TRẦN DZẠ LỮ

 

 

HỒI ỨC

DỌC ĐƯỜNG VĂN NGHỆ CỦA TÔI

 

PHẦN 24


TRẦN HOÀI THƯ- MỘT ĐỜI CẦN MẪN VỚI VĂN CHƯƠNG


         Nói đến Trần Hoài Thư, với bất cứ ai có quan tâm đến văn chương th́ không thể không biết. Đó là một anh chàng nhà văn với vóc dáng thư sinh ( dù là một sĩ quan đầy lang bạt kỳ hồ) có cặp kính cận dày cộm rất dễ nhận thấy. Từ thập niên 60 chúng tôi đă quen biết nhau v́ cùng viết trên các tạp chí văn học của SàiG̣n. Quư nhau và chân t́nh v́ tác phẩm chứ không v́ điều ǵ khác. Từ đấy, những kỷ niệm nảy sinh khó mà quên được.Tôi nhớ một đêm của năm 1967 Trần Hoài Thư từ Quy Nhơn về Huế ghé thăm nhà văn Lê Bá Lăng ở Vỹ Dạ - sẵn có mặt tôi ở đó. Thế là cuộc rượu bày ra. Thế là tâm sự triền miên về Quê Hương, Chiến Tranh, Tuổi Trẻ... Sau đó cùng thức, cùng viết để ngày mai gửi bài cho tạp chí Văn. Lần ấy, cả 3 bài của 3 chúng tôi được đăng trang trọng trên Văn - lúc ấy Trần Phong Giao là thư kư ṭa soạn. Bạn bè gặp nhau như một thứ mồi lửa để cùng cháy khi trước tác. Và đó cũng chính là niềm phấn kích vô biên trên dọc đường văn nghệ. Lúc ấy, Trần Hoài Thư là một sĩ quan của Sư Đoàn 22 Bộ Binh; Lê Bá Lăng là thầy giáo; Tôi th́ c̣n học đệ tam trường Nguyễn Tri Phương. Sau năm 1968 th́ mỗi người mỗi ngả. Mỗi cánh đời đu bay theo định phận của ḿnh trong khói lửa... Nhưng luôn đau đáu về nhau qua tin tức anh em, bè bạn.

 

Anh Trần Hoài Thư lấy vợ ngày tháng nào tôi không c̣n nhớ... Nhưng tôi biết chắc một điều: Trước khi kư kết bản án chung thân với chị Nguyễn Ngọc Yến th́ họ có một mối t́nh đẹp hơn cả cổ tích. Chị ấy là một độc giả mê văn chương của chàng lăng tử phong trần thường có truyện ngắn đăng trên tạp chí Bách Khoa. Và địa chỉ 160 Phan Đình Phùng -SG trở thành nơi hẹn ḥ của họ. Sau một thời gian quen biết yêu thương, người đẹp Tây Đô đă gật đầu kết tóc se tơ cùng chàng lính trận-sĩ quan mà diện mạo rất thư sinh ấy. Không được dự đám cưới của anh Trần Hoài Thư song ở nơi cùng cốc khi biết tin tôi cũng mừng cho anh đă chạm vào hạnh phúc sau nhiều năm tháng lẻ loi cùng tận-với trang viết ngồn ngộn hoài băo của tuổi thanh xuân đă trôi mịt mù trong chinh chiến mà chàng cho là vô nghĩa. Do tên tuổi của một nhà văn, sau ngày lấy vợ anh được chuyển về quân khu 4 làm phóng viên chiến trường (Lúc này anh mang lon trung úy ). Đơn vị có bản doanh ở Cần Thơ và đây cũng chính là nơi chị Yến sinh sống, làm việc.


Phần tôi, sau khi học khóa 7/73 Thủ Đức tôi về Bến Tre. Thế là gần gũi và liên lạc thường xuyên với anh Trần Hoài Thư. Lần nào gặp nhau chúng tôi cũng mong có được trong tay một tạp chí văn chương để mà viết. Từ anh tôi biết thêm một số bạn ở Cần Thơ như Trần Mộng Hoàng, Minh Nguyễn, Phù Sa Lộc, Trần Kiêu Bạc, Nguyễn An B́nh... Thơ văn của họ luôn nói về thân phận, quê hương, t́nh yêu và quư trọng nhân văn.


Sau 75 tan tác, tôi về Huế làm ruộng. Trần Hoài Thư bị đi cải tạo. Mất liên lạc.


Năm 1980 nghe Trần Hoài Thư cải tạo về đă vượt biên sang Mỹ. Lúc này tôi đă ch́m xuống đất đen và ngưng viết ( cho đến khi TBT Nguyễn Văn Linh đổi mới th́ cầm bút trở lại ).


Qua tin tức bạn bè bên Mỹ, Trần Hoài Thư đă học thêm để lấy bằng kỹ sư điện tử ( thần phục tinh thần của anh ). Sau giờ hành chánh trở về nhà anh cần mẫn viết lách và cùng chị Yến lo việc gia đ́nh.
 

Ở không gian mới, môi trường mới, anh vẫn miệt mài sáng tác. Tác phẩm của anh có bề dày đáng nể-gấp 3 lần sáng tạo trước 75. Một ḿnh đứng ra thành lập cơ sở in ấn Thư Quán Bản Thảo ( có sự trợ lực của nhà văn Phạm Văn Nhàn) với chủ trương ǵn giữ văn học miền Nam trước 75. Đến nay đă ra được 80 số. Tạp chí văn học nghệ thuật này quy tụ nhiều nhà văn,  nhà thơ, nhà phê b́nh nổi tiếng.
 

Tưởng cứ yên ấm theo thời gian. Có ngờ đâu 2 năm gần đây chị Nguyễn Ngọc Yến bị tai biến. Thế là anh gánh thêm chuyện chăm sóc vợ. Nội chuyện lo cho vợ cũng đă hết giờ. Vậy là Trần Hoài Thư phải làm việc gấp 3, 4 lần. Nội lực của anh thật phi thường. Nhưng không biết kéo dài đến bao lâu bởi sức người có hạn? Mới đây nhất anh Nhàn cho tôi biết Trần Hoài Thư lại bị bệnh Gút hành hạ. Ôi trớ trêu thay!


Tôi không bao giờ mong định phận của cặp đôi này như thế cả bởi cái tâm sáng của họ cứ ngời ngời...
 

Trần Hoài Thư tên thật là Trần Quư Sách, sinh năm 1942 tại Đà Lạt. Tác phẩm đă xuất bản:
 

Trước 1975:
1. Nỗi bơ vơ của bầy ngựa hoang
2. Những v́ sao vĩnh biệt
3. Ngọn cỏ ngậm ngùi
4. Một nơi nào để nhớ

Sau 1975:
VĂN
1. Ra biển gọi thầm (Tập truyện)
2. Ban Mê Thuột ngày đầu ngày cuối (Tập truyện )
3. Về hướng mặt trời lặn (Tập truyện)
4. Mặc niệm chiến tranh (Tập truyện)
5. Đại đội cũ, trang sách cũ (Tập truyện)
6. Thế hệ chiến tranh (Tập truyện)
7. Thủ Đức gọi ta về (Tạp bút)
8. Đánh giặc ở B́nh Định (tự truyện)
9. Hành tŕnh của một cổ trắng (truyện vừa)
10. Ở một nơi trên Trường Sơn (tập truyện)
11. Truyện từ Bách Khoa (Tập truyện)
12. Truyện từ Văn (Tập truyện)
13. Truyện từ Tŕnh Bày, Văn Học, Khởi Hành... (Tập truyện)
14. Truyện từ Vấn Đề (Tập truyện)
15. Tản mạn văn chương (tập I)
16. Giấc mơ Giáng Sinh (Tập truyện)

THƠ
1. Thơ Trần Hoài Thư
2. Ngày vàng
3. Nhủ đời bao dung
4. Ô cửa
5. Xa xứ
6.Quán
7. Vịn vào lục bát

Văn của Trần Hoài Thư:


Trần Hoài Thư
NGƯỜI CHA

Bên trời. Ai đă gọi bên trời, lời thất thanh, đêm bật rách ṛng ṛng lệ đỏ. Ai đă gọi bên trời, ngựa đă nản chân bon, hí lên tiếng hí cuối cùng, và mây ngũ vồng đưa ngựa già về miền tịch lặng. Bên trời, thời đại này, người có thể thấy mặt nhau từ xa vạn dậm, địa cầu gần gũi vô cùng, thư từ đến với nhau trong tích tắc, nhưng cũng có tín hiệu đến quá chậm, quá tức tửi, quá đau. Tuần qua, lúc con ở bên này ung dung lái xe trên xa lộ, ngày 8 tiếng trong hãng miệt mài, đêm ngủ yên lành trên nệm dày, trong chăn dạ, th́ bên kia Ba lại bỏ đi. Ba nhắm mắt. Ba không c̣n đợi thằng con, đứa cháu trở về. Và chấm hết.

Bên trời. Buổi sáng đến sở. Ngồi yên. Ba ơi, chưa bao giờ con lại cảm thấy cô đơn như bây giờ. Muốn bỏ mà đi. Muốn thèm một lần mếu máo. Muốn gọi một tiếng ba từ lâu chưa một lần được gọi. Đi đâu bây giờ để khỏi đập đầu, khỏi đau quặn lồng ngực, để khỏi cắn miệng, cắn môi, mà nuốt ḍng lệ mặn. Th́ ra, bây giờ con mới hiểu thế nào là một nỗi mất mát của một đời người. Cái mất mát sẽ chẳng bao giờ được đền bù hay có thể được t́m trở lại. Dù là một hạt bụi đi nữa. Dù là một sợi tóc đi nữa. Cái mất mát mà ai cũng có một lần chấp nhận. Nhưng mà thưa ba, chiến tranh giờ đă tàn lụi, đâu c̣n nỗi mất mát nào như những nỗi mất mát như ngày xưa. Người chết giờ đây, dù sao cũng c̣n được an ủi. Có nghĩa là, trước khi nhắm mắt vẫn c̣n nh́n lại một lần những người thân yêu. Trừ ba. Thưa ba, bài này, con viết cho ba.

Trang giấy này con khóc cho ba. Một hai ngày, hay trăm ngàn ngày, con sẽ nói với ba, thầm th́ với ba, kể lể với ba. Cái đau này con xin giữ lấy, cho riêng con. Không ai trong nhóm biết cái mất mát này. Con sẽ dấu, như chẳng bao giờ xin cái ngày phép tang chế thường lệ. Bởi v́, với con, ba không chết. Ba sống măi. Ở măi trong đời con.

Từ Quảng B́nh, mồ mả ông bà ba bỏ lại. Bỏ lại, như lần đầu theo con tàu sắt ra khơi xuôi về Nam. Ba đă lựa chọn đời sống và tương lai cho con cháu. Nhưng vào ngày ấy, ba vẫn c̣n có một chỗ để mà đến. Dù những ngày đầu tiên lam lũ. Dù chiếc áo lương đen của ba càng lúc càng mờ phai giữa một thành nội đóng cửa. Dù nghề thầy thuốc của ba càng lúc càng khó khăn tội t́nh giữa một thế giới Tây y. Ba đă chọn lựa. Đau đớn mà chọn lựa. Bỏ Quảng B́nh, bỏ Đồng Hới, bỏ mồ mả ông bà, ba lạy ba lạỵ  Bỏ cơ nghiệp, nhưng cơ nghiệp có ǵ ở cơi này, trừ tiếng gọi thầm lặng của một kiếp đời: Tự do yêu và ghét. Ngày ấy con c̣n quá nhỏ để hiểu tại sao người ta dám bỏ cả một phần đời quí báu nhất của con người. Tại sao người ta lại dám chấp nhận đến một nơi vô định, chấp nhận một phần đất lạ lẫm của miền xa. Tại sao người ta lại dám phủi tay, bỏ sạch của cải mồ hôi nước mắt, công lao mà ḿnh đă cố tạo dựng, và cả một nơi chốn yêu dấu nhất của một con người gọi quê hương. Đêm nay, mấy mươi năm trở lại một thời gian, một không gian cũ, để lại càng hiểu hơn về nỗi đau bầm của một người bỏ quê nhà. Ba chưa một ngày dính líu với bộ máy. Ba cũng chưa một ngày tung hô đả đảo. Ba đứng bên lề: giản dị như chiếc áo lương đen ba mặc suốt năm suốt tháng. Cao quí như nghề thầy thuốc mà ba đă giúp đời, giúp bà con, lân láng. Và khổ hạnh như một nhà tu. Và ung dung như một vị đồ nho. Và cô độc như người c̣n lại cuối cùng của một thế giới. Như vậy tại sao ba lại mang thân gà trống tục tục bầy con xuống con tàu hả mồm. Th́ ra, ba đă tiên tri được sự thật. Một sự thật mà ngay cả thế hệ của con sau này cũng chẳng bao giờ biết nổi. Và chao ơi, đến khi biết được th́ đă quá muộn màng.

Những ngày đầu tiên ở Huế, th́ quá lam lũ. Huế có những ngày mưa dầm, có những buổi trời lạnh căm căm, và gió th́ cắt bầm da thịt. Và ba đă đứng ở giữa Huế, đi ở giữa Huế, chống đỡ cùng đời sống ở Huế. Vẫn chiếc áo lương đen bạc màu. Vẫn chiếc áo tơi nylon màu sậm rêu đă rách. Và vẫn chiếc dù đen. Ba đă không những chống cự cùng cơm áo mà c̣n chống cự cùng cái nền văn minh đang mỗi ngày một lấn áp xă hội. Nhưng nếu cơm áo đă làm ba lao đao lận đận, th́ cái nền văn minh kia đă làm ba cô độc hàng vạn lần. Ở đâu người ta cũng quay mặt. Ở đâu, khói bụi, và sản phẩm của những luồng gió từ phương Tây vẫn cuốn lốc, vẫn vần vũ. Ba đă đi t́m lại những người thân chủ cũ. Mong đợi họ để ba bấm tay xem lại kinh mạch, để ba kê toa thuốc, và cuối cùng là ít tiền công. Ba cũng đă đi qua những pḥng mạch bác sĩ chen chúc người. Ba nh́n người ta đang bị đầu độc bởi khói xe, dầu mỡ, nước đá, trụ sinh. Và càng đau hơn nữa, ba phải nh́n những trang giấy kinh điển, những gịng chữ hiền nhân, những suy nghĩ vạn đại từ từ bay cuốn hay vùi dập dưới bước chân người không thương tiếc. Khi ấy ba chỉ biết cúi đầu, lưng khom xuống, và lượm và nhặt. Khi ấy ba buồn bă nh́n về phía Đại Nội, trường Quốc Tử Giám, nơi mà ngày xưa ba đă từng học những gịng chữ của thánh hiền. Huế vào những ngày đầu tiên, mây th́ màu ch́, và sũng nước. Những con quạ đen in bóng trên thành quách cũ, từ Thượng Tứ qua Đông Ba. Huế vào những ngày đầu tiên, đêm thấp thoáng những ngọn đèn lu mờ giữa ḍng sông Hương, và tiếng ḥ Nam Ai thỉnh thoảng cất lên ủ dột. Huế, học tṛ Đồng Khánh, Quốc Học, băi học qua cầu như cả một đàn bướm. Huế có đài phát thanh bên cầu, c̣n nghe âm vang tiếng đôi song ca Ngọc Cẩm và Nguyễn hữu Thiết. Huế có tiếng rao hàng rong năo nuột trong bóng tối âm u từ đường Trương Định về Hàng Đoát. Và Huế có một ḿnh ba, đứng lại, c̣n lại một ḿnh.

Nhưng ba không bao giờ chịu làm kẻ thua cuộc. Ba vẫn mặc chiếc áo lương đen, mang chiếc dù đen, chiếc áo tơi màu rêu sậm, và đi bộ, đi măi, đi miết. Từ Morin về Đập Đá. Từ Morin lên Phủ Cam. Từ Morin qua cầu Trường Tiền, qua Đông Ba, Thượng Tứ, vào Hồ Tịnh Tâm, ngược lên Bến Ngự. Dáng ba nhỏ, gầy. Hai chân ba khẳng khiu, vai hơi khom xuống. Đôi khi một chiếc xe phóng qua vũng nước, và cả người ba bị nước bắn tung tóe. Đôi khi những con chó hung dữ sẵn sàng nhảy bổ vào người ba, nếu không nhờ cây dù bên người, chắc ba sẽ phải bỏ cuộc. Rồi ba trở về cùng con. Mái nhà tôn nào bên đường Trương Định, nền nhà đất thịt, chiếc giường tre nương tựa cơ hàn. Những đêm mùa đông năm ấy, Huế trở trời, lạnh căm căm da thịt. V́ lạ lẫm, và v́ hơi lạnh buốt bốc lên từ nền đất, thấm qua tấm chiếu, qua cả chiếc mền dạ nhà binh, khiến con không thể nào ngủ được. Và ba cũng vậy, nằm bên con, mắt mở. Chúng ta đă không thể tưởng tượng có một ngày chúng ta phải nương thân tại nhà của một người khác, trong khi ở quê nhà, chúng ta có cả ngôi nhà gạch khang trang, có nền xi măng, giường rộng, chiếu hoa. Chúng ta không thể tưởng tượng một ngày ba dẫn con đi t́m quán ăn nghèo nàn bên chợ Đông Ba, để nghe mệ chủ quán bĩu môi nói trắng trợn: Quán tôi dơ bẩn, ông nên t́m chỗ khác, chỉ v́ ba cẩn thận lấy tờ giấy mang trong ḿnh lau đôi đũa, cái chén. Mắt ba đă mở trong đêm, nh́n lên chiếc mùng, hay đang trở về cùng quá khứ. Với ba, con biết, lệ thầm ấy là quá khứ. Và với con, lệ thầm ấy là mền không đủ ấm, là khoảng đêm dày dặc, là gió bên ngoài hú từng cơn, đập vào mái tôn kêu âm ỉ, là cả thân thể co rúm lại trước cái lạnh bốc xuống từ mái tôn, bốc lên từ đất... Phải, với ba, lệ thầm ấy là quá khứ. Con người ba đă nặng trĩu quá khứ. Ngay ở hiện tại này, ba cũng là ngọn đèn của quá khứ. Ngày xưa, mỗi lần ba ngủ không được, ba vẫn trở dậy pha trà và đọc sách thánh hiền, hay ngâm những vần thơ cổ. Bây giờ không ai cho phép ba trở dậy, để ngồi độc ẩm cùng bóng đêm. Người ta đang ngủ. Nếu có thức chăng là những hồn ma từ những thành quách rêu rong.

Chúng thức để mà khóc cho một thời đại. Nhưng dù sao, chúng vẫn là hồn ma. C̣n ba, ba lại là con người thật. So với chúng, ai khổ hơn ai?

Vâng, ai khổ hơn ai. Dù sao những hồn ma kia cũng vẫn c̣n bầu bạn. C̣n ba, một người c̣n sót lại cuối cùng, quá chừng lẻ loi, và cô độc. Nếu có bạn chăng là con quạ đen trên nhánh cây phượng gầy bên Thành Nội hay tiếng dế khóc than dưới mấy tầng gạch cổ. Từ một xóm nghèo bên Morin, ba lại dẫn con đi nương nhờ tại Đập Đá, rồi qua Bến Ngự, rồi về Phủ Cam, rồi qua Thành Nội... Cơm áo cuối cùng cũng xong. Những bà chủ nhà nghiệt ngă cuối cùng cũng xong. Những dốc lên dốc xuống cuối cùng cũng xong. Những ngày hừng hực nóng và những đêm buốt tận xương tủy cuối cùng cũng xong. Ḍng sông Hương vẫn xanh lơ. Đêm Nam Ai, Nam B́nh vẫn bềnh bồng trên những chuyến đ̣ côi cút. Người di cư bắt đầu ḥa nhập vào cuộc sống mới. Ông Bá đă trở thành một người thân tín của chế độ, và được giao một nhiệm vụ cao cấp của đảng chính quyền. Anh Trinh được lên Trung sĩ nhất. Bác Cấn được phong trung sĩ nhất hậu cần. Ông Phán lên làm Phó Tỉnh trưởng hành chánh. Bây giờ những người di cư mới t́m lại ba như ngày xưa họ đă t́m đến. Thân chủ của ba đă không c̣n bao gồm trong thành phố Huế mà đă được bung ra đến Đà Nẵng, Hội An. Người ta cuối cùng đă t́m đến một vị thầy sau bao năm ngoảnh mặt. Và trong ḷng chiếc xe hàng Phi Long, Tiến Lực màu vàng da cam ấy, ba vượt đèo Hải Vân, xuống bến xe, và lại đi bộ, đi hoài đi măi. Áo lương đen, chiếc mũ dạ, chiếc dù đen. Và cái túi áo mỗi lúc mỗi đầy những trang giấy thánh hiền. Phố lầu cao che mái ra bờ lề, bóng ba lẻ loi giữa chợ người. Ngày mưa cũng như ngày nắng. Ngày lạnh căm căm cũng như ngày lửa oi nồng, một ḿnh đông tây nam bắc, bước tới, đi tới. Để làm ǵ. Hai trăm đồng học phí một tháng cho lớp Đệ Ngũ của trường Việt Hương. Ba trăm đồng học phí cho lớp Đệ Tứ của trường Bán Công, để con tiếp tục đến trường. Và đêm đêm, ba ngồi viết hàng trăm verbe qui tắc hay bất qui tắc, những demander à hay demander pour, thành ngữ, văn phạm trên cuốn sổ tay b́a đỏ. Ba hănh diện nhắc lại ngày ba cứu dân làng thoát khỏi lần bố ráp của Tây bởi v́ ba là người nói và viết được tiếng Pháp. "Ông quan ba đọc xong thơ của ba, bèn kêu ba tới và bắt tay kêu ba là monsieur". Ba nói về cuốn tự điển Larousse dày cả ngàn trang mà ba thuộc ḷng. Người ta thường nói về một người mẹ như một h́nh ảnh yêu quí nhất, tôn thờ nhất, dịu hiền nhất, nhưng với ba, cho con được ngừng lại một giây, một phút, để cho nước mắt cứ tuôn, để đôi mắt con mờ nhạt, để hiểu rằng con được tự hào có một người cha c̣n tuyệt vời hơn cả một người mẹ nữa. Có lần con thấy con gà trống dẫn đàn con đi kiếm mồi, con vật sao cô đơn quá. Nó có mồng, cựa, bộ lông sặc sở, uy dũng hiên ngang làm sao, thế mà cứ mỗi lần t́m được mồi, nó lại kêu tục tục, gọi đàn con đến... Cũng như ba. Tục tục hoài. Hết tay này quạt lại đến tay kia quạt trong những đêm mùa hè dưới mái nhà tôn. Chiếc mền đắp lại trên người con, trong đêm giá buốt. Và đôi khi, giữa đêm, con c̣n nghe tiếng ba nằm mớ. Ú ớ. Một ác mộng cũng nên. Tại sao ba không bao giờ kể cho con nghe về cái ác mộng ấy để con hiểu thế nào là lịch sử, những biến cố của đất nước hay cái thảm kịch của chính ba ? Phải, ba đă dấu con. Ba đă dấu về một người đàn bà mà ba đă cưới về làm vợ, về một người nào mà lẽ ra con c̣n được gọi cái tiếng mẹ như mọi người. Ba đă dấu, chẳng bao giờ nhắc nhở, hờn giận. Nhưng ba không thể dấu nỗi những tiếng mớ u uẩn trong đêm. Rằng, nỗi buồn câm nín mà ba mang theo trên hai vai gầy guộc của một ông đồ, một người đàn ông, một người cha hẩm hiu đă trở thành tiếng ú ớ buồn thảm.

Cuối cùng, ba vẫn là người để người ta t́m đến, sau khi bệnh t́nh của họ, và người thân, bác sĩ đă bó tay. Vợ họ hiếm muộn con cái. Con trai họ mộng tinh di tinh trầm trọng. Có người bị mất ngủ kinh niên. Và mỗi lần kê toa thuốc xong, ba không bao giờ quên một câu dặn ḍ: Nhớ là đừng bao giờ dùng nước đá. Nước đá hàn, uống vào sẽ hại không ít th́ nhiều. Ba đă dặn bệnh nhân của ba như vậy là v́ lương tâm của vị thầy thuốc hay là v́ cái nền văn minh kỹ thuật đang cuốn lốc mọi thứ cổ truyền mà ba t́m cách chối bỏ? Với con, cả hai. Ba vui mừng khi thấy con bệnh mà ba chữa trị đă b́nh phục, nhưng ba đau khổ không ít khi nh́n cốc nước đá lạnh mà người ta đă mời ba. Ba đă cố giải thích với họ về một nền văn minh chết người, đang t́m cách làm hủy diệt loài người. Tại sao những người xưa sống lâu cả trăm tuổi ? Tại sao người ta mắc bệnh tâm thần ngày càng nhiều ? Thuốc trụ sinh là ǵ chẳng qua là nấm? Và cả bao nhiêu loại thuốc men khác cũng bắt nguồn từ cây cỏ? Đôi khi gặp một vài người tri kỷ, ba lại nói về cái độc hại và phá sản của một nền văn hóa ngoại lai. Nó làm băng hoại gia đ́nh và xă hội. Ba trách thế hệ trẻ tuổi sa đọa, quên hết cội nguồn, thương mây khóc gió, không c̣n biết trọng thánh hiền. Nhưng ba không biết, con đang ở trong thế hệ trẻ tuổi mà ba đă kết án. Ba không biết tuổi trẻ của con đang nổi loạn. Tuổi trẻ của con đầy những xâu xé, giành giựt, bị hành hạ bởi ư thức. Qua sách vở con đọc, qua lịch sử mà con đă sống và lớn lên để thừa hưởng, qua xứ Huế mà con đă cô đơn, qua cha mẹ phân ly, qua t́nh yêu mà con đă vấp phải, qua mấy bức tường thành mà con bị giam hăm. Ư thức đẩy con xa ba, và càng xa, ba càng buồn v́ con hơn ai hết. Ba muốn con lập thân, có nghĩa là đậu bằng cấp, có chức vụ để người đời trọng nể. Nhưng con th́ lại khác, ngồi trong thư viện, đọc trang sách của Sartre mà lạc loài, mà hư vô, mà nôn mửa. Đời là ǵ. Chiến tranh ở đâu đó, trên những trang nhật báo mỗi ngày. Con đọc Tội ác và H́nh Phạt mà t́m h́nh bóng con qua người trẻ tuổi. Tại sao ? Đầu óc con muốn nổ bùng. Con lê dép Nhật, để tóc dài, như thách đố cùng Huế, cùng xă hội. Con bỏ lại sách vở, bằng cấp ở phía sau, để coi đời là áng mây trắng. Con đuổi theo áng mây ảo tưởng. Con coi đời là cuộc chơi. Chẳng cần thắc mắc. Khi người ta bắn con, viên đạn phá toạc da thịt con, những mảnh lựu đạn cắm sâu trong thịt con, con vẫn nh́n lên bầu trời, không oán trách, giận hờn hay đổ tội. Rồi ở đâu, trong cơi này, những áng mây sẽ dịu dàng đậu lại, nương nhờ nhau, che chở nhau. Rồi ở đâu, cũng có ngày người Nam ôm kẻ Bắc, người Bắc ôm kẻ Nam...Nhưng cuối cùng, con đă hiểu. Người thật thà không thể sống chung với ma quỉ.

Thôi th́ đành ra đi. Ở Việt Nam đâu c̣n ǵ nữa để mà nói về con người, về t́nh tự, về mây trắng. Nhưng khi bỏ đi, th́ phải bỏ những ǵ yêu dấu nhất trong đời. Bao nhiêu năm trong nước con cứ hẹn lần hồi một ngày về phép thăm ba, thăm Huế, để nói với ba rằng con vẫn c̣n b́nh an, và để nh́n lên lư nhang đầy ngập tro và trăm ngàn que nhang tàn chen chúc, nhưng cuối cùng chỉ là một lời vỗ về hoang tưởng. Cháu nội của ba vẫn chưa được thấy mặt nội. Giấc mơ nào về quê, để ba nh́n cháu nội đă vỡ vụn tan tành. Và giờ đây, con lại xa ba thêm một nửa ṿng trái đất. Lại c̣n phải thêm một lần nếm mùi bỏ xứ ra đi. Lại thêm một lần, bóp c̣i cho tiếng c̣i lạc vào chốn mịt mùng. Lại thêm một lần, những bánh xe cứ lăn hoài không biết ngày nào trở về cố hương. Ba th́ lại xa. Nói ǵ về một lời tiên tri cũ để chợt giật ḿnh. Th́ ra tóc con cũng đă nhuốm bạc rồi. Tin nhà cuối cùng cũng phải đến như qui luật của vũ trụ nhân sinh. Con đang nhắm mắt đây, bởi v́, con biết Đất Trời Tiên Phật đang bao bọc ba, d́u dẫn ba, và chưa chắc, ba đang có mặt tại chốn này. Con nhắm mắt, gịng lệ nóng tuôn trào, không ai biết, mà chẳng cần ai biết. Bởi v́ chỉ có ba biết con và con biết ba là đủ. Con biết có một người can đảm nhất trên đời, đạo hạnh nhất trên đời, và cũng buồn bă nhất trên đời. Tháng ba hay tháng chạp, năm này hay năm khác, đêm xứ Mỹ hay ngày xứ Mỹ, qua thị trấn này hay về thị trấn khác, những con đường hun hút mênh mông rồi cũng cuối cùng về lại một điểm. Cái điểm đó, có ba mái tóc bạc phơ, bộ áo lụa trắng, đôi mắt mù ḷa, hun hút trong ḍng thiên cổ.


Trần Hoài Thư

 

Thơ  Trần Hoài Thư

HUẾ GỌI TA VỀ


Có một ḍng sông mềm như dải lụa
Có hai ngôi trường như đôi t́nh nhân
Có một con đường mỗi ngày hai bận
Anh đưa em về, qua bến qua sông

Có một chiếc cầu bắc qua thành phố
Thành phố mù sương, phố cổ mù sương
Có anh tội t́nh như loài cổ thụ
Em đậu trên cành, làm anh bâng khuâng

Có buổi trời mưa, trời mưa không ngớt
Có em xăn quần, bên đập chờ ghe
Không biết nh́n lên hay là nh́n xuống
Thôi th́ quay về, để khỏi u mê

Có một ngôi nhà, muốn vào không dám
Có một nỗi buồn cứ bám chung thân
Con sóc dại khờ gặm hoài trái đắng
Và anh dại khờ nên mới yêu em.


Trần Hoài Thư

 

THẾ HỆ CHIẾN TRANH


Thế hệ chúng tôi mang đầy vết sẹo
Vết sẹo ngoài thân, vết sẹo trong hồn
Không phạm tội mà ra ṭa chung thẩm
Treo án tử h́nh ở tuổi thanh xuân

Thế hệ chúng tôi loài ngựa thồ bị xích
Hai mắt buồn che bởi tấm da trâu
Quá khứ tương lai, tháng ngày mất tích
Đàn ngựa rũ bờm không biết về đâu...

Trần Hoài Thư

 

 

~~oOo~~



HỒ TRỌNG THUYÊN-NGƯỜI LĂNG MẠN CỦA THẾ KỶ


          Tôi nói câu này về Hồ Trọng Thuyên không ngoa ngôn chút nào bởi v́ anh ta sinh ra là để ôm choàng lấy chất lăng mạn từ nơi chôn nhau cắt rún là Huế cho đến vùng đất lành chim đậu như SàiG̣n hay Hoa Kỳ xa hun hút. Quen nhau từ thập niên 60. Thuyên là một anh chàng đẹp trai, đàn hay hát giỏi nhưng không hiểu sao trời bắt anh ta luôn thất t́nh. Lũ chúng tôi của thập niên 60 hồi ấy ở Huế gồm Lê Văn Tài, Viêm Tịnh, Nguyễn Miên Thảo, Từ Hoài Tấn, Huỳnh Ngọc Thương, Ngụy Ngữ... thường tụ hội nhau đàn ca xướng hát, viết báo, làm thơ dù tuổi trẻ chúng tôi không khỏi bị chi phối bởi chiến tranh. Thời ấy, lang thang đường Trần Hưng Đạo Huế, anh nào cũng kè kè tờ bán nguyệt san Văn –để khoe với nhau ḿnh có bài đăng ở đó. Tờ tạp chí nổi tiếng chọn bài khó nhất. Hồ Trọng Thuyên không viết bài nhưng luôn đồng hành cùng chúng tôi. Và anh ta thất t́nh ai, dù có giấu giếm chúng tôi cũng biết ( Thuyên trái ngược với Viêm Tịnh, anh chàng này có tiếng đào hoa ở Huế). Cũng do trời phú, cũng bởi thất t́nh mà Hồ Trọng Thuyên hát những t́nh khúc buồn rất truyền cảm và da diết. Đó là những t́nh khúc của Trịnh Công Sơn, Ngô Thụy Miên, Vũ Thành An, Phạm Duy, Phạm Đ́nh Chương... Cho dù ở những quán cà phê nổi tiếng của Huế hay nhà riêng của bạn bè “mệ” Thuyên luôn phơi bày lăng mạn và trái tim đa cảm của ḿnh qua tiếng hát. Thường th́ những anh chàng nghệ sĩ ôm đàn hát rất dễ chinh phục trái tim của những thiếu nữ ( cho dù thiếu nữ đó có kín cổng cao tường hay có một chút hư thân chăng nữa). Vậy mà với mệ Thuyên tôi không t́m ra dấu tích của ái ân mật ngọt nào. Đời chàng cứ trôi đi như thế cho đến lúc bị động viên vào quân trường Thủ Đức. Ra trường, chàng cũng may mắn hơn người là về đơn vị ngay chính quê nhà. Thời gian này tôi cũng như lục b́nh trôi. Một ngày của thập niên 70, khi về thăm lại Huế tôi lại gặp mệ Thuyên với cấp bậc thiếu úy làm phân chi phu trưởng. Vẫn lăng mạn như thường. Anh kéo tôi tới đơn vị chơi. Vẫn giọng hát da diết ấy khiến tôi bùi ngùi nhớ người yêu thương cũ học trường Kiểu Mẫu ngày nào. Được biết mệ Thuyên vẫn chưa có ai để mặn muối cay gừng.


Sau năm 75, vẫn như mọi người mệ đi cải tạo. Khi về, không sống nổi ở Huế, Hồ Trọng Thuyên vào Nam. Thời gian này, Thuyên lang thang và gặp bạn đồng hương cũ như Nguyễn Miên Thảo, Từ Hoài Tấn, Vương Kiều, Nguyễn Văn Trai, Quư Lê Thị Ngọc...Họ thường tụ lại ở quán cà phê đầu đường Sương Nguyệt Ánh. Ngoài chuyện văn nghệ, họ thường phơi bày tâm tư ḿnh về một nơi yêu dấu nhất: Huế. Huế ở dễ giận mà đi th́ nhớ đến quắt quay, đúng không mệ Thuyên? Nhắc đến quán cà phê th́ cũng phải nhắc đến cơ sở tăm nhang ở gần ngă ba Ông Tạ. Đó là cơ sở làm tăm nhang của vợ chồng Tập-Kiều Huệ. Ôi thời gian ấy khó mà quên. Đời sống tuy không khấm khá ǵ nhưng cặp đôi này rất thích bạn văn nghệ-nhất là bạn bè Huế. Do đó, anh em quần tụ về đây như Vương Kiều, Tôi, Song Đầu Lân, Nguyễn Thu, Nguyễn Duy Công, Hồ Trọng Thuyên... Kỷ niệm c̣n măi để nhớ nhưng tôi quên mất ngày, tháng năm nào ... Một đêm trăng đẹp ( tôi gọi là đêm thu SG ) sau chầu nhậu quất cần câu ở nhà Tập, anh em ra về hết chỉ c̣n tôi và Hồ Trọng Thuyên ở lại. Tôi kiếm cái vơng ngả lưng... Thuyên th́ vẫn ôm đàn hát những bản t́nh ca một ḿnh. Chợp mắt đâu được nửa tiếng, Thuyên lay tôi dậy: “Ui chao ơi! Trăng tuyệt vời rứa mà mi ngủ hí.”  Tôi làu bàu: “Xỉn rồi đẹp chi mà đẹp! Để tau ngủ. Mi muốn như thi bá Lư Bạch th́ cứ ôm trăng mà chết đi..” Nói là nói vậy nhưng tôi cũng trở dậy thức cùng Thuyên đến tàn khuya. Có ai lăng mạn như Thuyên không ? Chắc có anh chàng Trần Thoại Nguyên nhỉ. Nửa đêm leo lên mái chùa nh́n trăng rồi ứa ra thơ đó.
 

V́ sinh kế tôi phải trôi cùng cơm áo. Bẵng đi một thời gian th́ nghe tin Hồ Trọng Thuyên lấy vợ. Có một công chúa t́nh nguyện thề hẹn trăm năm với chàng Hoàng Tử thất t́nh rồi. Ngạc nhiên chưa? Thế là mệ Thuyên giă từ những ngày tháng ngao du cũ để làm chồng...


Với tôi đó là niềm vui thứ nhất để được chia sẻ với bạn. Niềm vui thứ 2 là sau mấy năm Hồ Trọng Thuyên và công chúa sang sinh sống ở Mỹ.


Thời gian sinh sống ở Mỹ, qua tin bạn bè là Hồ Trọng Thuyên và họa sĩ Nguyễn Đ́nh Thuần như bóng với h́nh. Cũng văn nghệ đ́nh đám... Con người t́nh cảm dù sống nơi đâu, làm ǵ cũng luôn chân t́nh và lồ lộ cái tâm. Mệ Thuyên không quên bạn bè.Mỗi năm đều gửi về cho Anh em Huế ở SG ít tiền để lai rai ba xị ( và dĩ nhiên là nhớ mệ) và cũng có vài lần Thuyên về thăm quê. Có lần thấy tôi thích cái áo thun Mỹ anh đang mặc trên người, Mệ cởi ra tặng ngay.
 

Mới đây tôi được hung tin từ Từ Hoài Tấn, Hồ Trọng Thuyên đă qua đời bên Mỹ v́ bạo bệnh. Sẽ hỏa thiêu và chị Thuyên cùng con gái mang tro cốt về quê nhà ở Huế. Lá rụng về cội mà.


Tôi sửng sờ thật.


Rồi nhớ một câu nói của ai đó: “ Kẻ ác th́ sống lâu. Người hiền th́ mau chết..” mà xa xót ḷng!


Cầu mong hương linh mệ Thuyên sớm an nhiên nơi cơi vĩnh hằng...

Trần Dzạ Lữ



H́nh 1: Nhà Văn Trần Hoài Thư thời trẻ

 


 

H́nh 2: Hồ Trọng Thuyên năm 2017
 

 

 

 

Xem tiếp Phần 25


 

 

trang Trần Dzạ Lữ

 

art2all. net