|
ALAIN FOURNIER VỚI BẢN CHÚC THƯ VIẾT LÚC TUỔI NHỎ
Cuộc đời Alain Fournier – mà tôi muốn gọi bằng tên thật Henri - thật ngắn ngủi, như hạnh phúc anh vẫn kiếm t́m, thật trong sáng như tuổi thơ anh vừa chợt mất, thật nhẹ nhàng như những mối t́nh ở cạnh anh suốt mấy quăng đời : Henri - học tṛ, Henri - người lính, Henri – nhà văn. Henri là một nhà văn “không như những người khác” : Không kể những tạp bút, những truyện ngắn rải rác trên báo chí, không kể những thư từ liên lạc với gia đ́nh, bạn bè …, không kể những mẩu văn, những ghi chú rời rạc mà sau khi anh chết, Isabelle, em gái anh, góp nhặt lại cho xuất bản, tác phẩm của Henri vỏn vẹn chỉ có một cuốn : le Grand Meaulnes ( G.M. ). Người đọc G.M. xin đừng chỉ xem nó như một tác phẩm văn chương v́ sẽ thất vọng bởi ít nhiều thiếu sót kỹ thuật, cũng xin đừng dùng nó để sống qua một vài giờ nhàn rỗi, bởi sẽ thấy nó quá tối tăm, rắc rối, G.M. như tâm sự của một người con trai đang lớn, của những người con trai đang lớn, G.M. như lời mời vừa thiết tha vừa quyến rũ của hai tâm hồn đồng điệu. Cầm cuốn G.M. , trước hết hăy quên đi những công việc khó nhọc của đời sống hàng ngày, hăy quên đi những dự tính cho ngày mai, hăy khoan suy xét, phê b́nh, để sống với những phiêu lưu bất ngờ và kỳ thú của anh học tṛ nhỏ mang tên cuốn truyện, để sống với Henri, để nghe anh kể về chính ḿnh.
Cuộc đời Henri bao gồm mười bốn năm cuối của thế kỷ trước và mười bốn năm đầu của thế kỷ này. Sinh ra và lớn lên tại một vùng đất nơi mà “mọi việc đều có thể được, nơi mà người ta có thể khám phá tất cả”, Henri nắm tay chúng ta và nói về quê hương anh, như một người bạn nói với một người bạn :“ Này đây, giữa hai nhánh của ḍng suối, cánh đồng nhỏ cỏ cây mọc cao, hàng đám rạ cắt xong phơi khô bên bóng mát những hàng bạch dương; này đây căn trại ẩn ḿnh nơi khúc quẹo của con đường hẽm …” Khung cảnh an lành và cần cù của một hạnh phúc b́nh dị này chính là khung cảnh của tuổi thơ Henri, một tuổi thơ tuyệt đẹp ( “ un homme dont l’enfance fut trop belle”), tuổi thơ của đùa nghịch, tuổi thơ của những contes de fée, tuổi thơ của những mơ mộng phiêu lưu…
“ Hỡi anh, hỡi anh ! Henri của em, ánh sáng của
ḷng em, niềm vui của hồn em, thầy dạy và bạn đồng hành dễ tính của em
thời nhỏ tuổi, nỗi lo và niềm kiêu hănh của em, người hướng dẫn em qua
bao nhiêu ngày !... ” Bên cạnh Isabelle, Henri c̣n có một t́nh bạn không kém đẹp. Jacques RIVIÈRE là tên người bạn. Như một an bài của định mệnh, Jacques và Isabelle lại cùng nhau kết hợp, và như thế, kết hợp hai t́nh yêu lớn nhất của Henri, kết hợp hai người thân gần gũi nhất của Henri vậy.
Cái bí mật của cuốn G.M. từ lâu vẫn là cái bí mật của nhân vật Yvonne de Galais, người con gái mà anh Meaulnes quen được qua một cuộc gặp gỡ ly kỳ. Tới bờ, mọi việc được thu xếp vui như trong một giấc mơ. Trong khi lũ trẻ vui cười chạy nhảy từng nhóm họp lại và tản mác trong rừng, Meaulnes tiến vào một đường ṃn, trước mặt anh, cách chừng mười bước, là cô thiếu nữ. Anh đến gần nàng và không kịp suy nghĩ nói đơn sơ : - Cô đẹp quá. Cô gái rảo bước, không đáp và rẽ vào một lối đi ngang trong lúc những người khác chạy đùa qua các con đường rộng lang thang theo ư riêng ḿnh, mặc cho cơn nhàn hứng dẫn đi. Chàng thanh niên tự trách ḿnh thô lỗ, vụng về, ngu xuẩn. Anh đang thơ thẩn không tin c̣n gặp lại cô gái duyên dáng đó nữa, th́ chợt thấy nàng đi ngược lại và bắt buộc phải ngang qua gần anh trong lối đi chật hẹp… Lần này chàng trai cúi chào và nói thật nhỏ : - Cô tha lỗi cho tôi nhé ! Nàng đáp trịnh trọng : - Tôi tha lỗi cho ông. Nhưng tôi phải đến với lũ trẻ. Hôm nay chúng là chủ. Thôi xin chào ông. Augustin van xin nàng nán lại một chốc nữa. Anh nói vụng về, bằng một giọng bối rối, xao xuyến đến nỗi nàng phải đi chậm lại, lắng tai nghe. Cuối cùng nàng bảo : - Tôi cũng không biết ông là ai mà. Sau đó nàng lấy lại vẻ b́nh thản, miệng hơi mím lại, cặp mắt xanh nh́n về phía xa. Meaulnes đáp : - Chính tôi cũng không biết tên cô… Nàng do dự, nh́n anh mỉm cười và nói : - Tên tôi à ? Tôi là cô Yvonne de Galais. Rồi chạy mất. (…) Meaulnes tiến gần cô Galais khi thấy cô trở ra và nói như để trả lời điều cô bảo lúc năy: - Tên tôi đặt cho cô c̣n đẹp hơn nhiều. Nàng hỏi, vẫn với vẻ nghiêm trang đó : - Sao ạ ? Tên ǵ thế ? Anh sợ đă nói lời ngu xuẩn nên không đáp. Rồi anh tiếp : - Tên tôi là Augustin Meaulnes, tôi là học sinh. - Ồ, ông đi học à. Rồi hai người c̣n nói chuyện một chốc nữa… Cô gái đáp lại những dự định của Meaulnes: - Ích ǵ đâu ? Có ích ǵ đâu ? Nhưng khi anh bạo dạn xin phép nàng được trở lại thăm vùng đất đẹp này một ngày kia th́ nàng chỉ đáp : - Tôi chờ ông. Họ đi tới gần bến thuyền, cô gái ngừng lại, mơ màng nói : - Chúng ta chỉ là hai đứa trẻ, chúng ta đă làm một chuyện điên rồ. Lần này ta không nên lên cùng một chiếc thuyền nữa. Thôi từ biệt, xin đừng có theo tôi…”
( Le Grand Meaulnes – trang 99-102 )
4. Henri mười chín tuổi và gặp Yvonne. Hai năm sau hay tin Yvonne đă có chồng. Hai năm sau nữa được tin nàng sinh con. Măi đến năm 1913 mới có dịp gặp lại và nói chuyện. Nghĩa là từ hồi mới lớn cho đến lúc sắp ngă gục, h́nh ảnh Yvonne, t́nh yêu dành cho nàng vẫn luôn là mối bận tâm đối với Henri, t́nh yêu đó như ḥa lẫn vào đời sống anh.
“ Giấc mơ tuyệt diệu, buồn buồn và gần như có thực
: từng đoàn thiếu nữ trẻ đẹp đi ngang qua. Cô này có chiếc mũ giống
nàng, cô kia có cái dáng nghiêng nghiêng, có cô mắt ánh màu nâu nhạt, có
cô mắt xanh như màu mắt nàng, nhưng không người nào, không cô nào thực
sự là nàng cả. Tôi mơ như vậy. Hằng đêm, cảnh đó diễn ra trong trí tôi…” “ Nous sommes deux enfants. Nous avons fait une folie…”.Chúng ta chỉ là hai đứa trẻ, chúng ta đă làm một chuyện điên rồ." Câu nói này của Yvonne ám ảnh Henri măi. Chúng ta như hai đứa trẻ. Về sau, gặp lại Yvonne – lúc này đă có con – Henri mới dám nói: “Bây giờ gặp lại cô đây, tôi hướng về cô cũng với sự kính mến, với ḷng trong trắng của ngày xưa… Tôi xin cô để ư đến điều khốc liệt này mà tôi nói ra với hết ḷng thành thực. Xa cô, tôi không thiết sống. Tôi chỉ yêu cầu cô có chừng đó.
Bây giờ tôi hai mươi sáu tuổi, chúng ta không c̣n
là trẻ con nữa, tôi ư thức được điều tôi mong muốn. Không ǵ khác hơn là
khỏi phải xa cách cô hoàn toàn…”
Cuộc t́m kiếm đó không bao giờ chấm dứt đối với Henri. Hăy đọc đoạn cuối cùng của le Grand Meaulnes: Meaulnes gặp một thiếu nữ, Valentine, rồi đính hôn với nàng một cách như miễn cưỡng. Chàng vẫn nghĩ đến Yvonne, đến t́nh yêu duy nhất này. Nghĩ đến Yvonne và sống với Valentine. Cho đến khi khám phá Valentine thật ra là hôn thê của Frantz, bạn chàng, Meaulnes ân hận và chạy trốn để gặp lại Yvonne de Galais rồi cưới nàng. Ngay hôm sau, như theo một tiếng gọi bí mật, Meaulnes lại bỏ đi, lần này thật xa, để chỉ trở về sau khi Yvonne đă chết để lại một bé gái. Cuộc chạy trốn của Meaulnes là cả nỗi niềm của Henri, của con người nhiều yêu thương: “ Có nhiều lúc tôi cảm thấy không chịu nổi thành phố này, không chịu nổi thiên hạ. Bao nhiêu nhà cửa, đường phố, khuôn mặt, mà tôi không t́m thấy một kẻ đáng yêu. Tôi hăi hùng như vào ngày sắp chết. Tôi bị ném vào một xứ mà tôi chưa hề quen biết, tin chắc là không thể nào có t́nh yêu ở đó, sẽ là địa ngục hay thiên đàng, tôi không biết, nhưng tôi bắt đầu, với sự mệt mỏi đáng ghét và nỗi chán chường không tên, tuyệt vọng nh́n mặt từng người đi ngang qua.” Henri cũng đă giải thích thái độ của nhân vật anh. “ Meaulnes chạy trốn không phải v́ hào hứng, nhưng v́ kinh hoàng bởi chàng biết là niềm vui đích thực không có trên cơi đời này.” Trên cơi đời này không có niềm vui đích thực, nên Henri phải than văn: “Personne au monde n’est aussi exilé que moi.” C̣n ai cô đơn hơn tôi nữa. C̣n ai buồn thảm hơn tôi nữa.
“ Tôi t́m một tấm ḷng trong trắng
Nơi an nghỉ thanh b́nh nhất chỉ có một người có thể
ban cho tôi. Henri nói về Yvonne: “C’est vraiment le seul être au
monde qui eût pu me donner la paix et le repos. Il est probable
maintenant que je n’aurai pas la paix dans ce monde.” Mất Yvonne
rồi, thanh b́nh không t́m gặp được nữa. Mất Yvonne rồi, niềm vui đích
thực không c̣n nữa, Henri sống trong đời “ như một kẻ sắp sửa khởi
hành.”
“ Niềm vui thực sự không có ở trên đời, vậy mà nó
vẫn ở đấy, mở rộng cửa đón chúng ta.” 6. 1944 … Năm đầu của trận chiến tranh khốc liệt. Ngày 22 tháng 9, Henri, lúc này là trung úy, dẫn đầu một toán quân tiến vào trận địa. Bên kia là quân Đức. Toán quân trở về không có Henri. Một bạn đồng đội đă trông thấy anh ngă gục và h́nh như được quân lính Đức mang về trạm cứu thương. Không ai nhận được tin ǵ khác nữa vế anh. Một cái chết không có tang lễ, không có phân ưu, không có điếu văn. Những nghi lễ, những h́nh thức tôn vinh mà Henri đáng được đón nhận.
Một bên là những người như Claude Roy quả quyết le
Grand Meaulnes chỉ là bản sao của một cuốn sách nhan đề “ la Disparition
du Grand Krauss”. Hoặc bà Jeanne Galzy với ư kiến cho rằng le Grand
Meaulnes phỏng theo một truyện ngắn của Georges Sand : “Le château des
Désertes” . Người đọc le G.M. biết về cuộc đời của tác giả chẳng tin
được những lời tố cáo này, bởi lẽ, như chúng ta thấy, cũng như chính
Henri xác nhận, Henri đă viết dựa trên sự thật, những ǵ anh kể đă xảy
ra một nơi nào đó. ( …Je n’écrirais que sur de la réalité, tout ce
que je raconte se passe quelque part… )
Những ngày cuối năm nơi này, trời mưa lạnh. Nghĩ đến
những người thân yêu ở gần hay ở xa. Và gặp được Alain Fournier qua tấm
h́nh trên một b́a sách, đôi mắt thật sáng, buồn buồn nh́n vào khoảng xa.
Như một cách làm quen, tôi nói về Alain Fournier bằng tên thật Henri và
gọi anh như một người thân thiết. Người biết đến Alain Fournier khá
nhiều, nhưng người đọc được Alain Fournier chưa hẳn đă là đông. Đọc
những ǵ c̣n ghi trong sách. Và đọc những điều không hiện rơ trong những
ḍng chữ viết đó. Phải là người có tâm hồn, yêu cuộc sống và thích phiêu
lưu. |
