|
Trương Văn Dân
TỪ “DẤU CHÂN TRÊN CÁT” ĐẾN “TRO BỤI TRẦN GIAN” * (Đọc tiểu thuyết Bàn tay nhỏ dưới mưa của Trương Văn Dân, Nxb. Hội Nhà văn, 2011)
Hạt bụi nào hóa kiếp thân tôi
Sự ám ảnh về Cái chết – T́nh yêu - Nỗi Cô đơn của phận người trong
nhạc Trịnh Công Sơn cũng là điều ám ảnh trong tiểu thuyết Bàn tay
nhỏ dưới mưa của Trương Văn Dân mà hành tŕnh sống của Gấm -
nhân vật chính trong tác phẩm là hành tŕnh đi từ “dấu chân trên cát”
đến “tro bụi trần gian”. Cuộc đời của Gấm là cuộc đời của một số
phận mà sự ám ảnh về Cái chết, Nỗi Cô đơn cùng với những đớn
đau, hạnh phúc trong T́nh yêu luôn là một tâm thức hiện sinh
dằn xé, cào cấu số phận của nàng. Không những thế, đây c̣n là triết
lư sống, quan niệm sống chi phối sâu sắc ưu tư của nàng trong cuộc
đời từ khi đặt dấu chân nhỏ nhoi của ḿnh trên cát bụi phận người
cho đến lúc trở về cùng “tro bụi trần gian”. Và chính điều này luôn
đặt Gấm trước những lựa chọn khốc liệt, nghiệt ngă của số phận với
những hạnh phúc / khổ đau, vinh quang / cay đắng, cao cả / thấp hèn...
mà sự lựa chọn nào cũng có cái giá của nó. Ta hăy lắng ḷng chia sẻ
cùng Gấm khi nàng kể về cuộc sống của ḿnh: “Cắn răng nuốt những
hạt cơm tủi nhục ăn đậu ở nhờ trong nhà cô út, chị em chúng tôi dần
dà khôn lớn rồi cắt đi cuống rốn với họ hàng thân tộc. Mỗi đứa tự
bươn chải vào đời theo cách của ḿnh. Và kể từ lúc đó, những bước
chân của chị em tôi chông chênh, ḍ dẫm đi vào đời và cứ vật vờ trôi.”
(tr.39) Song bi kịch t́nh yêu và hôn nhân của Gấm không dừng lại ở đấy mà càng khốc liệt và tàn nhẫn hơn khi gặp người đàn ông thứ hai, một con người nhu nhược, hèn đớn và ti tiện để rồi nàng cũng lại rơi vào bi kịch của một cuộc hôn nhân với những ái ân không hề có cảm xúc ái t́nh mà đó chỉ là những hành động bản năng của một con đực háo đói và khao khát nhục cảm đang khẳng định quyền “làm chồng”, để rồi một lần nữa biến nàng trở thành nạn nhân của nạn bạo hành t́nh dục: “Lần cuối cùng, để tránh có thai tôi đă mua sẵn và yêu cầu hắn dùng bao cao su. Khi thấy chiếc hộp giấy, hắn ta tức giận, la lớn “Tao làm t́nh với vợ chứ có phải chơi gái đâu mà xài bao!” Hắn ném chiếc hộp vào mặt tôi. Những chiếc bao cao su rớt xuống, vương văi trên giường ngủ. Trong khi tôi tấm tức khóc v́ nhục nhă, hắn lột nhanh quần áo và đè ngửa tôi xuống nệm. Trận làm t́nh, không, phải nói là cuộc hiếp dâm, diễn biến nhanh chóng và kết thúc cũng nhanh chóng trong tiếng thở hổn hển, có pha nước mắt của uất nghẹn.” (tr.64) Và chỉ đến khi gặp “Người hàng xóm” tốt bụng đă vô t́nh hay cố t́nh theo dơi và chứng kiến cảnh Gấm bị bạo hành trong gia đ́nh chồng mà sau nầy nàng mới biết đó là một nhà báo, Người mà Gấm xem như thiên sứ mang đến cho ḿnh những phút giây huyền diệu và nhiệm mầu của T́nh yêu th́ nàng mới biết thế nào là sự diệu kỳ của ái ân nồng nàn, điều mà Gấm tưởng đâu đă khô cạn ở người đàn bà bốn mươi tuổi sau hai lần dang dở đường tơ như chính nàng đă thú nhận một cách thành thực: “... Thể xác tưởng đă ngủ yên, thế mà khi anh khẽ chạm bỗng cồn cào đói khát. Anh đă giải thoát cho tôi khỏi những mặc cảm, xoá bỏ mọi ức chế tâm lư và đẩy cảm xúc thăng hoa.” (tr.66) Đây cũng là kết quả của sự chọn lựa nhưng là chọn lựa của một T́nh Yêu đích thực, tận hiến, dấn thân sau những trải nghiệm đắng cay của cuộc đời nàng trong những tháng năm dài “sống trong một cơi ao tù nhỏ hẹp... Anh đến, chẳng những chỉ lối mà c̣n nắm tay tôi dắt lên cơi thiên đường, đóng lại cánh cửa thông ra địa ngục.” (tr.66)
Song những ngày tháng hạnh phúc này suưt biến tan thành mây khói,
khi một lần nữa những khuôn phép phi lư của những thứ đạo đức và dư
luận xă hội lạnh lùng, công thức buộc Gấm phải chọn lựa một cuộc hôn
nhân hợp pháp về mặt pháp lư nhưng lại không hề có t́nh yêu và một
t́nh yêu vĩnh hằng với tất cả sự kỳ diệu nhưng không có sự hợp pháp
về pháp lư, khi Gấm đấu tranh đ̣i Người đàn ông thứ ba trong
đời ḿnh một tờ giấy đăng kư kết hôn để hợp thức hóa cuộc sống chung
của họ... Và điều này khiến hạnh phúc của họ có nguy cơ vỡ tan như
bong bóng xà pḥng sau những tháng ngày mà họ t́m kiếm bằng tất cả
sự cảm thông và chia sẻ. Nhưng may quá, Gấm đă nhận ra chân giá trị
của hôn nhân và t́nh yêu khi nàng hiểu rằng: “Quan hệ lớn nhất là
t́nh thương dành cho nhau chứ không phải miễn cưỡng có nhau. T́nh
yêu của ḿnh phải được nuôi dưỡng bằng sự trân trọng quư mến chứ đâu
phải ràng buộc bằng tờ hôn thú” (tr.167) Bởi “Không có luật
nào bắt người ta phải thương yêu nhau. Phải sống hạnh phúc... Hạnh
phúc có hay không c̣n tùy thuộc vào sự vun xới hằng ngày, tùy vào
cách sống và tâm hồn của mỗi cá nhân chứ đâu phải cứ ngồi vào mâm cỗ
hôn nhân là có được mái ấm” (tr.153)
Nói về sự sống cũng chính là nói về cái chết. Bởi tiền đề của cái
chết bao giờ cũng là sự sống. Cái qui luật sinh sinh diệt diệt này
là cái lẽ vô thường mà nhà Phật đă quán chiếu cho nhân loại bằng cái
ṿng đời sinh – lăo - bệnh - tử. Và chính nó là khởi nguồn cho sự
chọn lựa và dấn thân của Đức Phật trong hành tŕnh đi t́m chân như,
đi t́m con đường giải thoát cho chúng sinh khỏi bể khổ cuộc đời. Ở
điểm này triết lư Phật giáo lại có sự gặp gỡ với chủ nghĩa hiện sinh.
Đây cũng là điều mà ta bắt gặp trong tiểu thuyết Bàn tay nhỏ dưới
mưa của Trương Văn Dân khi anh luận bàn về cái chết qua những ưu lo
của Gấm khi biết ḿnh mắc bệnh ung thư và phải đối diện với cái chết
bất cứ lúc nào. Để rồi, có lúc mềm ḷng cô đă toan tự vẫn để chạy
trốn cuộc đời. Nhưng rồi chính t́nh yêu cùng với những giá trị cao
đẹp của nó đă giúp nàng sức mạnh chống lại cái chết và song hành
cùng cái chết như sự đặt để của số phận. Ta hăy nghe Gấm chia sẻ:
“Anh ơi, cái buồn đang làm cho em mỉm cười. Em sẽ đón nhận nó một
cách điềm nhiên rồi sẽ vùi lấp nó dưới đáy đại dương... Suy cho cùng,
đời người tựa gió thoảng mây bay. Chẳng ai biết được ḿnh sống bao
nhiêu. Em chỉ cần t́nh yêu của anh. Dầu là em đang bệnh nhưng chưa
chắc người khác đă có được hạnh phúc như em” (tr.235) Và khi đă
nhận thức được qui luật của sự sinh diệt này, Gấm thật thanh thản:
“Trong cuộc sống, con người không có cách nào tránh được những
bất hạnh. C̣n cách đón nhận nó là tùy thuộc ở ḿnh. Có thể nói, trong tác phẩm này T́nh yêu là trục tâm thức chính và xoay quanh trục tâm thức này, tác giả giăi bày những ưu tư của ḿnh về sự sống, cái chết, về nỗi cô đơn phận người trong xă hội hiện đại khi c̣n người phải đối mặt với vô số những vấn đề mà vấn đề nào cũng có mặt tốt và xấu đ̣i hỏi con người phải có sự chọn lựa thật văn hóa th́ mới mong cứu văn sự tồn sinh quá mỏng manh của trái đất này. Nếu không th́ “Ngày tận thế” sẽ không chỉ là một huyền sử !?. V́ vậy, những trang viết về T́nh yêu trong Bàn tay nhỏ dưới mưa cũng là những trang viết giàu cảm xúc, giàu chất triết luận và cũng giàu chất thơ có khả năng neo đậu trong tâm thức, tâm cảm của người đọc sâu sắc nhất và để lại nhiều dư ba nhất... Ta hăy lắng nghe tác giả luận giải về sự mầu nhiệm của t́nh yêu qua lời của nhân vật Người đàn ông – Nhà báo khi hồi tưởng về những ngày sống trong sự ấm áp của t́nh yêu: “Tôi xin cám ơn đời đă cho tôi và nàng có một sự hoà hợp vẹn toàn, về thể xác và tâm linh, đă nâng tâm hồn chúng tôi đến cơi huyền bí. Đă cho chúng tôi thăng hoa trong lúc cận kề giữa hai bờ sinh tử mà vẫn c̣n nắm bắt được chiều kích vĩnh hằng: Phút giao cảm đó chính là sự tái hợp của hai - phần - người bị tách đôi, mải miết kiếm t́m nửa phần c̣n lại... Đó là đỉnh điểm của những ǵ mà con người có thể hy vọng nhận được trong cuộc tồn sinh.” (tr.12)
Song trong quan niệm của Trương Văn Dân, T́nh yêu không chỉ
có sự ḥa hợp của tâm hồn mà c̣n có sự ḥa hợp diệu kỳ của thể xác
như một thứ ngôn ngữ đa thanh, đa nghĩa chỉ có thể lư giải bằng
chính sự ḥa hợp của một thứ ngữ pháp thân thể linh động và diệu kỳ:
“Sự vẹn toàn của hai thân thể chúng tôi tuyệt vời đến nỗi khi đi
vào trong nhau, tôi cảm giác như ḿnh là chiếc rễ bám sâu vào ḷng
đất, nóng và ẩm của nàng, để t́nh yêu lớn mạnh, vững chắc như cây cổ
thụ trong vườn địa đàng... Và sự lên ngôi trong cảm xúc T́nh yêu thật sự là một hạnh phúc viên măn của đời người mà không ǵ thay thế được, ta có thể chia sẻ điều này qua tâm sự của Gấm: “Tôi sung sướng lắm... Tôi khóc. T́nh yêu của anh làm tôi khao khát cuộc sống biết bao. Tôi muốn hét to lên cho mọi người biết là tôi đang hạnh phúc.” (tr.99) Và “Gần bốn mươi tuổi nhưng chỉ có lúc này tôi mới thấy ḿnh thực sự sống. Mới hiểu rằng yêu thương không phải là có một người để cùng ăn, cùng ngủ, mà là phải t́m được một người, rồi không thể sống khi thiếu vắng người ta. Anh chính là người mà tôi không thể thiếu.... V́ với tôi, điều kinh khủng nhất là khi cái thế giới mênh mông này không c̣n anh nữa." (tr.121) Song tâm thức hiện sinh của hành tŕnh từ “dấu chân trên cát” đến “tro bụi trần gian” trong tác phẩm không chỉ thể hiện ở suy niệm về cái chết, về sự sống, về t́nh yêu mà c̣n là sự ám ảnh về nỗi cô đơn phận người. Dường như trong suốt tác phẩm, cuộc đời của các nhân vật luôn ch́m trong biển cô đơn này: “Thuở đó trong cuộc tồn sinh.... chúng tôi phải mang trong ḷng một trái tim côi cút....” (tr.39) Và nỗi cô đơn ấy như sự tất yếu của định mệnh từ thuở hồng hoang của kiếp người mà nhân loại không thể nào chối bỏ được. “Có lúc tiếng hát vọng về như một lời cầu nguyện, như nỗi sợ hăi cô đơn giữa mênh mông sâu thẳm (...) Tiếng hát vang lên như một nỗi ám ảnh khôn nguôi, như tiếng sóng vỗ bờ, miên man, miên man, không dứt...và cuối cùng ḥa quyện vào hư vô. Âm thanh lụn dần như đă vượt qua những đớn đau thân xác để đến với sự khổ năo của cô đơn vô cùng vô tận trong kiếp người... Tôi đứng trên băi biển như một con thuyền cô độc.” (tr.13) Và nỗi cô đơn định mệnh ấy bao giờ cũng là điều khủng khiếp nhất, đáng sợ nhất. Bởi lẽ “nỗi bất hạnh lớn nhất trong đời người chưa hẳn là sự mất mát, mà là không có được sự sẻ chia từ ai đó thật sự hiểu ḿnh trong cuộc đời này”. (tr.135) Đây cũng chính là bi kịch của sự cô đơn phận người trong hành tŕnh từ sự sống đến cái chết, từ “dấu chân trên cát” đến “tro bụi thời gian” trong cuộc tồn sinh này.
3. Hành tŕnh đi từ “dấu chân trên cát” đến “tro bụi trần gian” của đời người dù phải trải qua bi kịch của sự sống và cái chết, của sự cô đơn thân phận và t́nh yêu, th́ cái nh́n của Trương Văn Dân trong Bàn tay nhỏ dưới mưa, cũng không đắm ch́m trong bi kịch của một thứ hiện sinh yếm thế mà trái lại nó thể hiện một tâm thức hiện sinh tích cực của một cây bút luôn dấn thân và trăn trở trước những hệ lụy của cuộc sống mà con người đang phải gánh chịu như sự đặt để của số phận. Với một tinh thần nhân văn sâu sắc từ trong tâm thức và tâm cảm của ḿnh, ng̣i bút Trương Văn Dân luôn hướng đến ánh sáng của ḷng yêu thương con người với một cái nh́n và một niềm tin ở tương lai tốt đẹp của cuộc sống mà muốn thế, theo anh “Cách duy nhất để loại một kẻ thù là biến kẻ đó thành bạn; Mỗi người chúng ta đều có thể mang nhân quả, liên kết với nhau từ bao kiếp trước, hăy lấy t́nh thương mà bước qua những khổ đau và oán hận...”(tr.112). Và đây cũng là cái đích đi và đến của mỗi con người từ khi sinh ra cho đến khi trở về cùng cát bụi, từ sự sống cho đến cái chết. Nói như Trương Văn Dân trong Bàn tay nhỏ dưới mưa là từ “dấu chân trên cát” đến “tro bụi trần gian” mà hành tŕnh của nó luôn phụ thuộc vào sự lựa chọn và dấn thân của mỗi con người. Song dù sự chọn lựa nào th́ điều con người cần hướng đến là tinh thần vượt qua những bất hạnh để vui sống một cách an nhiên, tự tại. Bởi: "Trong cuộc đời, ít hay nhiều ai cũng gặp phải một bất hạnh, nhưng điều quan trọng là đừng tự xiềng xích ḿnh vào nỗi bất hạnh đó. Em hăy vui và sống." (tr.37) V́ : “không có nơi đâu đẹp năo nùng và đáng yêu bằng cuộc sống trên Trái đất” (tr.412). Thế nên nhà văn rất tâm đắc với ư tưởng của Hermann Hesse: “Dù bị đau đớn quằn quại, tôi vẫn tha thiết yêu thương trần gian điên dại này” (tr.412) Phải chăng, đây cũng là một thông điệp văn hóa đầy tính nhân văn chúng ta có thể chia sẻ với tác giả Bàn tay nhỏ dưới mưa trong hành tŕnh từ “dấu chân trên cát” đến “tro bụi trần gian” của phận người trong cơi vô thủy vô chung huyễn hoặc này...
Trương Văn
Dân
_________
|
