Trương Văn Dân

 

HẠT BỤI BÊN KIA BIỂN THÁI B̀NH

 

         

          Nếu tất cả chúng ta chỉ là một hạt bụi mong manh giữa vũ trụ th́ tôi gọi anh là một hạt bụi bên kia biển Thái B́nh.

Bụi đất, li ti, nhưng thơm măi mùi quê hương mà anh phải ĺa xa. Mùi hương đó có vị mặn mồ hôi của người cha mà anh kính mến…

Trước đó tôi chỉ biết tên anh qua những bạn văn nhưng chưa từng đọc anh bao giờ. Thế nhưng do một cơ duyên văn học nên được tham dự vào một buổi lửa trại ấm cúng ở Đà Lạt để nói về anh. Đó là buổi ra mắt tập thơ “Mây khói quê nhà” mà anh vừa tái bản ở Usa và gửi về tặng bạn bè ở VN.

Mấy hôm trước đó nhà văn Lữ Kiều TT Minh có gọi điện mời vợ chồng tôi lên nhà anh Đà Lạt vài ngày để nói chuyện văn chương. Lần gặp mặt đó ngoài vc Lữ Kiều- Vũ Thanh Hằng c̣n có vc Khuất Đẩu-Huyền Chiêu, nv Nguyên Minh, nv Châu văn Thuận, tôi và Elena. Buổi tối mùa thu, vùng cao nguyên không khí se se lạnh nên chúng tôi ra ngoài sân ngồi quần quanh đống lửa. Không khí ấm cúng, có khói, có mây.. ngồi nhâm nhi chút rượu để ra mắt tập thơ “Mây khói quê nhà” của Phạm Cao Hoàng thật là phù hợp. Chúng tôi đọc thơ, tṛ chuyện thân mật đến khuya. Cuối cùng anh Lữ Kiều c̣n cao hứng tóm tắt và cho biết nhận xét của ḿnh về bản thảo của tt Bàn tay nhỏ dưới mưa(*) mà trước đó tôi đă gửi.

Mấy năm sau, Nguyễn Ḥa vcv… báo tin là có một nhà thơ ở Mỹ sắp về VN và nhờ anh đại diện mời vài người để gặp gỡ và ăn trưa. Đó là lần đầu tôi gặp Phạm Cao Hoàng và vợ anh là chị Cúc Hoa. Ngồi giữa các bạn mới gặp hay quen thân, PCH tặng sách, tặng thơ rồi kể lại chuyện chị Cúc Hoa bị tai nạn, phải đi xe lăn..nhưng cuối cùng chị khỏi bệnh, đi lại b́nh thường như một phép lạ. Gặp rồi, nhưng hôm đó có khá đông bạn bè, ai cũng chào nói rôm rả nên không khí bị loăng, chưa trao đổi thân t́nh. Tuy vậy cái cảm giác anh để lại trong tôi th́ cả hai vợ chồng anh, ai cũng hiền như…đất.

 

H́nh Thiên Kim chụp tại nhà PCH sau một chuyến bay dài. Scibilia, 21.8.2015

Nhưng cái cảm giác là anh thuộc mẫu người hơi…nghiêm làm tôi lo ngại khi Nguyên Minh báo là trong chuyến qua MỸ vào tháng 10- 2015, có thể đoàn sẽ qua Virginia và ở lại nhà anh hay nhà Nguyễn Minh Nữu. Nữu th́ tôi đă gặp mấy lần ở VN tính t́nh hoạt bát và cởi mở nên tôi nghĩ là sẽ dễ gần hơn. Nhưng sự e dè của tôi chỉ là một báo động…ảo, v́ những ngày ở Virginia PCH rất nhiệt t́nh và thân thiện. Chính anh và Nữu đă chuẩn bị chu đáo và thu xếp mọi việc ăn ở của đoàn. Tính nghiêm túc và làm việc khoa học của hai người bạn, đă cùng sắp xếp thời gian và chương tŕnh cụ thể đi đâu, làm ǵ…để trong thời gian ngắn nhất mà có thể thăm và hiểu về nước MỸ nhiều nhất. Trên các chuyến đi cùng, anh và Nữu đều thay phiên nhau nói về những đặc điểm của nước MỸ, cả ưu và khuyết. Nhờ những thông tin quư giá này mà tôi có thể tổng hợp và viết lên bút kư “Mùa Thu…những chiếc lá t́m nhau” (**) về chuyến thăm nước MỸ.

Nhưng nói về chuyến đi này, về những cuộc gặp gỡ thân t́nh, không thể không nhắc đến một người, mà nụ cười của người đó đă làm xóa tan mọi ngại ngùng, e ngại ban đầu để bạn bè dễ dàng ngồi lại bên nhau: Họa sĩ Đinh Cường.

Nhờ nụ cười phúc hậu và bao dung của anh…ngay cả không khí xa lạ cũng biến thành gần gũi. Mỗi cuộc gặp có anh t́nh bạn như được kết thêm một sợi dây nữa để thắt chặt hơn. Rồi bên cạnh đó, tính ḥa đồng và hoạt bát của Elena cũng đă góp những cuộc gặp mặt thành.. . một “sự nhập cuộc...trôi chảy”.

Trong đời tôi, may mắn gặp được những nụ cười nhân hậu mà Elena gọi đó là nụ cười Bồ Tát. Chỉ cần nh́n thôi, bao xáo trộn trong ḷng như lắng dịu. Đó là nụ cười của Dalai Lama mà tôi đă gặp trong một buổi thuyết giảng, nhờ người bạn thân làm trưởng đội đệ tử cận vệ nên được xếp ngồi rất gần ngài. Thiền sư Nhất Hạnh… Nhưng không chỉ các bậc đại sư, nụ cười của những con người b́nh thường cũng có thể cho ta cảm giác b́nh yên, như nhà thơ Tôn Nữ Hỷ Khương, như chị Lan vợ anh Nguyên Minh, chị Hạnh vợ Đặng Châu Long hay của chị Cúc Hoa, vợ anh Phạm Cao Hoàng…

Với riêng tôi, c̣n có thêm một nụ cười nữa. Trong suốt những năm tháng nhọc nhằn ở Italia, nụ cười của Elena đă giúp tôi b́nh tâm và vượt qua những khốn khó thời lưu lạc

Gia đ́nh anh Phạm Cao Hoàng ở Virginia rất đặc biệt. Nó như một ốc đảo b́nh an và hạnh phúc giữa sa mạc t́nh người thực dụng đầy toan tính ở MỸ. Vợ chồng anh rất quư nhau. Các con anh đều thành đạt và rất hiếu thảo với cha mẹ. Nhất là cô con gái lớn Thiên Kim rất thích đọc và cảm nhận được hồn thơ của cha ḿnh. Tuy bận bịu nhưng Thiên Kim vẫn dành nhiều thời gian để giúp cha làm blog, đăng các sáng tác của cha và các bạn văn. Ai đến thăm cha cô đều trổ hết năng khiếu thiên bẩm về ẩm thực để chuẩn bị những món ăn vừa ngon vừa tŕnh bày đẹp mắt. H́nh như các con dâu rể của anh PCH đều ở chung, một gia đ́nh tam đại đồng đường, ḥa thuận hiếm có, nơi xứ sở mà chủ nghĩa cá nhân thăng hoa.

Sau chuyến đi Mỹ, khi trở về VN tôi mới bắt đầu đọc thơ PCH. Cảm nhận của tôi là bồi hồi và cảm động. Phần lớn thơ anh viết đều là những rung động của trái tim, đau đáu nhớ quê, với những h́nh sông bóng núi.

Sống nhiều năm xa quê, tôi hiểu nỗi ḷng của những người xa xứ. Nhất là những văn nghệ sĩ, những người có tâm hồn bén nhạy. V́ thế lướt qua các sáng tác anh, chỉ đọc qua tựa đề là hiểu và cảm nhận được nỗi ḷng. Câu chữ của anh mang đậm nỗi ám ảnh về cuộc đời đầy ắp ưu tư, trăn trở về những cuộc hành tŕnh, ra đi hay trở lại. Mây khói quê nhà. Đất c̣n thơm măi mùi hương. .. Theo tôi quê hương chính là nét độc đáo trong sáng tác của anh. Đọc câu thơ nào cũng thấy mùi thơm của đất. Bởi mùi đất là mùi thơm trên chiếc áo đẫm mồ hôi của cha ḿnh. Người đă “ cầm lấy chiếc cày để tay con được cầm cuốn sách ” người “… đă v́ con mà nhỏ xuống cho giấc mơ đời con thêm xanh”.

Viết về tâm trạng của những cuộc đời lưu vong PCH không chỉ diễn tả thân phận của riêng ḿnh mà c̣n nói lên những cảm xúc của những ai buộc phải xa xứ.

…mười năm sống kiếp tha phương
thân nơi biển bắc mà hồn biển đông
mười năm thương ruộng nhớ đồng
ḷng c̣n ở lại sao không quay về…


Câu chữ hiền ḥa của anh viết lên với tấm ḷng nhân ái. Không bao giờ thấy anh chạm đến thù hận mà chỉ là tiếc thương. Không lên gân, triết lư, lạm bàn thế sự…nhưng đâu đó trong từng câu chữ, người đọc tinh ư vẫn thấy đó là hậu quả của cuộc biến động lịch sử, xă hội, mà anh và những người cùng thế hệ, di lụy đến con cháu phải chia ĺa quê cũ, luôn phải gặp nhiều hoàn cảnh nghiệt ngă, là hiện thân của bất ổn xă hội.

Đau khổ, xót xa… “tưởng đâu đất lành chim đậu, nào ngờ đời vẫn chưa yên" ... nhưng người đọc có thể nh́n thấy một nụ cười rất nhẹ nhơm của PCH.

Dường như sau tất cả, anh đă nhận ra ḿnh cần phải có một cái nh́n bao dung và vị tha hơn với bản thân ḿnh sau khi đă nh́n nhận sâu sắc về cuộc đời? Nên Dù sao vẫn cảm ơn đời. Mừng là anh đă t́m đuợc niềm vui thanh thản cho tâm hồn.

Thanh thản v́ dù sao ở chốn tạm dung, anh cũng có một đời sống b́nh yên. Căn nhà cận khu rừng Scibilia, mà anh tưởng ḿnh đang c̣n ở Đà Lạt, đă cho anh một nơi trú ngụ sau tháng ngày mỏi mệt: Cũng may c̣n có nơi này.

…bây giờ đời đă muộn màng
nửa ṿng trái đất lang thang quê người
…..
tôi nằm xuống để nghe đất thở
tạ ơn đời độ lượng bao dung

..cũng may c̣n có nơi này
để tôi c̣n có những ngày bên em…


Chỉ có nơi này! Chỉ c̣n lại nơi này! Mà nơi này chẳng là ǵ, có thể chỉ là một khoảng không bất tận giữa đất và trời, hoa lá chỉ là gai nhọn nếu không có Cúc Hoa, người đàn bà suốt đời bên anh.

…và như thế ḿnh đi và đă đến
đă bên nhau thủy tận sơn cùng …

Nếu không có nàng th́ nơi này chỉ là cơi mênh mông phủ kín nỗi cô đơn. Nó đẹp. V́ có t́nh yêu và chia sẻ. Hiểu ra điều ấy tôi không chỉ quư anh về tâm hồn nghệ sĩ. Mà c̣n quư cả một t́nh cảm đẹp và một gia đ́nh thấm đẫm t́nh người.

Nhưng thật ra, sống ở quê người, dù có b́nh yên đến đâu th́ ḷng vẫn bất an. Lênh đênh như hạt bụi bay giữa vũ trụ mênh mang, và cảm xúc đau buồn, nuối tiếc ấy bàng bạc trong bài thơ “Mai kia tôi là hạt bụi” đầy tâm trạng, mà tôi không trích mà xin chép lại toàn bài…

năm tôi vừa mười một tuổi
quê tôi bom đạn tơi bời
bóng ma chiến tranh quay lại
hăi hùng ôi tuổi thơ tôi!

lớn lên dưới trời khói lửa
mẹ thương, lo từng bữa ăn
cha thương, lo từng giấc ngủ
chị thương, an ủi dỗ dành

rồi đến ngày tôi giă biệt
đường đời vạn nẻo tôi đi
đường đời trăm may ngh́n rủi
vẫn mong có một ngày về

nhớ ngày tôi đi biển khóc
bóng cha tôi ở cuối đường
và cánh đồng trơ gốc rạ
đất c̣n thơm măi mùi hương

nhớ ngày tôi đi mẹ khóc
ruộng vườn bỏ lại sau lưng
mây mù che ngang đèo Cả
đường xa mưa gió mịt mùng

tôi đi và tôi đi măi
dừng chân ở lại cao nguyên
tưởng đâu đất lành chim đậu
nào ngờ đời vẫn chưa yên

tôi đi và tôi đi măi
quê nhà bỏ lại sau lưng
quê người gian nan vất vả
đường xa mây khói mịt mùng

tôi đi và tôi đi măi
tôi đi t́m một mái nhà
rồi một ngày kia dừng lại
bên rừng Scibilia

những chiều mùa thu lá rụng
những ngày lạnh buổi đầu đông
nh́n mây bay về cố xứ
nhớ quê hương đến thắt ḷng

bây giờ c̣n mong chi nữa
tha phương gửi nắm thân tàn
mai kia tôi là hạt bụi
bay về phía Thái B́nh Dương


Hạt bụi” này chắc anh viết trong những ngày gần đây, khi tuổi đời chồng chất và sức khỏe không c̣n như xưa. Ai cũng có một quê hương để yêu thương và khi xa luôn canh cánh bên ḷng nỗi nhớ. C̣n nếu khi khi bắt buộc phải xa…th́ nỗi đau kia càng đau đớn bội phần. Tôi quư thương anh! Như đồng cảm với nỗi ḷng của những người Việt Nam phiêu dạt.

Nên tôi tin không chỉ riêng Phạm Cao Hoàng mà hàng triệu người Việt Nam trôi giạt nơi xứ người đều mang trong ḷng một nỗi niềm, là mai kia được là hạt bụi để bay về bên này biển Thái B́nh .

Trương văn Dân

Sài g̣n 9-2016

___


(*) http://www.art2all.net/tho/truongvandan/bantaynhoduoimua/btndm_gioithieu.html
(**) http://blackhorseva.blogspot.com/2015/12/193-truong-van-dan-mua-thu-nhung-chiec.html


 

art2all.net