Trương Văn Dân

 

V̀ TÔI LÀ CON CỦA MẸ

Nguyên tác : I due autisti 

Tác giả : Dino Buzzati (Ư)
Trương Văn Dân chuyển ngữ

 

 


“ Dino Buzzati sinh năm 1906 tại Belluno, mất năm 1972 ở Milano (Italia). Trước khi viết văn, ông là họa sĩ, nhạc sĩ và nhà báo, từng là phóng viên chiến trường và phụ trách mục phê b́nh nghệ thuật cho Corriere della Sera, một nhật báo quan trọng nhất nước Ư. Với Sa mạc Tartari (1940), tác phẩm đă được dịch ra nhiều thứ tiếng, ông đă trở thành một trong những tên tuổi lớn của thế kỷ 20. Nhiều truyện dài của ông đă được chuyển thành kịch bản sân khấu, phát thanh và truyền h́nh. Truyện Con chó gặp Chuá, đă được tŕnh diễn trên đài truyền h́nh Pháp.

Ông viết nhiều tiểu thuyết nhưng h́nh như thể loại yêu thích của ông là truyện ngắn. Chủ đề quen thuộc của Buzzati là những ám ảnh và nỗi bất an của kiếp người, sự chạy trốn thời gian, định mệnh, sợ hăi đối với hư vô, thất bại của sự sống, mong manh của t́nh yêu, bí ẩn của nỗi đau và cái ác…”

Bằng bút pháp độc đáo ông dắt người đọc ra khỏi cuộc sống thường ngày để bước vào một thế giới khác, rồi đẩy họ vào những sự kiện nghịch lư, ly kỳ và đầy bí ẩn. Bí ẩn v́ nằm ngoài cánh cửa của đời sống thường nhật nhưng cũng có thể đồng hiện hữu với diễn biến thường ngày mà chúng ta đă vô t́nh không nhận thấy để cuối cùng phải kinh ngạc, suy nghĩ… trong một niềm xúc động sâu xa.”

 

          Nhiều năm đă trôi qua, nhưng tôi vẫn c̣n thầm hỏi hai người tài xế đă nói ǵ trên đường chở linh cửu mẹ tôi đến nghĩa trang .

Đó là một cuộc hành tŕnh dài hơn 300 km, tuy đường vắng người nhưng xe đi rất chậm. Lũ con chúng tôi theo sau bằng xe hơi, giữ khoảng cách chừng 100 thước, và đồng hồ đánh dấu tốc độ 60 km/giờ. Có thể loại xe tang được chế tạo để di chuyển chậm nhưng sao tôi cứ nghĩ là có một quy luật nào đó, xem tốc độ là một điều bất kính với người đă khuất. Điều này hơi vô lư – bởi tôi tin mẹ tôi sẽ rất thích nếu xe chạy 120 km/giờ, ít ra cũng tạo cho người cái cảm giác về một chuyến đi b́nh thường như những dịp hè về Belluno nghỉ mát.

Bữa đó là một ngày tháng sáu tuyệt vời, hai bên con đường quen thuộc mà mẹ tôi đă đi qua lại hằng trăm lần đang hiện ra những cánh đồng bát ngát mà bây giờ người không nh́n thấy nữa. Mặt trời lúc ấy đă lên cao, hơi nóng trên đường nhựa bốc lên làm đoàn xe phía trước giống như đang lửng lơ trong không khí.

Đồng hồ vận tốc chỉ 60 km/giờ, xe tang như đứng yên một chỗ v́ có nhiều xe qua mặt, trên đó chở những người đang sống tự do, hay những cô gái thả tóc bay trong gió, ngồi cạnh các thanh niên trên xe mui trần. Rồi những xe cam nhông, kể cả loại kéo rờ mọt cũng vượt qua phía trước … Tôi nghĩ sao mà dại thế, phải chi người ta chở linh cửu mẹ tôi trên một xe thể thao màu đỏ, phóng hết tốc lực để hiến dâng cho người thêm chút nữa về đời sống thực, thay v́ chậm chạp lăn trên đường như một đám tang.

Bởi những lư do đó nên tôi muốn biết là hai người tài xế đă nói những ǵ; một người khoảng ba mươi lăm tuổi cao chừng thước tám, khuôn mặt hiền lành, c̣n người kia cũng to con với màu da sạm nắng. Tôi thoáng thấy họ ngay từ lúc khởi hành và chợt nghĩ với vóc dáng như thế, họ không mấy phù hợp với việc lái xe tang; một chiếc cam nhông chở ống sắt có lẽ sẽ thích hợp với họ nhiều hơn.

Sở dĩ tôi muốn biết là họ đă nói với nhau những ǵ bởi v́ đó là câu chuyện cuối cùng của loài người, những lời lẽ cuối cùng của cuộc sống mà mẹ tôi c̣n nghe được; v́ trong cuộc hành tŕnh dài và nhàm chán đó thế nào mà hai gă tài xế không nói chuyện với nhau. C̣n việc sau lưng họ có linh cửu mẹ tôi th́ đối với họ nào có quan trọng ǵ, dĩ nhiên, công việc này đă quá quen với họ, nếu không chắc họ đă chọn nghề khác.

Đó là những lời cuối mà mẹ tôi c̣n nghe được v́ sau khi đến nghĩa trang, các nghi lễ của nhà thờ sẽ bắt đầu, và từ lúc ấy những âm thanh và lời lẽ sẽ không c̣n dành cho cuộc sống này nữa, mà dành cho một thế giới khác.

Họ đang nói với nhau về chuyện ǵ? Về sự oi bức? Về thời gian cần thiết khi quay lại? Họ kể chuyện gia đ́nh hay bàn về kết quả các trận túc cầu bữa trước? Họ chỉ cho nhau những quán ăn ngon nằm rải rác trên đường rồi tiếc rẻ v́ không ngừng lại được? Hay bàn tán về xe hơi với những hiểu biết về cơ giới như những tay sành sơi? Tuy là tài xế xe tang, nhưng có mấy ai dính líu đến ngành cơ khí mà không đam mê máy móc? Hay họ tâm sự với nhau về những cuộc phiêu lưu t́nh ái? Mầy c̣n nhớ con bé tóc vàng bán nước ở cái quán cạnh cây xăng mà bọn ḿnh thường dừng lại ? Đúng là con đó đó. Thôi đừng xạo cha nội, tao không tin. Thiệt mà, tao thề liền đó… Hoặc họ đang kể cho nhau những chuyện tiếu lâm tục tĩu? Bỡi v́ hai gă đó cứ tưởng chẳng có ai; cái ḥm gỗ đóng kín nằm đằng sau như không hiện hữu, v́ họ đă quên rồi…

Và mẹ tôi phải nghe những lời đùa bỡn ấy cùng với những trận cười khoái trá? Chắc thế, người đă nghe và con tim đớn đau của người lại co thắt thêm lên, chẳng phải v́ xem thường hai gă đàn ông lạ mặt mà chính v́ nỗi cay đắng là phải nghe những lời lẽ đó thay v́ nghe giọng nói của những đứa con mà người hằng yêu thương.

Tôi c̣n nhớ lúc gần đến Vicenza, khi cái nóng trưa tṛn bóng làm rung mờ bóng h́nh mọi vật, đă bàng hoàng nghĩ lại là thời gian sau này tôi đă sống quá ít bên cạnh mẹ. Rồi chợt nghe một mũi nhọn buốt đau giữa ngực, như người ta thường gọi là niềm ân hận.

Ngay lúc ấy - không hiểu sao trước đó vẫn chưa hề xảy ra - âm vang giọng nói của người bắt đầu dội lại trong tôi, của những buổi sáng đến pḥng người trước khi ra ṭa soạn: “Mẹ có khoẻ không? “ “đêm qua mẹ ngủ được “ ( mà tôi biết là nhờ những mũi thuốc an thần ) “con đi làm nghen mẹ” “ừ thôi con đi đi ”.

Tôi bước được vài bước trong hành lang th́ giọng nói đầy sợ hăi của người vọng đến: “ Dino!” Tôi quay lại . “Con về ăn trưa chứ ?” “Dạ” “ C̣n bữa cơm chiều?”.

“C̣n bữa cơm chiều?” Chuá ơi, trong câu hỏi b́nh thường đó có ẩn chứa một ước vọng nhỏ nhoi. Người không yêu cầu cũng không đ̣i hỏi ǵ ở tôi, chỉ nói để hỏi thăm một tin tức thế thôi.

Nhưng tôi đang có những cuộc hẹn ḥ ngu xuẩn, với những đứa con gái chưa chắc đă thương yêu ǵ tôi, thậm chí c̣n cóc cần đến tôi nữa… nhưng ư nghĩ trở về nhà lúc tám giờ ba mươi tối trong căn nhà buồn thảm, đượm không khí già nua bệnh hoạn như nỗi chết cận kề đă làm tôi sợ hăi; mà đă có mấy ai can đảm thú nhận những điều kinh khủng này, dù rằng rất thật? “Con cũng không biết nữa, con sẽ điện thoại về sau ” Tôi thường trả lời như thế. Và tôi chắc thông báo là sẽ không về. Có lẽ người cũng biết là tôi sẽ nói thế nên hai tiếng “đi đi” mang một nỗi buồn vô tận. Nhưng tôi là một đứa con ích kỷ. Ích kỷ như tất cả mọi đứa con.

Lúc đó tôi không hề ân hận, không hề ăn năn hay có một ray rức nào. ” Con sẽ điện thoại về” và người đă thừa hiểu là tôi sẽ không về nhà ăn tối.

Mẹ tôi già nua, bệnh tật và biết là ngày tàn sắp đến nên rất hài ḷng nếu tôi về ăn tối ở nhà để bà bớt cô đơn. Bà chỉ cần tôi hiện diện, dù không nói lời nào hay đôi khi gắt gỏng về những việc bất như ư trong ngày. Nằm bất động trên giường nhưng bà sẽ thấy ấm ḷng và được an ủi nếu nghe tiếng lục đục của tôi ăn cơm trong bếp.

Nhưng tôi th́ không. Tôi quả thật là thằng khốn nạn và ngu đần v́ trong khi tôi đi khắp thành phố Milano để vui chơi cùng bè bạn th́ chính đấng sinh thành, điểm tựa thật và duy nhất, sinh vật có một không hai trên cơi đời có khả năng thông cảm và yêu thương, trái tim duy nhất có thể rướm máu v́ tôi ( và tôi sẽ không bao giờ t́m được dẫu sống thêm ba trăm năm nữa ) đang nằm chờ chết .

Tôi chỉ cần nói vài lời với người trước bữa ăn tối về công việc và sinh hoạt trong ngày, tôi ngồi trên đi văng và mẹ nằm duỗi cẳng trên giường. Rồi sau bữa cơm tối, mẹ vui ḷng để tôi đi đâu mặc kệ ; người đâu có tiếc ǵ, trái lại, c̣n vui mừng nữa nếu tôi có những cơ hội giải khuây. Nhưng trước khi ra khỏi nhà để lao ḿnh trong đêm tối tôi sẽ đến chào người “mẹ đă chích thuốc chưa ?” “Chích rồi, mẹ hy vọng là đêm nay ngủ được”.

Mẹ chỉ yêu cầu có thế. Nhưng ngay cả điều nhỏ nhoi này tôi cũng không làm được, do ḷng ích kỷ thấp hèn. Bởi v́ tôi là con; và trong sự ích kỷ của kẻ làm con tôi đă không cần biết là ḿnh đă thương mẹ bao nhiêu. Để bây giờ, trong khoảng khắc cuối đời, trên đường ra nghĩa trang, người phải nghe những lời tán gẫu, những chuyện tiếu lâm và tiếng cười thô lỗ của hai gă đàn ông lạ mặt. Đấy là món quà cuối cùng mà cuộc đời đă dành cho mẹ.

Giờ th́ quá muộn rồi. Không c̣n ǵ nữa. Đă muộn quá rồi. Gần hai năm qua, tảng đá đă hạ xuống để măi măi đóng kín ngôi mộ trong ḷng đất, nơi ánh sáng lờ mờ có linh cửu của ông bà, cha mẹ nằm chồng chất lên nhau. Đất đă lấp kín những đường rănh, đây đó mọc lưa thưa vài chùm cỏ dại. Mấy chậu hoa mới đặt trong chậu đồng vài tháng trước giờ phai tàn đến nỗi không c̣n nhận ra h́nh dáng. Không. Những ngày mẹ bệnh hoạn và biết ḿnh sắp chết chắc chắn sẽ không bao giờ lùi lại. Mẹ vẫn câm lặng, mẹ không trách móc ǵ tôi và có thể là người đă tha tội cho tôi, bởi v́ tôi là con của mẹ. Mà chắc là mẹ đă tha tội cho tôi. Thế nhưng cứ mỗi lần nghĩ đến, tâm hồn tôi lại bất an.

Mỗi một niềm đau sẽ được khắc lên tấm bia bằng chất liệu diệu kỳ, so với nó cẩm thạch vẫn c̣n mềm như đất sét. Và thời gian dù vô tận cũng chưa đủ để làm nó phai mờ. Sau một triệu thế kỷ niềm đau và nỗi cô đơn của mẹ do tôi gây ra sẽ c̣n măi măi. Và tôi sẽ không thể nào cứu văn. Tôi chỉ c̣n biết thở dài, và hy vọng là người nh́n thấy.

Nhưng mẹ không nh́n thấy tôi. Người đă chết, xác thân bị huỷ hoại, không c̣n sống nữa hay đúng hơn là chẳng c̣n ǵ ngoài sự mục rữa h́nh hài đă bị tháng năm xúc phạm, theo sự phân hủy kinh hoàng và đau đớn của thời gian.

Không c̣n ǵ? Đúng là không c̣n ǵ. Mà quả thật về mẹ tôi đă không c̣n ǵ nữa?

Biết đâu! Có khi, nhất là trong những buổi chiều đơn độc, tôi lắng nghe một cảm xúc lạ lùng. Có một điều ǵ đó xâm nhập trong tôi mà trước đó vài giây chưa hề có, như một bản thể mơ hồ ngự trị trong tôi làm tôi không c̣n cô độc, và mỗi cử chỉ, mỗi một lời đều như có chứng nhân của một linh hồn bí ẩn. Mẹ! Nhưng phép lạ chỉ kéo dài rất ít, chừng một giờ rưỡi chứ không hơn. Rồi sau đó ḍng đời lại tiếp tục nghiền nát tôi dưới những bánh xe khô khốc và bạo tàn của nó .

 

Trương Văn Dân chuyển ngữ


 

art2all.net