Vơ Kỳ Điền

 

ĐỜI CHIA NHƯ NHÁNH SÔNG ( PHẦN 7 )

 

Vơ Kỳ Điền

          Nhắc đến người bạn tài hoa nổi bật trong lớp, làm sao mà tôi quên được bạn Lă Văn Phượng. Phượng cùng lứa tuổi với tôi, dáng người tầm thước rắn chắc, da ngăm đen sáng bóng, mắt sáng mạnh, ăn nói lư luận sắc bén cực kỳ lưu loát. Chỉ mới là sinh viên năm một, năm hai ở lớp thôi mà bạn đă có những bài b́nh luận chánh trị sôi nổi đăng trên các báo lớn, nhiều nhất là Tin Sáng của luật sư Bùi Chánh Thời, tờ báo thuộc phe đối lập thiên tả, thường xuyên đả kích chánh quyền VNCH. Khi viết báo, Phượng lấy bút hiệu là Lữ Phương.

Tôi biết bạn là một nhân tài nhưng không bao giờ đọc, nói thiệt ra là không muốn đọc, v́ quan điểm chánh trị cả hai đứa khác nhau quá xa. Cho đến bây giờ th́ hoàn toàn tôi không nhớ được trong lớp bạn ngồi hàng ghế nào, ở đâu và bạn có đi học đều đặn hay không, h́nh như không có. Tôi biết nhiều về bạn trên báo chí và trên các cuộc tranh luận hơn là trong lớp học.

Tôi c̣n nhớ buổi thực tập năm thứ hai lên năm thứ ba do giáo sư Trần Trọng San hướng dẫn, bạn bắt trúng đề bài thuộc tác phẩm Chinh Phụ Ngâm Khúc của Đặng Trần Côn và Đoàn Thị Điểm. Một đề tài quen thuộc với tất cả mọi sinh viên. Nhưng đối với bạn Lă Văn Phượng th́ nó trở nên khác hẳn. Như vậy là suốt cả buổi thực tập diễn dạy, bạn đă tŕnh bày thao thao bất tuyệt Chinh Phụ Ngâm Khúc là một tác phẩm phản chiến, rồi bạn phản đối các cuộc chiến bạo tàn của bọn đế quốc thực dân xảy ra trên quê hương đất nước... mà nạn nhân trực tiếp là những góa phụ đau khổ triền miên. Lư luận của bạn y như những bài xă luận trên báo. Giáo sư hướng dẫn nghe xong buổi bạn giảng dạy, đành chịu thua. Các bạn đọc, chắc cũng dư sức biết kết quả các kỳ thi lên lớp và ra trường của bạn tôi ra sao rồi.

Giai đoạn đó bạn cũng vừa lập gia đ́nh. Vợ bạn là một người đẹp nổi tiếng ở Búng một vùng quê trù phú của đất B́nh Dương, nhà khá giả có vựa bán tro, người địa phương gọi là trại bụi. Tro trấu sau mùa gặt, được gom lại đốt cháy đen dùng làm phân bón cho các rẩy trồng rau củ, được chứa trong những vựa cây to lớn, bán nhiều nhất là ở rẫy mía miệt Thuận Giao. Tôi vẫn hằng tin rằng ngày người đẹp lên xe hoa, có rất nhiều thanh niên trai trẻ ở miệt nầy khóc hết nước mắt. Nhớ có một mùa hè, bạn bị té ngă sao đó, chưn phải bó bột và chống nạng chống đi lộp cộp giống y như Kha Trấn Ác. Sau khi tốt nghiệp bạn được đổi về dạy ở Long Xuyên. Sau trận Mậu Thân năm 1968 bạn bỏ trường vô bưng theo cách mạng cùng một lượt với giáo sư Nguyễn Văn Kiết.

Tôi có đọc được một đoạn hồi kư ngày bạn ra chiến khu:

" Lúc bấy giờ tôi đang học năm thứ hai ở Đại học sư phạm Sài G̣n, ghi danh học thêm hai chứng chỉ ở Văn Khoa, tiếp tục đọc thêm về triết học hiện sinh và mácxít, sau đó định tập trung chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp th́ chẳng may bị tai nạn gẫy chân phải nằm liệt giường suốt tám tháng ṛng ră. Trong khi đó, phong trào Phật giáo và học sinh sinh viên đă lên tới đỉnh cao, đưa đến cuộc đảo chính của Dương Văn Minh năm 1963 lật đổ được chế độ Ngô Đ́nh Diệm. Khi trường mở lại sau một thời gian tạm ngừng hoạt động v́ biến cố nói trên, tôi đă có thể chống nạng đi học lại được. Cũng vào năm đó tôi lập gia đ́nh để sau khi tốt nghiệp, nhận sự vụ lệnh xuống Long Xuyên dạy học
.......

Cuối cùng tôi quyết định nói hết với vợ tôi mọi việc. Sau một ngày khóc lóc thảm thiết, không ăn không ngủ, vợ tôi bằng ḷng để tôi đi. Sau này cô ấy nói với tôi một câu trách móc với một giọng điệu tuyệt vời có thể có được ở một người phụ nữ: -không để anh đi anh sẽ nhằn em suốt đời, chịu sao nổi!

Thế là không kịp về Long Xuyên, tôi từ biệt Sài G̣n, ḷng nặng như ch́! "
 

(trích từ:

https://vietnamvanhien.org/NhungChuyenRaDiHKLuPhuong.pdf )
hoặc: https://vietnamvanhien.org/LuPhuong.html


Đọc đoạn viết nầy tôi như thấy rơ tánh cương quyết cực kỳ mănh liệt của bạn và thiệt ḷng khâm phục sát đất. Chuyện nói ra th́ dễ nhưng khi thực hiện đâu có dễ dàng ǵ. Vậy mà bạn đă làm được như không. Rồi tôi chợt liên tưởng đến mấy câu trong Chinh Phụ Ngâm:
....
Đường dong ruổi lưng đeo cung tiễn,
Buổi tiễn đưa ḷng bận thê noa,
Bóng cờ tiếng trống xa xa,
Sầu lên ngọn ải, oán ra cửa pḥng.
....
Giă nhà đeo bức chiến bào,
Thét roi cầu Vị, ào ào gió thu.
....


Giáo sư Kiết dạy môn ǵ tôi không c̣n nhớ được. Người giáo sư tương đối hơi cao, da ngâm ngâm, vóc dáng hơi ốm nên nh́n thấy gương mặt xương xẩu, quai hàm lộ góc cạnh. Các bạn học cùng quê ở gần với giáo sư nói thầy Kiết bị bịnh nơi tay nên không dơ cao được, mỗi lần tắm phải nhờ cô giúp đỡ. Giọng thầy nói hơi nhỏ nhưng chắc chắn rơ ràng. Trong các giáo sư phụ trách lớp, tôi không có ấn tượng ǵ nhiều về thầy.

Giáo sư Kiết sang Pháp du học đậu bằng Cử Nhân Văn Chương (Poitiers -1931) và Cao Học Triết (Paris -1933). Năm 1969, ông được cử giữ nhiệm vụ Phó Chủ tịch Chính Phủ Lâm Thời Cộng Ḥa Miền Nam Việt Nam kiêm Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Thanh niên. C̣n bạn Lữ Phương th́ được làm Thứ Trưởng cũng Bộ nầy.

Cũng năm 1968 Mậu Thân đó, bạn Quách Anh Tú thủ khoa ban Việt Hán khóa chúng tôi, cũng vô bưng luôn nghe nói làm việc ở Đài Phát Thanh Cục R. Mấy cái vụ nầy tôi chỉ nghe nói thôi, không có ǵ chắc chắn và rơ ràng hết. Mừng một điều là các bạn tôi là những người có tài và đều có chức vụ cao trong chánh quyền mới ngon lành. Nhắc tới các bạn cùng khóa, tôi nhớ lại nhiều kỷ niệm chung nhau. Mà đúng thiệt, đời chia như nhánh sông.

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975 bạn Lữ Phương có lái một chiếc xe Huê Kỳ màu xanh thiệt lớn ghé nhà thăm tôi. Tôi cám ơn bạn, rồi nh́n qua các kệ tủ bên vách chất đầy sách vở cả đời lục lọi tom góp say mê, trong bụng muốn hỏi bạn: -đống sách nầy cuốn nào được để lại, cuốn nào nên đốt đi. Ngập ngừng nhiều lần nhưng kết cuộc rồi thôi. Tôi cũng dư sức biết rằng cái chức Thứ Trưởng Giáo Dục mà bạn đang có, cũng không quyền hành ǵ để quyết định và cũng biết rơ rằng nó không c̣n được bao lâu nữa đâu. Tôi đâu có ngu ǵ mà hỏi tới hỏi lui, dưới chế độ nầy thái độ hay nhứt là im lặng. Bạn cũng chỉ hỏi thăm tôi xă giao, không nói ǵ nhiều và tôi cũng không nói ǵ thêm. Đó là cuộc gặp gỡ cuối cùng giữa tôi và bạn Lữ Phương cho tới bây giờ.

Sau nầy ở hải ngoại, tôi có đọc được nhiều bài nhận định về chánh trị của Lữ Phương, duy có một bài viết tôi c̣n nhớ đại khái -”Tính nhân đạo của chánh quyền VNCH” trong đó tác giả có nhắc tới đời sống của vợ Lữ Phương, thứ trưởng Bộ Giáo Dục của chánh Phủ Cách Mạng Lâm Thời Miền Nam Việt Nam. Vợ Lữ Phương là nhân viên Ṭa Án tỉnh B́nh Dương, thỉnh thoảng vài tháng cô vô khu thăm chồng một lần. Điều nầy trong tỉnh nhiều người biết, vậy mà cô không bị chánh quyền thời đó làm khó dễ ǵ, cô vẫn để tiếp tục làm việc, sinh hoạt b́nh thường cho đến khi ông xă Thứ Trưởng vinh quang trở về sum họp, sau chiến thắng 1975.

Cách đây vài năm, có người bạn đất Búng cho tôi biết vợ Lữ Phương bịnh nặng, đang nằm điều trị ở bịnh viện B́nh Dương, có chồng bên cạnh chăm sóc. Nghe xong, tôi cầu mong cho vợ bạn điều trị sớm thành công, vợ chồng bạn gặp nhiều may mắn, an lành. Dù sao th́ tôi và bạn cũng đă quen nhau trên sáu mươi năm, cùng sống chung một quê, cùng học chung một lớp, một thầy. Tôi muốn gởi đến bạn một câu ngày xưa chúng ḿnh đă học được với cụ Nghè Nguyễn Sĩ Giác, chắc bạn c̣n nhớ mà: “Chia ra th́ thành trăm đường ngh́n lối, mà thu lại chỉ có một”.

Đó là cái ư của Khổng Tử nói ở thiên Hệ từ trong Kinh Dịch rằng: “Thiên hạ đồng quy nhi thù đồ, nhất trí nhi bách lự.”

Theo tôi, sống trong đời con người có nhiều mối t́nh, nhưng riêng t́nh bạn tuy không ồn ào, sôi nổi nhưng nó êm ái lâu bền nhất. Bạn Lữ Phương cũng là một đồng tiền vàng mà tôi có được.

 

Vơ Kỳ Điền, Brossard, QC, le 13 sep 2025
 

_____

 

Lữ Phương

 

TIỂU SỬ NHÀ VĂN LỮ PHƯƠNG

Lữ Phương là một trí thức miền Nam, đă tốt nghiệp Đại Học Sư Phạm trước năm 1975. Năm Mậu Thân 1968, Lữ Phương vào bưng theo Việt Cộng. Cùng vào bưng trong dịp này có thêm những trí thức miền Nam nổi tiếng như Bác sĩ Dương Quỳnh Hoa, nhà biên soạn tự điển Thanh Nghị Hoàng Trọng Quy v..v .


Lữ Phương được cấp chức Thứ Trưởng trong Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam của Nguyễn Hữu Thọ trong thời gian hoạt động với Việt Cộng ( 1968-1975).
Sau 1975, ông bị thất sủng, không được giao chức vụ ǵ và trở thành người nghiên cứu chủ nghĩa Mác và thỉnh thoảng có trả lời phỏng vấn với phóng viên Đinh quang Anh Thái ở hải ngoại.


Năm 2002, ông cho xuất bản cuốn sách Từ Nguyễn ái Quốc đến Hồ chí Minh.


Lữ Phương hiện nay sống ở Sài g̣n.


(theo Trần Viết Đại Hưng)
Nguồn: trích từ Internet

 



 

art2all.net