Elena Pucillo Truong

 

LEONARDO DA VINCI: HỌC ĐỂ SÁNG TẠO

(Nguyên tác : Leonardo da Vinci: Imparare per creare
Của Elena Pucillo Truong)
( Bản dịch của Trương Văn Dân
)

 


 

Nhân kỷ niệm 500 năm ngày mất của thiên tài Leonardo Da Vinci năm 2019 sẽ có hàng trăm ư tưởng và đầu sách được xuất bản để đánh dấu một sự kiện quan trọng về một nhân vật kiệt xuất, một thiên tài có những khả năng siêu việt trong nhiều lănh vực hiểu biết.

Năm trăm năm trước, nước Ư được h́nh thành từ nhiều tiểu quốc và được các gia đ́nh quư tộc giàu có và hùng mạnh về quân sự lănh đạo như gia đ́nh Medici ở Firenze, gia đ́nh Sforza ở Milano, gia đ́nh Borgia ở trung tâm nước Ư và tiểu quốc Vatican với đức giáo hoàng Alessandro VI, người có tên thật là Rodrigo Borgia.

Leonardo đă từng sống, làm việc và tích lũy được những kinh nghiệm đầu tiên của ḿnh ở vùng Firenze dưới sự bảo trợ của Lorenzo de Medici, gia đ́nh này cũng tài trợ cho các nghệ sĩ khác nữa như Verrocchio, Michelangelo, Raffaello, Brunelleschi.

Các gia đ́nh quư tộc của thời ấy (khoảng năm 1450 - 1500) thường chứng minh sức mạnh và ảnh hưởng của ḿnh qua các tác phẩm nghệ thuật mà họ bỏ tiền để tài trợ cho các họa sĩ, điêu khắc gia, kiến trúc sư… nhằm làm đẹp các thành phố như Firenze, Milano, Roma… và nhờ đó mà chúng ta có những tác phẩm nghệ thuật hay công tŕnh tuyệt đẹp và giá trị.

Khi ở thành phố Firenze Leonardo đă chứng tỏ tài năng nghệ thuật của ḿnh nhưng tuy vậy ông cũng không tránh khỏi một vài vấn đề. Những tác phẩm mà người ta yêu cầu cần một thời gian thực hiện rất dài nên có một vài bức bích họa chưa kịp hoàn thành, như bức “Ngưỡng mộ các Magi” ( l’Adorazione dei Magi) hay cuộc chiến ở Anghiari nên sau đó bị hủy bỏ và không thực hiện nữa.

Nhưng v́ Leonardo đă nhận tiền công trước cho các tác phẩm này nên ông hiểu là ḿnh phải rời xa thành phố Firenze và t́m sự bảo vệ và tài trợ qua một gia đ́nh quư tộc khác ở Milano, Lodovico Sforza, mà thời đó người ta c̣n gọi là ông Nâu (il Moro) v́ nước da hơi ngâm đen.

Nhưng v́ sao mà Leonardo đă không hoàn thành các tác phẩm đă giao? Trên thực tế, thời gian thực hiện dài và lâu không phải v́ ông xao lăng hay lười biếng mà chính là do sự t́m kiếm sự hoàn hảo gần như mê cuồng của ông. Bằng tất cả sự khiêm tốn Leonardo giải bày rằng ḿnh chưa nghiên cứu kỹ và ông cần phải biết chính xác là ḿnh muốn sáng tác điều ǵ. Sự tiếp tục nghiên cứu của ông để đạt đến sự hoàn thiện đă đưa ông đến việc thử nghiệm các kỹ thuật mới và học hỏi thêm được những tầng kiến thức đa dạng, từ cơ học đến kỹ thuật thực hiện, từ lư thuyết khí động học đến giải phẩu học rất hữu ích cho các nghiên cứu về hội họa hay điêu khắc.

Trước khi gặp Ludovico Sforza ở Milano, Leonardo đă viết cho ông này một bức thư, một thứ lư lịch cá nhân gồm 10 điểm để tŕnh bày về các kỹ năng của ḿnh liên quan đến việc xây dựng đến cơ học vũ khí chiến tranh, các cây cầu di động…và nói rơ là trong thời b́nh ông c̣n có thể vẽ và điêu khắc.

Cho đến lúc ấy Leonardo chưa được nhiều người biết đến tuy nhiên trong bộ tham mưu của Ludovico Sforza Leonardo đă nổi danh như một nhà dàn dựng nhạc kịch sân khấu, như một nhà cấu tạo những cỗ máy quay vĩ đại nhờ dùng hệ thống đ̣n bẩy, ṛng rọc, tay quây hay qua các máy có h́nh thú vật chuyển động, (như các robot bây giờ) hay các khám phá về các cơ chế gơ đập để tạo ra âm thanh và âm nhạc.

Nhờ những công tŕnh đó cho nên về sau hầu hết các ban tham mưu cho các nhà quư tộc Âu Châu đều nghe danh tiếng của Leonardo dù có người chưa được tận mắt thấy các tác phẩm xuất sắc của ông về nghệ thuật. Tất nhiên là Leonardo chỉ thích dàn dựng các buổi tŕnh diễn với giàn máy độc đáo của ông với những hiệu ứng đặc biệt, v́ ông không thích chiến tranh. Những cỗ máy chiến tranh được công tước ở Milano yêu cầu nên ông đă vẽ theo mô h́nh được làm mới theo cấu trúc từ quá khứ, có sử dụng các tư liệu và bản vẽ từ thời trung cổ hay từ thời La Mă, và ông đă vẽ lại các vũ khí mới, thích hợp với việc sử dụng thuốc nổ được khám phá trước đó.

Ngay cả khi ở Firenze người ta đặt hàng cho Leonardo vẽ về trận chiến ở Anghiari, Leonardo đă vẽ bức họa này trên một bức tường lớn một bầy ngựa và xác người trộn lẫn vào nhau để làm nổi bật lên sự tàn bạo và thiếu nhân tính của chiến tranh. Đối với ông chiến tranh là một sự “điên loạn thú vật”. Về bức tranh vĩ đại này hiện nay chỉ c̣n lại bản phát họa v́ ư muốn của Leonardo là dùng các kỹ thuật mới để làm cho thật hoàn hảo nên vô t́nh đă làm hư tác phẩm. Đó thật là một điều rất đáng tiếc v́ nếu c̣n, ngày nay chúng ta có thể đối chiếu với tác phẩm từ năm 1500 với tác phẩm của họa sĩ trứ danh Pablo Picasso (1881-1973), qua bức tranh nổi tiếng Guernica (1937), vẽ trắng đen, đă từng trưng bày ở triển lăm quốc tế tại Paris vào năm 1937.

Anghiari (Leonardo)

 Guernica (Picasso)

 

Thật vô cùng kỳ lạ là hai nghệ sĩ, thuộc hai thời đại khác nhau nhưng đă cùng có những cảm nhận về sự thú vật của chiến tranh. Guernica là thành phố của Tây Ban Nha, lần đầu tiên bị tàn phá v́ máy bay thả bom trong lịch sử vào ngày 26 tháng 4 năm 1937. Trên bức vẽ của Picasso không có màu sắc, chỉ có 3 màu xám, trắng và đen, bởi v́ sau sự tàn phá đó là không c̣n sự sống.

Cũng giống như bức vẽ cuộc chiến ở Anghiari của Leonardo bây giờ chỉ c̣n lại bản phát thảo.

Về sau lănh địa Milano bị Cesare Borgia chinh phục. Ông này chính là người con ngoại hôn của Rodrigo Borgia, sau trở thành Đức giáo hoàng Alessandro VI.

Cesare Borgia là một kẻ khát máu, thích chiến tranh nên lúc ở Milano Leonardo phải làm việc cho ông ta như một kỹ sư quân sự, tuy nhiên Leonardo ít khi chế tạo vũ khí mà dành toàn thời gian để vẽ những bản đồ và các cấu tạo pḥng thủ, sau đó ông bỏ trốn về Firenze.

Rồi định mệnh xảy đến cho Cesare Borgia thật tàn khốc. Sau khi cha ḿnh là Đức giáo hoàng Alessandro VI qua đời, mất đi sự che chở nên Cesare phải trốn qua Tây Ban Nha rồi sau bị bắt và bị giết.

Leonardo thật đă có lư khi ông viết “kẻ nào không biết quư trọng đời sống, th́ không đáng sống”. Như thế, Leonardo không chỉ là một thiên tài, mà c̣n là một triết gia.

 

Sài G̣n 5/2019



 

Trang Trương Văn Dân

art2all.net