CÂU HỎI KIẾP NGƯỜI

Võ Kỳ Điền

NGÀY ẤY, BÂY GIỜ

*HỒ ĐÌNH NGHIÊM

          Thật khó khi tìm ra chữ nghe ổn thoả để gọi tên về cuốn sách mà nhà văn Võ Kỳ Điền sắp xuất bản. Không là tạp bút, chẳng phải tản mạn. Không là nhận định, nào phải phê bình. Không triết lý về nhân sinh, chẳng bàn con tạo khéo xoay vần. Không đá động tới cao xanh, cũng thôi nhắc đau biển rộng hải hà… Cứ lan man chuyện này sang chuyện nọ. Từ lãnh vực khó nói khôn lường như chuyện bói toán lại chuyển sang thảo mộc hiền hoà ưa khoe sắc. Hoa lá cành chưa đã bèn nhảy sang đền đài miếu mạo tận xứ Hy Lạp xa xăm chỉ thiếu Thăng Long thành hoài cổ. Ôn chuyện cũ với người này lại thấy kẻ nọ khi khổng khi không giũ áo mà đi… Vậy thì cứ góp chung thứ đường ngang nét dọc kia lại, tạm khoác vào thân chiếc áo mong manh, phong phanh nhưng vô cùng ấm áp: “Con Chữ Tự Tình”. Ghi lại chút tấc lòng bởi sợ mai này trí nhớ chìm vào cảnh sắc chiều tà: Nền cũ lâu đài bóng tịch dương!

Có chiều thì ắt phải khởi đầu bằng sớm mai. Và bình minh nào mà không hân hoan khi tự thân chúng là một lên đường. Mấy mươi năm trước, chính xác là vào năm 1986, “Kẻ Đưa Đường” đã dẫn dắt tới thông lộ dựng lên tên tuổi Võ Kỳ Điền. Hoặc ngược lại, nhà văn chọn bút hiệu mà phải hán rộng mới ngộ thấu nghĩa ẩn dấu, đã trình làng đứa con đầu lòng khôi ngô khiến văn học hải ngoại thêm chộn rộn nở bông bao hương hoa cỏ lạ. Thời điểm ấy tôi có cơ may thuê nhà không xa chỗ gia đình nhỏ anh Võ Tấn Phước (tên thật của nhà văn) cư ngụ. Anh làm việc trong hãng điện tử Philips, con trai độc nhất là cu Bi bấy giờ vẫn còn nhỏ, cháu có đôi mắt to giống mẹ và chừng như cả chị lẫn Bi vẫn rộng lòng cho anh em chúng tôi dắt nhau ra ngoài quán nước bàn chuyện văn chương (vô bổ) mỗi cuối tuần. Cho dù nắng hạn, cho dù tuyết đổ liên hồi, chiếc Toyota màu xám bạc của chủ nhân “Kẻ Đưa Đường” vẫn chở tôi đi theo kiểu đến hẹn lại lên. Chừng như chúng tôi ngầm đồng ý ở một điểm, đó là phút giây tìm lại chút quân bình sau năm ngày (hai, ba, tư, năm, sáu) hư hao mụ người trong hãng xưởng với thứ công việc bất khả kháng. Điều nghịch lý đáng ca cẩm, tiếng là nhà văn nhưng chưa một ai xem việc vọc chữ ấy là nghề tay phải. Nếu ba đầu sáu tay, thì nghề viết văn e phải nằm ở cánh tay thứ sáu. Chẳng hàm oan chút nào khi chúng tôi gần như sống ngoài cảnh giới này, không thực tế đã đành, nó lại soán đoạt quá nhiều thời giờ kể cả hao tâm tổn tiền bạc mua tem cò khi gửi bài gửi sách tới chốn xa.

Một nghịch lý khác, theo lời tâm sự của nhà văn Võ Kỳ Điền: Thời ngụ trong cái ấp nhỏ chút xíu lòng những mơ tưởng tới một cõi riêng yên lặng, một mình một ngựa thì tha hồ ghẹo gió giỡn trăng, bây giờ tựu thành cơn mộng hoa nở sân trước chim hót vườn sau, nhà rộng khoáng đãng mà sao lòng nghe nguội ngắt vậy nè! Chẳng rõ nếu bạn được hoán đổi không khí, chữ nghĩa có còn bên bạn sum vầy?

Phải mất một dặm thời gian rõ lâu, cách biệt trong vô ngôn, vin vào bí kíp nào mà nhà văn Võ Kỳ Điền đã vui chân trở lại chốn xưa. “Pulau Bidong Miền Đất Lạ” (1992) bề thế đã cách tân bản tình ca Con Đường Xưa Em Đi. Mặc dù con đường đó hình như chỉ còn mình tôi mê muội cắm cúi bước. Hồ nghi để nghĩ, nhà văn Võ Kỳ Điền chưa thực sự bắt gặp sự ổn định, lắm biến cố xảy ra khiến anh lao đao? Có khi anh xuống sáu câu tân cổ mà không giao duyên: Tui như cái bình điện có hai dây đen đỏ, thử ráp lại chúng cũng không chịu xẹt ra lửa. Trong trường hợp này, câu đắc địa của người Nam “nói dzậy mà hổng phải dzậy” chẳng nghe anh dùng để chấm câu. Hổng dui chút nào, hén? Chịu dậy đi nghen! Trả lời thế, thì có hơi khiêm tốn. Và khiêm tốn cũng là một ưu điểm của nhà văn Võ Kỳ Điền (ta dại ta tìm nơi vắng vẻ!). Nếu “Kẻ Đưa Đường” là Bình Dương chuẩn bị vượt biên, nếu “Pulau Bidong, Miền Đất Lạ” là trại tỵ nạn đã xong phần phỏng vấn cho đi định cư, thì tạm coi cuốn sách sắp lộ hình này là một ổn định trên đệ tam quốc gia. Cớ sao lại có lối so sánh từng cột mốc thế? Bởi vì nội dung trong cuốn này chứa thiên hình vạn trạng tựa vùng đất mới khác phong thổ, giàu có từ cảnh sắc cho tới khí hậu riêng mang. Không phải dễ để tác hợp ra sự khác biệt rồi nhồi nhét chung vào một cảnh quang hài hoà. Phải thủ đắc một giọng kể trầm lắng, rề rà nhưng lôi cuốn, nói có sách mách có chứng và khi đặt chân vào bất kể địa hình nào, một lần nữa cái bản lãnh của kẻ đưa đường sẽ thuyết phục bạn, trấn an bạn, rồi bạn dẫm vào lằn mức cuối hồi nào hổng hay, chạm đích trong êm ru bà rù. Bạn vừa trải nghiệm một cuộc đi dã ngoại và nói theo cổ thư: Đi một ngày đàng học một sàng khôn. Có nên dừng lại để cảm ơn hướng đạo viên mang bảng tên trên ngực áo: Võ Kỳ Điền.

Với riêng tôi, còn tựu thành thêm hai điều lý thú khi nhà văn kể lại người bạn ấu thời của mình là Lê Thành Nhơn và người thầy dạy học ở Thủ Dầu Một: Thanh Tâm Tuyền. Lý thú ở chỗ gần như trái khoáy: Bạn của nhà văn lại là thầy của tôi, trong khi thầy của nhà văn lại xem tôi như một đứa em.

Giáo sư Lê Thành Nhơn, năm 1973 được mời ra Huế thỉnh giảng bộ môn điêu khắc ở trường Cao đẳng Mỹ thuật. (Huế mang ơn thầy về bức tượng Quan Âm dựng đặt ở trung tâm Liễu Quán và tác phẩm đồ sộ, cách tân, đẹp phóng khoáng có ở tượng cụ Phan Bội Châu). Phút đầu, người có tác phong khác thường ấy đã thu phục đám sinh viên bất kể ở bộ môn nào, người mang cơn gió lạ từ Sài Gòn ra, lạ từ phương cách giảng dạy và lạ ở vẻ bọc bên ngoài. Không có gì chính xác cho bằng đoạn văn tả người của bạn xưa Võ Kỳ Điền: “Thân hình lực lưỡng, xương to, da đen mun, mắt lộ kiểu mắt ốc bươu. Đầu to, tóc quăn xoắn, xương quai hàm bạnh ra, mặt vuông hình chữ điền. Thoạt trông thì gồ ghề, bặm trợn, gân guốc, dễ sợ nhưng tánh tình lại hiền khô… Tóm lại thì toàn bộ toát ra một vẻ gì đặc biệt kỳ lạ, không giải thích được”.

Nếu có một lời giải thích thì cho tôi thêm vào: Lê Thành Nhơn chính danh là một người nghệ sĩ. Điểm này có thể không gán vào tên tuổi Tê Tam Thừa, bởi Thanh Tâm Tuyền trước tiên và sau cùng là một thi sĩ. Thanh Tâm Tuyền có viết cuốn truyện dài “Một Chủ Nhật Khác” rất tuyệt nhưng mọi người mặc nhiên gọi anh là nhà thơ. Nhà thơ đã có thời đi dạy học ở vùng đất hiền hoà, nơi lớn lên của điêu khắc gia Lê Thành Nhơn và nhà văn Võ Kỳ Điền. Khi lưu lạc và thất lạc bộn bề những vật đổi sao dời, thầy trò đã bắt được liên lạc với nhau. Thanh Tâm Tuyền viết thư (chuyện này hơi hiếm hoi, cá biệt) cho Võ Kỳ Điền, tâm sự về những chặng đời, đọc lên nghe cảm động. Bài viết về người thầy cũ của anh Võ Kỳ Điền có thể dùng làm tư liệu bổ túc thêm về nhà thơ tài hoa trong chặng đường thăng trầm sau hoạn nạn 75. Không hiểu sao, tôi chợt nhớ đến bài “Vượt Biên”, chữ dùng riêng cõi chẳng cần ghi tên cũng biết ngay ai là tác giả:

“Cúi trông cố lý mây vô xứ
Ngầu trắng u mông táp mạn thuyền
Ngút ngọn triều dâng vách sụt lở
Bọt xoá thiên thanh dấp sóng quên”.

Tôi và nhà văn Võ Kỳ Điền từng là thuyền nhân, đôi lần tôi lỡ “dấp sóng quên” nhưng muốn “trông về mây vô xứ” thì vin nhờ vô những trang viết sống động của nhà văn Võ Kỳ Điền. Cuốn thứ ba này của anh “ngút ngọn triều dâng” bằng một chuyển hướng khác. Và như đã thưa, nhà văn vén tay áo, hạ bút đụng tới lắm đề tài. Nhà văn vô tình hoá thân làm một tụ điểm dừng chân, phục vụ thoả đáng cho lữ thứ một thứ “thực đơn” đa dạng mà dù có khó tính tới cỡ nào đi nữa bạn sẽ mặn miệng tìm ra ở đó một thức ngon. Không riêng tôi, chị Đặng Lệ Khánh, chủ nhân trang nhà Art2All bên Calif. cũng thường tấm tắc ngợi ca người sống tuổi hoa niên thầm lặng ở Bình Dương nay làm người kín tiếng sống lối xóm cùng tôi tại Mộng Lệ. Ôi, một nhà văn hiền hoà trong cách sống, trong ứng xử, trong văn phong, trong cách nhìn vật thể, khi viết ra chữ thì buộc ta phải trải lòng đón nhận vậy!

Tôi rất vui sướng khi được góp mặt trong cuốn sách này, chút cảm nhận được nằm chung cùng với những trang giấy giàu có tình nghĩa của một người luôn tìm kiếm vẻ đẹp qua những vật thể dẫu vô tri. Bờ cây bụi cỏ hay cảnh quang một địa danh đều được anh ký gửi bao tâm sự, mà nổi bật ở đó là lòng thương nhớ trò cũ trường xưa. Một câu thơ Đường, một lá thư đến từ xứ lạ đều là cái cớ nhằm giúp anh giải bày đôi ba kỷ niệm thăng hoa trong khốn đốn. Ngậm ngùi luôn sánh đôi với hướng thiện, luôn lên án sự bạc ác xấu xa. Đôi lúc tôi mang ý nghĩ nhà văn Võ Kỳ Điền chẳng khác gì hình ảnh một vị quan thanh liêm, cởi áo từ quan lui về chốn vắng, sống đời đạm bạc để sớm tối hàn huyên với quá khứ đã lỡ chìm đi trong bể dâu. Tôi muốn mượn lời của Nguyễn Du (chở củi về rừng) để thưa cùng tác giả:

“Tam nguyệt xuân thi trưởng đạt miêu
Thiên lý hương tâm dạ cộng trường
Tha nhật xuân phong hà xứ lai?
Cố hương can hạn cửu phương nông”.

Có người chuyển dịch:

Tháng ba xuân đậu nẩy đều
Quê hương muôn dặm dạ sầu theo
Gió xuân mai mốt về đâu biết?
Quê hương nắng hạn đã lâu ngày.

Thưa anh Võ Kỳ Điền, tôi vẫn luôn ươm niềm tin, rằng có khi anh sẽ là cơn gió xuân nhằm giải hạn dạ sầu. Quả đúng thế, cuốn sách sẽ góp mặt với đời chừng như đã vừa dồn qua tôi một lượng sóng nhỏ. Tôi cũng kỳ vọng vào bạn đọc bốn phương, họ sẽ đón nhận, rồi thốt lên: Ồ, thích thú khác gì tha phương ngộ cố tri! Kẻ đưa đường ngày nào đang trở lại cùng chúng ta. Tóc đã phai, áo đã bạc nhưng nào có hề gì. Thuỷ chung và quan trọng là nhà văn vừa đốt thắp lên đốm lửa, bùng cháy toả lan sưởi ấm nhân quần. Trong muôn một, há chẳng phải đó là một hạnh phúc hiếm hoi giữa đoạn cuối đường sao?

Hồ Đình Nghiêm
Montréal. 30. 11, 2017

Võ Kỳ Điền - Hồ Đình Nghiêm
 

Võ Kỳ Điền

art2all.net