Trạch An -Trần Hữu Hội

 

VUI BUỒN ĐỜI THỢ ẢNH

 

 

4. Cải tạo nhiếp ảnh.


          Lá thư của Kha, con trai chú Ḥa gửi về từ Bidong cho anh trai c̣n ở lại Sài g̣n, báo tin gia đ́nh đă đến được trại tỵ nạn, c̣n ghe mà trên ấy có gia đ́nh chú Vàng ch́m trong gió băo trước sự chứng kiến hăi hùng của Kha và nhiều người trên ghe! Những cánh tay vẫy gọi cứu giúp trong vô vọng ở những phút cuối cùng ấy, theo mô tả của Kha trong thư, cứ như in trong tâm trí tôi.

Không dễ ǵ quên đi h́nh ảnh Tuyền. Trí tưởng tượng hành hạ tôi hàng ngày, ngay cả những lúc hành nghề, đang cầm máy ảnh trên tay.

Có những người ra đi, tàu lênh đênh bất lực trong gió băo. Khi cái chết cầm chắc trong tay th́ may mắn gặp tàu, nhưng lại là tàu của các nước XHCN, Hungary, Bungary… Những chiếc tàu này cứu họ thoát chết nhưng lại đem họ trả về Việt Nam! Những ǵ họ kể lại được lan truyền, cho những người ở lại một nỗi khiếp sợ biển khơi!

Nhưng rồi những chuyến đi vẫn không giảm mà c̣n gia tăng. Người ta vẫn tin vào số mạng, vẫn hy vọng vào sự may mắn của từng người… Cái chết trên biển khơi cũng chỉ ngang bằng cái sống lây lất, khốn đốn, lo sợ… từng ngày từng giờ mà họ, những kẻ quyết tâm ra đi, đang phải đối diện. Như trường hợp chú Vàng, chú Ḥa…

Bấy giờ đang là những tháng cuối năm 1985. Vậy là tôi đă vào Sài g̣n ba năm. Có về thăm mẹ hai lần. Dạo này bà cũng đă già, yếu đi nhiều. Đang trong tâm trạng buồn buồn… tôi quyết định về lại Ninh Thuận một thời gian…Vừa thăm mẹ vừa để cho tâm hồn dịu lại, bớt đi những xao xuyến, bất an thường xuyên trong ḷng!

Đưa tôi ra bến xe có Lượng và anh Trung. Đưa chiếc xe đạp lên trần xe đ̣, chờ cho lơ cột chặt xong, ba anh em chúng tôi ra quán nước ngồi chờ…

Anh Trung hỏi tôi:

- Có dự tính vào lại không Sinh?

- Tùy nơi sức khỏe của bà già anh Trung ạ. Được thằng con út nương cậy lúc về già mà nó cứ hết tù tội lại bỏ nhà đi lang thang hoài! (Tôi có ở tù hai năm bốn tháng, hồi những năm 1979, v́ bị nghi là chống chính quyền!)

Lượng xen vào:

- Về ngoài ḿnh anh cũng cứ làm nghề ảnh, nghe đâu dạo này tụi trẻ thích đi suối chụp h́nh lắm!

- Ừ, anh cũng nhờ chú Lượng mà có cái nghề này. Bây giờ máy có, đèn có, tay nghề cũng tàm tạm…chắc rồi cũng cố mà làm chứ biết làm ǵ ngoài ấy!

Lơ xe ra hiệu cho tôi lên xe, léo tèo vài con buôn ngồi sẵn, có mấy người quen gọi chào hỏi. Tôi rươm rướm nắm tay Lượng:

- Anh ra nghe, cám ơn chú nhiều lắm. Thư cho Quảng th́ nói anh gởi lời thăm.

Anh Trung ôm tôi, tay vỗ vỗ vào lưng:

- Được th́ lấy vợ cho bà già yên ḷng. Có việc vô Sài g̣n th́ ghé thăm anh em nhé.

Tôi bước thật nhanh bởi thấy trong cổ ḿnh nghèn nghẹn, mắt tôi đă nḥa đi!

Khi đă ngồi yên trên xe, xe bắt đầu chạy, tôi mới nhớ là ḿnh đang đeo chỉ vàng nơi ngón tay. Tôi tháo ra cho vào túi quần, nước mắt bỗng trào ra. Lau vội mắt và mũi, tôi nhớ tới hai vợ chồng Lượng. Tối qua, cả hai đưa cho tôi chỉ vàng mà khóc. Tôi nhất dịnh không cầm:

- Hai em cưu mang anh ba năm nay vậy là quá tốt rồi, vàng bạc chi nữa!

- Tụi em để dành cho anh lâu nay. Có anh ở với tụi em, tụi em yên tâm như có anh Quảng vậy. Anh cầm cho tụi em vui… Có chuyện này em chưa nói, nhưng khi nào em nhắn ra: anh vào gấp th́ vào ngay với tụi em nghe.

- Chuyện ǵ vậy Lượng?

- Tụi em cũng sẽ đi. Anh Quảng giao việc này cho anh Thục chồng chị Thương lo, đi đường miền Tây.

Tôi ngần ngần ngừ:

- Cứ vậy đă, anh sợ lại phiền hai em và Quảng!

oOo

 

Tôi về, mẹ tôi vui lắm. Chuyện ngắn chuyện dài, chuyện các chị đang ở xa, chuyện bà con cḥm xóm…làm tôi nhớ lại lần về trước đây sau thời gian ở tù. Thỉnh thoảng trong câu chuyện, Mẹ tôi nhắc đến một vài người con gái…Có lẽ bà luôn ao ước tôi lập gia đ́nh, bà mẹ nào không thế khi con trai ḿnh đă đến tuổi trưởng thành. Những lần như thế tôi lại nhớ đến Tuyền!

Quê tôi có được một điều mà ai ra đi làm ăn nơi đâu cũng muốn về là v́ t́nh cảm, hơn mười lăm năm bỏ xứ, xa quê Quảng Trị, vào lập nghiệp nơi này, đă dấy lên t́nh cảm gắn bó với nhau, t́nh thần làng nước muôn đời của người Việt vốn có trong huyết quản, được thể hiên lại nơi này… Đặc biệt là người dân ở đây cùng theo đạo Thiên Chúa Giáo, dưới sự hướng dẫn của ba Linh mục. Trong đó có Linh mục Chánh xứ rất thương yêu con dân. Cha đă lo cho dân từ cái nhà, điện nước, đất đai trồng trọt… với dự tính sẽ mở một nhà máy công nghiệp đủ cho người lao động có việc làm…Nhưng tất cả dự tính ấy bị sụp đổ sau ngày 16 tháng 4 năm 1975.

Chính linh mục này đă xin tàu đưa dân rời Việt Nam đến định cư ở Hoa Kỳ hoặc Úc châu trước 30/4 nhưng cuộc ra đi này đă không thành!

Hồi tôi vào Sài g̣n, các quán cà phê chưa được công khai. Thỉnh thoảng du kích vào quán nạt nộ khách “ Lười lao động, ăn không ngồi rồi…”. Chủ quán phải xuống giọng năn nĩ… Nay về lại, sang sáng tôi đến quán cũng gặp được một số bạn bè, ngồi lâu nhất là các bạn làm nghề thợ đá chẻ, làm mộc…Từ ngày có công tŕnh thủy lợi K. 42. Sông Pha. Một số anh em đi làm công nhân đào, đắp đất cho công trường thủy lợi, những thợ chẻ đá hộc từ Đà Lạt về chẻ đá cho công trường, họ truyền nghề lại cho một số anh em…Nghề nặng nhọc vất vả, nhưng thu nhập lại cao nhất trong các nghề hiện có tại địa phương. Bạn bè tôi làm nghề này cũng nhiều…

Ở Giáo Xứ này, gần như toàn ṭng, giáo dân rất đông. Tháng chín năm đó, Đức Giám Mục Giáo Phận từ Nha Trang vào làm lễ Thêm Sức cho các cháu thiếu niên. Đối với người theo Công Giáo. Mỗi người có những nghi thức quan trọng cần phải nhận lănh đủ, đó là Rửa tội, Vỡ ḷng, Thêm sức, sau này lớn lên th́ Hôn Phối và Xức dầu khi lâm chung. Tất cả các phép này là Bí tích quan trọng của đời người theo Thiên Chúa Giáo.

V́ ngày lễ quan trọng, có Giám Mục xức dầu nên giáo dân chụp h́nh cho các cháu nhiều. Nhiều cha mẹ cũng khó khăn nhưng v́ thương con nên cũng sắm sửa váy xống, nơ và chụp cho con mấy kiểu h́nh kỷ niệm.

Trong thời gian này, tôi có gặp gỡ một số bạn, phần nhiều là giáo viên, làm nghề tay trái là chụp ảnh… Họ cũng cho biết t́nh h́nh chụp h́nh hiện nay có ăn. Ngoài các dịp lễ ở nhà thờ…c̣n có những dịp lễ của nhà nước…Lớp trẻ lớn lên sau 1975 vào suối Thương, con suối có sẵn từ khi mới vào lập nghiệp, lâu nay khô hạn v́ khai thác gỗ, đốt rừng khai hoang lấy đất làm rẫy…nay được lớp trẻ t́m vào hẹn ḥ, vui chơi trong các dịp lễ lạc.

Hôm lễ thêm sức, toàn bộ thợ ảnh trong xă tập trung về nhà thờ, chừng mười hai người, bạn bè bảo tôi cầm máy lên bấm kiếm tiền nhưng tôi ngại, không đem máy theo, chỉ đi dự thánh lễ.

Dưới sự chỉ đạo của cha phó xứ, thợ ảnh họp nhau phân công chụp h́nh rất trật tự. Khi các em nhận bí tích chỉ hai người lên chụp hai bên cho nam và nữ, tất cả chuẩn bị máy, đèn, phim sẵn, lúc nào người đang chụp hết phim là hai người khác thay thế vào…

Trong thời gian hành lễ, tôi thấy lảng vảng vài du kích và công an, tôi cũng không quan tâm v́ lâu nay vẫn thế, hễ có lễ ǵ bên TCG quan trọng, đông người tham dự th́ có công an theo dơi, nhiệm vụ của họ là vậy. Nhưng hôm nay, sau này khi xảy ra “cải tạo nhiếp ảnh” ở địa phương, tôi mới biết là hôm ấy họ làm hai nhiệm vụ: Theo dơi lễ và đồng thời lập danh sách các thợ ảnh và những ai có máy ảnh, chụp h́nh trong hôm đó!


oOo


Hai ngày sau lễ, đêm đó chó sủa rân rang trong thôn, tôi nằm trong nhà không biết chuyện ǵ. Chừng 01 giờ sáng, chó nhà tôi sủa, tôi ra sân xem có chuyện ǵ th́ gặp Lan, vợ của Cương bạn tôi, là giáo viên, làm thêm nghề chụp h́nh. Lan đang mang bầu, vai mang một túi xách đi rón rén vào nhà, thấy tôi Lan mừng rỡ, đưa cái túi nói trong hơi thở dồn dập:

- Giữ giùm cái túi máy cho ḿnh với. Nó vô nhà lục lung tung, lấy hết đồ nghề rồi, ḿnh chạy được cái này, c̣n một túi máy và cái đèn vứt ra sau vườn, ḿnh về lấy đem lên gởi Sinh luôn!

- Vậy chơ Cương đâu?

- Tụi nó bắt ngồi tại chỗ, kiểm kê… chờ lập biên bản.

- Sao tự nhiên…

- Nó đọc cho nghe thông tư “ Cải tạo nhiếp ảnh” của Ủy Ban Tỉnh và Huyện.

Tôi đem cái túi ra góc vườn, bỏ giữa đám mỳ. Lan đă chạy về nhà, tôi chờ lâu mà không thấy Lan tới, đoán chừng là du kính đă bắt được Lan khi quay về. Cũng lo âu với cái túi đồ nghề của ḿnh, tôi xách ra vườn bỏ một góc khác rồi vào nhà ngồi hút thuốc, chờ trời sáng.

Tôi băn khoăn không biết các nơi có “ Cải tạo nhiếp ảnh” không hay chỉ nơi địa phương tôi ở!? Lượng ở Sài g̣n sẽ ra sao nếu chúng vào nhà, với máy, đèn và pḥng rọi ảnh màu, những thiết bị đắt tiền mà Quảng gởi từ Canada mấy đợt thuốc Tây về mới mua được!

Sáng hôm sau, Cương đến rủ tôi đi uống cà phê, cho biết là bị thu giữ ba máy ảnh của những người chụp Amateur gởi làm h́nh, một bộ máy và đèn dự pḥng, thường Lan chụp phụ với Cương khi đông khách. Pḥng tối bị niêm, máy rọi độ lại từ một máy ảnh Poleroix và toàn bộ đồ dùng tráng rọi ảnh bị thu giữ! Tôi hỏi:

- Các nơi có làm vậy không hay là chỉ tỉnh này?

- H́nh như chỗ nào cũng làm, nhưng nơi làm trước, nơi làm sau. Mục đích tụi nó là đưa vào HTX Nhiếp ảnh, do nhà nước quản lư.

- Rồi tụi nó có nói là bao giờ giải quyết trả máy hay tịch thu luôn không?

- Sáng mai toàn bộ tập trung Pḥng Văn Hóa Thông Tin họp mới biết được! Sinh cho ḿnh gởi cái túi vài hôm nữa đă nghe. Giờ ḿnh đi dạy!

- Ừ, cứ để ḿnh giữ cho. May mà không ai biết ḿnh cũng có làm nghề trong Sài G̣n!

Một lát sau th́ trong quán xôn xao bàn tán chuyện “ Cướp bóc” đêm qua, y như hồi đánh tư sản, “ Cải tạo Công Thương Nghiệp”!

Không nằm trong đối tượng được dự họp, tôi chỉ biết thông tin qua Cương và các anh em khác. Khoảng hai mươi cái máy ảnh bị thu giữ đêm đó, chỉ t́nh riêng địa phương tôi. Toàn huyện chừng ba mươi máy. Từ nay, ai muốn làm nghề phải làm Lư lịch, đơn xin hành nghề…Nộp cho pḥng VHTT, chờ Tỉnh giải quyết.

Tôi phân vân không muốn làm đơn v́ nghĩ đến chuyện phải đi kư lư lịch, nhưng các bạn tôi bàn là cứ làm đơn rồi tính sau. Tôi làm đơn xin hành nghề, về Phan Rang photo hai tấm giấy chứng nhận đă học xong hai khóa nhiếp ảnh tại CLB Quận B́nh Thạnh. Cũng may có hai tờ chứng nhận này, tôi trả lời trót lọt khi kư Lư lịch tại Công An Xă! Tờ hợp đồng chụp h́nh tết năm trước, vụ Phim Liên Xô, khốn khổ thế nhưng giờ cũng được việc! Đă hành nghề ở Bến Nhà Rồng hẳn hoi chứ bộ!!!

Thời gian này, những lúc buồn, tôi thường lấy h́nh Tuyền ra xem. Tôi có giữ lại mấy tấm khi làm h́nh Tuyền. Có một tấm Tuyền và tôi chụp chung, Tuyền đứng bên tôi, hai tay nâng quả dứa khá lớn, cười rất tươi. Tấm h́nh này tôi can sẵn rồi nhờ Kha bấm máy.

Nh́n Tuyền cười tươi tắn, tôi lại nhớ Tuyền đến quay quắt!

oOo

 

Khoảng ba tháng đợi chờ, một hôm những ai có bị tịch thu máy và có làm đơn, Lư lịch xin hành nghề, được giấy mời đến pḥng VHTT để họp.

Tôi cũng nhận được giấy mời. Khi đă đông đủ, mọi người hồi hộp chờ phán quyết về số phận của những cái máy ảnh, đèn…th́ cán bộ VHTT tỉnh xuất hiện, anh này đọc nhiều thông tư, nghị định…có những nghị định có từ năm 1957! Nói về tầm quan trọng của người cầm máy ảnh….Cuối cùng là tất cả máy ảnh đều bị tịch thu, trưng dụng cho cửa hàng Nhiếp Ảnh. Nếu trong gia đ́nh có chuyện cần chụp h́nh th́ làm đơn mượn máy ảnh, Pḥng sẽ giải quyết!

Sở VHTT chỉ cấp giấy phép cho 5 người được phép xử dụng máy ảnh. Trong đó 02 là giáo viên, 02 cán bộ: 1 Trưởng phóng VHTT, 1 Trưởng ban Định Canh Định Cư và tôi ! Nhưng tôi phải vào làm cho cửa hàng Nhiếp Ảnh Huyện.

Cả pḥng họp nhốn nháo, những người bị tịch thu máy nhào đến cán bộ tỉnh, huyện năn nĩ xin lại máy ảnh, xin làm cam kết sẽ không sử dụng máy…nhưng họ gặp sự lạnh lùng của cán bộ.

Tôi không hiểu được do phép lạ nào mà tôi được cấp giấy phép hành nghề và sử dụng máy ảnh! Có lẽ nhờ hai tấm giấy chứng nhận của CLB nhiếp ảnh quận B́nh Thạnh và tờ Hợp đồng chụp h́nh tết ở bến Nhà Rồng!

Chừng năm ngày sau, tôi nhận được một giấy mời đến pḥng VHTT họp. Một anh trẻ hơn tôi chừng vài tuổi, được giới thiệu là cửa hàng trưởng, hai cô bé một là thủ quỹ, một là kế toán kiêm thủ kho và hai nhân viên cũng c̣n trẻ được giới thiệu là nhân viên cửa hàng từ Phan Thiết ra cùng xây dựng cửa hàng nhiếp ảnh huyện Ninh Sơn.

Hai người kia có giấy hành nghề nhưng là giáo viên, sẽ làm hợp đồng cho cửa hàng…

Sau vụ này, ngày nào tôi cũng phải đến cửa hàng ngồi chơi cùng hai cô bé…Cửa hàng là một ngôi nhà phên trét đất, ngang 4m dài 7m, luôn cả pḥng tối và kho.

Trong tạm thời, tôi được chỉ định khâu tráng rọi ảnh cho cửa hàng. Lương của tôi và hai cô bé sẽ tùy vào thu nhập của cửa hàng.

Lỡ phóng lao tôi đành theo lao, may là trước cửa hàng nhiếp ảnh có một cửa hàng kinh doanh ăn uống và giải khát. Tôi hết uống cà phê lại gặp bạn, nhậu dài dài…v́ họa hoằn mới có người đến chụp h́nh chứng minh nhân dân!

Lúc này, tôi muốn trở lại Sài g̣n cùng Lượng và bạn bè, nhưng cứ mỗi lần nh́n mẹ, chuyện tṛ với mẹ…tôi lại thôi.

Sàig̣n, 02 tháng 6 năm 2017,

Trạch An-Trần Hữu Hội.
 

( Xem lại phần 3 - Chia tay là vĩnh biệt)
( C̣n tiếp phần 5. Tôi lập gia đ́nh, chụp h́nh chui!)


 

art2all. net