|
HỒI ỨC PHẦN 80
NGUYỄN AN B̀NH, NGƯỜI MIỆT MÀI TRẢ NỢ VĂN CHƯƠNG
Nguyễn An B́nh Nguyễn An B́nh tên thật Lương Mành sinh năm 1954 tại đất Tây Đô-nơi sản sinh nhiều văn nghệ sĩ nổi danh. B́nh học hết tiểu học, trung học rồi đại học. Anh học Đại Học Sư Phạm ban Việt Hán tại quê nhà. Ra trường là một thầy giáo dạy ngữ văn ở Cần Thơ. Trước năm 1975, anh đă làm thơ, viết truyện khá nhiều đăng trên các báo, tạp chí ở Sài G̣n và có quan hệ tốt với nhiều nhà văn, nhà thơ đất Tây Đô cũng như Sài G̣n - nơi hội ngộ, giao lưu văn chương cực tốt. Anh không chỉ dạy học cần mẫn mà trước tác rất miệt mài trong âm thầm, lặng lẽ nhưng là ngọn sóng ngầm… Năm 2016 anh về hưu và chuyển về quận 7-TP Hồ Chí Minh. Không gian và thời gian này, Nguyễn An B́nh khác chi con ḱnh ngư ngoài biển lớn thoả thích vẫy vùng… Không chỉ cộng tác với nhiều báo chí lớn nhỏ trong nước, ngoài nước mà anh c̣n viết và in tác phẩm nhiều đến… chóng mặt! Qua học, đọc trải nghiệm nhiều với vốn tri thức phong phú, Nguyễn An B́nh đă có một gia tài tinh thần đồ sộ hiếm thấy. Sự bền bỉ trước tác này khiến tôi nghĩ đến một Balzac, một Victor Hugo, một Lev Tolstoy, một Poe, một Whitman, một Goethe… viết lách không c̣n biết đến thời gian là ǵ. Trong nước, th́ tôi nhớ nhà văn Vũ Trọng Phụng ngày xưa, viết như điên để trả nợ áo cơm, trả nợ đời đến ho lao mà chết. Giờ đây Nguyễn An B́nh viết bởi đam mê và để trả nợ văn chương trong tư thế của một người thật khoẻ mạnh, thật sung sức. Điều này chúng ta rất nên mừng. Biết nhau đă lâu nhưng mới quen Nguyễn An B́nh từ năm 2016 khi giao lưu văn nghệ ở Quán Văn. Tôi quư B́nh ở chỗ chí t́nh và thẳng thắn. Không chỉ chí t́nh với tôi mà tất cả ACE B́nh quen biết. Và cũng biết B́nh hướng Thiện và tránh xa điều Ác, cả ngoài đời cũng như trong văn chương. Tôi chưa thấy thơ ai được phổ nhạc cả ngàn bài thơ bởi nhạc sĩ Mộc Thiêng ( 300 bài ) và các nhạc sĩ khác ( 700 bài).. Tôi nghĩ thời gian và công chúng có ơ hờ ra sao th́ chi ít cũng c̣n có một số bài của anh và các nhạc sĩ được lưu danh sau này. Tôi giới thiệu về NAB ngắn gọn thế thôi. Thơ văn của Nguyễn An B́nh sẽ là câu trả lời chính xác nhất khi bạn bước vào cơi riêng của tác giả.
ChùmThơ NGUYỄN AN B̀NH DẤU CHÂN QUA CẦU HIỀN LƯƠNG
Đọc bài thơ “ Đưa dâu qua cầu Bến Hải”*
*Bài thơ “Rước dâu qua cầu Bến Hải” của nhà thơ Cảnh Trà viết sau ngày thống nhất đất nước 30/4/75 không lâu. **Từ ư “Giữa 450 tấm phía bên nầy. Và trong 444 tấm phía bên kia” trong bài thơ Những tấm ván trên cầu Hiền Lương của nhà thơ Ngô Liêm Khoan. *** Ư thơ “Lời người bên sông” của nhà báo Phan Bá Đương **** Lấy từ ư lời hát “Sao ta ĺa cách bởi ḍng sông bạc hai màu” trong bài hát “Chuyến đ̣ vĩ tuyến” của nhạc sĩ Lam Phương. ***** Tên một bài hát của nhạc sĩ Hoàng Hiệp phổ từ thơ của Đằng Giao
TIẾNG NGUYỆT CẦM TRÊN SÓNG
Bến sông lạnh vi vu ngàn lau trắng
*Hậu Đ́nh Hoa: Khúc hát cung đ́nh dưới triều Trần Hậu Chủ bên Trung Quốc(583-587), suốt ngày chỉ đắm say tửu sắc đến nổi nước mất, nên Hậu Đ́nh Hoa c̣n gọi là khúc ca vong quốc.
CHÉN RƯỢU TRẦN GIAN
Tạ ḷng chén rượu trần gian
NGÀY T̀NH NHÂN LẠI NHỚ MÙA HOA ĐÀO
Em ơi! Ngày t́nh nhân
Và một truyện của Nguyễn An B́nh: TRUYỆN NGẮN RỒNG ĐÁ THÀNH NHÀ HỒ Ánh trăng hạ huyền đă lên cao từ lâu và đang chếch về phía tây như một cái móc câu vàng vành vạnh treo trên ṿm trời tháng 8, mùa thu với tiếng gió thổi vi vu nhè nhẹ xen lẫn tiếng rên rĩ của côn trùng càng làm cho không gian ch́m đắm trong thê lương,tĩnh mịch. Đêm đă về khuya, trời càng thêm lạnh, ngọn gió phất phơ lay động những tấm rèm nhung treo trên lầu vọng nguyệt, ngọn đèn trong pḥng hắt dáng một bóng một người đang đứng yên h́nh gần như bất động. Hồ Quư Ly đứng yên như thế đă lâu, nhiều đêm ông vẫn đứng lặng im như pho tượng, thao thức không ngủ được, tâm trạng rối bời trước t́nh thế của đất nước. Ông nh́n vào đêm đen, trầm tư. Tin tức cấp báo từ phương bắc qua những hỏa hiệu được bắn lên từ các phong hỏa đài đặt từ biên cương Cao Bằng, Lạng Sơn kéo dài đến thànhTây Đô cho thấy t́nh h́nh chiến sự đă cấp bách lắm rồi. Các thám mă cũng lần lượt phi nhanh báo tin về sự chuyển động của quân địch. Kẻ thù phương Bắc đă bộc lộ ư đồ xâm lược rơ rệt, đă chuyển quân sát tận biên giới với danh nghĩa phù Trần diệt Hồ thế mạnh như nước vỡ bờ. Thật ra Hồ Quư Ly cũng dự đoán trước diễn biến t́nh h́nh sự việc nhưng không ngờ chiến sự lại diễn ra nhanh như thế. Các v́ vua cuối đời nhà Trần chỉ biết ăn chơi hưởng lạc, phế mặc triều chính, c̣n quan lại, con cháu nhà Trần cũng chỉ mong giữ lấy quyền cao chức trọng tận hưởng phú qui sợ gian khổ nên những đề xuất cải cách mạnh mẽ của ông về chính trị, quân sự thường bị quan lại cựu triều dèm pha phản đối, chính v́ thế nhiều lần những đề xuất cải cách ấy không thực hiện được. Biên cương phía nam th́ Chiêm Thành dưới sự chỉ huy của Chế Bồng nga nhiều lần đánh tới Thanh Hóa, thậm chí đem quân ra tới Thăng Long để quấy nhiễu, cướp nhiều tài vật làm cho cuộc sống của người dân bao lần khốn đốn, phương bắc th́ triều Minh chờ cơ hội nước ta suy yếu để xâm lược. Là người có tầm nh́n xa trông rộng ông thấy rơ được điều đó nên càng nung nấu quyết tâm thực hiện hành động cải cách của ḿnh. Chính v́ thế ông đă hối thúc vua Trần Thuận Tông dời đô về Tây Đô để khi có biến dễ bề chống đở, tránh áp lực nặng nề của giặc khi đánh vào Thăng Long nhưng cũng đồng thời mưu tính một kế sách lâu dài: nếu triều Trần không c̣n phù hợp nữa th́ phải thay thế đi để xây dựng một vương triều hùng mạnh khác mới có thể chống đở thế lưỡng đầu thọ địch được. Kế sách dời đô của ông lần nầy cũng vấp phải phản ứng dữ dội của bọn quan lại triều Trần nhưng thế lực của ông lúc nầy đă đủ mạnh để xoay chuyển t́nh h́nh. Thế là một cuộc thanh trừng đẩm máu xảy ra, những người không theo ư hướng của ông đều nhận lấy những hậu quả khủng khiếp: kẻ th́ chết người bị tù đày, gia sản bị tịch biên. Ngay cả các quan chỉ v́ can gián Hồ Quư Ly không nên dời đô gây xáo trộn t́nh h́nh mà nên ở lại Thăng Long, nơi có núi cao, sông sâu án ngữ, Họ c̣n cho rằng”Cốt ở đức, không cốt ở hiểm” nhưng Hồ Quư Ly gạt ngang: : Ư ta đă quyết, không được can gián nữa nếu không muốn lănh lấy cái chết”. Thế là tất cả phải im lặng nếu không muốn chọn lấy cái chết. Để xây thành Tây Đô, Hồ Quư Ly phải huy động toàn bộ sức người sức của rất lớn, phu phen tạp dịch rất nặng nề. Người già, đàn bà, trẻ em đều phải tham gia phục vụ công tŕnh. Ngày ngày, tháng tháng, dân phu binh lính mệt mơi vào các dăy Tượng Sơn, Hang Ma, Đồi Cốc, Dọc Khoai chặt cây, đốn củi về đốt ḷ nung vôi, Ḷ nung vôi, nung gạch mọc lên nhiều vô kể cũng không đáp ứng đủ vật liệu để xây thành. Dân công phải bạt đồi, xẻ núi lấy đá phục vụ công tŕnh, những phiến đá to lớn nặng hàng tấn được khai thác chuyển về xây thành, công việc vô cùng nặng nhọc, nguy hiểm. Các thợ kỹ thuật, nghệ nhân cũng phải làm việc suốt ngày đêm, lương thực cung cấp không đủ, đói ăn, ốm đau, lại nửa vùng đất xây thành nước tù đọng quanh năm nên bệnh dịch tràn lan làm phu phen chết dần, chết ṃn không kể xiết. Đặc biệt là việc chế tác đôi rồng đá đ̣i hỏi những nghệ nhân lành nghề trong chạm khắc. Có người đă phải chết v́ lỡ chạm sai một chi tiết không vừa ư với nhăn quan của họ Hồ. Hồ Quí ly đă tuyển chọn từ các nghệ nhân có tiếng tăm khắp các vùng về để chạm khắc. Tượng rồng được tạc bằng đá xanh. nguyên khối, khi tạc xong có chiều dài 3 thước 8. Thân rồng thon nhỏ dài về phía đuôi, uốn bảy khúc, vẩy phủ kín cả thân. Rồng có 4 chi, mỗi chi có 3 móng ẩn hiện trong các vân mây mềm mại trông rất huyền ảo, sống động vô cùng. Các khoảng trống dưới bụng và các ô tam giác ghép thành các bậc đều được chạm những đóa hoa cúc và móc hoa lại thật lượn mềm, tỉ mỉ đến từng chi tiết một. Đôi rồng khi chế tác xong được đặt nằm song song hai bên đường ngay trung tâm của ṭa thành từ cổng nam đi sang cổng phía bắc của thành Tây Đô tạo một cảnh quan thật trang nghiêm, hùng tráng. Cứ thế ṭa thành xây ṛng ră suốt hơn 3 tháng trời mới hoàn thành(1). Thành xây xong, việc dời đô đă ổ định, dưới sự ủng hộ của các quan Trần Thiếu Đế là cháu ngoại của ông phải thoái vị và ra chiếu nhường ngôi cho ông, Hồ Quí Ly yên tâm có thời gian hoạch định kế sách lâu dài cải cách đất nước theo ư định ḿnh đă vạch ra từ trước, ông thực hiện một loạt những cải cách có lợi cho đất nước như: Phát hành tiền giấy “Thông bảo hội sao” thay thế tiền đồng thuận tiện cho việc cất giữ thông thương mua bán, quan tâm đến giáo dục, sửa chữa chế độ thi cử cho phù hợp, đưa toán học vào thi cử để t́m người tài. Về quân sự, Hồ Quư Ly ư thức rất rơ ư đồ xâm lược của nhà Minh phương bắc, ông càng ra sức tập trung xây dựng lực lượng quân sự hùng mạnh, chú trọng cải tiến kỹ thuật vũ khí, mở xưởng đúc vũ khí, tuyển thợ giỏi vào làm việc trong các công xưởng quân sự, Hồ Nguyên Trừng đă chế được loại súng thần cơ có sức công phá mạnh mẽ, thủy binh cũng được trang bị những chiến thuyến lớn hơn. Bên cạnh đó, ông chủ tr¬ương xây dựng các hệ thống pḥng tuyến trên mặt đất để pḥng thủ quốc gia như thành Tây Đô, thành Đa Bang và cả một hệ thống công tŕnh pḥng thủ có quy mô lớn, dài gần 400 km kéo dài từ núi Tản Viên, men theo sông Đà, sông Hồng, sông Luộc đến cửa sông Thái B́nh. Nhưng những điều thực hiện được chỉ là bước ban đầu, thời gian c̣n quá ngắn, công việc không phải lúc nào cũng xuôi chèo mát mái theo ư Hồ Quư Ly, ḷng dân c̣n bất ổn chưa nguôi hướng về triều cũ, tướng tài lác đác như lá rụng mùa thu, quân lính tập luyện chưa thuần thục, quân lương c̣n thiếu thốn nhiều liệu có thể chống đở thế giặc hùng mạnh được chăng, bao nhiêu mối lo như hằn sâu lên nét mặt của thái thượng hoàng Hồ Quư Ly. Trong không gian im vắng của đêm khuya như thế, bỗng ông nghe đâu đây có tiếng đàn tỳ bà vang lên lúc khoan lúc nhặt, lúc xa lúc gần đưa đẩy theo chiều gió như mang một nỗi sầu vạn cổ, lông mày ông chợt nhíu lại tỏ vẻ không vui. Từ chổ khó chịu ông lại ngạc nhiên tự hỏi: Tiếng đàn phát ra từ đâu vậy, sao tiếng đàn như mang một nổi u hoài uất hận khôn nguôi như thế. Ông cố gắng lắng nghe, h́nh như tiếng vang lên từ vườn thượng uyển th́ phải. Ṭ ṃ Hồ Quư Ly khẻ bước xuống lẩu, chậm rải chân bước theo tiếng đàn đang bay trong gió. Dưới liềm trăng vàng treo trên ngọn liễu, ông thấy thấp thoáng bóng dáng một thiếu phụ với y phục trắng tinh đang ngồi trên băng đá cạnh khóm bông hải đường, người thiếu phụ có mái tóc đen mượt mà óng ả dưới ánh trăng chảy dài xuống bờ vai thon nhỏ, bàn tay mềm mại đang lướt nhẹ trên từng phím đàn. Dưới bàn tay tài hoa ấy, cây đàn vang lên những âm thanh trầm bổng, d́u dặt lúc th́ trầm mặc u buồn, lúc th́ như thở than ai oán thê lương vô cùng. Trong không gian khuya khoắt tĩnh mịch làm cho Hồ Quư Ly như lạc vào một nơi đầy ma mị, liêu trai. Ông tự hỏi ḿnh đang ở đâu đây và bất giác chợt rùng ḿnh, cái lạnh như len vào từng đốt sống lưng. Người thiếu phụ nầy là ai? Ma quỷ, tiên nương hay là hồ ly? sao lại xuất hiện trong đêm hôm khuya khoắt như thế nầy, ngay trong vườn thượng uyển của ta? Tuy có phần sợ hải nhưng không kiềm chế nổi sự ṭ ṃ, Hồ Quư Ly bước tới gần thêm một chút nữa để nh́n cho rơ mặt người đàn bà. Dưới ṿm trăng hạ huyền, gương mặt thiếu phụ hiện lên thật vô cùng diễm lệ mà h́nh như trong đời ông chưa từng thấy vẻ đẹp tự nhiên nhưng lại lôi cuốn như thế. Trên nét mặt yêu kiều đó lại thoảng lên nét buồn muôn thuở. Ông thử lục t́m trong trí nhớ xem thiếu phụ nầy có phải người ở trong cung không nhưng không tài nào nhớ được. Hồ Quư Ly lên tiếng: - Nàng là ai? Tại sao đêm hôm khuya khoắt lại đàn một khúc cầm nghe buồn thảm thế? Ta nhớ như chưa từng gặp nàng trong cung của ta lần nào th́ phải? Người thiếu phụ đang ch́m đắm trong cung đàn, thả hồn ḿnh vào những phím tơ ḷng, không biết có người bên cạnh đang lắng nghe tiếng đàn của ḿnh tự nảy giờ. Nàng chợt giật ḿnh thoát khỏi trạng thái mơ hồ lăng đăng như khói sương ấy, nhẹ nhàng đặt chiếc đàn lên chiếc bàn cẩm thạch kề bên, đứng lên ṿng tay cúi đầu đáp: - Tiện thiếp xin ra mắt thượng hoàng. Hồ Quư Ly ngạc nhiên: - Nàng biết ta ư? - Ngài là đấng quân vương, cả đất nước nầy đều biết chẳng lẽ thiếp lại không biết người ư? - Nàng chưa trả lời câu hỏi của ta. - Thiếp không phải là người trong cung. Nhà thiếp ở dưới chân thành đông của ṭa thành nầy. Hồ Quư Ly lại càng ngạc nhiên: - Dưới chân thành đông ư? Nàng làm sao vào đây được? - Không có nơi nào thiếp không thể đến được thưa thượng hoàng. Không để cho Hồ Quư Ly hết ngạc nhiên, người thiếu phụ tiếp lời: - Tên thiếp là B́nh Khương, là vợ của chàng cống sinh Trần Công Sỹ được thượng hoàng tin tưởng giao việc giám sát, đốc thúc phu phen xây bức tường thành phía đông. Hồ Quư Ly nhíu mày suy nghĩ trong giây lát, chợt ông nhớ ra điều ǵ đó. Th́ ra người thiếu phụ đứng trước mắt ḿnh là vợ của Trần Công Sỹ người được ông giao phó xây dựng đoạn thành phía đông. Ông nhớ lại tất cả rồi. Để gấp rút dời đô từ Thăng Long về Tây Đô, Hồ Quư Ly đă huy động một số lượng lớn dân quân ngày đêm xây thành, đắp lũy, phu phen làm việc cực nhọc vô cùng, ngày đêm không nghỉ để đảm bảo tiến độ nội trong 3 tháng phải hoàn thành “kinh đô bất khả chiến bại”. Trong t́nh thế dầu sôi lửa bỏng lúc ấy, các tường thành các mặt khác tới kỳ đă từng bước hoàn thiện công tŕnh th́ đoạn thành phía đông do Trần Công Sỹ phụ trách xây vừa xong lại đổ sập xuống không rơ nguyên nhân khiến cho Hồ Quư Ly vô cùng tức giận. Ông nghi ngờ Trần Công Sỹ có ư đồ phản nghịch nên cố ư làm chậm trễ công việc xây thành làm lỡ việc lớn. Trong cơn giận dữ, Hồ Quư Ly đă ra lịnh cho quân sĩ chôn sống chàng vào vị trí bức tường thành vừa bị đổ để làm gương răn đe tất cả những ai bất tuân thượng lệnh và giao phó trọng trách xây tường thành tiếp tục lại cho viên quan khác. Sau nầy ông c̣n nghe quần thần kể lại, vợ Trần Cống Sỹ tên là B́nh Khương nghe tin đă chạy đến ngự sử đài than khóc kêu oan cho chồng, nhưng ai nấy đều sợ uy của Hồ Quư Ly không dám vào bẩm báo lại. V́ quá tức giận, nàng chạy đến nơi chồng bị chôn sống, dùng toàn bộ sức lực để xô ngả bức tường dầy định mệnh ấy mong t́m thấy xác của chồng trong đó nhưng bức tường không hề lay chuyển. Vô cùng tuyệt vọng, nàng liều mạng đập đầu vào bức tường thành để tự vẫn theo chồng. Phiến đá nơi nàng tuẫn tiết in sâu dấu vết đầu người và đôi bàn tay cào cấu của nàng. Cảm thương trước tấm ḷng chung thủy sắt son của người thiếu phụ, người dân nơi đây đă lập đền thờ nàng ở sát vách tường cửa phia đông thành Tây Đô. Sự việc xảy ra đă lâu Hồ Quư Ly hầu như không c̣n nhớ nếu người thiếu phụ không nhắc đến tên chồng ḿnh. Hồ Quư ly nghĩ đến đây đă thấy rờn rợn v́ biết người đang đối diện với ḿnh chỉ là hồn ma bóng quế mà thôi, chẳng lẽ nàng ta hiện h́nh về đ̣i đền mạng ta chăng?(2) Hồ Quư Ly cố giữ b́nh tĩnh, nhưng câu hỏi có vẻ hơi gượng gạo:: - Ta nghe người báo là nàng đă tự vẫn chết rồi kia mà. Nàng B́nh Khương nh́n nhà vua, giọng nói u buồn xen lẫn oán trách: - Người nói không sai. Thiếp đă không c̣n sống trên cơi đời nầy, thân xác vùi chôn dưới ba tấc đất từ lâu, mồ chắc đă xanh cỏ, nhưng linh hồn c̣n mang nhiều nỗi u uất, phảng phất trên trần gian chưa thể siêu thoát được. Hồ Quư Ly có vẻ giận dữ, gằn giọng: - Điều ǵ làm cho linh hồn nàng không tan? Chẳng lẽ với cái tội làm hỏng việc lớn của ta chồng nàng bị giết oan khuất lắm sao? - Thưa thượng hoàng, đối với người cái chết của một chàng cống sỹ chẳng qua chỉ là con giun cái kiến mà thôi. Hơn nữa trong cơn thịnh nộ quyết định tàn bạo ấy cũng để thỏa măn quyền uy tối thượng của ḿnh mà thôi th́ c̣n suy xét làm ǵ nỗi oan khuất của người dân chứ. Thượng hoàng có biết tường thành phía đông nơi chồng thiếp phụ trách xây dựng trên một nền đất yếu, phía dưới có mạch nước ngầm ăn thông ra Lỗi Giang nên không thể chịu đựng sức nặng hàng ngàn tấn của tường thành được, đổ sập là điều không thể tránh khỏi được. Thiếp đă đến ngự sử đài kêu oan nhưng không ai chú ư nghe lời giải tŕnh của thiếp. Hồ Quư Ly tỏ vẻ nghi ngờ: - Làm sao nàng biết tường thành xây trên đất yếu? Phải chăng nàng nói để chạy tội khi quân của Trần Công Sỹ chăng? B́nh Khương có vẻ không vui: - Người trần không thể biết được điều bí mật nằm trong ḷng đất thưa thượng hoàng. H́nh như trong xử lư công việc người chưa bao giờ tin tưởng một ai. Thiếp biết thượng hoàng là người có chí lớn, người dời đô về đất nầy để mưu đồ đại sự, xây dựng một vương triều hùng mạnh để lưu danh muôn đời. Nhưng dục tốc bất đạt, xây thành một công tŕnh to lớn như thế chỉ trong ṿng 3 tháng chỉ bằng sức lao động tay chân của con người là một việc làm kinh khiếp chẳng khác ǵ việc dời non lấp biển, đă làm tài nguyên đất nước kiệt quệ, sinh linh dân đen bị nướng vào lửa đỏ. Làm vua chỉ muốn người ta phục tùng mệnh lệnh, chỉ xem chung quanh ḿnh thấy ai cũng có thể đồ phản nghịch, nghi ngờ tất cả mọi thứ dù sự thật hiện ra trước mắt và luôn dùng quyền uy để bức hại người khác th́ không thể là một đấng minh quân được. Nếu như b́nh thường, chắc chắn Hồ Quư Ly sẽ nổi cơn lôi đ́nh thịnh nộ, người dám nói ra câu phạm thượng đó thế nào cũng thịt nát xương tan, nhưng biết B́nh Khương là người đàn bà khác thường, chỉ là hồn ma bóng quế, vất vưỡng trên đầu cây ngọn cỏ th́ cơn giận cũng nguôi đi, giận dữ cũng chẳng có ích ǵ, Hồ Quư Ly ḱm nén cơn giận trong ḷng nói: - Ta tạm tin lời nàng vậy nhưng nàng nói ta dùng bạo quyền để cai trị dân chẳng phải quá đáng sao? - Đây không phải là lời nói của thiếp mà đó là lời truyền tụng trong dân gian. Người ở trong cung cấm cách ly với đời thường, mắt không được thấy, tai không được nghe, làm sao hoàng thượng có thể thấu hiểu được nỗi khổ của dân đen kia chứ? Bài đồng dao mà bọn trẻ con nghêu ngao hát khắp kẻ chợ ai mà không hay không biết. Hồ Quư Ly lộ vẻ ngạc nhiên: - Bài hát đồng dao ư? Bài hát nói điều ǵ thế? - Thiếp xin đọc hầu hoàng thượng nhưng trước hết xin người không được giận dữ. Hồ Quư Ly gật đầu: - Được. Ta hứa. Nàng đọc đi. Ta nghe. B́nh Khương bắt đầu đọc:
Bạt núi để xây thành
Dứt lời, B́nh Khương nói như nói chính ḿnh: - Long xà ẩm thủy lục niên kư chủ. Số trời đă định không thể cải mệnh được. Tiếc thay tích củi ba năm đốt cháy một giờ. Chỉ tội cho muôn dân vô tội một lần nữa lại nướng ḿnh trong lửa đỏ hung tàn của giặc ngoại xâm. Hồ Quư Ly nghe những lời nói của B́nh Khương như từ cơi âm vọng về. Ông chợt biến sắc không hiểu v́ sao người thiếu phụ nầy lại biết điều bí mật mà chỉ hai cha con ông biết mà thôi. Trong đầu ông miên man suy nghĩ về điều nàng ta vừa nói. Mưu đồ xây kinh đô mới để thừa dịp truất ngôi nhà Trần đă manh nha từ lâu trong đầu của Hồ Quư Ly, mặc dù nắm giữ quyền cao chức trọng, dưới một người trên vạn người, nhưng Hồ Quư Ly nhận thấy các ông vua nhà Trần đă quá bạc nhược, u mê nên muốn tự ḿnh thành lập một vương triều mới. Ông tin rằng với tài năng của ḿnh sẽ xây dựng một đất nước hùng mạnh, phía nam có thể đè bẹp Chiêm Thành, phía bắc có thể dựa vào thành cao hào rộng thế núi hiểm trở có thể chống lại kẻ thù phương Bắc. Để thực hiện việc dời đô, xây dựng một vương triều vững mạnh cho riêng ḿnh, Hồ Quư Ly đă bí mật cùng một vài cận thần tâm phúc của ḿnh đi t́m thế đất tốt để xây thành. Khi thuyền xuôi dọc theo sông Mă đến động An Tôn ông thấy nơi đây thế núi hiểm trở, đất đai trù phú, h́nh thù như h́nh quả ấn của trời, sông Mă như long mạch dài hàng ngàn dặm, xung quanh c̣n có nhiều phụ lưu bắt nguồn từ Trường Sơn như sông Luồng, sông Âm, sông Chu, sông Bưởi giống như những chi long mạch chầu vào long mạch chủ ông rất vừa ḷng, ưng ư. Đứng trên núi cao, có thể ngắm nh́n kỷ lưỡng địa thế xung quanh vùng động An Tôn. Cảnh quan thật hùng vĩ, địa thế vô cùng hiểm trở. Phía đông nam có núi Đốn làm tiền án, tây bắc có núi Song Tượng. Một con voi chầu về hướng bắc, một con khác lại quay đầu về hướng nam canh giữ núi Mâm Xôi. Phía Tây Nam có 5 ngọn núi đá vôi: 3 ngọn gọi là Kim Ngọ (ngựa vàng), 2 ngọn khác gọi là Kim Ngưu (trâu vàng). Đây là một mỏ đá vô cùng to lớn có thể sử dụng để xây thành vững chắc. Thời b́nh với đồng ruộng ph́ nhiêu có thể cày cấy tích lũy lương thực, thời chiến có thể dựa vào thế núi hiểm trở tự nhiên, với thành cao hào sâu cự địch được. Bên ngoài có nhiều dăy núi ṿng cung bao bọc vây kín bốn phương tám hướng. Ṿng trong là sông Mă, sông Bưởi lượn tṛn như những chiến hào tự nhiên vây quanh. Ở trong cùng, một khu đất nổi lên như một cái ấn của trời, Bên trên là ṿm trời xanh như chiếc lọng che cho cái ấn thật huyền ảo. Từ ngă ba Bông nối vài ngă ba Đầu là một nhánh chảy vào đền Hàn, Châu Tử xuống bến Lèn ra cửa Lạch Trường. Một nhánh qua đất Hàm Rồng đổ ra cửa Hới tạo thành thể lưỡng long chầu nguyệt. Thành xây trên động An Tôn nên gọi là thành An Tôn, c̣n gọi là thành Tây Đô(3). Là người am hiểu phong thủy, Hồ Quư Ly khi chọn thế đất nầy để xây thành ông rất lấy làm tâm đắc, nói với các con ḿnh: Đất nầy là đất Thạch bàn long xà lục thập niên kư (có nghĩa thế đất như rồng chầu rắn cuốn nầy vững như bàn thạch có thể trụ được ít nhất 60 năm) nhưng Hồ Hán Thương, người con trai thứ của Hồ Quư Ly, am hiểu phong thủy sau khi xem kỷ thế đất đă nói với ông: “Con lấy làm lạ, như phụ hoàng nói: đất nầy đúng là đất rồng chầu rắn cuốn có thể phát tích đế vương nhưng con xem đi xem lại có lúc lại giống thế Long xà ẩm thủy lục niên kư chủ, chỉ phát được 6 năm thôi. Hồ Quư Ly cho rằng kiến thức phong thủy của Hồ Hán Thương chưa tinh tường nên cũng không chú ư lắm vào nhận định của con. Câu chuyện phong thủy nầy chỉ có cha con ông biết mà thôi, tại sao dân gian lại biết được mà truyền tụng qua bài đồng dao nầy? Có thật không chuyện ǵ cũng không thể qua mắt thế gian chăng? Bài hát đồng dao thật sự làm cho ông bối rối, lo ngại. Hồ Quư Ly cũng biết những hành động quyết liệt của ḿnh tranh đoạt ngôi vị nhà Trần cũng là một điều mà nhiều người không phục, nên khi đă củng cố được ngôi vị, chỉ sau 7 tháng làm vua ông đă nhường ngôi lại cho Hồ Hán Thương để làm thái thượng hoàng cũng nằm trong mưu t́nh của ông. Lẽ ra theo lễ tục, ông phải nhường ngôi cho người con cả là Hồ Nguyên Trừng. Hồ Nguyên Trừng là một người rất giỏi vơ nghệ, lại là người có tài thiết kế vũ khí lợi hại rất xứng đáng được ông truyền ngôi nhưng lại là con của người vợ cả, không có quan hệ huyết thống với ḍng tộc họ Trần, nếu lập Trừng lên làm vua, chẳng khác ǵ như đổ thêm dầu vào lửa, khiêu khích sự chống đối của đám quan lại, giới sĩ phu và một bộ phận lớn nhân dân trong nước, đồng thời cũng tạo thêm lí do cho giặc Minh dễ bề thực hiện ư đồ xâm lược nước ta với chiêu bài “phù Trần diệt Hồ”, v́ thế Hồ Quư Ly quyết định chọn người con thứ là Hồ Hán Thương lên giữ ngôi vua, Một điều dễ hiểu: Hồ Hán Thương là con của công chúa Huy Ninh, vợ lẽ của Hồ Quư Ly, đồng thời cũng là con ruột của Thượng hoàng Trần Nghệ Tông, Hán Thương gọi Nghệ Tông bằng bác, gọi vua Thuận Tông (con Nghệ Tông) bằng anh và gọi vua Kiến Tân (con Thuận Tông) bằng cháu, nên việc lập Hồ Hán Thương làm vua cũng nằm trong tính toán, trù liệu của Hồ Quư Ly cả nhằm lôi kéo những người c̣n lưu luyến với triều đại cũ. Như đoán được sự băn khoăn trong ḷng Hồ Quư Ly, B́nh Khương nói nhẹ nhàng: - Câu chuyện đối đáp giữa người và thế tử Hán Thương về long mạch, cũng như việc lập thế tử Hán Thương lên làm vua thay v́ Nguyên Trừng thượng hoàng có thể giấu giếm được dân đen con đỏ chứ làm sao che mắt được trời phật thánh thần ma quỷ, xin người chớ lấy làm ngạc nhiên như thế. Hồ Quư Ly nghe nàng nói h́nh như tỉnh ngộ. Th́ ra những mưu tính của ông dù ngấm ngầm bí mật hay công khai cũng không qua khỏi thiên cơ. Có điều mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên mà thôi. Chẳng lẽ bao công sức ông đổ ra với hy vọng tạo dựng một vương triều hùng mạnh với những cải cách lớn lao, lưu danh cho muôn đời sau lại thất bại thế nầy ư? Hồ Quư Ly thở hắt một hơi dài buồn bă, ngước nh́n bầu trời đêm, những ngôi sao lấp lánh, xa tít trên bầu trời kia có hiểu được tâm trạng ngổn ngang của ông lúc nầy không? Ông đang suy nghĩ ǵ trong đầu không ai có thể đoán được. Vài tiếng chim đêm đập cánh bay đi để lại tiếng kêu nghe năo nuột, mấy cành liễu lay động tạo thành những bóng đen lăn quăn trên mặt đất như mấy con rắn đang trườn ḿnh quăng tới t́m mồi, vài chiếc lá rơi, tiếng gió thổi lạo xạo cũng không làm cho ông thoát khỏi nỗi trầm tư, muộn phiền. Ánh trăng hạ huyền đă dần dấn mờ nhạt. Phía chân trời bắt đầu xuất hiện một quầng sáng báo hiệu một ngày mới bắt đầu. Một ngôi sao lẻ loi, muộn màng băng ngang qua vườn thượng uyển mất hút về ph́a bầu trời xa xôi đầy bí ẩn. Trong thời khắc ấy, tiếng B́nh Khương h́nh như thoảng bay đi trong gió: - Âm đức của hoàng thượng không dầy, chính chính sách hà khắc, coi sinh mạng dân đen như ngọn cỏ, bao nhiêu xương máu người dân vô tội đă đổ xuống để xây thành đắp lũy, tiếng than oán ngút trời cao đă làm cho long mạch bị đứt đoạn không phát triển được. Thời cuộc sẽ có nhiều biến chuyển khôn lường, ḷng người lại đang ly tán, không thể quy về một mối. Chỉ mong hoàng thượng sáng suốt mới mong t́nh thế thay đổi phần nào, cục diện may ra sáng sủa hơn. Không một triều đại nào có thể thống trị thiên hạ bằng bạo quyền được, muôn đời phải biết lấy dân làm gốc thiên hạ mới thái b́nh, đất nước mới không rơi vào ách thống trị của ngoại bang. Người đă tạo ra được một cái cớ có một không hai để kẻ thù xâm lăng nước ta với danh nghĩa phù Trần diệt Hồ, rồi sau đó đất nước sẽ ra sao chắc người cũng đoán được. Mấy lời khẩn thiết tự đáy ḷng xin hoàng thượng nhớ lấy. Khi Hồ Quư Ly ngước lên muốn hỏi B́nh Khương điều ǵ đó th́ không thấy nàng đâu nữa, xa xa chỉ thấy một bóng trắng lướt qua hàng cây rồi mờ dần mất hẳn. Hồ Quư Ly nh́n theo, lẩm bẩm như nói với chính ḿnh: - Nàng đă theo ngọn gió bay đi rồi về nơi mà nàng cần đến, phải chi ta nghe được những lời nói của nàng sớm hơn, có lẽ cuộc đời ta mắc nợ với nàng, với chồng nàng với cả dân tộc nầy. Cuộc đời ta chấm hết ta không hề hối tiếc, chỉ tiếc sự nghiệp lớn chưa hoàn thành, người đời sau có hiểu được chí lớn của ta chăng? Lần đầu tiên trong cuộc đời ḿnh, Hồ Quư Ly không c̣n tin vào những quyết đoán táo bạo của ḿnh nữa, chắc ta đă già rồi. Ông chợt thở dài buồn bă. * Quả đúng như lời nàng B́nh Khương nói, Tháng 9 năm 1406 quân Minh phát động chiến tranh xâm lược nước ta với chiêu bài phù Trần diệt Hồ, mặc dù đă tích cực pḥng bị, xây dựng thành lũy kiên cố và huy động quân binh cao nhất, đặt quân pḥng ngự giữ những nơi hiểm yếu quan trọng nhất nhưng quân nhà Hồ liên tiếp thua nhiều trận liền. Đúng như lời Hồ Nguyên Trừng (con trai Hồ Quư Ly) từng nói với cha ḿnh “thần không sợ đánh, chỉ sợ ḷng dân không theo”. Cuộc chiến tranh đă thu hút được một số lực lượng lớn người dân trong nước đứng lên chống lại nhà Hồ, ngay cả trong quân binh nhà Hồ cũng có nhiều người quay đầu chống lệnh. Chiến tranh giữa hai bên nhanh chóng ngă ngũ, quân binh nhà Hồ liên tiếp thua các trận đánh lớn ở thành Đa Bang, Hàm Tử. Tháng 4/1407 quân Minh đánh tới thành Tây Đô. Cầm cự chẳng bao lâu th́ thành vỡ, cha con Hồ Quư Ly kéo tàn binh chạy về cửa biển Kỳ La-Hà Tỉnh th́ quân Minh đuổi theo rất gấp. Đến ngày 11,12 th́ lần lượt Hồ Quư Ly, Hồ Nguyên Trừng và Hồ Hán Thương đều bị giặc bắt. Nếu tính từ năm 1400, khi Hồ Quư Ly truất ngôi nhà Trần, tự lập làm vua, đóng đô ở Tây Đô cho đến tháng 4 năm1407 khi cha con Hồ Quư Ly bỏ thành chạy về Kỳ La lánh nạn và bị giặc bắt thời gian chỉ hơn 6 năm, phải chăng ứng với lời tiên đoàn nhà Hồ chỉ tồn tại được 6 năm của Hồ Hán Thương hay là ư trời trong bài đồng dao mà nàng B́nh Khương đă đợc cho Hồ Quư Ly nghe? Có một điều cần phải nói thêm với bạn đọc, cùng thời gian khi cha con Hồ Quư Ly bị giặc bắt giải về Tàu, Thành Tây Đô cũng xảy ra một câu chuyện lạ lùng: Trời đất đang quang đăng, trong vắt bỗng sấm chớp từ đâu nổi lên đùng đùng, từng trận mưa lớn đổ xuống như trút nước, lũ từ thượng nguồn sông Mă, sông Bưởi, sông Chu kéo về ồ ạt như một trận đại hồng thủy. Trời tối mịt mùng, sấm chớp rền vang khắp nơi, nước sôi réo ùng ục như thiên binh vạn mă rầm rập từ đâu kéo về, lẫn trong tiếng gió hú, tiếng sấm vang như c̣n có tiếng những oan hồn uổng tử cất lên tiếng kêu bi thương, ai oán như đ̣i mạng, nhà nào nhà nấy đều hoảng sợ xanh cả mặt mày, ôm chặt lấy nhau mà khóc, người b́nh tĩnh hơn cuốn vội vài vật dụng cần thiết rồi bồng bế nhau kéo lên đồi cao, núi sâu lánh nạn. Măi đến ba bốn hôm sau trời mới quang, mưa mới tạnh, mọi người mới lũ lượt nhau kéo về quê cũ. Trong thành Tây Đô thật tiêu điều xơ xác, một phần bị giặc Minh cướp bóc tàn phá, một phần do tác hại khủng khiếp của cơn lũ vừa tràn qua. Rác rến, bùn x́nh, xác súc vật chết vương văi khắp nơi, điều đặc biệt đôi rồng đá được chế tác tuyệt mỹ, tượng trưng cho sức mạnh vương triều nhà Hồ tự nhiên biến mất không c̣n để lại một chút dấu vết nào, không ai hiểu v́ sao?(4)
Tháng 1/2018 NGUYỄN AN B̀NH
*** (1) Theo truyền thuyết: Thành Tây Đô được xây trong 3 tháng th́ xong nhưng xét về khối lượng công tŕnh có người cho rằng xây trong 3 năm hay nhiều năm mới xong. (2) Hiện nay đền thờ nàng B́nh Khương vẫn c̣n tồn tại sau hơn 600 năm với nhiều lần trùng tu. Ngôi đền tọa lạc dưới chân bờ thành phía đông thuộc làng Đông Môn, xă Vĩnh long, huyện Vĩnh lộc, tỉnh Thanh Hóa. Trong đền c̣n lưu giữ một phiến đá kỳ lạ có in h́nh giống như đôi bàn tay và chiếc đầu người phụ nữ, người dân cho rằng đó là vết tích đập đầu tự tử kêu oan cho chồng của nàng B́nh Khương. (3) Theo sách “Thành nhà Hồ và những câu chuyện xây thành” của tác giả Phạm Văn Chấy (4) Theo ông Nguyễn Xuân Toán, Phó giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản thành nhà Hồ th́ đôi rồng đá trên được người Pháp phát hiện lại vào năm 1938 khi họ làm một con đường nội địa trong thành nhưng cả hai đều bị mất đầu. nguyên nhân của việc đôi rồng mất cả đầu có nhiều giả thuyết được đặt ra, nhưng chưa giả thuyết nào thuyết phục v́ chưa trưng ra được những chứng cứ rơ ràng có thể chấp nhận được.
TIỂU SỬ VĂN HỌC NGUYỄN AN B̀NH Nhà thơ, tên thật Lương Mành, sinh năm 1954 tại An B́nh Cần Thơ. Cựu học sinh trung học Phan Thanh Giản Cần Thơ. Theo học Đại Học Sư Phạm Việt Hán và Đại Học Khoa Học Cấn Thơ. Giáo viên Ngữ Văn trường trung học Đoàn Thị Điểm Cấn Thơ, đă nghỉ hưu, định cư tại Sài G̣n từ năm 2016. Bắt đầu tham gia văn nghệ rất sớm từ năm 16 tuổi. Trước năm 1975 cùng nhiều bạn học thành lập Bút Nhóm T́nh Thơ Tây Đô, có bài trên các tạp chí thời danh như Văn, Văn Học, Tuổi Ngọc, các tuần báo nhật báo khác như Tiền Phong, Phụ Nữ Ngày Mai, Phụ Nữ Diễn Đàn, Điện Tín, Việt Nam,Tin Sáng, Thời Đại Mới, Sống. Thăng Tiến, Trắng Đen… Sau 1975 nghỉ viết một thời gian dài mới viết lại, có bài đăng trên các tạp chí: Văn nghệ Cần Thơ, Vn Cà Mau, Vhvn Bạc Liêu, Vn Chiêu Anh Các (Kiên Giang), Vn Hậu Giang, Vn Thất Sơn (An Giang), Vn Hàm Luông (Bến Tre), Vn B́nh Dương, Vn Tây Ninh, Vn Nha Trang (Khánh Ḥa), Vn Phú Yên, Vn Trà Vinh, Vn B́nh Định, Vn An Nhơn (B́nh Định), Vn Sông Trà (Quảng Ngăi), Vn Tam Kỳ (Quảng Nam), Vn Non Nước (Đà Nẵng), Vn Lang Bian (Lâm Đồng, Vn Chưyangsin (Đắk Lắk), Vn Non Nước (Cao Bằng), Vn Thái Nguyên, Vn Đồng Tháp, Vn Phú Yên, Vn Tiền Giang, Vn Bắc Ninh, Vn Nâm Nung (Đắk Nông), Vn Bà Rịa-Vũng Tàu, Vn B́nh Thuận, Vn Vĩnh Phúc, Kiến Thức Ngày Nay, Giáo Dục Tp. Hồ Chí Minh. Tập san: Quán Văn, Ra Khơi, Hương Thiền, Đất Đứng, Hương Quê Nhà, Áo Trắng, Sông Quê, Văn Hóa Phật Giáo, Vô Ưu (Đắk Lắc). Báo chí: Báo Văn Nghệ (Hội Nhà Văn VN), Văn Nghệ Tp Hồ Chí Minh, Giáo Dục&Thời Đại, Người Lao Động, Đà Nẳng, Công An Đà Nẳng, Phú Yên, B́nh Định, Ninh Thuận, Bà Rịa-Vũng Tàu, Đồng Nai chủ nhật, Vĩnh Phúc cuối tuần, Cần Thơ, Đắk Lắk, Quảng Trị, Vĩnh Long, Quảng Nam. Tạp chí, báo ngoài nước: Ngôn Ngữ, Thư Quán Bản Thảo, Trầm Hương, Tin Văn, Văn Hữu, Văn Học Mới, Văn Học Việt, Người Việt, Việt Luận (Úc), Chánh Pháp (Hoa Kỳ). Có mặt trên 100 tuyển tập thơ văn, nhiều trang VHNT trong và ngoài nước và trên 1000 bài thơ được nhiều nhạc sĩ phổ thành ca khúc.
Tác phẩm đă xuất bản: Đường Tim (thơ 1970), Ngọn Thủy Triều (thơ 1971), Hai Phương Trời Nhớ (thơ 1972), Hoa Học Tṛ (thơ 1972). Nửa Trời Tương Tư (thơ 1972), Mờ Bóng Thiên Thu (1973), Mưa Hồng (thơ 1973), Trên Đỉnh Mùa Xuân (thơ 1973 in chung), Những Cánh Phượng Hồng (thơ 1973 in chung), Hoa Xưa (thơ 1975 cùng Thạch Long), C̣n Một Chút Mưa Bay (thơ 2013 NXB Hội Nhà Văn), Mười Năm Bóng Ngựa Qua Thềm Cũ (thơ 2016, NXB Hội Nhà Văn), Hạ Đỏ Lên Trời (thơ 2018, NXB Hội Nhà Văn), Thơ T́nh Nguyễn An B́nh (thơ 2018, NXB Nhân Ảnh- Hoa Kỳ), T́nh Thơm Màu Giấy Mới(thơ, nhạc 2018 NXB Nhân Ảnh-Hoa Kỳ), Hành Tŕnh Đất Và Nước (2018 thơ NXB Hội Nhà Văn), Bộ sách thơ phổ nhạc gồm 5 quyển 450 ca khúc (2019), Cỏ Hoa Thời Áo Trắng (thơ 2019, NXB Hội Nhà Văn), Tiếng Đàn Đá Trên Đỉnh Sơn Trà (Tập truyện ngắn -2020, NXB Thanh Niên), Đêm Trăng Đọc Thơ Đường (phóng dịch thơ Đường – 2020, NXB Hội Nhà Văn), Đà Lạt, T́nh Tôi Người Lữ Khách (2022, NXB Hội Nhà Văn), DVD nhạc C̣n Một Chút Mưa Bay (Nhạc sĩ Hoài Yên thực hiện). Có mặt trong nhiều DVD nhạc của nhạc sĩ Huy Đạt, Hoài Yên, Thanh Danh, Vũ Thế Dũng, … Được giới thiệu trong các sách: Chân dung văn nghệ sĩ qua góc nh́n Ngô Nguyên Nghiễm tập 1,Tác giả Việt Nam (Lê Bảo Hoàng), 44 năm Văn học Hải Ngoại Việt Nam (tập 7). Được giới thiệu trong chương tŕnh TÁC GIẢ TÁC PHẨM trên hệ thống truyền thông VIỆT NAM HẢI NGOẠI – HOA KỲ, được giới thiệu trong chương tŕnh THI CA ĐIỂM HẸN trên đài VOH (Đài tiếng nói nhân dân tp.HCM). Tham gia các dự án: Trong Ban Biên Tập Dự Án Thơ Bạn Thơ, Văn Bạn Văn và tạp chí RA KHƠI tại Việt Nam. Trước khi dịch bùng phát ở TP HCM tôi và Nguyễn An B́nh thường hẹn nhau ra cà phê Sách, một nơi rất lư tưởng để nhâm nhi cà phê, tṛ chyện, giao lưu văn hoá hay hồi ức về chuyện đời, chuyện nghề. Nhưng từ khi tôi rời thành phố về Xuyên Mộc đến nay là 2 năm. Hai năm chưa một lần trở lại SG. Rất nhớ bạn bè, anh em và người quen nơi đất lành chim đậu ấy. Nhớ đến cồn cào nhưng hai năm rồi vẫn dịch bệnh th́ làm sao về? Giờ đây chỉ c̣n cách sống chung với dịch. Có nghĩa là dù tuân thủ 5 K vẫn là chuyện hên xui, may rủi khó lường. Cho nên đành thăm hỏi nhau qua điện thoại. Nguyễn An B́nh vẫn chịu khó gửi sách của anh và bạn bè cho tôi đọc dù là nơi hóc bà tó…
Trần Dzạ Lữ ( Xuyên Mộc tháng 2.2022)
|
