Trương Văn Dân

 

ĐOÀN Đ̀NH THẠCH

NGƯỜI ĐI, TIẾNG HÁT C̉N VỌNG LẠI

 

 

Sáng 28.9.21 thấy trên FB của nhà thơ Đoàn Văn Khánh có bài Kinh Nguyện An Lành và Chú Đại Bi ḷng tôi bỗng bất an. Gọi anh Khánh không được, thấy Nguyên Cẩn online nhưng gọi măi đến lần thứ 4 mới liên lạc được. Anh cho biết là đang nhờ các chùa cầu an cho anh Thạch vượt qua nguy hiểm.

Báo tin cho Elena rồi tôi gọi điện cho chị Náo. Chị cho biết hai vợ chồng bị nhiễm covid, đă xuất viện về nhà nhưng anh Thạch c̣n yếu lắm và gần đây phải thở oxy. Hôm nay anh đă hấp hối 2 lần.

Rồi chị quay màn h́nh và nói với anh: anh chị Dân Elena từ Ư gọi về thăm. Đang nằm thở oxy anh Thạch nghiêng qua, bàn tay phải vẫy 2,3 lần để chào. Lúc chị cúp máy tôi có nghe 1 tiếng nấc nhẹ bên kia đường dây.

- Không, anh sẽ vượt qua thôi!

Đang ngồi, Elena vội đứng lên đi thắp nhang trước bàn thờ Phật. Lời lẽ cứng cỏi nhưng chắc em cũng biết cái vẫy tay yếu ớt qua màn h́nh đó là lời chào cuối cùng.“Vượt qua” chỉ là mong ước, mong manh, nhưng trong ḷng chúng tôi vẫn c̣n chút hy vọng..

Nhưng chiếc lâu đài mà hai đứa bé cẩn thận đổ cát xây lên đă bị sóng thuỷ triều lướt qua, đổ ập. Chúng hụt hẫng nh́n đống cát ướt nằm chỏng chơ trên bờ biển.

Anh đă đi, sau cuộc gọi của chúng tôi chỉ mấy giờ!

Khuya hôm ấy chắc cũng có nhiều bạn thao thức chờ đợi một phép màu!

*

Là giảng viên văn học nhưng khi đến với Quán Văn anh mang theo cây đàn và tiếng hát, góp một phần rất lớn để tạo nên không khí sinh động cho những buổi ra mắt. Đến từ số 20, nay 83, hơn 60 số báo anh là một phần không thể thiếu. Có lẽ linh tính là ḿnh sẽ không c̣n tham dự được với bạn bè nên những ngày cuối anh gọi điện cho Hoàng Kim Oanh để nhờ chị chuyển lời nhắn "mọi người mạnh khỏe nghe, tôi mệt"!

 

 

Những năm qua vợ chồng anh Thạch chị Náo thường tham gia sinh hoạt cùng tập san Quán Văn, họ như như 1 cặp đôi hoàn hảo về sự thân thiện và nhân cách và chiếc đàn theo anh chị và bạn bè đi đây đó khơi dậy t́nh tự dân tộc qua những t́nh khúc, trường ca hoặc những bài hát do anh sáng tác.

C̣n nhớ trong chuyến đi Phú Quốc, vừa lên xe ở Kiên Giang th́ mưa gió băo bùng… Ngồi trên xe mọi người nh́n nhau ngao ngán. Tiếng mưa đập vào thùng xe bôm bốp nhưng bỗng nhiên từ cuối xe vọng lên “Toàn dân nghe chăng, sơn hà nguy biến…” mọi người nh́n xuống thấy anh đang cầm đàn và tất cả đều hát theo anh. Tiếng hát át tiếng mưa, khí thế hừng hực. Ḷng ái quốc như sống dậy trong hồn mọi người.

Điều t́nh cờ kỳ lạ là khi xe vừa đến khách sạn hay quán ăn th́ mưa tạnh. Mấy lần như thế nên Mỹ Lệ “hùng hồn tuyên bố” là ḿnh đă nhắn tin cho ông Trời, được mưa chừng ấy thôi để anh chị em QV khỏi ướt.

Những kỷ niệm với anh có nhiều nên từ nay trong ḷng mọi người sẽ cảm thấy trống vắng.

Anh Thạch c̣n là đồng hương nên khi gặp nhau chúng tôi cũng thường nhắc lại một vài kỷ niệm ở quê nhà. Thời gian đầu anh cũng hỏi tôi về các truyện ngắn hay về sự h́nh thành tiểu thuyết“Bàn tay nhỏ dưới mưa”. Được trải ḷng với anh tôi thấy vui như đứa em chia sẻ vơi anh ḿnh. C̣n chị Náo chân thành nói mỗi khi mua QV về là “t́m bài của Elena đọc trước. Sao mà cô dâu Ư này viết văn với một tâm hồn Việt Nam?”

Anh Thạch ra đi trong mùa Covid nên tất cả các bạn chỉ có thể viếng tang online. Một buổi chiều buồn cuối tháng chín đêm trước ngày di quan chị Náo đă gọi video cho tất cả bạn bè.. Nguyên Tâm, Nguyên Cẩn, Ban Mai, Tịnh Thy, Trúc Hạ .v.v... để mọi người được anh từ biệt… Ai cũng nghẹn ngào không nói nên lời. Đứt ruột. Thương anh chị quá!

Mọi lời phân ưu đều cần thiết nhưng, đối với những mất mát quá lớn ấy chỉ có thời gian mới đủ sức xoa dịu. Tôi và Elena chỉ lặng nh́n chị và nói bằng ánh mắt ngấn lệ.

Trước lúc ra đi anh c̣n hỏi chị Náo sinh nhật 10 năm Quán Văn ngày nào?

&

Mười năm! Từ một nhóm nhỏ chỉ vài người, có người chắc chắn là chỉ vài số báo rồi chết yểu như các nổ lực của các nhóm yêu văn trước đó, không ai ngờ là Quán Văn đến giờ có tuổi thọ 10 năm! Đă 83 số báo! Lời hứa sẽ cố gắng đến số 100 đă đi hơn 4/5 chặng đường. Nhưng niềm vui là tập san ngày càng mở rộng. Bạn văn, bạn đọc khắp nơi từ Nam ra Bắc, miền Trung miền Tây và vượt qua biên giới để đến Pháp, Mỹ, Úc, Canada... Nhiều thế hệ yêu văn chương khắp mọi miền đă t́m đến nhau... Có những người đến, xẹt qua bầu trời văn học rồi đi nhưng cũng có nhiều người ở lại. Cùng các bạn trẻ, nhiều “cụ” tuổi trên 80 mà vẫn góp mặt, xem văn chương như niềm đam mê bất tận nhưng cũng có người không c̣n viết nữa, ghé vườn văn khoe dáng 1 chút rồi đi theo con đường khác, tuy thỉnh thoảng có đến, ghé mắt, bàng quan như cỡi ngựa xem hoa.

Nhưng những ai c̣n lại, tâm huyết, vô tư, hồn nhiên hết ḿnh cho 1 tờ tạp chí khiêm tốn nhưng mang nặng t́nh người, chung tay vun đắp cho ngôi nhà văn chương mà không so đo toan tính cá nhân.

Mười năm, hơn 80 số báo. Thông điệp của QV vẫn đơn giản và không hề thay đổi, là cuộc đời ngắn lắm trong cái chu kỹ vũ trụ mênh mông, phận người chỉ là một bóng phù du, như con thiêu thân chưa chờ đến ngày mai th́ đă hoá thành tro bụi. Tham làm ǵ. Ác làm ǵ. Cuộc đời sống mà biết yêu thương nhau không phải tốt đẹp hơn sao?

Trong những ngày này, nh́n những đoàn người tứ tán bỏ chạy trên những con đường từ Nam ra Bắc tôi chợt nhớ đến bài Con đường cái quan mà anh Thạch thường hát. Được nhạc sĩ Phạm Duy khởi soạn vào năm 1954 lúc đất nước vừa bị chia đôi bằng hiệp định Geneve. Tuy là người chối từ chính trị nhưng nhạc sĩ vẫn thường dùng văn nghệ để bày tỏ thái độ.Trường ca này được Phạm Duy hoàn tất phần đầu, như một sự phản kháng, khi đang du học tại Paris.

Nhưng nếu Con đường cái quan nói về một lữ khách đi trên con đường từ Ải Nam Quan tới mũi Cà Mau, đi trong lịch sử và ḷng dân từ ngày lập quốc cho tới khi hoàn thành xứ sở, tới đâu cũng có tiếng dân chúng ca hát chúc tụng nối được ḷng người, chiến thắng thiên nhiên... th́ những ngày đại dịch từng đoàn người đă rời bỏ Sài G̣n bất chấp mọi nguy cơ về giao thông, về những bất trắc gặp trên đường như bệnh hoạn, đẻ rớt, đột tử… Đường xa vạn dặm… và cuộc trở về căng thẳng trong băo bùng mưa gió vẫn không ngăn nổi sức mạnh của ḷng tuyệt vọng, khi người dân không c̣n khả năng trụ lại.

Giấc mộng đổi đời đă làm bao người phải rời quê chen vào Sài G̣n kiếm sống, giờ đây Covid đă biến thành ác mộng. Trải chiếc khăn trên lề đường, vắt 2 tay sau gáy họ sẽ ngẫm nghĩ ǵ về cái nghèo, cái đói cái khổ sở trong cuộc đời cơ cực của ḿnh? Về, sẽ làm ǵ và bao giờ quay lại? Trong số hàng chục ngàn người về quê bằng xe máy có rất nhiều trẻ em. Và đây sẽ là những kư ức kinh hoàng khó quên trong đời chúng.

Tôi bỗng nhớ đến bức tranh “sự vô h́nh của nghèo đói!” của hoạ sĩ Kevin Lee:

 

 

Trong đại dịch Covid nhiều người đă ra đi. Nhưng nếu không có dịch th́ xưa nay từ đế vương đến thảo dân, ngay cả chúng ta đang tay bắt mặt mừng hôm nay ai rồi cũng đến lúc phải rời cơi tạm. để lại trong ḷng những ai c̣n sống những vết thương không bao giờ lành và nỗi tiếc thương không thể nào nguôi.

V́ thế khi ngồi chờ đại dịch đi qua… để có được sự “b́nh thường mới” tâm trạng tôi rất giống nhà thơ Chu Trầm Nguyên Minh khi chờ "Năm mới" (1):

Hăy đốt giùm anh nén hương

Gọi hồn những người đă khuất

Những người đă bỏ anh lại một ḿnh

Với đời mồ côi lệ đắng

Với nỗi chua cay nát ḷng…
 

Tiếng đàn thiết tha hay hùng tráng của Đoàn Đ́nh Thạch giờ đây tuy đă tắt nhưng dáng dấp hiền hoà, giọng nói nhẹ nhàng và nụ cười ấm áp trong những lần họp mặt, trong những chuyến đi lên rừng, xuống biển với QV vẫn c̣n đó trong tim mọi người.

Xin ghi lại những tiếng vọng từ các bạn Quán Văn, nói như Hoàng Kim Oanh, thắp một nén hương bái vọng gửi theo anh... như gửi chút yêu thương ấm áp của t́nh thân và niềm tưởng nhớ của bao người. Nó là tiếng vọng của yêu thương của t́nh bạn của đồng cảm và chia sẻ, của “Gia đ́nh Quán Văn”.

-Đặng Châu Long: “Những bài ca anh hát là những bài hát tôi vẫn nghêu ngao từ Trường ca Con đường Cái Quan, Trường ca Mẹ Việt Nam đến những bài ca rời t́nh ca, du ca hào hùng một thuở… Chúng tôi sẽ luôn nhớ về anh như luôn nhớ những bài ca anh hát. Lời hát đó không ch́m mất trong vũ trụ bao la mà sẽ ngân vang măi trong ḷng những người bạn quư mến anh. "

-Nguyên Cẩn: “ Câu thơ này thay tiếng khóc tiễn đưa anh .

Anh đă đi mang tiếng hát lên trời

Cả tài hoa với một đời âm nhạc

Đêm qua mau anh chẳng nói nên lời

Chào từ biệt thân t́nh trong cuộc sống

Trong gió khuya nghe lá rụng sau vườn

 

Anh uống cạn chén t́nh vui trần thế

Mai vắng anh trong những cuộc sum vầy

Cung cầm gẫy tiếng đàn đêm vẫn vọng

Những chuyến đi bao thương nhớ vơi đầy

- Lưu Hồng Diễm, chủ nhân chiếc du thuyền King Yacht, nơi cuối cùng nhóm Quán Văn gặp mặt cùng anh chị: “Chú Thạch ơi!!! Con c̣n chưa được hát nữa mà!!!! Con đang khóc đây! Thế là từ nay vĩnh viễn con không c̣n được chú đàn cho hát nữa rồi! Vĩnh biệt chú.”

- Hoài Huyền Thanh:

Tiếng đàn tiếng hát đâu đó vẫn nhặt khoan

"đồi núi cao nghe gió vi vu" trên đường ta đi tới

trên dặm đường trường mai sau c̣n ai lĩnh xướng

Đường Cái Quan nhớ quá giọng ḥ khoan.

- Nguyên Tâm:

... Tiếng đàn

giờ đă tắt rồi

Buồn vui gửi lại,

luân hồi… biệt ly

Ôm đàn, về cơi xa xôi

Anh đi thanh thản. Phai phôi kiếp người!

Tiễn anh về cơi ngh́n trùng.

- Nguyễn Thị Tịnh Thy, từ thành phố Huế : “Tôi đă từng chảy nước mắt khi nhạc sĩ Đoàn Đ́nh Thạch ôm cây đàn ghi ta và cất lời lĩnh xướng những bài T́nh ca, Con đường cái quan của Phạm Duy. Mấy chục anh chị em của tạp chí Quán Văn già có trẻ có hoà cùng giọng anh. Chúng tôi không phải nhả từng chữ, mà đang nuốt từng lời, đang uống từng hơi hồn thiêng sông núi, để tim ḿnh đầy lên, căng trào và bật ra không chỉ là tiếng hát mà c̣n là tiếng khóc yêu thương, tiếng nghẹn ngào có giai điệu của hạnh phúc”.

- Và Hoàng Kim Oanh nghẹn ngào chuyển cho các bạn lời cuối: “Chị Náo đưa máy. Bảo bật camera. Anh cười nhẹ: “Chào cô Oanh” và “Chúc cô cùng gia đ́nh b́nh an mạnh khỏe! Mọi người mạnh khỏe nghe. Tôi mệt!

Có lẽ c̣n nhiều, nhiều nữa…

Và chắc chắn rồi đây, mỗi khi nghe tiếng hát.. của những lần sinh hoạt QV th́ hồi ức về anh không thể phai mờ, v́ tiếng ngân của nó c̣n đọng lại trong ḷng những ai yêu thương anh sẽ vọng lại không nguôi.

 

Milano 15.10.2021

Năm Covid thứ hai

Trương văn Dân

 

____

 (1) NĂM MỚI- Phan Ni Tấn phổ nhạc. http://www.art2all.net/tho/chutramnguyenminh/nammoi_phannitan.html
 



 

 

art2all.net