|
LAIQUANGNAM
Tương
Tiến Tửu
Lư Bạch
I- Nguyên tác
(李 白)
將進酒
君不見
黃河之水天上來
奔流到海不復回
又不見
高堂明鏡悲白髮
朝如青絲暮如雪
人生得意須盡歡
莫使金樽空對月
天生我材必有用
千金散盡還復來
烹羊宰牛且為樂
會須一飲三百杯
岑夫子
丹丘生
將進酒
杯莫停
與君歌一曲
請君為我傾耳聽
鐘鼓饌玉不足貴
但願長醉不願醒
古來聖賢皆寂寞
惟有飲者留其名
陳王昔時宴平樂
斗酒十千恣讙謔
主人何為言少錢
徑須沽取對君酌
五花馬
千金裘
呼兒將出換美酒
與爾同消萬古愁
II- Phiên âm
Lý Bạch.
TƯƠNG TIẾN TỬU
Quân bất kiến,
Hoàng hà chi thủy
Thiên thượng lai,
bôn lưu đáo hải bất phục hồi.
Hựu bất kiến,
Cao đường minh kính,
bi bạch phát,
triêu như thanh ty mộ thành tuyết.
Nhân sinh đắc ư tu tận hoan,
Mạc sứ kim tôn không đối nguyệt.
Thiên sinh ngă tài tất hữu dụng,
Thiên kim tán tận hoàn phục lai.
Phanh dương tể ngưu thả vi lạc,
Hội tu nhất ẩm tam bách bôi.
Sầm phu tử,
Đan Khâu sinh,
Tương tiến tửu,
Bôi mạc đ́nh,
Dữ quân ca nhất khúc,
Thỉnh quân vị ngă khuynh nhĩ thinh.
Chung cổ soạn ngọc bất túc quí,
Đản nguyện trường túy bất nguyện tỉnh .
Cổ lai thánh hiền giai tịch mịch,
Duy hữu ẩm giả lưu kỳ danh.
Trần vương tích thời yến B́nh-Lạc,
Đẩu tửu thập thiên tứ hoan hước.
Chủ nhân hà vi ngôn thiểu tiền,
Kính tu cô thủ đối quân chước.
Ngũ hoa mă,
Thiên kim cừu,
Hô nhi tương xuất hoán mỹ tửu,
Dữ nhĩ đồng tiêu vạn cổ sầu.
III-Dịch nghĩa
IIIa) GS Trần trọng San dịch nghĩa.
GS Trần trọng San là giáo sư dạy chữ Hán tại ĐHVKSG và ĐHSPSG, ban Việt
Hán trước 75. laiquangnam sao lục để các bạn dùng nó khi cần thiết.
Bạn không thấy sao: Nước sông Hoàng hà từ trên trời chảy xuống, chảy ra
đến biển, không quay trở lại. Bạn há không thấy sao: Trước tấm gương
sáng trên nhà cao, thương cho tóc bạc: buổi sáng giống như tơ xanh,
chiếu tối thành ra tuyết trắng.
Ở đời, khi nào đắc ư, hăy nên hưởng hết thú vui, chớ nên để chén vàng
trống rỗng trước vầng trăng. Trời sinh ra ta, đă có tài th́ ắt có dùng.
C̣n ngàn vàng kia dù có tiêu tan hết, rồi cũng sẽ trở về.
Mổ dê, giết trâu, ta hăy hưởng vui, hăy nên một lần uống cạn ba trăm
chén.
Nào thầy họ Sầm, nào chàng Đan Khâu, ta hăy mời rượu, chớ ngừng
nâng chén. V́ các bạn, tôi hát một khúc; xin các bạn hăy v́ tôi mà lắng
tai nghe. Chuông trống, cỗ bàn chẳng đáng quí trọng; chỉ mong luôn say,
chớ không mong tỉnh. Xưa nay các bậc thánh hiền đều vắng lặng tiếng tăm,
chỉ có kẻ uống rượu là thanh danh vẫn để lại.
Ngày trước, Trần vương mở tiệc tại quán B́nh Lạc, có mười ngàn b́nh rượu,
thả sức vui cười. Tại sao chủ nhân lại nói ít tiền? Hăy mau mua rượu,
rót mời các bạn.
Này con ngựa năm sắc hoa, này áo cừu vàng, hăy gọi trẻ đem ra đổi lấy
rượu ngon, để cùng với các bạn cùng tiêu tan mối sầu muôn đời.
IIIb) Phần chú của laiquangnam coi như không có khách thơ có mức độ am
hiểu bậc thầy .
Phần chú này nhằm giúp các bạn hiểu phần sâu của bản văn mà bản dịch
xuôi của Giáo sư TTS không nói hết được. laiquangnam xem như đây là phần
chia sẻ cùng khách thơ tàng tàng của ḿnh.
TƯƠNG TIẾN TỬU
Cùng nâng ly
1- Quân bất kiến(1)
-Quân bên tiếng Tàu tương tự như là You trong tiếng Anh. Không thứ
bậc. Rất tiếc Việt nam ta không có từ tương tự. Tiếng Việt có từ “ai”, có
thể ở cả ba ngôi. Ví dụ: ai biết ai là ai. Quân có khi dùng cho cả nam và
nữ(?). Bí quá đành dùng Huynh vậy, giá mà được You th́ hay biết mấy.
Quân bất kiến, Hựu bất kiến…..
Lư bạch lần thứ nhất “ Quân bất kiến” th́ ông xoay qua bên này; Lư bạch
nói lần thứ hai “ Hựu bất kiến” th́ ông xoay qua bên kia. Lần đầu có lẽ
hướng về bàn của huynh trưởng Sầm phu tử, lần nh́ có lẽ hướng về bàn của
anh trẻ c̣n sung sức, anh bạn vong niên Đan Khâu sinh (2)
2- Câu “Hội tu nhất ẩm tam bách bôi”
Câu “Thiên kim tán tận hoàn phục lai”, Ư thơ => Tiền ra đi bỏ ra nhậu vui
chơi sẽ trở lại mấy hồi.
Câu “Hội tu nhất ẩm tam bách bôi.” Ư thơ => ba trăm chén “ tu “ một hơi,
tỉ như ngày nay trong bàn ba trăm bàn tay cùng dơ cao lên rồi uống một
hơi cho cạn, không được bỏ mứa.
3- Sầm phu tử, Đan Khâu sinh, là danh từ riêng. Chỉ hai nhân vật, bạn của
Lư Bạch.
Sầm phu tử là Sầm Trưng Quân, Đan Khâu sinh là Nguyên Đan Khâu, cả hai
đều rất thành danh, những người bạn vong niên của Lư. Khi thấy và
nghe Lư Bach đứng thẳng người nói
Này Sầm phu tử ! => dẫn đến ư, này anh bạn già uyên thâm uyên bác kia ơi!
Này Đan Khâu sinh ! => dẫn đến ư, này anh bạn trẻ đầy sức trai kia ơi! thấy bạn ta nhớ tuổi xuân ta đă một thời đi qua; phí quá!
4- Tương tiến tửu là cùng nâng ly.
5- Soạn ngọc là món ăn ngon và quư.
6- Câu “Duy hữu ẩm giả lưu kỳ danh.” Tự tin ớn !
Chỉ có bọn ta, người
đang uống rượu, mới lưu danh muôn thuở.
7- Trần Vương, tước vương của Tào Thực, con của Tào Tháo. Ông là thi nhân
của đời Ngụy, thời Tam Quốc. Bài “Danh đô thiên” của Tào Thực có câu:
“Qui lai yến B́nh Lạc, Mỹ tửu đẩu thập thiên” (Trở về mở tiệc tại quán
B́nh Lạc, có mười ngàn đấu rượu ngon). Tào Thực rất nổi tiếng qua bài
“củi đậu nấu đậu” làm rất nhanh sau qua bảy bước đi, nay trở thành thành
ngữ “bảy bước thành thơ”, bài thơ khiến người anh ruột của ḿnh phải rơi lệ và dẹp bỏ ư định giết ông.
8- Hai câu “Chủ nhân hà vi ngôn thiểu tiền, Kính tu cô thủ đối quân chước”, hàm ư , Chủ nhân là người đứng ra tổ chức tiệc rượu này, có
lẽ trong bụng ông nghĩ chỉ có ḿnh Lư Bạch đến, không ngờ Lư Bạch ham vui rủ thêm bạn bè, Chủ nhân sờ lại túi tiền, lo sợ. Lư Bạch tinh ư bảo
không sao hăy lo cho các bạn ta trước đă, ta đă có cách …
9- Ngũ hoa mă, Thiên kim cừu. Ngũ hoa mă là ngựa ngũ sắc; Thiên kim cừu là
áo lông cừu quư giá. Ngũ hoa mă, Thiên kim cừu, được xem là các thuật ngữ
văn học.
Trong tinh thần bài này nó là hai phẩm vật vua Đường tặng riêng cho Lư
Bạch khi ông được sủng ái tại vương triều. Do là “từ văn học“, khó t́m
một từ quốc ngữ tương đương để nghĩ ngay đến một một chuỗi ư tưởng mà ta
có thể h́nh dung được nên xin để nguyên, không dịch. Chính các từ như vậy
làm tăng ḍng thơ cổ khá nén ư.
Ngũ hoa mă, Thiên kim cừu => dẫn đến ư, những báu vật đă theo ta những
ngày vui trong triều bên vua, bên nàng Dương quư Phi bốc lửa, (link
Trường hận ca trong www.art2all.net )
Ngựa Ngũ hoa, áo Thiên kim cừu c̣n quư hơn là tờ hộ khẩu thời sau 75
tại miền nam. Mất nó là “hậu khổ” ngay lập tức. Chịu chơi
!
Các từ NgũhoaMă ,ThiênkimCừu; viết liền thay v́ viết có gạch ngang
Ngũ-hoa-mă, Thiên-kim-cừu nhằm tăng vận tốc đọc ;
10- Hai câu cuối “Hô nhi tương xuất hoán mỹ tửu, Dữ nhĩ đồng tiêu vạn cổ
sầu.” là 2 câu kiệt xuất. Đúng với ước mong xưa nay của Lư Bạch. Làm
sao tống cổ vạn cổ sầu khỏi thế giới này, để suốt ngày anh em được dịp
rong chơi.
Ư thơ rất hay. Hăy gọi lẹ bọn trẻ đổi ngang giá là được; có nghĩa là
không cần phải tranh phần hơn về ḿnh. Đừng v́ NgựaNgũhoa,
áoThiênkimcừu, thứ bổng lộc vua ban riêng cho cá nhân ông, quư hiếm mà
tranh hơn thua với mỹ tửu; đổi ngang là được rồi. Lúc này khí thế đang
lên. Chính lúc này đây rượu đúng lúc sẽ giúp các bạn ta đang đồng tâm
diệt mối vạn cổ sầu vĩnh viễn.
IV. Dịch sang thơ quốc âm
Do sự hào sảng của Lư Bạch và cũng do quá lâu chúng ta mới gặp được một
người Trung Hoa có phong cách được nhiều người Việt chia sẻ như thế, laiquangnam dùng hai bản dịch để giới thiệu cùng khách thơ.
Có rất nhiều bản dịch khi bạn gơ từ khóa “ Tương tiến tửu” trong Google.
Có nhiều phong cách dịch. Ngôn ngữ Việt nay đă thay đổi theo thời gian
và có một sự tiến triển theo một tầng sâu nhất định. Nhiều từ mới xuất
hiện theo xă hội Việt nam sau khi đất nước qua nhiều biến động.
laiquangnam xin giới thiệu hai bản dịch của ḿnh. Một bản nghiêm túc và
một bản tuỳ biến. Dịch biến là ǵ ? Một khi bạn giữ đúng ư thơ nguyên
tác cho dù ngôn từ bạn đă khá bạo, bạn dùng từ phiTrườnglớp ( informal),
laiquangnam gọi các bản dịch này là dịch biến. Theo tôi đó là cách tốt
nhất để người Việt khắp nơi trên thế giới nay đang ngồi đâu đó trên thế
gian này, vào cùng thời điểm này, họ sẽ cùng vui trên không gian ảo với
ngôn ngữ Việt hiện nay cùng bạn. Đó là mục đích chung của chúng ta. Vui
là chính. Dịch biến khác với bản dich nghiêm túc, bản Trườnglớp
(formal), bản dành cho giới học giả, học đường. Các bản phiTrườnglớp (
informal) thường nó nằm trên một không gian này, không gian của
laiquangnam.
IVa- Bản thứ nhất, nghiêm túc
Tương tiến tửu
(Nào nâng ly)
Quân bất kiến!
nước sông Ḥang từ trời rơi xuống,
chảy tuôn ra biển có quay về?
Lại chẳng biết!
đứng trước gương, thương thay tóc bạc
sáng đang xanh, chiều xác xơ phai!
Cơi trần ai phải duyên th́ tới,
Đừng ly không rượu dưới trăng ngà.
Trời sinh ta, tài đa khả dụng,
Vàng rủ về hơn lúc chi ra.
Trâu dê giết tạ hoan ca,
Ba trăm chén rượu,_phải là một hơi !
_Mời ! …thầy họ Sầm,
_Mời ! …bạn Đan Khâu,
_Xin cùng nâng chén kết thân!,
_Xin đừng ngừng chén, ngại ngần lạ quen!.
Ta v́ bạn ca lên một khúc,
Bạn v́ ta xin chúc tai nghe.
_Đừng v́ chuông trống… e dè!
_Tỉnh chi, đă với bạn bè…_mới hay!
Thánh hiền lặng tiếng xưa nay,
Ḿnh người thánh rượu ngày rày danh thơm.
Xưa Tào Thực tiệc gầm B́nh Lạc
Rượu ngàn ṿ thả sức mà chơi,
Nói chi tiền ít Chủ ơi,
Rượu ngon mang thết, tiếp mời Bạn ta.!
_Này !,- ngựa Ngũ hoa !
_Thiên kim cừu áo !
_Gọi nhanh nhanh bọn trẻ cùng nhau,
_Đổi ngang rượu quư thật mau
Hè nhau tống vạn cổ sầu diệt vong.
laiquangnam dịch
IVb- Bản thứ hai, bản dịch biến
Dịch tặng các bạn cùng lứa tuổi tôi, lấy vui là chính.
Bài ca trong bàn nhậu của quư ông.
Tương tiến tửu
“Nào, cùng nâng ly!”
You có biết?
Nước sông Ḥang từ trời rơi xuống,
chảy tuôn ra biển có quay về?
Dại tái tê !
Đứng trước gương thương thay tóc bạc
sáng đang xanh chiều xác xơ phai!
Cơi trần ai, “trúng đài “ th́ tới
Đừng ly không rượu dưới trăng vàng
Trời sinh ta tài đang khả dụng
”Vàng quẳng ra, vàng thúng về cùng “
Bê thui ánh lửa bập bùng ….
Dô ! dô! ….,
ta cụng …râm ran .. đất trời.
Này bạn vong niên!
Này chàng lăng tử!
Nào, nâng ly!
Hè, một tiếng: “dô!”
Ta v́ bạn góp vô một khúc,
Bạn v́ ta xin chúc tai nghe…
“Cổ bàn, kèn trống mần chi,
Đă dô tới bến, tội ǵ hổng chơi!..
Xưa nay hiền sĩ im hơi,
C̣n người “Thánh rượu”, đời đời danh vang
Xưa Tào Thực tiệc vàng B́nh Lạc
Rượu ngàn ṿ mặc xác mà chơi,
_Nói chi tiền ít Chủ ơi,
Rượu ngon tiếp bạn!, lựa lời gấm hoa!…
_Nhỏ ơi !, Áo quư !, ngựa xa !
Ngàn ṿ ngang giá được mà, đổi mau
_Xă ḷng !…. Ḿnh uống, _ đừng màu!…
Hè nhau đạp vạn cổ sầu tiêu tan.
(tiếng vọng cuối bài …)
_Hừ !
_dô!dô!
_100%....
laiquangnam dịch theo “ngôn ngữ giang hồ” , 2007.
IVc- Bản thứ ba, Dịch biến sâu, dành cho “Người ly khách”
You có biết?
Nước sông Ḥang từ trời rơi xuống,
chảy tuôn ra biển có quay về?
Dại tái tê !
Đứng trước gương thương thay tóc bạc,
Sáng đang xung chiều đứt bóng đi luôn.
Ghim chi trong bụng thêm buồn !
Bi giờ ngồi lại xả luôn một lần,
Lại đây! xích lại thật gần,
Làm thân ly khách phải cần có nhau.
Lại đây! Ḿnh uống thật say,
Nỗi cay, nỗi khổ từ rày đà chôn..
Nh́n ḱa! sương khói …”.Hoàng hôn”,
Mà sao thấy bạn thần hồn để đâu !!!
…Sầu mần chi!,
Dô.100%
Laiquangnam
Một sáng tại quê người
Viết lại từ bài năm xưa trên trang Chim Việt Cành Nam (http://chimviet.free.fr).
___________
Tham khảo
1-Bài “ĐỖ PHỦ, Mao ốc vị thu phong sở phá ca,茅屋為秋風所破歌” của laiquangnam.
2-Có tham khảo các bài trên internet
3-(http://chimviet.free.fr).
trang laiquangnam
www.art2all.net
|