia đôi, nhưng v́ tranh chấp cái cổng ra vào nên thường xuyên căi chửi nhau. Nghĩ cũng hay. Đảng viên gương mẫu kiểu đó và tổ trưởng là người ngoài đảng nhưng phân loại như thế cũng công minh. Thực ra tổ trưởng đă thông qua Bí thư chi bộ và Bí thư chi bộ đồng ư. Cơ sở đảng như thế cũng tốt.

Trăng Đầu Núi đến thăm tôi. Hầu như mỗi lần có dịp lên Đà Lạt anh đều đến thăm tôi. Những lần trước anh đi chiếc xe Monkey cà khổ lùn tè và bụi đời, có lúc chở theo vợ hay một trong mấy đứa con. Lần này anh đi một ḿnh và nhờ một người thợ nhiếp ảnh quen chở đến.

Theo thói quen, chưa kịp ngồi Trăng Đầu Núi đă tuôn ra hàng tràng và liên tu bất tận đủ mọi thứ chuyện.

Anh kể chuyện vợ chồng nhà văn nữ Trọng Tuyển ở Pháp về có ghé thăm anh. Trọng Tuyển biết anh qua nhân vật Mây Đầu Non trong tiểu thuyết "Nửa đời nh́n lại" của tôi và trước khi gặp có viết thư cho anh. Anh đưa cho tôi xem một đoạn trong thư của Trọng Tuyển đại ư nói Trọng Tuyển nghe h́nh như anh không bằng ḷng với mấy chương tác gỉa viết về ḿnh trong cuốn sách nhưng chính v́ những chương đó Trọng Tuyển mới  t́m hiểu về anh.

Tôi hỏi Trăng Đầu Núi tại sao Trọng Tuyển biết chuyện đó, anh có viết thư cho bạn bè ở hải ngoại về chuyện đó không?  Anh chối là không. Tuy nhiên tôi biết rơ là Trăng Đầu Núi vừa thích, vừa không thích và "chửi" tôi về mấy chương Mây Đầu Non trong cuốn tiểu thuyết.

Tôi không giận Trăng Đầu Núi v́ tôi biết tính anh. Anh vô cùng cao ngạo và "chửi bới" không chừa ai. Tuy thế anh chân thật, dễ thương và nhân hậu. Anh vẫn lui tới thăm tôi và lần nào cũng mang cho tôi một gói nhỏ trà hay café do tự tay anh chế biến. Về chuyện viết về anh đúng hay không đúng, tôi chỉ nói: " Đây là Trăng Đầu Núi qua con mắt của tôi chứ không phải Trăng Đầu Núi tự nh́n nhận, khác nhau là phải thôi. Tôi có quyền viết về Trăng Đầu Núi theo cách nh́n nhận của ḿnh."

Tôi hỏi thăm Trăng Đầu Núi về đồi thông trồng ở Phương Bối nơi anh ở.  Anh nói thông đă khá cao nhưng cũng bị chặt phá nhiều. Anh muốn ra Hà Nội t́m người thợ nổi tiếng khắc đá tấm bia dựng trên đồi thông với hàng chữ:

                            "  Nơi đây

                                Cấm

                                Săn bắt chim thú

                                Được quyền

                                Hú

                                Đủ mọi kiểu độc đáo

                                Trên các địa hạt

                               Chính trị và văn nghệ"

Đó là một  "kiểu độc đáo" của Trăng Đầu Núi. Tôi tin có điều kiện anh sẽ làm thật.

Anh kể chuyện mấy tháng trước bị công an gọi thẩm vấn, bắt làm lư lịch và hỏi về mối quan hệ của anh với tôi, Hà Sĩ Phu và Bùi Minh Quốc. Công an c̣n hỏi anh một năm làm vườn xài hết bao nhiêu xà bất, chiếc xe Monkey chạy một trăm cây số tốn hết bao nhiêu lít xăng? Những câu hỏi này th́ anh chịu không trả lời được. Ngay con anh có đứa ở đâu công an hỏi anh cũng c̣n không biết.

Trăng Đầu Núi c̣n kể chuyện có hai cô nàng mà anh  nghi là công an t́m lên núi thăm anh. Hai cô này hỏi anh là "hiền thần hay là hung thần", anh trả lời là "hang thần." Hai cô hỏi tiếp Hang Pắc Bó hay hang Cắc Cớ, anh nói muốn vào hang Pắc Bó phải qua hang Cắc Cớ.

Đó là phong cách của Trăng Đầu Núi. Một lần nữa chắc Trăng Đầu Núi sẽ lại là nguyên mẫu của một nhân vật trong cuốn tiểu thuyết của tôi sắp viết. Nhân có một anh bạn thợ nhiếp ảnh, anh nhờ chụp giúp anh và tôi mấy kiểu ảnh.

Đài Á Châu Tự Do loan tin hôm qua chính phủ Việt Nam thông báo về việc dân biểu t́nh ở Long B́nh có khoảng mười lăm người bị bắt, hầu hết là phụ nữ và trẻ em là do họ phạm lỗi.

Không rơ Chính phủ Việt Nam thông báo theo cách nào nhưng nếu có đó là chính thức thừa nhận vụ việc.

Buổi chiều ông cán bộ hưu trí ở nhà đối diện với đầu hẻm nhà tôi đưa một cán bộ khác là đại tá về hưu, được giới thiệu là Trưởng ban Mặt trận khu phố, đến thăm tôi.

Ông này nói đến thăm nhà với tính cách xóm giềng vừa tính cách Mặt trận để hỏi tâm tư nguyện vọng của tôi. Tôi thuyết một hồi về tính chất bất hợp lư và bất hợp pháp của quyết định quản chế và các vụ việc vi phạm quy chế quản chế hành chính của công an. Hai ông lúng túng không biết trả lời sao, cuối cùng chỉ nói vài câu rồi cáo từ. Ông cán bộ ở gần nhà tôi, nguyên là Trưởng ban Nội chính của Tỉnh ủy, đă biết tôi từ hồi ở huyện. Ông nói thực ra ông cũng không biết rơ tôi làm ǵ, nếu biết rơ và Đảng - Nhà nước làm không đúng th́ ông sẽ có ư kiến. Ông khuyên tôi nên giữ đoàn kết. Ông kia nói tôi đừng làm ǵ có hại cho dân tộc. Tôi trả lời tôi luôn luôn đoàn kết trên cơ sở đấu tranh với những điều sai trái, không đoàn kết một chiều và tôi không bao giờ làm ǵ có hại cho đất nước.

Đài BBC đưa tin: trong hai ngày có hơn một trăm dân biểu t́nh xung đột với bộ đội, công an ở Long B́nh, mười lăm người bị bắt.           

Các đài đưa tin khác nhau. Không rơ chính xác vụ việc trên xảy ra vào ngày nào.

Tôi đến phường tŕnh diện lần thứ ba. Đáng lư tŕnh diện ngày 18 hàng tháng nhưng 18 tháng này trúng chủ nhật nên lùi lại hôm sau theo như đă thống nhất hôm công bố quyết định quản chế.

Hôm nay Ủy ban Nhân dân phường tổ chức tổng kết năm (mượn chỗ họp ở hội trường cơ quan gần trụ sở phường) nên Chủ tịch, Phó chủ tịch vắng mặt, ủy quyền cho W, lănh đạo công an phường chủ tŕ, có Z cán bộ tư pháp và A, công an khu vực dự. Ngoài ra S bận họp tổng kết năm nên Công an Thành phố  cử hai công an là A1 và B1 dự. W giới thiệu hai người mới này là cán bộ Công an Thành phố nhưng tôi không rơ có đúng không v́ tôi biết vừa qua Bộ Trưởng Bộ Nội vụ và Tổng Cục trưởng An ninh mới vào dự hội nghị tổng kết của Công an Tỉnh, có thể họ cử cán bộ đến theo dơi việc tôi tŕnh diện phường.

Lần này tôi viết báo cáo tường tŕnh chỉ có hai câu: Không có ǵ vi phạm. Thắc mắc tại sao lần trước tôi gởi đơn khiếu nại không có cơ quan nào trả lời?

W và A đều góp ư bản báo cáo quá vắn tắt, đơn giản và như thế là không tôn trọng chính quyền địa phương. Tôi nói  tôi không thích h́nh thức và sự lặp đi lặp lại. Đối với tôi, viết chẳng khó khăn ǵ, chỉ ngoáy bút mấy phút là xong, muốn dài bao nhiêu cũng được và muốn hay ho cũng được nhưng tôi không làm. Không có ǵ vi phạm th́ khỏi viết. Vả lai dù tôi viết hay viết tốt nhưng chính quyền và công an không thừa nhận th́ cũng vô ích.

Lại tranh căi một lúc. W nói mới đi học về, không rơ vụ tôi khiếu nại công an vi phạm như thế nào nhưng anh ta suy diễn có thể công an ngăn chặn những người có quan hệ về mặt chính trị đối với tôi, đă cùng tôi bàn bạc viết bài, gởi bài ra nước ngoài tức vi phạm pháp luật, c̣n ngoài ra những người khác công an không ngăn chặn. Tôi nói ngay những người công an chặn vừa qua không dính líu ǵ đến chính trị và việc viết bài vở cả.

W cũng nói tôi nên viết báo cáo hàng tháng đầy đủ, nghiêm chỉnh để sau này c̣n có cơ sở xét giảm thời hạn quản chế. Trong khi lư luận, W nói h́nh thức tuy không quan trọng nhưng cũng cần thiết và cũng bộc lộ phần nào tư tưởng của con người. Tôi nói tôi luôn công khai bộc lộ tư tưởng của ḿnh và bộc lộ với bất cứ ai, ở bất cứ nơi nào. Đối với tôi việc giảm thời hạn quản chế không có ǵ quan trọng mà quan trọng là tôi có sống như một người trung thực hay không. Tôi không yêu cầu giảm thời gian quản chế mà tôi yêu cầu hủy bỏ quyết định quản chế đối với tôi và hủy bỏ luôn nghị định 31/CP của chính phủ v́ những quyết định, nghị định này trái với hiến pháp, trái với pháp luật của tất cả các quốc gia văn minh. Hoặc là tôi có tội, hoặc là không có tội do ṭa án xét xử chứ không có kiểu giam lỏng không qua xét xử. Như thế là giam giữ mà không tốn cơm nuôi tù, thực hiện chế độ "công an trị" chứ không phải pháp trị.

Tôi hăng lên nói một hơi dài. Hai công an mới từ đầu chỉ im lặng nghe, vội vàng t́m giấy ghi chép lia lịa. Cuối cùng W nói chính quyền cơ sở chỉ làm các việc có tính cách thủ tục theo chỉ thị của trên c̣n những việc tôi yêu cầu thuộc thẩm quyền của Nhà nước lớn, anh ta không thể trả lời.

Cán bộ tư pháp ghi biên bản không tóm tắt được ư của tôi nhưng tôi cũng cứ kư, sửa chữa mấy chuyện lặt vặt này chi cho mệt.

 

 

 

29*  Tết  của  người  bị  giam  lỏng.

 

Mấy ngày gần cuối năm tôi tích cực làm cỏ để Tết sắp tới vườn tược sạch sẽ. Tôi c̣n quét vôi mặt tiền nhà. Đáng lư phải sơn nhưng v́ sơn rất tốn kém nên tôi quẹt vôi đại. Vôi quét lên gỗ không ăn lắm nhưng cứ trăng trắng là được rồi. Năm nào chúng tôi cũng định sơn lại pḥng ngủ cho sáng sủa nhưng không làm được. Cứ bàn tới bàn lui rồi thôi. Năm nay cũng vậy.

Hôm nay Đan Tâm bắt đầu nghỉ Tết, chuẩn bị làm dưa món và làm mứt gừng dẻo. V́ có mấy người em của Đan Tâm hẹn Tết sẽ lên chơi nên Đan Tâm muốn gói bánh chưng. Đă bốn, năm năm nay chúng tôi bỏ gói bánh chưng vào dịp Tết theo truyền thống gia đ́nh từ hơn hai mươi năm qua v́ nấu mệt nhưng không ăn hết, để lâu bị mốc. Vả lại năm nào cũng có người cho hay chỉ mua vài cái là đủ ăn. Nấu bánh chưng có thú riêng và không khí ngày Tết nhưng tôi không muốn Đan Tâm làm v́ bày ra làm rất mệt, nhất là khâu đăi đậu và gói.

Bất ngờ tôi nhận được một giấy báo mời lĩnh tiền đề tên bút hiệu của tôi, số tiền 500.000đ, không rơ do ai gởi. Trước đây khá lâu, có người bạn ở nước ngoài gởi tiền cho tôi cũng đề bút hiệu, xác minh qua lại măi tôi mới nhận được v́ bưu điện chỉ căn cứ vào giấy chứng minh nhân dân, khác tên là không cho nhận.

Đă thế lần này bưu điện lại mời tôi lên bưu điện chính ở gần nhà thờ Con Gà để lĩnh, tôi muốn đi phải xin phép Ủy ban Nhân dân phường v́ nơi đó thuộc phạm vi phường khác. Tôi nói với Đan Tâm ra bưu điện ngă tư trong phường tôi ở yêu cầu chuyển về bưu điện này nếu không tôi khỏi lĩnh v́ không muốn rắc rối. Cô nhân viên bưu điện bảo Đan Tâm để giấy báo lại và cô sẽ yêu cầu bưu điện tỉnh giải quyết.

Suốt ngày Đan Tâm thấp thỏm v́ hai con ở Sài G̣n hẹn hôm nay sẽ về nhà. Gọi điện xuống Sài g̣n nghe nói 10 giờ tụi nó mới đi, lại c̣n phải ghé huyện giải quyết công việc nên Đan Tâm lo hai con sẽ về muộn. Hai đứa lại nói sẽ đi honda.  6 giờ chiều Đan Tâm gọi về huyện nghe tụi nó mới xuất phát từ huyện lúc 5 giờ chiều, Đan Tâm lại càng lo v́ như thế lên Đà Lạt trời sẽ tối. 7 giờ rồi 8 giờ Đan Tâm đi tới đi lui rồi ra cổng đứng chờ. 9 giờ tôi cũng bắt đầu sốt ruột v́ quăng đường từ huyện về Đà Lạt 110 cây số b́nh thường đi mất  hai đến ba tiếng. Đan Tâm không đứng ở cổng nữa mà đi dọc theo đường ra phía hồ Xuân Hương, vừa lúc hai đứa về, gặp mẹ trên đường. Đối với các con Đan Tâm lúc nào cũng  thế.

Th́ ra hai đứa đi trễ, c̣n ghé một thị trấn giữa đường để ăn cơm, lên Đà Lạt c̣n đến nhà một người quen ngoài phố để lấy đồ v́ chở honda không được, phải gởi xe đ̣ đem lên trước.

Hai đứa mang lên một thùng quá lớn. Rượu và bánh của Quốc Vĩnh. Chocolate của Vơ Trường Chinh. Bánh chưng của trường Trường Sơn dạy tặng giáo viên. Tôm khô, củ kiệu, lạp xưởng, trà của mấy bạn gái của Tiêu Dao. Vài loại mứt hai con mua. Nhiều báo xuân và 7 cuốn Tuyển tập truyện ngắn Việt do Nhà Xuất bản gởi cho tác gỉa (trước đă gởi ba cuốn). Vậy là cũng đủ hương vị Tết rồi. Đặc biệt hai con mua cho tôi một máy xoa bóp tự động chạy điện hiệu National loại h́nh khuỷu Reach easy, hai tốc độ v́ tôi và Đan Tâm hay bị nhức mỏi, tôi lao động chân tay nhiều và trước đây bị đau lưng, thần kinh tọa. Có thể chúng tôi sẽ ít dùng v́ tôi tập Yoga và xoa bóp bằng tay thuận lợi hơn nhưng đây là sự hiếu thảo của các con làm chúng tôi cảm động.

Một cô bạn trong nhóm Yoga đến thăm và tặng một gói mứt gừng. Cô kể chuyện về cô bạn khác cũng trong nhóm Yoga, người trước đây vào thăm chúng tôi bị chặn không cho vào. V́ cô này đang làm thủ tục xin nhập hộ khẩu vào Đà Lạt (dù cô ở Đà Lạt đă lâu và ở nhà của bố mẹ nhưng trước từ nơi khác chuyển đến và chưa nhập hộ khẩu), công an yêu cầu cô phải kư giấy cam đoan không được đến thăm chúng tôi nữa công an mới giải quyết. V́ công an đến điều tra cô nhiều lần, tổ trưởng dân phố ở đó không dám bảo lănh cô như đă hứa nên cô đành kư cam đoan. Thật đáng buồn. Đan Tâm cứ trách tôi sao trước khi bị quản chế đến thăm cô làm ǵ cho cô bị vạ lây. Công an nói với cô là họ đă chụp h́nh lúc chúng tôi vào nhà cô. Thực ra mấy hôm đó, chúng tôi đâu làm ǵ lén lút mà sợ bị chụp h́nh.

Gần trưa, Đan Tâm ra bưu điện ngă tư hỏi và cô nhân viên cho biết bưu điện tỉnh đă đồng ư chuyển tiền về đây cho tôi nhận, c̣n về bút hiệu, chỉ cần có Đan Tâm kư làm chứng bảo lănh là được.

Tôi ra nhận tiền và thật bất ngờ khi cô nhân viên bưu điện đưa cho tôi phần viết thư kèm theo giấy chuyển tiền với nội dung như sau:

"Anh chị quư mến,

Năm mới 1998 và Tết Mậu Dần, tôi có lời nồng nhiệt chúc mừng  anh chị nhiều sức khỏe và rất nhiều hạnh phúc.

Theo cổ truyền Việt Nam, tôi xin gởi biếu hai bạn: bánh chưng xanh, đĩa dưa hành và câu đối đỏ. Xin phép gửi cách thuận tiện bằng số tiền khiêm tốn nửa triệu đồng Việt nam, mong anh chị nhận và mua giúp tôi nhé!.

Tôi cũng mượn lời nhân dân thường nói để chúc anh chị:

 " Quốc gia hữu sự, sĩ phu hữu trách"

Thân ái

            Hoàng Minh Chính

 

Điều ngạc nhiên là công an đă không ngăn chặn ông Hoàng Minh Chính cũng như không gây khó khăn trong việc tôi nhận tiền v́ hoàn toàn chắc chắn là công an biết việc này. Có thể đây cũng là một dấu hiệu mới của t́nh h́nh.

Trước đây tôi không quen và chưa hề gặp mặt Hoàng Minh Chính. Tôi chỉ biết về ông qua báo chí, bạn bè và các bài viết của ông. Có lần ông gửi tặng tôi một cuốn sách, cuốn "Tạo dựng một nền văn minh mới - chính trị của làn sóng thứ ba" của Alvin Toffler và Heidi Toffler - sách dịch của Nhà Xuất bản Chính trị quốc gia, với lời đề tặng rất trân trọng. Có thể ông đă đọc các bài viết của tôi và nghe nói về tôi. Trong một vài bài viết tôi có nhắc đến ông. Cũng là "đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu" thôi.

Tôi viết sẵn một thiệp chúc Tết, để mai Đan Tâm ra phố gởi cám ơn ông với nội dung sau đây, vô t́nh có vẻ như là câu đối dù tôi không chú ư làm câu đối:

Món quà Xuân "bánh chưng xanh, đĩa dưa hành, câu đối đỏ" thơm ngát nghĩa t́nh, lồng lộng khí phách sĩ phu Phương Bắc.

Trên xứ lạnh, trước sân nhà, một cây mai hiếm hoi nở rộ, chợt nhớ câu thơ Cao Chu Thần " nhất sinh đê thủ bái mai hoa"

Đúng là trước nhà tôi có một cây mai nhỏ nở sớm. Cây mai này tôi mang từ huyện lên và có lẽ đây là cây mai duy nhất ở Đà Lạt v́ Đà Lạt từ xưa không trồng đươc mai và tôi chưa hề thấy cây mai nào khác ở đây.

Nhân cảm hứng về cây mai nở hoa, mấy hôm rồi tôi gởi thiệp chúc Tết cho bạn bè đều có ghi thêm câu thơ Cao Bá Quát để tỏ chí ḿnh (một đời chỉ biết bái lạy trước hoa mai). Đối với các bạn cũ trong nhóm Việt, tôi ghi thêm hai câu thơ của Nguyễn Du:

" Ngă hữu thốn tâm vô dữ ngữ

 Hồng sơn sơn hạ Quế giang thâm."

[ Ta có tấc ḷng không  cùng ai giải tỏ - Dưới chân núi Hồng, sông Quế thẳm sâu]

Từ hai câu thơ và tâm sự của Nguyễn Du, trên đỉnh núi Thiên Thai ở Huế năm 1965, chúng tôi, một nhóm sinh viên Đại học Huế đă lập hội Hồng sơn để hoạt động văn học nghệ thuật và tôi được cử làm chủ tịch đầu tiên của Hội này  (sau đổi thành nhóm Việt).

 

*  Ngày cuối năm.

Buổi sáng tôi chở Đan Tâm đi chợ lần cuối trong năm để mua rau và một số thứ cần thiết. Từ đâu S xuất hiện chạy theo sau. Đan Tâm thấy báo cho tôi biết và nói chắc anh ta đến kiểm tra hay tăng cường cho chốt đầu hẻm nhà tôi. (S là đội phó đội an ninh của Công an Thành phố). Khi tôi ngừng xe cho Đan Tâm xuống, S cặp sát bên tôi, chào và nói mời tôi vô quán uống café. Tôi hỏi anh ta đi đâu bên này, anh ta nói lửng lơ là có việc qua đây.

Ngồi uống café chúng tôi nói chuyện Tết nhất linh tinh, thỉnh thoảng cũng có đề cập đến chuyện của tôi. Tôi hỏi tại sao đơn khiếu nại của tôi không có cơ quan nào trả lời. S nói mấy cậu đó đă bị kiểm điểm, v́ mới ra trường nên không có kinh nghiệm. Tôi lại hỏi vừa rồi Bộ trưởng Nội vụ vào có nhắc ǵ đến chúng tôi không. S nói Bộ trưởng lo chuyện lớn hơn, nhưng Tổng Cục trưởng An ninh có nhắc đến. Tôi đă nghe việc Tổng Cục trưởng An ninh gặp Hà Sĩ Phu nhưng không tiện hỏi thẳng và anh ta cũng không nói ǵ thêm.

Đan Tâm đi chợ xong đen gọi tôi và nói với S: "Bộ không cho người ta ăn Tết sao canh dữ vậy? " S cười gạt đi: "Thôi mà Tết nhất nói chuyện đó làm ǵ. Tôi đi chơi thôi."

Tôi chào S và anh ta nói chiều mồng 2 sẽ vào thăm chúc Tết tôi. Tôi đoán chắc anh ta trực vào buổi đó.

Trên đường về Đan Tâm cứ cằn nhằn chuyện công an canh gác và bảo tôi nói chuyện với S làm ǵ. Tôi nói hơi đâu chú ư cho mệt, chuyện họ họ làm, chuyện ḿnh ḿnh làm.

Gần trưa, một cô học tṛ cũ của Đan Tâm đến thăm, tặng một cái bánh chưng mới nấu. Mấy năm nay, năm nào em này cũng đến thăm và cho bánh chưng.

Buổi chiều tôi ra cổng viết lại số nhà, tên đường đă bị lu mờ. Từ hôm qua tôi đă quét vôi và sơn lại cổng, cái cổng ghép bằng gỗ, sắt và chuồng gà công nghiệp cũ do tôi tự làm đă mấy năm nay. Tôi gắn thêm một miếng thiếc sơn trắng và nắn nót viết ba chữ "Động Hoa Vàng" mà tôi đă t́m kiểu chữ đẹp nhất trong font chữ của máy vi tính. Đây là tên của  khu vườn và nhà tôi mà tôi đă nghĩ từ ít lâu nay. Đúng là vườn tôi có nhiều hoa vàng: hoa bướm, hoa kim châm, hoa sans souci, hoa quỳ dại, hoa súng, hoa mimosa...Tôi đang tu thiền theo Yoga và mầu vàng là mầu giác ngộ. Khu vườn của tôi tĩnh mịch, có đôi chút hoang sơ nên tôi tự nghĩ tên "Động Hoa Vàng" cũng khá thích hợp.

Buổi tối chúng tôi xem phim, uống café nói chuyện chờ đón giao thừa. TV chiếu cầu truyền h́nh mấy tỉnh và các chương tŕnh văn nghệ không có ǵ đặc sắc, chúng tôi không xem. Vụ nấu bánh chưng Đan Tâm dự định đă bị hủy bỏ v́ hai con chúng tôi phản đối kịch liệt, sợ mẹ mệt. Chúng tôi khỏi canh nấu và giao thừa cũng không được vớt bánh như mấy năm xưa.

Giao thừa quá im ắng. Chúng tôi mở cửa ra sân. Chỉ có mấy cái pháo sáng chắc của đơn vị bộ đội nào đó bắn. Đúng là không có pháo, giao thừa không gây một dấu ấn ǵ đặc biệt v́ đêm vẫn lặng lẽ trôi như mọi đêm. Giao thừa chỉ có trong ḷng người về một niềm hi vọng nào đó cho ngày mai, bắt đầu từ một năm mới.

 

 

*  Mồng một Tết

 Sáng mồng một Tết, dậy muộn, chúng tôi xuống bờ ao ngồi uống café, nơi tôi đă đặt mấy viên đá làm chỗ ngồi chơi. Chiếc ao quá nhỏ, nước cạn và đục nhưng những bông hoa súng vàng đă nở khi nắng lên. Những bông hoa súng mảnh mai cánh nhọn nở bung ra hết sức ḿnh phô bày và dâng tặng vẻ đẹp cho đời gợi cho tôi nhiều suy tưởng mà tôi sẽ đưa vào cuốn tiểu thuyết sắp viết. Ban đầu tôi định lấy tựa đề cuốn tiểu thuyết là "Thung lũng trầm tư" nhưng sau tôi nghĩ ra một tựa khác là "Mảnh trời xanh trên thung lũng" và những bông hoa súng này có thể cũng là nhân vật trong tiểu thuyết.

Chúng tôi chủ yếu nói về chuyện làm ăn của các con ở Sài G̣n. Gần đây việc làm ăn của chúng gặp khó khăn nên Đan Tâm rất lo. Đan Tâm muốn chúng có việc làm ổn định nhưng tôi cho rằng tuổi thanh niên nên thử sức với đời và thăng trầm là điều tất yếu. Chúng tôi nh́n ra cổng khi chó sủa th́ thấy công an canh ở trước đứng trên vườn trên sát cổng để nh́n kỹ cổng nhà tôi, có lẽ anh ta muốn  nh́n rơ chữ "Động Hoa Vàng" của chúng tôi để c̣n về báo cáo lại.

Buổi chiều người khách đầu tiên xông đất nhà tôi là một anh bạn trong nhóm Yoga. Anh bạn này thỉnh thoảng vẫn đến thăm chúng tôi và mặc dù đă bị công an đến tận nhà răn đe anh ta vẫn không ngại. Vậy là không phải mọi người đều sợ công an.

 

*  Mồng hai Tết

Giữa buổi sáng một đoàn ba bà và hai đứa nhỏ đến thăm chúng tôi. Đó là chị Thanh Biên - vợ Hà Sĩ Phu, Hiền Thục - vợ Bùi Minh Quốc và chị Đức cùng với con của Hiền Thục và con chị  Đức. Các ông không đi được nên ba bà đă thay thế, hẹn cùng đi thăm hết mọi nhà trong dịp Tết. Công an tăng cường người canh gác trước nhà tôi nhưng họ không ngăn chặn, có lẽ ngăn chặn sẽ gây ra những chuyện ầm ĩ bất lợi. Như thế cũng có lư.

Chúng tôi ăn uống chuyện tṛ vui vẻ đến hơn ba giờ đồng hồ. Chúng tôi biết thêm một số tin tức.

Việc Tổng Cục Trưởng An ninh gặp Hà Sĩ Phu cũng khá thú vị. Hà Sĩ Phu được mời đến một khách sạn gần nhà để gặp nói chuyện. Hà Sĩ Phu chủ động nêu mấy vấn đề: Vụ xử án một năm tù Hà Sĩ Phu là hoàn toàn vô lư. Tổng Cục trưởng An ninh nói chuyện đó đă qua rồi thôi đừng nhắc nữa và thực ra Nhà nước cũng không động chạm ǵ đến bài viết và tư tưởng của Hà Sĩ Phu.

Hà Sĩ Phu phản đối việc quản chế Bùi Minh Quốc và tôi không có lư do chính đáng. Tổng Cục Trưởng An ninh nói v́ Quốc và tôi vi phạm các điều khoản này nọ trong Luật H́nh sự, riêng tôi c̣n có quan hệ với các tổ chức phản động nước ngoài. Hà Sĩ Phu nói có tội phải đưa ra ṭa xét xử đàng hoàng.

Hà Sĩ Phu thắc mắc việc hôm tổ chức sinh nhật bị tịch thu cuốn băng video và không biết người thợ quay video ở đâu để hỏi v́ người thợ này do Quốc thuê và bây giờ Quốc không đi lại được. Tổng Cục trưởng An ninh nói không rơ vụ này và việc Quốc có được đi lại tự do hay không là tùy thái độ của Quốc.

Tổng Cục trưởng An ninh khuyến khích Hà Sĩ Phu nên tiếp tục viết và đi chơi đây đó cho thoải mái, c̣n nói nghe chị Thanh Biên bệnh, nếu cần công an sẽ giúp đỡ đưa ra Hà Nội chữa bệnh. Công an Tỉnh sẽ đưa chị về Sài G̣n và từ Sài G̣n ra Hà Nội, vé máy bay Bộ Nội vụ sẽ lo. (Gần đây trong giới văn nghệ tự nhiên có người tung tin chị Thanh Biên bị bệnh nặng và dấu, có kẻ c̣n xấu miệng bảo là bị bệnh sida làm chị rất  tức giận. Thật không thiếu một kiểu bôi nhọ nào)

Hà Sĩ Phu nói trong khi hai người bạn thân là Bùi Minh Quốc và tôi đang bị quản chế th́ anh không c̣n ḷng dạ nào để đi chơi. Và nếu đi th́ người khác sẽ nghĩ ǵ. Việc chữa bệnh nếu cần anh chị tự lo được, khỏi phiền đến công an.

Bùi Minh Quốc viết khỏe. Anh vừa hoàn thành một truyện vừa khoảng 200 trang, gởi cho bạn bè trong giới xuất bản ở Sài G̣n được họ đánh gía cao nhưng việc xuất bản chưa rơ thế nào. Về việc cuốn "Một lúc một đời" của anh được dịch ra tiếng Pháp do nhà xuất bản ở nước ngoài gởi về, Quốc nhận được một giấy báo của Hải quan tịch thu với lư do có nội dung xấu. Quốc bất b́nh và photo giấy báo này kèm theo văn bản kháng nghị với một số cơ quan có thẩm quyền v́ cuốn "Một lúc một đời" đă xuất bản ở trong nước có giấy phép chính thức. Anh cũng có nhờ người quen ở Sài G̣n hỏi giùm bên Văn hóa Thông tin th́ nghe họ giải thích là nội dung cuốn sách không xấu nhưng lời giới thiệu của Nhà xuất bản xấu (?!)

Chúng tôi cũng được biết ở Hà Nội, Hoàng Minh Chính đă được bắt lại điện thoại (như trong thư chuyển tiền của ông gởi cho tôi có ghi số điện thoại), c̣n Hoàng Tiến cũng được đề nghị bắt lại điện thoại nhưng ông từ chối. Chắc ông nghĩ có điện thoại trong lúc này chỉ thêm tắc rối hơn là có lợi.

Chuyện tṛ chán mấy bà mới cáo từ. Trước khi về chúng tôi ra sân chụp h́nh và lên cổng chụp cảnh có bảng tên "Động Hoa Vàng". Khi Đan Tâm thay tôi chụp, t́nh cờ tôi đứng cạnh chị Đức, tôi nói đùa không chừng người ta lại vu cho tôi cặp bồ với chị Đức và có bằng chứng hẳn hoi. Mọi người đều cười và bảo cứ đứng sát vô đi. (Chị Đức đă măn tang chồng, độ này chị xinh ra và ăn mặc rất diện). Trước đây do việc quan hệ với chúng tôi và tham gia đi đón Hà Sĩ Phu ở tù về, chi Đức cũng bị đưa ra tổ dân phố phê b́nh và có một số người tung tin là chị cặp bồ với Bùi Minh Quốc, đă đi chơi với Quốc nhiều lần. Sức tưởng tượng và óc sáng tạo của ai đó thật phi thường. Bọn nhà văn chúng tôi cũng phải chào thua.

Chiều S vào thăm tôi như đă hẹn, cùng đi với với C1. Chắc hai người cùng ca gác trước nhà tôi. Tôi cũng lịch sự mời họ uống rượu nhắm tôm khô củ kiệu. Chúng tôi chỉ nói chuyện vui linh tinh. Khi ra về S khen vườn tôi sạch sẽ, Đan Tâm đứng bên cạnh nói nhờ quản chế nên mới có thời gian làm vườn. Nghe từ "quản chế" S nhăn mặt nói ngay: "Thôi mà chị, Tết nhất chị nói chi chuyện đó".  Anh ta thực t́nh ngại.

Chiều muộn, Hồng Liên, em kế Đan Tâm, từ Sài G̣n lên cùng với gia đ́nh như đă viết thư báo trước. Liên làm nghề lái xe, hiện nay đang lái cho một công ty liên doanh với Nhật ở Sài G̣n. V́ có một người trong Ban Giám đốc công ty có nhà ở Đà Lạt về đây ăn Tết nên Liên đưa xếp đi, nhân tiện đưa gia đ́nh lên chơi và thăm chúng tôi luôn. Trong mấy ngày ở đây, xếp giao xe cho Liên toàn quyền sử dụng.  Đó là một chiếc xe kiểu cá mập kính đen trông rất lạ.

Ngoài Liên và các con ra, c̣n có một cậu người Nhật, bạn cùng làm công ty với con gái lớn của Liên. Sau khi đă vào nhà chào hỏi xong, Đan Tâm cùng đi với Liên ra xe để đi t́m khách sạn khu vực gần nhà tôi cho cậu người Nhật lưu trú. Vừa ra đầu hẻm, Đan Tâm thấy công an tăng cường đến ba bốn người đứng nháo nhác, có người đang gọi máy bộ đàm. Chắc họ báo động v́ không rơ chiếc xe đưa ai vào thăm tôi.

Trong khi Đan Tâm và Liên đi t́m khách sạn, tôi ngồi nói chuyện với cậu người Nhật và mấy đứa cháu. Cậu Nhật này mới 23 tuổi, rất ngơ ngáo, thấy cái ǵ cũng lạ  cũng hỏi. Cậu ta nói tiếng Anh không thạo lắm. Tôi thấy cậu ta nói chuyện với cô cháu gái tôi vừa bằng tiếng Anh, vừa bằng tiếng Nhật và cả "ngôn ngữ quốc tế". H́nh như hai đứa đang yêu nhau. Thế cũng hay. Tôi vẫn ủng hộ chủ nghĩa quốc tế, tiến dần đến chỗ xóa bỏ ranh giới của mọi quốc gia.

Đi một lúc khá lâu, Đan Tâm và Liên trở về cho biết khu vực gần nhà tôi không có khách sạn thích hợp, nơi th́ quá đắt, nơi không được phép tiếp người nước ngoài. Vậy là đành phải tiếp tục ra phố t́m. Gần tối Đan Tâm và Liên mới về cho biết đă t́m được một pḥng khách sạn ở khu Ḥa B́nh. Liên đăng kư cho cậu Nhật cùng với ḿnh và cô con gái lớn ở ngoài đó luôn v́ thấy công an tăng cường canh gác trước nhà tôi làm cô cũng phát ngán. Đan Tâm cũng vội đưa hai đứa cháu c̣n lại đi đăng kư tạm trú v́ chúng đều trên 18 tuổi. Rất có khả năng tối nay nhà tôi sẽ bị kiểm tra hộ khẩu.

Trong khi Đan Tâm và Liên chạy đi chạy về th́ Mai Thái Lĩnh đến thăm tôi. Đây là lần đầu tiên Lĩnh đến sau hơn ba tháng tôi bị quản chế. Không rơ do trời tối và công an đang nhốn nháo ngoài đường về việc chiếc xe của Liên, không để ư đến Lĩnh hay họ chủ trương không ngăn chặn nên Lĩnh vào nhà tôi an toàn. Chúng tôi uống rượu lai rai nói chuyện.

Lĩnh nói có rủ Tấn cùng đi thăm tôi nhưng Tấn đang bị cảm. Lĩnh và tôi nói đủ mọi chuyện thời sự cho đến tối mịt Lĩnh mới về.

Buổi tối có một chuyện làm chúng tôi lên ruột. Khoảng hơn 8 giờ, ăn tối xong, cậu con trai của Liên đ̣i đi chơi. Chúng tôi bảo hôm nay đi xe mệt, bây giờ tối, cậu ta không biết đường sá v́ lần đầu lên đây, thôi ở nhà ngủ rồi mai hăy đi. Cậu ta nhất định không nghe, cứ nằng nặc đ̣i đi, nói chỉ đi dạo gần đây thôi. Chúng tôi đành để cho cậu ta đi. Tôi nói cho cậu ta nhớ địa chỉ nhà tôi để khi cần gọi xe ôm đưa về.

10 giờ, 11 giờ rồi 12 giờ đêm cậu ta vẫn chưa về. Chúng tôi đâm ra căi nhau và ngay tôi cũng sốt ruột lo ngại. Đan Tâm trách tôi sao để cho nó đi. Thực ra nó đă là sinh viên năm thứ hai nhưng trông rất khờ khạo. Chúng tôi suy đoán, người bảo nó đi chơi hội chợ về trễ, người cho nó đă bị công an bắt giữ do đi lớ ngớ không có giấy tờ  v́ công an đang  tăng cường canh gác nhà tôi (giấy tờ nó đưa đi đăng kư tạm trú xong đang để ở nhà), người lo nó bị du đăng đánh. Cuối cùng tôi đành bảo hai con tôi ra phố t́m nhưng Đan Tâm nhất định cũng đ̣i đi. Vậy là Tiêu Dao chở mẹ đi. Chiếc xe của con tôi đột nhiên giở chứng không chịu nổ. Hai con tôi phải h́ hục đẩy xe lên đường.

Đi hơn nửa tiếng hai mẹ con thất vọng trở về. Đan Tâm nói t́m khắp các con đường không thấy, hội chợ đă tan từ lâu, đến khách sạn Liên ở xem cháu có ra đó không nhưng quá khuya đập cửa măi không ai ra mở. Đă gần một giờ sáng, chúng tôi lo sốt vó. Tôi bàn hay lên Công an Thành phố hỏi xem có biết tin ǵ không. Nếu công an giữ tôi yên tâm hơn là nó bị lạc hay gặp du đăng. Cả nhà đang bàn bạc th́ nghe tiếng chó sủa và nó lù lù đi vào. Chúng tôi thở phào xúm lại cật vấn nó. Nó chỉ trả lời nhát gừng:

   -  Đi đâu?

   -  Đi hội chợ.

   -  Hội chợ tan lâu rồi sao bây giờ mới về?

   -  Theo bạn về nhà chơi

   -  Bạn nào ở đây ? Mới lên đây làm ǵ có bạn?

   -  Bạn mới quen.

   -  Ở đâu?

   -  Bán hàng trong hội chợ.

   -  Trai hay gái?

   -   Gái.

Trời đất ơi. Thật hết chỗ nói. Chúng tôi vừa tức  giận vừa buồn cười nhưng đă nhẹ nhơm. Th́ ra chúng tôi không hiểu được thanh niên. Nó làm một cú bất ngờ ngoạn mục mà chúng tôi không ai nghĩ ra được. Mọi người yên chí đi ngủ, mai sẽ cật vấn nó tiếp. Nếu nó không về chắc chúng tôi phải thức trắng đêm.

  

*  Mồng ba Tết.

Buổi sáng Đan Tâm đi huyện cùng với gia đ́nh Liên để thăm mẹ và các em dưới đó. Liên cũng tếu, nhắc đến chuyện công an tăng cường gác trước nhà tôi, cô nói: "Chắc họ sợ anh đội tóc gỉa, mang kính đen ra xe lén đi". Chiếc xe này lại mang biển số liên doanh và trông rất "xă hội đen". Khi tôi đưa mọi người ra xe, có nhiều cặp mắt chung quanh nh́n tôi chằm chặp.

Các con tôi xem video. Từ hôm lên đây, ngoài những việc cần thiết và nói chuyện với bố mẹ, chúng xem phim suốt ngày. Bộ phim "Thiên Long Bát Bộ" truyện của Kim Dung, thật hấp dẫn, tôi đă xem rồi. Ba nhân vật chính Kiều phong, Đoàn Dự và Hư Trúc có cuộc đời và các mối t́nh thật độc đáo. Kim Dung quả  là thiên tài. Nghe nói trong các nhân vật tiểu thuyết của ḿnh ông thích nhất Kiều phong.

Kiều Phong là Bang chủ Cái Bang. Ông không biết thân thế ḿnh vốn là người Khiết Đan, bố mẹ bị một số anh hùng vơ lâm Trung nguyên giết do một chuyện hiểu lầm, ông được đưa về nuôi, cho học vơ và trở thành Bang chủ Cái bang. Do yêu nhưng không được Kiều phong để ư lại, vợ của Phó Bang chủ Cái Bang là Mă phu nhân t́m cách hăm hại ông, làm cho ông thân bại danh liệt và trở thành kẻ thù của vơ lâm Trung nguyên. Kiều Phong yêu A Châu nhưng bị Mă phu nhân  gài bẫy và vô t́nh lại giết chết người yêu của ḿnh. Sau đó Kiều phong trở về Liêu, cứu Liêu Chúa và được phong làm Nam Viện đại vương của Khiết Đan. Liêu Chúa lại cử Kiều Phong làm nguyên soái mang quân đi đánh Trung nguyên. Ông từ chối, bị bắt giam, rồi lại được bằng hữu vơ lâm Trung nguyên cứu thoát.

Cuộc đời Kiều Phong đầy bi kịch, luôn ở giữa trung tâm của các xung đột lớn giữa các chủng tộc và quốc gia, giữa t́nh yêu và thù hận, giữa cái sống và cái chết, giữa hành vi quang vinh chính đại và những âm  mưu thủ đoạn bỉ  ổi... Cuối cùng ông đă phải tự sát. Kim Dung đă đặt ra những vấn đề cho muôn thuở và rất hiện đại trong một câu chuyện hư cấu nhưng lại rất thật và đầy kịch tính, hết sức hấp dẫn. Diễn viên Huỳnh Nhật Hoa, đă đóng rất xuất sắc vai Kiều Phong. Xem phim tôi thật khâm phục nền điện ảnh của Hồng Kông.

Ngoài Kiều Phong, trong phim c̣n nhiều nhân vật rất độc đáo và cũng rất đời:  Đoàn Chính Thuần đa t́nh, Đoàn Dự si t́nh, Hư Trúc-thầy chùa phá cả ba giới cũng mê t́nh, Mộ Dung Phục chạy theo tham vọng phục quốc trở nên vô t́nh, Phương trượng chùa Thiếu Lâm đức cao trọng vọng cũng có một mối u t́nh, gă Du Thản Chi mang đầu sắt cuồng t́nh... và vô số nhân vật nữ, trẻ có ǵa có, say t́nh, chung t́nh, ghen t́nh, hận t́nh, loạn t́nh, ngu t́nh, đau t́nh, khổ t́nh, lụy t́nh, ác t́nh... thật không thiếu một thứ t́nh nào.

Đặc biệt có một nhóm nhân vật gây ấn tượng là thầy tṛ Tinh Tú Lăo quái (tự xưng là Lăo tiên), khi sư diệt tổ, muốn làm bá chủ vơ lâm Trung nguyên. Đi đâu lăo cũng ngồi kiệu với cờ xí rợp trời và đồ đệ hô vang các khẩu hiệu ca ngợi lăo. Ấy thế mà khi lăo thất cơ lỡ vận, bại dưới tay Hư Trúc th́ bọn đồ đệ lập tức trở mặt chửi lăo và bỏ chạy luôn. T́nh đời của thầy tṛ bọn này mới hiện đại làm sao. Cùng với nhiều yếu tố khác, chả trách có lúc người ta đă lên án tiểu thuyết Kim Dung, cho là xóa nḥa ranh giới thiện ác, lẫn lộn chính tà. Theo tôi tiểu thuyết kiếm hiệp hư cấu của Kim Dung chính là đời thực, sắc nét và sâu xa mạnh mẽ đến độ những bọn "ngụy quân tử" hiện đại kiểu Nhạc Bất Quần khó ḷng chịu nổi.

Buổi trưa, P, công an gác phía trước vào thăm tôi. Anh ta nói biết quá tŕnh tham gia cách mạng của tôi và rất buồn cho tôi khi hiện nay tôi phải chịu hoàn cảnh này. Anh ta cũng kể về ḿnh: Ông nội là liệt sĩ, tham gia kháng chiến chống Pháp, bà nội là "Bà mẹ Việt Nam anh hùng", cha là liệt sĩ, mẹ là thương binh, gia đ́nh ba đời đều hiến máu xương cho cách mạng. Tôi nghĩ công an tuyển chọn những người như P là chọn được chỗ dựa thật vững chắc. Về ư nghĩ của P đối với tôi, tôi nói thực ra cống hiến của tôi đối với cách mạng thật quá nhỏ bé, không đáng kể ǵ và tôi không bao giờ hối tiếc về việc làm và hoàn cảnh của ḿnh hiện nay. Từ trẻ đến giờ tôi đều luôn muốn sống như một người trung thực dù phải trả gía. Đó mới là điều quan trọng.

Đang nói chuyện với P th́ một người đàn ông lạ mặt bước vào, chào tôi và P rồi tự giới thiệu là ở gần đây, Tết đi thăm bà con lối xóm đến chúc Tết tôi. Tôi hơi ngạc nhiên nhưng cũng mời anh ta ngồi nói chuyện. Lát sau anh ta cáo từ. Tôi hỏi P có biết anh ta không và anh ta tên ǵ, P nói biết sơ sơ và anh ta tên D1. P ngồi thêm một lúc rồi cũng đi v́ có người ở ngoài vào gọi.

Sau trưa D1 lại vào, miệng anh ta có mùi rượu và có vẻ xừng xừng. Tôi đă nghi ngờ nên gạn hỏi. Ban đầu anh ta nói anh ta là bộ đội, thuộc bộ phận thông tin của Học viện Quân sự. Sau đó anh ta lại bảo đang có nhiệm vụ phối hợp làm ở đây. Tôi hỏi tới nữa, cuối cùng anh ta thừa nhận ḿnh là công an. Không phải chỉ là công an b́nh thường mới tăng  cường canh gác trong mấy ngày Tết, mà đă có nhiệm vụ theo dơi tôi từ ba, bốn năm nay. Anh ta nói tôi không biết anh ta nhưng anh ta đă gặp tôi nhiều lần trên đường ở nhiều nơi và biết về tôi rất rơ. Như vậy là trong lần tăng cường này anh ta đă lộ diện đối với tôi.

Nói chuyện với D1 rất khó. Anh ta khoảng hơn 40, mặt mũi dữ tợn, lại đang có hơi rượu. Tôi cố t́nh dẫn dắt câu chuyện, lúc nói chuyện thời sự, lúc nói chuyện gia đ́nh, xă hội. Có khi anh ta  tỏ ra tôn trọng tôi, nói nếu có ǵ sơ suất xin tôi bỏ qua nhưng có khi lên giọng luật pháp hàm ư đe dọa. Trong t́nh h́nh đó, tôi không tiện tranh căi với anh ta mà b́nh tĩnh lắng nghe và lái câu chuyện theo ư ḿnh. Anh ta ngồi khá lâu cho đến lúc có ông tổ trưởng khu phố vào thăm mới cáo từ .

Buổi tối, lúc Đan Tâm và Liên chưa về, khoảng 8 giờ có W, lănh đạo Công an Phường đến. Anh ta bảo định đến thăm tôi từ lâu nhưng bây giờ Tết mới có dịp. Chúng tôi nói chuyện về phong tục tập quán của xứ Quảng quê của anh ta và cũng là nơi tôi đă sống và học một thời gian dài suốt bậc trung học. Đang nói chuyện th́ Đan Tâm và Liên về, hai người cũng ra nói chuyện với W một lúc và Đan Tâm t́m cách nhắc khéo để anh ta về v́ đă hơn 9g. Anh ta biết ư nên giải thích là v́ lần đầu đến thăm, thấy tôi không có khách nên ngồi lâu và rốt cuộc cáo từ.

Anh ta về rồi Đan Tâm nói ngay là anh ta ngồi lâu cốt để kiểm tra nhà ḿnh. Đúng là từ chiều mồng hai đến nay đă có 5 công an viện cớ thăm Tết vào nhà tôi, chưa kể trưởng khu phố cũng là bí thư chi bộ. Có thể sau khi "ba bà" rồi gia đ́nh Liên và Lĩnh đến, họ thấy cần phải giám sát chặt chẽ hơn. Chẳng ăn thua ǵ v́ chúng tôi chẳng làm ǵ sai trái, tôi cứ tỉnh bơ. Dù có ai đến thăm tôi đi nữa, kể cả người ở nước ngoài về, tôi nào có sợ ǵ.

 

* Mồng bốn Tết

Khách đến nhà tôi lai rai. Chỉ là những người quen b́nh thường hay hàng xóm. Tôi vẫn không đi đâu cho đến chiều mới rủ Đan Tâm và hai con xuống hồ Than Thở chơi. Hôm nay gia đ́nh Liên  đi chơi riêng thăm thú các thắng cảnh. Đường từ nhà tôi đến hồ Than Thở toàn bộ đă tráng nhựa xong nên đi rất thoải mái, không bụi bặm và xóc nẩy như mấy tháng trước. Chúng tôi chọn một quán café ven hồ tương đối vắng ngồi uống café. Café ở đây khá ngon.

Vào giờ này khách du lịch đông nghịt. Xe lớn nhỏ đủ loại đậu thành hàng kín hai bên đường. Khách đi loanh quanh chụp h́nh, thuê ngựa cỡi hay thuê pedalo đạp ḷng ṿng trong hồ. Cái hồ Than Thở này chỉ nổi tiếng nhờ cái tên gắn liền với truyền thuyết năm xưa. Bây giờ nó chỉ là một cái hồ bé tẹo, chung quanh c̣n một ít thông với mấy bồn hoa và một chiếc cầu gỗ bắc ngang gần đầu hồ do một công ty tư nhân thầu khai thác làm. À, c̣n có mươi quán bán đặc sản và đồ lưu niệm Đà Lạt, mấy con ngựa, mấy chiếc pedalo, chưa kể mấy dây cờ xí màu sắc ḷe loẹt trông rất chói mắt và phản thiên nhiên. Khách đến đây v́ là một điểm quy định trong tour du lịch của khách ở xa đến. May mà đường sá mới làm xong chứ c̣n nắng bụi mưa bùn như trước và vào mùa khô nước hồ cạn phơi đáy rác rưởi th́ khách đến khi về nhất định sẽ thất vọng và thề sẽ không bao giờ trở lại. Thật buồn cho thắng cảnh và du lịch Đà Lạt.

Chúng tôi ngồi uống café nói chuyện, ngắm thiên hạ đến sập tối mới về. Khi chúng tôi đi hai công an gác phía trước không theo nhưng chúng tôi biết có người khác theo một cách bí mật. Cũng là dịp cho họ dạo chơi một lúc chứ mấy ngày Tết cứ ngồi đầu hẻm nhà tôi thật chán chết. Tôi thật sự ái ngại cho họ.

Chúng tôi vừa về th́ ĐTN đến với một người bạn. Vậy là N đă giữ đúng lời hứa Tết đến thăm tôi dù trước đây mấy ngày tôi đă nhận được một thiệp chúc Tết của N qua đường bưu điện.

Nói chuyện thời sự chán, N nhắc đến chuyện xưa và nói với người bạn cùng đi về tôi: "Tụi ḿnh bây giờ  tự cho là sống nghệ sĩ, lăng mạn nhưng c̣n thua xa anh ngày trước. Hồi đó anh là thần tượng của ḿnh. Ḿnh vẫn c̣n nhớ những bài hát anh và bạn bè hát khi ra Quảng Trị".

Tôi thốt nhớ đến chuyện ngày xưa, đă hơn 30 năm rồi thời kỳ những năm 1963-67 lúc tôi c̣n học Đai học Huế.  NH, anh của N là một trong nhóm bạn thân của tôi hồi đó. Vào năm 1966, trong cuộc đấu tranh của sinh viên và nhân dân thành phố Huế, tôi đang giữ chức vụ Phó chủ tịch ngoại vụ, phụ trách Đài Phát thanh tranh đấu (chiếm Đài Phát thanh Huế) và là Đoàn trưởng Đoàn 3 Sinh viên Quyết tử của Hội đồng Sinh viên Liên khoa Tranh thủ Cách mạng Đai học Huế. Trong những ngày sôi động đó, tôi đă gặp và yêu cô học sinh bé nhỏ, người yêu của NH, bạn tôi. Cô đang học đệ nhị cấp, trường Nguyễn Hoàng, Quảng trị. Cô vào Huế thăm NH và NH đă giới thiệu cô với tôi. Thế là cô và tôi đều bị "tiếng sét" ngay từ lần đầu tiên gặp mặt. Tôi đă tỏ t́nh với cô trong căn pḥng trọ bé nhỏ của NH, lúc tôi ngồi bệt trên sàn nhà viết bài phát thanh tranh đấu và cô đang nằm trên giường với người yêu.

Thật lăng mạn. Có lẽ cô cũng bị choáng ngợp trước h́nh ảnh chàng trai xứ Huế tóc mây bồng  bềnh và có cách tỏ t́nh liều lĩnh, táo bạo của tôi. (Hồi đó tôi là sinh viên sư phạm duy nhất để tóc dài dù có năm tôi là Chủ tịch Ban Đại diện Sinh viên Đại học Sư phạm và đă nhiều lần bị khoa trưởng cảnh cáo).

Cuộc t́nh của chúng tôi là một biến cố nho nhỏ trong nhóm bạn bè và tôi đă bị  vài bạn lên án kịch liệt. Tuy nhiên vào lúc đó chúng tôi chỉ biết yêu là yêu thôi, không quan tâm đến điều ǵ khác. Cuộc t́nh đó cũng rất ngắn ngủi. Khi phong trào tranh đấu bị đập tan, tôi phải chạy trốn và có ra Quảng Trị t́m cô. Trong một đêm giới nghiêm, lúc trống loa vang vang kêu gọi các đoàn viên Quyết tử ra tŕnh diện và nộp vũ khí, tôi và cô đă ở bên nhau gần suốt đêm dưới bóng cây che chở bên sông Thạch Hăn. Đó là trang cuối tuyệt đẹp của một cuộc t́nh nồng cháy thuở 20.

Sau đó tôi bị bắt. Trong thời gian tôi bị giam, lúc cô vào Huế học Đại học, cô lại yêu một người bạn khác trong nhóm bạn thân của chúng tôi rồi sau đó nghe nói c̣n yêu nhiều người khác nữa. Có lẽ cô c̣n lăng mạn hơn cả chúng tôi. Chao ôi, không biết giờ này cô đă đi về đâu trong ḍng đời cuộn sóng. Đối với tôi, cô măi măi là cô bé mảnh mai với đôi mắt thơ ngây như trẻ con và giọng nói ngọt ngào êm dịu thầm th́ những lời t́nh tự dưới trăng khuya.

Bây giờ tất cả đă quá xa rồi.

 

 

*  Mồng  năm Tết

Sáng mồng năm Tết khoảng 8giờ, hai con tôi lên đường về Sài G̣n. Đan Tâm lại dặn ḍ con đủ thứ và đưa con đi với những giọt nước mắt nuốt vào trong chứ không chảy xuống má như mọi lần. Lát sau Liên cũng đưa cả gia đ́nh đến chào từ biệt trước khi đi  đón xếp. Vậy là mấy ngày Tết coi như đă qua. Chúng tôi dọn dẹp lại nhà cửa, giặt quần áo, phơi chăn màn, b́nh thường hóa lại cuộc sống và chuẩn bị cho những ngày làm việc sắp tới.

Trong mấy ngày trước và sau Tết tôi cũng có nhận được một số thiệp chúc Tết của bạn bè ở xa, trong đó có thiệp của Nguyễn Thanh Giang ở Hà Nội với nội dung:

"  1998   Chúc  anh

                             sức khỏe dồi dào

                                            tinh thần sảng khoái

                                                         ư chí kiên cường       

                                                                                 thắng lợi             

                                                                                                  hạnh phúc"

Ước ǵ mọi lời chúc đều thành hiện thực.

Đặc biệt có một bài ngắn "Câu đối năm Hổ" rất ngộ, không biết của ai nhưng giọng văn có vẻ quen quen sau đây:                                      

                                        "  Năm nay đào lại nở

                                                        Lại thấy ông Đồ Xưa...

Chuyến đua xe xuyên Việt của các cựu chiến binh, thương phế binh Việt Mỹ đă tới đích thành phố Hồ Chí Minh, vào những ngày giáp Tết con Hổ. Nh́n trên TV thấy đoàn đua có mặt cả thượng nghị sĩ Mỹ John Kerry, đại sứ Mỹ Peterson, và được cán bộ và nhân dân thành phố mang tên Bác chào đón hết sức nồng nhiệt, với lời b́nh luận "Đây là biểu hiện phát triển mới tốt đẹp của hai nước Việt Mỹ."

Chứng kiến cảnh vui cảm động ấy đă không cầm được giọt nước mắt hân hoan, bốn ngh́n năm chưa bao giờ khởi sắc như thế.

Nhân tin vui ấy Đồ Xưa bèn chỉ lên TV rồi ra cho Đồ Nay một vế đối chữ nho:

                               MỸ  VIỆT  ĐỀ  HUỀ , NGƯU  BẢO HỔ  !          

Vế xuất đối quả là hóc hiểm v́ đây là Tết năm Trâu sang năm Hổ, Hổ là tên huư của Mỹ, tuy Hổ này chỉ là Hổ giấy thôi (như Mao chủ tịch đă dạy). Trâu lại tượng trưng cho Việt Nam nông nghiệp. "Bảo" là ôm vào ḷng. Trâu ôm Hổ vào ḷng quả thực là cảnh lạ không tiền khoáng hậu. Hổ thật th́ ôm sao được, mà Hổ giấy th́ đốt cho nó xuống âm phủ chứ ôm làm ǵ?

Biết Đồ Nay là tay ứng đối giỏi, Đồ Xưa giao hẹn là vế đối chỉ được xoay quanh chuyện "xuyên Việt", chuyện Hổ chuyện Trâu thôi! Thế mới khó.

Trầm ngâm một lát. Đồ Nay lẳng lặng lấy ra một bài báo Nhân dân phê phán các luận điệu "thù địch" trong đó có nêu tên hai cựu đảng viên nhà văn Bùi Minh Quốc và Tiêu Dao Bảo Cự...., cùng với nghị định 31/CP về việc quản chế không cần xét xử..., đặt lên bàn rồi ung dung đọc:

                        ĐỆ  HUYNH  XUNG  KHẮC,  HỒ CẦM NGƯU !

Số là hai nhà văn Cộng sản có tên trên cũng đă làm một chuyến du lịch "xuyên Việt" để kiến nghị cho nhà văn được quyền "Tự do sáng tác". Nhưng sau đó hai người này bị khai trừ và cách chức, hiện nay đang bị quản chế theo nghị 31/CP, nghe nói Tết con Hổ này muốn xin đi chợ Tết mà không được! (đ̣i quyền "Tự do sáng tác", nhưng "sáng tác"chưa thấy đâu, đă mất luôn cả quyền "Tự do đi chợ", các nhà buôn bảo thế là không đi chợ mà bị " lỗ vốn" mới khổ chứ! Dại ơi là dại!)

" HỔ cầm NGƯU", cầm" là bắt lại, chỉ giữ lại thôi chứ không ăn thịt! Chuyện này cũng lạ không kém, cũng hữu nghị không kém, v́ nó chưa có ở loài Hổ bao giờ! Theo khoa học th́ quan hệ giữa Hổ và Trâu là quan hệ "giữa động vật Ăn thịt với Con mồi", nhưng chuyện " Ăn" và " Bị ăn" ấy ngày nay cũng thiên biến vạn hóa, cũng khôi hài, cũng lập bà lập bập như quan hệ giữa Môi và Răng vậy! Cứ nhe răng ra, nhe răng ra mà ... cười!

              Đồ Xưa nghe xong, gật gù, chịu là " đắc cú".

                                                                                          Đồ Xưa.

 

Buổi chiều chúng tôi nghe hai việc khó chịu.

Một người quen đến thăm chúng tôi. Người này rất quư chúng tôi và chúng tôi cũng quư anh. Chuyện tṛ một lúc, tự dưng anh nói nửa đùa nửa thật: "Này, hỏi thật anh, trước đây anh có dính CIA không?" Chúng tôi gạn hỏi măi tại sao anh nói vậy, cuối cùng anh thố lộ là đă nghe một số công an kháo nhau chuyện đó. Họ chỉ kháo chuyện khơi khơi chứ không phải nói chính thức. Anh c̣n kể thêm là họ nói tôi dính CIA từ trước 75 và sau 75 vẫn c̣n hoạt động nhưng cho đến nay chưa t́m được bằng chứng. Tôi nói vậy th́ giỏi quá. Anh bảo họ cũng cho rằng tôi giỏi thật.

Lại vẫn cái tṛ tung tin và chụp mũ đó. CIA là ǵ? Là Cơ quan T́nh báo Trung ương của Mỹ. Ở đây hiểu CIA là làm gián điệp cho địch, phản bội Tổ quốc, một cái ǵ vừa ghê gớm vừa hèn hạ. Tôi chưa hề biết một nhân viên CIA thực mặt ngang mũi dọc ra sao ngoài những chuyện trong phim ảnh và sách báo. Tuy nhiên tôi nghĩ làm CIA  và làm gián điệp nói chung chưa hẳn là xấu. Có phải nhiều người Cộng sản Việt Nam đă làm gián điệp cho Nga, Tàu và được coi là yêu nước và là làm cách mạng. Có người Mỹ làm gián điệp cho Nga và ngược lại. Vấn đề là người ta làm v́ động cơ, mục đích ǵ? V́ tiền bạc hay v́ dân tộc, lư tưởng. Nhiều người đă dấn thân vào con đường đó, một con đường rất chông gai nguy hiểm. Tôi chẳng muốn làm gián điệp cho ai cả. Tôi có cách sống và chiến đấu riêng của ḿnh. Nhưng đây lại là cách bôi nhọ một cách bỉ ổi.

Việc thứ hai là Đan Tâm lên quán nghe mấy người nói chuyện lại. Một bà là cán bộ trong xóm bảo công an canh tôi quá sơ hở. Đêm mồng hai Tết lúc 12 giờ đêm bà ta thấy mẹ con Đan Tâm chở nhau đi và Đan Tâm cũng thấy một người khác đang đứng ở đầu hẻm không biết làm ǵ. Bà ta bảo sẽ gặp báo cho lănh đạo Sở Công an để chấn chỉnh lại. Th́ ra đó là việc nửa đêm Đan Tâm phải đi t́m đứa cháu con của Liên đi chơi về trễ. Đêm đó Đan Tâm cũng thấy một bà đứng bên đường nhưng không rơ là ai. Hóa ra bà ta. Bà ta bảo với mấy người trên quán là bà đứng đợi con t́nh cờ thấy Đan Tâm đi.

Đan Tâm tức ḿnh nói ngay: "Công an canh ông xă tôi chứ canh ǵ tôi. Ban đêm không giới nghiêm tôi muốn đi giờ nào việc ǵ phải thắc mắc. Sao bà cũng đứng đường giờ đó làm ǵ? Nói công an thuê bà canh ông  xă tôi 24/24 cho chắc ăn, khỏi sơ hở." Lại một loại người muốn tỏ cho mọi người biết ta đây quen biết công an  và chắc muốn lập công.

 

 

 

30*  Nhân quyền của người bị quản chế.

 

Đầu năm mới, nhiều đài đưa tin về bản tường tŕnh về vấn đề nhân quyền ở các nước trên thế giới của Bộ ngoại giao Mỹ. Trong việc vi phạm nhân quyền ở Việt Nam, bản tường  tŕnh có dẫn chứng theo Human Rights Watch Asia, việc Hà Sĩ Phu, Bùi Minh Quốc và tôi bị gọi thẩm vấn và buộc không được gởi  bài, trả lời phỏng vấn cho đài báo nước ngoài hồi đầu năm ngoái. Hèn ǵ công an canh chúng tôi gắt hơn. Không chừng họ c̣n nghi chúng tôi dính líu với Mỹ.

Các đài trong nước và ngoài nước đều đưa tin về những hoạt động kỷ niệm 30 năm vụ Tết Mậu Thân. Ở trong nước, đó là một chiến thắng vẻ vang lừng lẫy. Ở bên ngoài, các tổ chức Việt kiều cho là một biến cố đầy đau thương uất hận. Đặc biệt người ta lại nhắc đến Hoàng Phủ Ngọc Tường.

Không biết từ bao giờ, ở bên ngoài, người ta gắn liền tên tuổi Hoàng Phủ Ngọc Tường, một nhà văn tài hoa và trói gà không chặt, với những vụ tàn sát đẫm máu ở Huế trong vụ Mậu Thân v́ lúc đó Tường đă thoát ly làm cán bộ cho Mặt trận Giải Phóng. Tôi đă nghe Tường thanh minh nhiều lần về việc này, kể cả trong lần đi Pháp mới đây của anh.

Có ai đó nói hăy quên đi những hận thù của quá khứ. Có lẽ cũng thật khó quên đối với những người trong cuộc và thân nhân những người đă bị tàn sát. Tôi c̣n nhớ cách đây hai năm đọc báo thấy có tin phát hiện một hố chôn tập thể hàng trăm xác ở ngoài khu căn cứ Long B́nh mà người ta cho là xác của các chiến sĩ giải phóng trong vụ Mậu Thân. Chao ôi, dù phe này hay phe kia, bao nhiêu người Việt Nam đă ngă xuống, chết thê thảm trong cuộc chiến tranh tàn khốc. Nên hô to những lời tán tụng hay gào thét những tiếng hờn căm hay b́nh tĩnh nh́n lại và rút ra những kinh nghiệm để đừng bao giờ lại tái diễn cảnh đồng bào, đồng loại tương tàn, dù với bất cứ lư do ǵ. Đừng trách Kim Dung lẫn lộn chính tà. Hăy thôi đi những từ chính nghĩa đẫm máu con người.

Nhiều đài đưa tin và đọc toàn văn trong nhiều buổi bài viết của Trung Tướng Trần Độ gởi Đảng và Nhà nước. Đúng là tôi chỉ biết được các thông tin quan trọng chủ yếu qua các đài nước ngoài.

Tôi không nghe được đầy đủ bài viết của Trần Độ nhưng qua những ǵ đă nghe cộng thêm với những bài b́nh luận khác về bài viết đó, tôi hiểu những ư quan trọng sau đây:

Bài viết này dài mười ba trang, được công bố vào cuối năm 97 đầu năm 98. Trần Độ nhận định về t́nh h́nh đất nước, đề xuất một số biện pháp nhằm thực thi dân chủ, chấm dứt độc tài đảng trị để đưa đất nước thoát ra khỏi khủng hoảng.

Về bốn nguy cơ theo nghị quyết của Đảng cộng sản Việt Nam, ông nhận định lại: Không phải sẽ tụt hậu mà đă tụt hậu so với các nước trong khu vực. Tham nhũng đă là quốc nạn. Kẻ thù đâu không thấy rơ mà chỉ có ta làm hại ta. Về chuyện chệch hướng, có hướng đâu mà chệch.

Trong chiến tranh, Đảng và Dân là một, Đảng cũng là một nhưng nay Đảng và Dân là hai, Đảng cũng là hai. (Đảng viên có chức có quyền khác đảng viên thường). Ông phân tích kỹ vụ Thái B́nh (Ông vốn quê Thái B́nh) và cho đây là một nguy cơ lớn, một biểu hiện dân chống lại đảng v́ đảng áp bức dân.

Đáng lư Đảng nên tách khỏi Nhà nước nhưng nay Đảng và Nhà nước là một. Đó là Đảng Nhà nước.

Nói là Đảng của giai cấp công nhân nhưng đảng viên lại mang tâm lư tiểu nông và chịu ảnh hưởng nặng nề của phong kiến. Tính nhỏ mọn, ganh tị, ích kỷ, hiếu danh đă được Mác-Lênin hóa.

Ông đưa ra hai đề nghị cụ thể: Ban hành các văn bản pháp luật bảo đảm dân chủ và tổ chức bầu cử dân chủ thật sự bằng cách để tự do ứng cử, sàng lọc qua nhiều ṿng chứ không qua Mặt trận hiệp thương giới thiệu.

Bài viết của Trần Độ khi được công bố đă gây tiếng vang chấn động trong và ngoài nước. Thật ra những điều ông nói không có ǵ mới, trước ông cũng đă có nhiều người nói tương tự. Vấn đề là chính ông đă nói trong thời điểm này, khi những người như chúng tôi đang bị quản chế.

Mấy năm gần đây, ông đau yếu luôn, mắt mờ không đọc được sách, chân bị bệnh hoại thư cụt mất một ngón và phải đi cà nhắc. Tôi mừng thấy qua bài viết tư tưởng ông rất sáng suốt và tinh thần rất vững vàng.

Ngoài Trần Độ, các đài c̣n đưa tin có một số người khác đă viết bài, phát biểu với nội dung tương tự như tiến sĩ Phan Đ́nh Diệu và một cán bộ, nguyên bí thư Thành Uy Hải pḥng. H́nh như ông Hoàng Minh Chính cũng mới cho ra một cương lĩnh ǵ đó.

Thật đáng mừng khi có cả một đợt sóng mới trong tiến tŕnh đấu tranh cho dân chủ ở Việt Nam đang dậy lên trong những ngày đầu năm mới này.

 

Hôm nay có môt việc bất ngờ. Lúc tôi đang bơm nước tưới cây dưới vườn dưới th́ Đặng Việt Nga đến thăm. Đây là lần đầu tiên chị đến thăm tôi kể từ khi tôi quen biết chị trong hơn mười năm qua.

Có Đan Tâm mà chị nói nửa đùa nửa thật: Lâu ngày không gặp nhớ nên đến thăm. Chị ngồi nói chuyện với chúng tôi khoảng một tiếng nhưng không có ǵ đặc biệt liên quan đến tôi. Trong câu chuyện của chị có một việc đáng chú ư:

Cách đây không lâu, sau khi Bùi Minh Quốc bị quản chế, chị nhận được một lá thư qua đường bưu điện của một người bạn của Quốc gởi cho anh nhờ chị chuyển giúp. Chị chưa kịp chuyển th́ công an đến yêu cầu chị giao nộp lá thư cho họ với lư do là lá thư sẽ gây xáo động phiền nhiễu không tốt cho Quốc. Để hợp thức hóa việc này, họ đă cố thuyết phục chị viết một tờ giấy giải thích lư do như họ đă nêu kèm theo lá thư nộp cho công an mà chị cũng không biết có nội dung ǵ. Thật lạ lùng.

Trước khi ra về, chị để lại một phong b́ nói là quà Tết. Mở ra thấy có h́nh một bó hoa và 200.000đ. H́nh bó hoa có lẽ chị cắt từ một thiệp chúc Tết mà chị nói tôi sẽ đoán ư nghĩa của nó qua đường ngoằn ng̣eo chị cắt chung quanh bó hoa.

Hiền Thục đến đưa thư mời của Bùi Minh Quốc mời Đan Tâm và tôi dự giỗ vợ đầu của Quốc là nhà văn liệt sĩ Dương thị Xuân Quư. Quốc viết thêm mấy chữ nói tôi cứ thử làm đơn gởi Ủy ban Phường xin phép đi, được càng tốt, nếu không sẽ cũng là một việc để sau này có dịp nhắc tới.

Tôi đă quá ngán việc làm đơn từ xin xỏ nhưng chiều ư Quốc, lần này tôi cũng cố viết cái đơn và đính kèm theo thư mời của Quốc.

Tôi không chắc họ sẽ giải quyết v́ tôi biết bữa giỗ này Quốc c̣n mời nhiều người như Hà Sĩ Phu, Mai Thai Lĩnh, Tấn, Hải... sẽ trở thành một buổi họp mặt đông đảo. Tuy nhiên tôi nghĩ nội dung đơn  sẽ đưa họ vào một t́nh trạng khó xử. Để xem họ sẽ giải quyết ra sao?

Gần 11 giờ, sắp đi đón Đan Tâm tôi mới lên trụ sở Ủy ban phường để nộp đơn nhưng trụ sở đă đóng cửa.

Tám giờ sáng hôm sau, tôi lại lên Ủy ban phường để nộp đơn. Chỉ có cô thư kư trực, sau đó có thêm một người là cán bộ tư pháp. Tôi đưa đơn cho họ để nhờ họ chuyển cho chủ tịch Ủy ban và yêu cầu là sáng thứ hai sẽ đến để biết kết quả.

Khoảng 9 giờ,  một công an mặc sắc phục vào nhà gặp tôi. Anh ta có vẻ lúng túng, tự giới thiệu là E1, cán bộ công an phường, cấp bậc thượng úy, phụ trách h́nh sự, nhân việc đến giữ trật tự ở chùa gần nhà tôi nên đến thăm (chùa này đang chuẩn bị lễ đại tường-măn tang sau ba năm cho cố ḥa thượng trụ tŕ). Anh ta đă nói tên, lại c̣n chỉ vào bảng tên đeo ở ngực mấy lần và nói đi nói lại chuyện đi giữ trật tự. Cuối cùng anh ta hỏi tôi việc thư mời của anh Quốc do ai đưa đến, đưa vào lúc nào. Đó mới là mục đích chính.

Sau khi tôi đưa đơn, Ủy ban phường chuyển cho công an ngay và họ lập tức t́m hiểu. Có lẽ việc Hiền Thục vào đưa thư, công an gác trước nhà tôi không biết nên họ bị bất ngờ và khó xử. Đáng lư tôi không trả lời E1 v́ chuyện Thục đưa thư không có ǵ sai trái nhưng tôi muốn chứng tỏ cho công an thấy đối với tôi chuyện đó b́nh thường, không cần ǵ che dấu nên nói cho anh ta biết. Nghe xong anh ta vội cáo từ, nói là phải đi làm nhiệm vụ.

Buổi sáng Đan Tâm đi nhà thờ, sau đó ra phố và đến nhà Hà Sĩ Phu. Hà Sĩ Phu cũng có giấy mời của Quốc như tôi và cho biết anh sẽ báo cho công an biết trước khi đi. Nghe chuyện công an đến nhà tôi t́m hiểu ai đưa thư. Hà Sĩ Phu có vẻ bực ḿnh và phê phán Quốc là sách lược dở. Hà Sĩ Phu cho rằng trong hoàn cảnh này anh em chỉ cốt thông tin cho nhau những ǵ thật cần thiết, chưa cần phải gặp nhau và ngồi uống rượu với nhau chẳng thú vị ǵ. Việc anh em  t́m cách gặp nhau sẽ làm cho công an tăng cường giám sát gây khó khăn thêm mà thôi. Hà Sĩ Phu cho  Quốc không biết làm chính trị mà chỉ là một anh nghệ sĩ.

Hà Sĩ Phu nhờ Đan Tâm chuyển lời khuyên tôi nếu đơn không được chấp thuận th́ cũng đừng làm ầm ĩ làm ǵ. Tôi thông cảm tâm trạng của anh. Tuy anh không có quyết định quản chế nhưng cũng có công an canh giữ trước nhà như Quốc và tôi. Cứ định kỳ ba tháng, lănh đạo công an lại mời anh lên gặp để "tâm sự". Hằng ngày anh hầu như không đi đâu. Căn nhà anh ở lại quá tối tăm chật hẹp nên anh rất dễ  bị căng thẳng. Tuy nhiên trong việc này tôi lại tán thành cách làm của Quốc. Công an bao vây ngăn chặn chúng tôi nhưng chúng tôi không nên để họ lấn tới măi, nếu có dịp phá vây mà họ không làm ǵ được th́ cứ phá. Giỗ là một dịp rất tốt. Vả lại chúng tôi không "làm chính trị". Chúng tôi  chỉ là những văn nghệ sĩ, những người cầm bút dám nói tiếng nói của lương tri. Thế thôi. C̣n về phần tôi, dĩ nhiên nếu đơn yêu cầu của tôi không được giải quyết, tôi chỉ ghi nhận sự việc, không làm ǵ ầm ĩ v́ tôi ở tư thế khác Quốc trong chuyện này.

Lúc Đan Tâm về, nghe mấy người quen trên quán nói hôm qua công an gác bị "dũa" v́ đă để Hiền Thục vào mà không biết. Không chừng sau vụ này họ sẽ tăng cường canh gác nghiêm ngặt hơn như Hà Sĩ Phu dự đoán.

9 giờ 30 thứ hai tôi lên phường để hỏi kết quả việc làm đơn. Gă MZ canh phía trước lập tức chạy theo. Đến nơi tôi thấy có P và mấy công an nữa, người mặc sắc phục, người mặc thường phục đang ngồi ở ghế đợi của Ủy ban. Họ  chuẩn bị sẵn để đối phó với tôi nếu tôi bị từ chối và phản ứng chăng? Họ đă lầm. Tôi nh́n mặt từng người khi đi  ngang họ.

Chủ tịch H đă đợi tôi với lá đơn của tôi để sẵn trên bàn. Tôi nh́n thấy đây là bản photo với lời bút phê bên lề như sau:

                                                        

Kính gửi Ủy Ban Nhân dân Phường.

Đă xin ư kiến anh E là không cho đi

Lư do không cần thiết lắm

Chữ kư tắt.

Có lẽ đây là ư kiến của một lănh đạo Công an Thành phố, c̣n "anh E" là lănh đạo  Sở Công an phụ trách an ninh. Như vậy ngay trong ngày tôi đưa đơn họ đă lập tức xin chỉ đạo của Công an Tỉnh. Vậy là quá rơ. H định phân trần và giải thích dài ḍng nhưng tôi gạt đi. Tôi nói biết vậy là được. Tôi sẽ có ư kiến sau trong ngày tŕnh diện hàng tháng sắp tới. Tôi ra về và không quan tâm đến mấy công an ngồi thành hàng dài ở ghế đợi bên ngoài đang nh́n theo.

 

Hôm nay giỗ vợ Quốc. Cho đến nay Quốc vẫn chưa t́m được hài cốt của chị. Tám năm trước cùng đi với Quốc ngang Duy Xuyên, tôi có vào nghĩa trang liệt sĩ thắp hương cho chị nhưng đây chỉ là mộ  không. Năm ngoái Quốc nhờ một người có khả năng ngoại cảm t́m được nơi chị hi sinh nhưng chỉ có vài kỷ vật c̣n sót lại chứ vẫn không thấy hài cốt. Quốc đành cùng với bạn bè dựng một bia tưởng niệm tại đây. Mọi năm lần nào giỗ chị, Quốc cũng mời chúng tôi.           

Lần này tôi không đi được. Buổi trưa dạy học xong, gần mười hai giờ trưa, Đan Tâm mới đi. Đan Tâm định nếu đến họ không cho vào th́ Đan Tâm sẽ gọi Quốc ra gởi quà rồi về. Măi đến ba giờ, chị Đức chở Đan Tâm về và hai người thi nhau kể cho tôi nghe chuyện ở nhà Quốc.

Đan Tâm đến trễ, mọi người đă có mặt đông đủ. Hà Sĩ Phu và Thanh Biên, Lĩnh, Tấn, Hải, chị Độ, c̣n có cả KA,  nhà văn, hội viên Hội Văn nghệ, nguyên thiếu tá công an và một người lạ mặt. Đan Tâm vừa vào Quốc hỏi ngay: Anh C đâu?

Đan Tâm trả lời: Công an không cho đi. Lúc Đan Tâm vào thắp nhang ở bàn thờ, nghe người lạ mặt nói: Đâu phải công an không cho mà là chính quyền. Đan Tâm cũng đă nghi người đó là công an rồi, lát sau hỏi ra biết người đó là F1, thiếu tá công an, nhà ở gần nhà chúng tôi, người chúng tôi nghe là mới được giao nhiệm vụ trực tiếp theo dơi chỉ đạo vụ của chúng tôi từ hồi đầu năm ngoái nhưng chúng tôi chưa bao giờ gặp.  Ông này ở gần nhà chúng tôi và là bố của mấy đứa học tṛ Đan Tâm dạy mấy năm trước.

Quốc không mời KA và F1 nhưng họ tự đến. KA ở gần nhà Quốc, c̣n F1 trước đây hoạt động ở Quảng Nam, có biết Quốc. Công an cử hai người này đến thật có lư và quả đây là một cách giám sát khôn khéo. Ngày giỗ người ta biết đến thắp nén nhang, ai từ chối được.

Mọi người nói chuyện vui và có vẻ như thân t́nh. F1 và Kim Anh có đến cụng ly với Đan Tâm, F1 c̣n nói: Hôm mồng hai Tết, vợ chồng tôi định đến thăm anh chị nhưng thấy cổng đóng, nghĩ anh chị đi vắng nên không vào. Đan Tâm nói : Mồng hai chúng tôi ở nhà chứ không đi đâu. Cổng nhà bao giờ cũng móc hờ như vậy. Chị Thanh Biên xen vào: Hôm mồng hai tôi đến nhà chị Đan tâm  chơi cả buổi, có chụp h́nh ở cổng "Động Hoa Vàng" nữa. Thục mang h́nh ra xem đi. Mọi người xúm vào xem h́nh. F1 c̣n nói đùa: Nhà có mấy cây hoa vàng đâu mà cũng đặt tên là "Động Hoa Vàng".

F1 và KA cáo từ ra về trước. Thế cũng là tế nhị. Có người bảo: Kiểm tra xem có gắn máy nghe lén không. Người khác bảo: Chắc không đâu. Tôi nghĩ công an đă tính tóan kỹ và có cách làm  của họ.

Hà Sĩ Phu kể là hôm qua, anh chưa kịp báo công an vụ đi dự giỗ nhà Quốc th́ công an đă chủ động mời anh "tâm sự" trước. Khi anh nói chuyện đó, họ bảo anh cứ đi và c̣n nhờ anh khuyên Quốc là không nên làm chuyện ǵ có thể gây phiền nhiễu cho Quốc. Tôi đối với họ là một tay "quậy" họ đă không cho đi,  F1 và Kim Anh t́m cớ đến dự để giám sát. Thế là họ yên chí rồi.

Hai người kia về, mọi người bắt đầu nói chuyện thời sự, đặc biệt về các bài viết của Trần Độ, Phan Đ́nh Diệu. Có người nhận định t́nh h́nh như thế là sáng sủa hơn và đối với trường hợp chúng tôi ở Đà Lạt, có thể họ cũng muốn nới lỏng nhưng chưa biết cách nào. Người khác nói ngược lại, cho rằng Đảng và Nhà nước t́m cách vô hiệu hóa tiếng nói của mấy ông trên và đối với chúng tôi họ sẽ siết chặt hơn nữa chứ không nới lỏng.

Quốc c̣n mở cát xét cho mọi người nghe lại toàn văn bài  phỏng vấn ông Trần Độ của đài BBC mà Quốc đă thu được. Tôi không biết nhưng có bạn nói nghe đài Á Châu Tự Do có phát lại lá thư của tôi gởi Phan Đ́nh Diệu năm 1994 với lời b́nh là những điều tôi mong mỏi nơi Phan Đ́nh Diệu nay đă được ông thực hiện. Khi Đan Tâm và chị Đức về, mấy bà c̣n gói cho tôi một ít thức ăn và trái cây lấy thảo.

Tôi đi tŕnh diện phường lần thứ tư. Mới đó mà đă bốn tháng rồi. Kể cũng nhanh.

Dự làm việc hôm nay có H, S và W. Trong bản báo cáo tôi đă ghi vắn tắt ư kiến của ḿnh về việc công an không giải quyết cho tôi đi dự giỗ ở nhà Quốc, bây giờ tôi phân tích thêm. Tôi cho rằng công an giải quyết như thế là không có t́nh có lư. (Tôi định nói thêm là không có bản lănh nhưng tôi thôi v́ nghĩ nói như thế cũng chạm tự ái họ quá). Tôi nghĩ công an nên giải quyết và có thể t́m một biện pháp giám sát khôn khéo thế nào đó chứ không nên cấm đoán. Thực tế công an đă làm. Như vậy không phải yêu cầu của tôi không chính đáng mà thực ra công an ngại việc tôi gặp Quốc.

Cả ba người dự đều thừa nhận điều tôi phân tích. H nói thêm: Chúng tôi làm như thế cũng là để giữ cho anh thôi. Tôi nói luôn việc các ông Trần Độ, Phan Đ́nh Diệu  lên tiếng và cho rằng những điều chúng tôi đă nói, đă làm cũng không khác ǵ mấy ông đó, tại sao Đảng và Nhà nước quản thúc chúng tôi mà lại cho những việc các  ông đó làm là b́nh thường. Như thế là mâu thuẫn và bây giờ tốt nhất là Đảng và Nhà nước hăy bỏ biện pháp quản chế chúng tôi đi.

W nói đó là việc của Nhà nước lớn, tuy nhiên theo anh ta nghĩ có việc bây giờ cho là sai nhưng sau này cho là đúng cũng là việc b́nh thường. Tôi nói ngay những điều chúng tôi nói nhất định sẽ được thừa nhận là đúng trong một tương lai không xa. W không đối đáp ǵ thêm.

Công an trước nhà tôi bắt đầu đổi người và đổi phương thức. Qua nhận xét và nói chuyện với mấy người trên quán, tôi hiểu họ thay đổi phương thức như sau: Thay v́ một người gác một ca nhiều giờ, họ chia một ngày làm ba ca do ba người gác luân phiên, ca một từ 4g sáng đến 11g trưa (trước từ 7g sáng), ca hai từ 11g đến 4g chiều, ca ba từ 4g chiều đến 10g đêm, sau  đó giao lại cho công an phường. Ba người mới thay là ba công an trẻ, trong đó lại có "thằng nhóc" dạo trước, lúc nào cũng kính đen, máy bộ đàm cầm trên tay, mặt lạnh, lần này c̣n luôn luôn đi qua đi lại trước ngơ hẻm nhà tôi, chắc để  ra oai với mọi người.

Họ chia ca ngắn chắc cốt để người gác khỏi chán, đâm ra sơ hở. Những công an cũ đều là sĩ quan cấp bậc thượng úy, đại úy  phải về làm công việc khác, vả lại bản thân họ cũng đă lơ là. Những người mới có lẽ sẽ hăng hái và nghiêm nhặt hơn.

Đan Tâm cho rằng như thế là siết chặt chứ không nới lỏng và nguyên nhân ngoài t́nh h́nh chung c̣n do việc Thục đến đưa thư mời của Quốc mà họ không biết như Hà Sĩ Phu đă phán đoán. Riêng tôi cho dù chặt hay lỏng, đối với tôi cũng chẳng ăn nhằm ǵ.

Tôi nói chuyện với bà hàng xóm lúc đang làm vườn. Bà này ở phía sau nhà tôi cách khoảng 100 mét nhưng tôi chưa bao giờ nói chuyện v́ trái đường, "gần nhà xa ngơ". Bà hỏi tôi có c̣n bị công an theo dơi không. Tôi trả lời c̣n và hỏi lại tại sao bà biết. Bà nói thỉnh thoảng công an vẫn vào nhà bà để nh́n xuống nhà tôi quan sát  (đúng là công an giám sát nhà tôi từ đủ mọi hướng). Một trong những công an gác trước nhà tôi vốn quen biết bà nên có cớ lui tới. Bà bảo có hôm 9, 10 giờ đêm, ba, bốn người c̣n đập cửa kéo vào uống rượu. Có khi họ uống say chứ không canh gác ǵ. Tôi hỏi họ có nói ǵ về tôi không, bà trả lời cũng có nói sơ sơ là do tôi viết bài ǵ đó và cấp trên bắt canh gác th́ phải canh vậy thôi. Bà c̣n an ủi tôi nếu tôi không làm sai trái th́ chẳng việc ǵ phải sợ.

Tôi nghĩ có thể mấy công an đó không nói rơ về tôi với bà và giải thích kỹ việc họ làm nhưng cũng có thể họ đă nhận thức như vậy.

Dù họ phải chấp hành lệnh trên nhưng họ cũng có nhận thức riêng của ḿnh. Đến một lúc nào đó họ sẽ thấy việc canh gác tôi  như thế này thật vô nghĩa.

Nhiều chuyện xảy ra quá làm đôi khi chúng tôi quên những điều quan trọng. Sáng nay Đan Tâm chợt nói: Hôm qua là kỷ niệm "ngày về với nhau" mà anh chẳng nhớ ǵ cả. Tôi ngờ ngợ xem lại sổ ghi, hóa ra ngày đó  đă qua lâu rồi. Đan Tâm vốn nhớ kỹ hơn những ngày kỷ niệm nhưng lần này cũng chẳng hơn ǵ tôi. Đan Tâm nói từ sau khi mổ đến giờ Đan Tâm hay bị quên bẵng đi nhiều thứ.

Buổi chiều tôi đưa Đan Tâm đi xuống hồ Than Thở để uống café. Bây giờ tôi chẳng thể đi nơi nào khác. Cậu công an canh trước nhà chạy theo. Trong tốp ba người mới này, trừ "thằng nhóc" mặt mày hắc ám, lúc nào cũng  kính đen, mặt lạnh lùng, c̣n hai cậu kia có vẻ dễ thương. Họ thường chủ động cười chào tôi và Đan Tâm trước khi gặp mặt. "Thằng nhóc" tên là X, hai cậu kia là A1 và G1, cũng đều là sĩ quan cấp úy nhưng mới ra trường chừng vài năm. Chiều nay là ca trực của G1.

Chúng tôi vào quán đầu tiên, vắng khách nhất. Sau trận mưa lớn tuần trước, nước hồ nay đă đầy lại. Cảnh ở đây thực ra chẳng có ǵ hấp dẫn chúng tôi v́ rất gỉa tạo. Chúng tôi chỉ thích thiên nhiên hoang sơ.

Hôm nay trời trở lạnh, lại hơi có gió nên ngồi trước gió rất khó chịu v́ chúng tôi hay bị dị ứng làm sổ mũi. Ly café sữa quá dở, nồng mùi sữa ḅ. Ly artichaut cũng loăng phệch. Chúng tôi vừa ngồi nói chuyện vài câu th́ G1 từ ngoài cũng vào quán ngồi cách tôi một bàn, nói chuyện với chủ quán. Đan Tâm nh́n sang mặt sa sầm: "Làm ǵ theo sát vậy. Bộ muốn nghe lén hả." .Vậy là chúng tôi mất vui. Tôi nghĩ cậu công an này sợ trách nhiệm, đứng ngoài khuất không nh́n thấy chúng tôi nên phải vào trong, lỡ chúng tôi có tiếp xúc với ai cậu ta không biết. Nếu cậu ta ngồi cùng bàn chúng tôi sẽ không cho nhưng ngồi bàn khác chúng tôi không cấm được.

Dù sao chúng tôi cũng đă mất thoải mái, ngồi nói chuyện linh tinh khoảng một tiếng rồi về, chẳng có ǵ thú vị.

                  

 

 

31*  Điều tối thiểu cần làm và có thể làm được.

            

Đă khá lâu tôi không ghi nhật kư nữa. Kể từ lần đầu bị công an gọi hỏi, tôi đă ghi nhật kư một thời gian dài và nếu tiếp tục ghi tôi sẽ viết cả ngàn trang hay hơn nữa. Tôi cũng không thích nhắc nhiều đến từ công an và khi ghi nhật kư không thể không nhắc đến họ. Tôi đă phải ghi tắt từ công an nếu không số trang sẽ dài thêm không ít. Tôi cũng đă tiếp xúc hoặc có liên quan đến rất nhiều công an, tôi không muốn viết hay biết tên thật của họ, tôi đặt bí danh cho họ bằng các mẫu tự, hết một ṿng chữ cái từ A đến Z, tiếp theo ṿng hai A1 , B1… rồi ṿng ba A2, B2, không biết mấy ṿng. Độ sau này, công an canh gác trước nhà tôi mỗi ngày ba người, ba ca, hết một tháng lại thay ba người khác, trong hai năm bị quản chế số công an luân phiên canh gác này không phải ít, chẳng hiểu chiếm đến mấy phần quân số công an của địa phương. Chắc tôi phải nổi tiếng lắm trong ngành này, điều tôi không  ham chút  nào.

Về sau này cũng có một số sự việc quan trọng đáng ghi vào nhật kư nhưng tôi không ghi nữa. Tôi muốn suy nghĩ sâu về sự kiện.

              

Bùi Minh Quốc gởi tập thơ mới làm cho một số bạn bè  và nhà xuất bản, bị buộc tội là vi phạm quy chế quản chế hành chính. Anh lại bị xét nhà lần nữa, tịch thu hết bản thảo, nhật kư và bị buộc phải tới cơ quan Ủy ban phường làm kiểm điểm mỗi ngày. Công an truy hỏi anh viết trong tập thơ "quỷ dữ  và đao phủ" có phải là ám chỉ  Đảng và công an không. Anh trả lời anh viết "quỷ dữ" là quỷ dữ, "đao phủ" là đao phủ, ai muốn hiểu sao th́ hiểu, anh không có ǵ phải giải thích thêm. Công an dọa sẽ chỉ định cư trú anh ở một xă dân tộc vùng sâu nếu anh c̣n ngang ngạnh. Suy tính thiệt hơn, anh đành cắn răng chấp nhận phải đến cơ quan Ủy ban phường mỗi ngày để làm kiểm điểm. Ngày hai buổi, anh đến phường như công chức làm việc không lương. Hết giờ anh đi về ghé ngang quán mua thức ăn về nấu cơm cho vợ v́ vợ anh bán hàng trưa và tối mới về nhà. Hoàn cảnh này chắc lại làm anh nung nấu thêm cho những bài thơ cảm hứng về tự do.

          

Hà Sĩ Phu được khuyến khích nên đi lại, tiếp xúc và làm việc nhưng khi anh dự định hợp tác với vài người quen nghiên cứu một đề tài khoa học phục vụ cho sản xuất th́ những người đó lại bị gây khó khăn. Từ đó anh dứt khoát không đi đâu cả, tự giam ḿnh trong căn nhà chật chội. Trong một lần được mời lên "tâm sự ", anh đă bị các cán bộ công an cảnh cáo là không được viết nữa v́ họ nói có một số bài viết mới được lưu truyền tuy không đề tên anh nhưng có hơi hướng văn phong của anh và người ta đoan quyết là do anh viết.

 

Từ trước thỉnh thoảng tôi đưa Đan Tâm đi hồ Than Thở để uống café nhưng có một lần trong buổi tŕnh diện, cán bộ phường nói rơ lại là ở hồ Than Thở, bên này đường mới thuộc phạm vi phường tôi ở, bên kia đường, nơi có mấy quán café và hồ là thuộc phạm vi phường khác, yêu cầu tôi không được đến đó uống café nữa, nếu đến coi như tôi vi phạm. Chúng tôi đă quá ngán ngẩm việc đi đâu, làm ǵ cũng có người theo dơi nên tôi không đi đâu nữa trừ những việc tối cần thiết. Tôi càng ở nhà nhiều, tư tưởng tôi lại bay bổng hơn, tôi làm vườn nhiều hơn và viết được nhiều hơn. Thế càng tốt.

Tôi nghe các đài nước ngoài đưa tin tổ chức Nghị Viện Quốc Tế các nhà văn PIE  (Parlement International des Ecrivains) có trụ sở tại Strasbourg (Pháp) mời một số nhà văn ở Việt Nam, trong đó có Bùi Minh Quốc, Hà Sĩ Phu và tôi đi sáng tác một năm ở nước ngoài. Họ lo mọi chi phí, nơi ăn ở và chúng tôi có thể chọn ở bất cứ đâu trong các nhà nghỉ của họ ở một trong 24 nước trên thế giới. Đề nghị thật quá hấp dẫn nhưng chúng tôi chỉ được nghe tin trên đài thôi, c̣n lâu Nhà nước này mới chuyển thư mời đến chúng tôi và tạo điều kiện cho chúng tôi đi. Đi ra khỏi phường  c̣n chưa được huống ǵ đi ra nước ngoài.

Tổ chức Human Rights Watch năm nay lại công bố trao giải thưởng cho 44 nhà văn, nhà báo ở 19 nước, trong đó Việt Nam có 8 người. Ba người chúng tôi quen biết là Hoàng Tiến, Lữ Phương và Hữu Loan. Ngoài ra c̣n có hai nhà báo của miền Nam trước đây và hai nhà sư đang bị cầm tù, c̣n một người nữa chưa công bố tên v́ ngại gây nguy hiểm bất lợi cho người này. Ngay một tổ chức quốc tế mà c̣n phải sợ, dĩ nhiên  không sợ cho họ mà sợ cho người được trao giải. Thật quá nghịch lư.

Ở đất nước này có bao nhiêu chuyện người ta không dám công khai. Một hôm có bưu tá đến nhà tôi yêu cầu tôi và Đan Tâm xác nhận đă nhận thư bảo đảm từ nước ngoài gởi về cách đây cả năm trời. Bưu tá giải thích là h́nh như bưu điện các nước khác có kiện  bưu điện Việt Nam về việc thư bảo đảm họ gởi  không đến tay người nhận. Chúng tôi hiểu ngay đó là những thư của chúng tôi đă bị lấy hay trả lại v́ bị đổi ruột. Công an ngang nhiên làm chuyện đó, bưu điện không dám có ư kiến nhưng bây giờ quốc tế kiện nên phải t́m cách hợp thức hóa. Bưu tá than là nếu  giải quyết không ổn, anh ta sẽ bị phạt tiền, trừ lương hay đuổi việc. Chỉ tội cho các bưu tá, họ vô can và hoàn toàn không biết ǵ về chuyện này. Chúng tôi muốn giúp họ nhưng không thể xác nhận được. May sau này các  bưu tá t́m được những sổ sách cũ chứng tỏ họ vô can và trách nhiệm thuộc về người khác. Họ đă quay lại báo tin mừng cho chúng tôi. C̣n bưu điện Việt Nam không biết sẽ giải thích sao với các nước khác. Quả t́nh hội nhập với thế giới văn minh không phải dễ.

      

Tướng Trần Độ và tiến sĩ  Nguyễn Thanh Giang lại viết bài phê phán Đảng và Nhà nước sau khi các báo chí Việt Nam mở chiến dịch phê phán, và xuyên tạc  các bài viết của tướng Trần Độ mấy tháng trước. Nguyễn Thanh Giang suưt bị bắt và phải dọa tự tử để khỏi bị làm phiền. Nhà tướng Trần Độ bị canh gác, giám sát chặt chẽ và người ta chưa dám làm ǵ ông nhưng lại gây khó khăn cho các con ông, cả đến người con dâu cũng bị vạ lây. Ông lại tiếp tục tố cáo và đài báo nước ngoài lại đưa tin rầm rộ, một kư gỉa nước ngoài đă công khai chất vấn Tổng bí thư về chuyện này  trong một cuộc họp báo.

 

Nhân ngày Quốc khánh, Đảng và Nhà nước  đă làm một việc khá ngoạn mục là đặc xá cho hơn 5000 tù nhân các loại, trong đó có một số tù chính trị và tôn giáo nổi tiếng như giáo sư Đoàn Viết Hoạt, bác sĩ Nguyễn Đan Quế, hai thượng toạ Phật giáo, kể cả hai người quốc tịch Mỹ,  một người đă từng cướp máy bay rải truyền đơn và người kia dự định đặt chất nổ phá hoại ở Sài G̣n. Đối với một số người, Nhà nước buộc họ phải đi nước ngoài nhưng có người  không chấp nhận đi, Nhà nước cũng đành chịu. Chính phủ Việt Nam không công nhận có tù chính trị, coi tất cả đều là tù h́nh sự nhưng dù sao dư luận quốc tế cũng hoan nghênh và yêu cầu Việt Nam tiếp tục thả tù chính trị, mở rộng dân chủ. Chính phủ Việt Nam nói đây là truyền thống nhân đạo của dân tộc nhưng rơ ràng việc này có sức ép của quốc tế, không thể làm ngơ trước các yêu cầu của họ trong khi phải quan hệ với các nước, đặc biệt là về kinh tế để xin viện trợ,  mở giao thương và thu hút đầu tư nước ngoài.

 

Tôi vẫn thường xuyên nghe đài, đọc báo để theo dơi t́nh h́nh. Tôi thích câu sau đây mới đọc thấy trên báo: "Trong lịch sử, những ai luôn đấu tranh cho tự do và công lư th́ đều là những người chiến thắng, có khi ngay lúc c̣n sống hay sau đó". Đây là câu nói của Tổng thống Hàn Quốc mới đắc cử Kim Dae Jung  nói về nguồn sức mạnh của ḿnh để vượt lên thử thách  trong 40 năm qua.

Không rơ sắp tới ông Kim này sẽ lănh đạo Hàn Quốc thế nào nhưng những ǵ ông đă chịu đựng và đặc biệt những việc ông mới làm từ khi đắc cử khiến tôi ngưỡng mộ. Ông tha  thứ và hợp tác với những  kẻ thù cũ, kể cả những người đă ám sát hụt  hay bỏ tù ông. Ông hiến tài sản riêng để góp phần cứu nền kinh tế Hàn Quốc qua cơn khủng hoảng. Dù t́nh h́nh hai bên đang rất khó khăn, ông vẫn đặt vấn đề thảo luận tiến đến thống nhất hai miền đất nước đang bị chia cắt.. .

Trải qua gian nan và vùi dập, có người trở nên yếu đuối hay căm hận, nhưng cũng có người trở thành mạnh mẽ và bao dung, cao cả. Kim Dae Jung của Hàn Quốc và Nelson Meldela của Nam Phi thuộc loại  người sau. Cho tới bây giờ, họ là những chính khách, những lănh tụ chân chính đáng khâm phục.

Tiếc thay, những người lănh đạo như hai ông rất hiếm hoi trong thế giới này. Baba thường nói:

"Phần lớn những chính khách đều là những kẻ dối trá, ư nghĩ, lời nói và việc làm của họ ít khi đi đôi với nhau". Đó chỉ là những kẻ làm hại nhân dân, ngược lại với những ǵ họ rêu rao nhưng vẫn  muốn người khác tôn vinh họ. Đặc biệt, tôi và có lẽ phần lớn mọi người, đều căm ghét những tên độc tài, đặc biệt những tên hiếu chiến hiếu sát và tham quyền cố vị. Từ đông sang tây, cộng sản cũng như tư bản, đều không thiếu những tên đó.

Không kể những tên độc tài thời xưa hay mấy chục năm trước, hiện nay cũng có không ít những kẻ được gọi là lănh tụ mà tôi vô cùng chán ngán, bất kể họ c̣n tại chức hay đă bị lật đổ. Nhân dân nhiều nước đă khốn đốn v́ những kẻ đó.

Những chuyện về Ceaucessau và bà vợ của ông ta ở Roumani tôi đă quên, vợ chồng Marcos của Phi Luật Tân làm ǵ tôi không muốn nhớ. Mobutu của Congo sau 31 năm cai trị đă ḅn rút của đất nước 5,6 tỉ đôla gởi vào trương mục ở nước ngoài. "Ông trong sạch" Tổng thống Hàn Quốc Kim Young Sam có biết Kim Hyun Chul, con  trai ông ta hối lộ 3,6 triệu đôla? Các chính phủ gọi là trong sạch ở Thái Lan dù  là của Chuan Likpai hay Chavalit, với các thành viên chính phủ và vợ con của họ được mệnh danh là hội viên câu lạc bộ tỉ phú, tích lũy được bao nhiêu tiền rồi bỏ mặc cho đất nước rơi vào khủng hoảng?  Cái ông Tổng thống Suharto của Indonesia đă hơn 70 tuổi, cai trị hơn 30 năm, qua sáu nhiệm kỳ với một tập đoàn gia đ́nh thống trị nền kinh tế đất nước, đă để xảy ra nạn cháy rừng thế kỷ, vẫn c̣n muốn lănh đạo tiếp v́ không t́m được người kế vị. Lănh tụ cộng sản Bắc triều Tiên th́ theo chế độ cha truyền con nối như thời phong kiến và sắp bước vào thế kỷ 21 mà đất nước bưng bít như một nhà ngục.

Tôi không thích ông chủ tịch trọn đời Fidel Castro nhưng dù sao tôi cũng không muốn Cuba măi bị bao vây, cấm vận. Tôi chẳng ưa ǵ Saddam Hussen nhưng  tôi vui mừng v́ Irac thoát được cuộc chiến tranh lần thứ hai. Tôi thật sự cảm động khi biết Tổng thư kư Liên Hiệp Quốc Kofi Annan đă cầu nguyện suốt đêm trước khi đi thương thuyết để gỡ ng̣i nổ cho cuộc chiến vùng Vịnh.

Chao ôi, cuộc sống này không thoát khỏi chính trị mà trong chính trị, điều cao cả đẹp đẽ cũng có, những cái xấu ác, tàn bạo đê hèn càng nhiều và mọi thức cứ lẫn lộn vào nhau.

 

Trong khi viết nhật kư, tôi ghi ḿnh đă tiếp xúc với không biết bao nhiêu công an. Nếu xét về mặt cá nhân riêng tư, họ cũng như mọi người, có người dễ thương, kẻ hắc ám.. . đó là chuyện b́nh thường. Tôi thấy cái tốt và cố tin có điều tốt trong từng người công an. Tôi biết nhiều việc làm tốt và nhiều tấm gương hi sinh của công an trong việc bảo vệ an ninh trận tự cho người dân, đấu tranh chống bọn tội phạm. Tôi cũng biết nhiều việc làm xấu của công an hay chính công an là tội phạm. Những điều đó không phải riêng tôi mà cả nước đều biết, tôi không nhận xét một cách thiên lệch hay vơ đũa cả nắm.

Đối với tôi, hay những người như tôi mà công an  đă áp dụng những biện pháp trấn áp, tôi nghĩ cũng có thể công an làm thế "v́ an ninh tổ quốc"  nhưng  "v́ an ninh tổ quốc" là ǵ lại là một khái niệm cần phải xét lại. Nếu không, "v́ an ninh tổ quốc" sẽ chỉ trở thành v́ an ninh của một nền độc tài chuyên chế.

Tôi không đồng t́nh quan niệm coi công an là công cụ hành động máy móc theo chỉ thị như một guồng máy vô tri và được ca ngợi là trung thành. Công an là những  con người có nhận thức, khi nắm bạo lực trấn áp trong tay, lại càng phải có nhận thức rơ rệt đúng sai.

Công an hiện nay là công cụ chuyên chính của Đảng và Nhà nước, Đảng - Nhà nước của những người cộng sản. Tôi đă từng chia sẻ lư tưởng giải phóng dân tộc, chống bất công áp bức của những người cộng sản trong một thời kỳ. Tôi đă từng biết và khâm phục những  người cộng sản đấu tranh kiên cường bất khuất.

Không nói đến những thành công hay sai lầm trong quá khứ, bây giờ tôi muốn hỏi Đảng và Nhà nước của những người cộng sản có c̣n thật sự theo đuổi lư tưởng trước đây không và có hiểu được tại sao vẫn có, vẫn c̣n những người đấu tranh bất khuất chống bất công áp bức ngay trong ḷng chế độ của ḿnh?

Tại sao không chấp nhận họ khi họ cũng chính là h́nh ảnh của những người cộng sản trong sáng ngày trước?

Hăy cảnh giác với quyền lực. Câu nói đó đă vang lên nhiều lần ngay trên đất nước này do chính  những lănh tụ cộng sản nói ra.

Bây giờ lời cảnh báo đó lại càng khẩn thiết. Quá rơ ràng đất nước này nào phải của riêng những người cộng sản và cái ǵ gọi là "bách chiến bách thắng muôn năm" chỉ là một ước mơ không nên đeo đuổi nữa.

                  

Tôi tự thấy khá thấm nhuần nguyên tắc Ahimsa (không làm hại) trong 10 nguyên tắc Yama - Niyama của Yoga nên tôi không bao giờ muốn giết chóc hay hận thù. Lại c̣n câu Guru Mantra "Mọi vật đều là biểu hiện của Đấng Tối Cao", tôi đọc thầm và nghiền ngẫm mỗi ngày. Bất đắc dĩ lắm tôi mới giết mấy con chuột hay sâu rầy phá hoại mà ḷng vẫn bức rứt. Khi làm vườn, tôi gặp rắn thường xuyên và để cho chúng chạy v́ chúng không hề cắn tôi. Chúng vẫn có quyền sống.

Tôi dùng cuốc phạt ngang thân cỏ dại. Chẳng bao lâu chúng lại mọc lên. Tôi nỉa đất ba lần xuống sâu nửa thước để nhặt cho hết rễ cỏ. Chúng không mọc được nữa. Một mẩu rễ bé tí c̣n sót trong đất ẩm, một thời gian sau sẽ đâm chồi và nếu không ngăn cản nó sẽ lan tràn. Hàng đống rễ cỏ đem phơi nắng thật khô sẽ bốc cháy thành tro bụi khi châm vào ngọn lửa. Muốn tiêu diệt cái ác, không thể vội vàng, thô bạo mà phải kiên tŕ tách nó ra khỏi môi trường thuận lợi cho nó phát triển. Đó là một trong những bài học tôi rút ra được khi làm vườn mỗi ngày.

V́ thế, tôi không đồng t́nh với một nhà văn quen biết khi ông hô hào "đừng tiếc đạn" đối với bọn tham nhũng gộc. Tôi cũng "nộ khí xung thiên" với bọn này như mọi người nhưng cho rằng đừng dùng đạn, vừa không nhân đạo, vừa không triệt để, vừa không thấu suốt được nguyên nhân. Những mẩu rễ cỏ độc nhất định sẽ nẩy mầm, phát triển xum xuê khi nằm trong ḷng đất ẩm và gặp trận mưa đầu mùa.

Mỗi ngày, giữa buổi lao động, tôi thường ngồi nghỉ bên phiến đá cạnh chiếc ao nhỏ, những bông súng non tơ vàng thanh khiết và cao quư vẫn mở ra từng cánh trong nắng ấm khi những bông hoa tàn ch́m dần xuống  bùn đen. Những con cá vẫn bơi lội t́m mồi khi một con c̣ lén lút ŕnh rập. Sự sống vẫn diễn ra như nó vốn có. Và qua mặt nước ao bé nhỏ yên b́nh, tôi thấy cả trời xanh trên cao. Tôi hiểu rằng lắng ḷng ḿnh lại, nơi "Động hoa vàng" - khu vườn bé nhỏ này, tôi có thể nh́n thấu chính ḿnh và hiểu được thiên hạ.

Một vài người, trong đó có vợ tôi và vợ chồng Hà Sĩ Phu, từng trách tôi sao quá thành thật khi viết nhật kư cũng như khi trả lời công an thẩm vấn. Điều đó có thể hại cho tôi. Biết sao được. Tôi c̣n cách nào khác hơn là nói thẳng nói  thật, dù môt ḿnh trước trang giấy trắng hay trước công an? Tôi lại là chứng nhân và người trong cuộc. Ít ra, tôi phải nghĩ, viết như một người trung thực và tự do dù đang bị bao vây tứ phía. Đó là điều tối thiểu tôi cần làm và có thể làm được.

 

Tôi thích câu nói của đạo diễn Iran tài ba Kianostami, tác gỉa của bộ phim "Mùi vị anh đào", đoạt giải vàng Liên hoan phim Cannes 97: " Sự cấm đoán không giúp con người sống tốt hơn, chính sự suy nghĩ mới làm ta tiến bộ."

 

 

Xem tiếp Đoạn kết

trở về MỤC LỤC

 

art2all.net