Thân Trọng Sơn
 

 

EVELINE

James Joyce
( 1882 - 1941 )

 

James Joyce

 

          “Think you're escaping and run into yourself. Longest way round is the shortest way home.”
― James Joyce,
“Nghĩ rằng bạn đang trốn thoát và đâm sầm vào chính ḿnh. Con đường ṿng dài nhất là con đường ngắn nhất về nhà.”
 


          James Augustine Aloysius Joyce là nhà văn, nhà thơ, nhà phê b́nh văn học người Ireland, được đánh giá là một trong những nhà văn có ảnh hưởng nhất thế kỷ 20. Ông nổi tiếng nhất với tiểu thuyết bước ngoặt Ulysses (1922). Các tác phẩm chính khác của ông là tập truyện ngắn Dubliner (1914), các tiểu thuyết A Portrait of the Artist as a Young Man (1916) và Finnegans Wake (1939). Joyce c̣n là tác giả của các tập thơ Nhạc Thính pḥng (Chamber Music, 1907), Thơ một xu một bài. (Poems Pennyeach, 1927 ) , Colleted Poems, 1936. Dù số lượng không nhiều nhưng thơ của James Joyce có sự ảnh hưởng rất lớn đến các nhà thơ Anh phái H́nh tượng. Giới phê b́nh ngày nay đặt Joyce ở vị trí hàng đầu chủ nghĩa hiện đại Anglo-Saxon, cùng với T.S. Eliot, Virginia Woolf và Ezra Pound.

Joyce học ngôn ngữ và văn học Anh tại Dublin, nhưng rồi năm 1902 đến Paris học y khoa và sớm từ bỏ và quay trở lại Dublin. Năm 1904 ông gặp Nora Barmacle, sống chung và có 3 con nhưng phải đến năm 1931 mới kết hôn. Ông từng đi dạy tiếng Anh, làm gia sư hay viết bài đăng báo để kiếm sống.

Với phong cách tự truyện, văn xuôi của Joyce in đậm thế giới Ireland, đặc biệt là Dublin, nơi ông sống từ nhỏ cho đến khi trưởng thành. James Joyce được cộng đồng nói tiếng Anh tưởng niệm hàng năm vào ngày 16 tháng 6 là ngày diễn biến trong tiểu thuyết Ulysses.

Trong các tác phẩm của ông, cần nhắc đến tuyển tập 15 truyện ngắn xuất bản lần đầu năm 1914. Các truyện này được viết khi chủ nghĩa dân tộc Ireland cũng như quá tŕnh t́m kiếm bản sắc dân tộc đang ở đỉnh cao.


Dù lúc ban đầu rất yêu thích sân khấu, Joyce chỉ xuất bản một vở kịch nhan đề Exiles vào năm 1918, đề cập mối quan hệ vợ chồng.


Về thơ, ông xuất bản cả thảy ba thi phẩm.


Theo Harry Levin, tác phẩm của Joyce xoay quanh hai chủ đề: nghệ sĩ và thành phố.

Thư viện Quốc gia Ireland hiện giữ bộ sưu tập lớn những tài liệu liên quan đến Joyce như bản thảo và sổ ghi chép, phần lớn được đưa lên mạng trực tuyến.

 

 

“Eveline" là một truyện ngắn của nhà văn người Ireland James Joyce. Truyện được xuất bản lần đầu tiên vào năm 1904 bởi tạp chí Irish Homestead và sau đó được giới thiệu trong tập truyện ngắn Dubliners năm 1914 của ông. Truyện kể về Eveline, một thiếu nữ có kế hoạch rời Dublin đến Argentina với "người t́nh" của ḿnh.


Một cô gái trẻ, Eveline, khoảng mười chín tuổi, ngồi bên cửa sổ, chờ đợi để rời khỏi nhà. Cô suy ngẫm về những khía cạnh của cuộc sống đang khiến cô xa cách, trong khi "trong mũi cô là mùi của cây cretonne bụi bặm". Mẹ cô đă mất cũng như anh trai Ernest của cô. Người anh trai c̣n lại của cô, Harry, đang làm nghề trang trí nhà thờ. Cô sợ rằng cha cô sẽ đánh cô như ông từng đánh anh trai cô và cô không nhiệt thành với công việc bán hàng của ḿnh. Cô đă phải ḷng một thủy thủ tên là Frank, người hứa sẽ đưa cô đến Buenos Aires cùng anh. Trước khi rời đi để gặp Frank, cô nghe thấy tiếng đàn organ ở bên ngoài, điều này khiến cô nhớ đến một giai điệu được chơi trên một cây đàn organ vào ngày mẹ cô mất và lời hứa cô đă hứa với mẹ ḿnh sẽ chăm sóc ngôi nhà. Tại bến tàu nơi cô và Frank chuẩn bị lên tàu cùng nhau, Eveline bị tê liệt.


Khi Frank được gọi là "người t́nh" của Eveline, th́ chỉ theo nghĩa là họ có quan hệ lăng mạn: từ này không có nghĩa hiện tại cho đến những năm 1920.


Joyce bắt đầu bằng cách đưa vào biểu tượng của bụi gần như ngay lập tức. Mùi của vải cretonne quen thuộc với Eveline, và cô thấy nó có phần dễ chịu, nhưng nó cũng tượng trưng cho cái chết, và phản ánh thực tế rằng Eveline không thực sự sống trọn vẹn. Khi cô nh́n người hàng xóm của ḿnh bước vào khu phố mới hơn, cô trở nên hoài niệm và nhớ lại tuổi thơ của ḿnh, khi trước đây chỉ có một cánh đồng thay v́ những ngôi nhà màu đỏ mới. Cảm giác hoài niệm và tôn vinh quá khứ tràn ngập này cuối cùng đă góp phần vào sự tê liệt và không thể đưa ra quyết định của cô vào cuối câu chuyện.


Câu chuyện của Eveline minh họa cho những cạm bẫy của việc bám víu vào quá khứ khi đối mặt với tương lai. Câu chuyện của cô là bức chân dung đầu tiên về một người phụ nữ trong Dubliners, và nó phản ánh sự giằng co mâu thuẫn mà nhiều phụ nữ ở Dublin đầu thế kỷ XX cảm thấy giữa cuộc sống gia đ́nh bắt nguồn từ quá khứ và khả năng có một cuộc sống hôn nhân mới ở nước ngoài. Một khoảnh khắc, Eveline cảm thấy vui khi rời khỏi cuộc sống khó khăn của ḿnh, nhưng ngay khoảnh khắc tiếp theo, cô lo lắng về việc thực hiện lời hứa với người mẹ đă khuất của ḿnh. Cô nắm lấy những lá thư cô đă viết cho cha và anh trai ḿnh, cho thấy sự bất lực của cô trong việc từ bỏ những mối quan hệ gia đ́nh đó, mặc dù cha cô tàn nhẫn và anh trai cô vắng mặt. Cô bám víu vào những kư ức cũ hơn và dễ chịu hơn và tưởng tượng những ǵ người khác muốn cô làm hoặc sẽ làm cho cô. Cô coi Frank là người giải cứu, cứu cô khỏi t́nh cảnh gia đ́nh của ḿnh. Eveline treo ḿnh giữa tiếng gọi của bổn phận và quá khứ và tiếng gọi của những trải nghiệm mới và tương lai, không thể đưa ra quyết định.

* * *
Eveline là "chuyến hành tŕnh ṿng tṛn" hấp dẫn của Joyce, trong đó những trải nghiệm thất vọng của nhân vật kết thúc ở nơi chúng bắt đầu.

 

 

 

Carl Halsoe, Waiting by the Window, 1863



          Cô ngồi bên cửa sổ ngắm hoàng hôn tràn vào đại lộ. Đầu cô tựa vào rèm cửa sổ và trong mũi cô là mùi vải cretonne bụi bặm. Cô cảm thấy mệt mỏi.

Ít người đi qua. Người đàn ông ở ngôi nhà cuối cùng đi qua trên đường về nhà; cô nghe thấy tiếng bước chân của anh ta lạch cạch trên vỉa hè bê tông và sau đó lạo xạo trên con đường rải tro trước những ngôi nhà đỏ mới xây. Ngày xưa, ở đó có một cánh đồng mà họ thường chơi với con cái của những người khác vào mỗi buổi tối. Sau đó, một người đàn ông từ Belfast đă mua cánh đồng đó và xây nhà trên đó -- không giống như những ngôi nhà nhỏ màu nâu của họ mà là những ngôi nhà gạch sáng với mái nhà bóng loáng. Những đứa trẻ sinh sống trên đại lộ thường chơi cùng nhau trên cánh đồng đó -- nhà Devines, nhà Waters, nhà Dunns, cậu bé Keogh què chân, cô và anh chị em của ḿnh. Tuy nhiên, Ernest không bao giờ chơi: anh ấy đă quá trưởng thành. Cha cô thường đuổi chúng ra khỏi cánh đồng bằng cây gậy gai đen của ḿnh; nhưng thường th́ cậu bé Keogh giữ chân canh gác và gọi to báo động khi thấy cha cô từ xa bước đến.


Họ dường như vẫn khá hạnh phúc khi đó. Cha cô lúc đó không đến nỗi tệ; và bên cạnh đó, mẹ cô vẫn c̣n sống. Đó là chuyện đă lâu lắm rồi; cô và các anh chị em của cô đều đă trưởng thành, mẹ cô đă mất. Tizzie Dunn cũng đă mất, và gia đ́nh Waters đă trở về Anh. Mọi thứ thay đổi. Bây giờ cô sắp ra đi như những người khác, rời xa căn nhà của ḿnh.

Nhà cửa! Cô nh́n quanh căn pḥng, xem xét tất cả những đồ vật quen thuộc mà cô đă phủi bụi mỗi tuần một lần trong suốt nhiều năm, tự hỏi bụi bẩn từ đâu ra. Có lẽ cô sẽ không bao giờ nh́n thấy lại những đồ vật quen thuộc mà cô chưa bao giờ mơ đến việc bị tách khỏi. Nhưng trong suốt những năm đó, cô chưa bao giờ t́m ra tên của vị linh mục có bức ảnh ố vàng treo trên tường phía trên chiếc đàn harmonium bị hỏng bên cạnh bản in màu những lời hứa với Mẹ Chân phước Margaret Mary Alacoque. Ngài là bạn học của cha cô. Bất cứ khi nào ông cho khách xem bức ảnh, cha cô thường nói qua loa:

"Ngài hiện đang ở Melbourne."

Cô đă đồng ư ra đi, rời khỏi nhà ḿnh. Có khôn ngoan không? Cô cố gắng cân nhắc từng khía cạnh của câu hỏi. Dù sao th́ ở nhà cô cũng có nơi trú ẩn và thức ăn; cô có những người mà cô đă biết cả đời về ḿnh. Tất nhiên cô phải làm việc chăm chỉ, cả trong nhà và ở chỗ làm. Họ sẽ nói ǵ về cô ở Cửa hàng khi họ phát hiện ra rằng cô đă bỏ trốn với một anh chàng? Nói rằng cô là một kẻ ngốc, có lẽ vậy; và vị trí của cô sẽ được lấp đầy bằng quảng cáo. Cô Gavan sẽ rất vui. Cô ta luôn lên mặt với cô, đặc biệt là bất cứ khi nào có người nghe:


“ Cô Hill, cô không thấy những người phụ nữ này đang đợi sao?"
"Trông vui vẻ lên nào, cô Hill, làm ơn."

Cô sẽ không khóc nhiều khi rời khỏi Cửa hàng.

Nhưng ở ngôi nhà mới của cô, ở một đất nước xa lạ, mọi chuyện sẽ không như vậy. Khi đó cô sẽ kết hôn -- cô, Eveline. Mọi người sẽ đối xử với cô một cách tôn trọng. Cô sẽ không bị đối xử như mẹ cô đă từng. Ngay cả bây giờ, mặc dù đă hơn mười chín tuổi, đôi khi cô vẫn cảm thấy ḿnh có nguy cơ bị cha bạo hành. Cô biết chính điều đó đă khiến cô hồi hộp. Khi họ c̣n nhỏ, ông chưa bao giờ đối xử với cô như ông từng đối xử với Harry và Ernest, v́ cô là con gái nhưng gần đây ông bắt đầu đe dọa cô và nói rằng ông sẽ làm ǵ với cô chỉ v́ người mẹ đă khuất của cô. Và không, cô không có ai bảo vệ ḿnh. Ernest đă chết và Harry, người làm nghề trang trí nhà thờ, gần như lúc nào cũng ở đâu đó trong vùng quê. Bên cạnh đó, những cuộc căi vă liên miên về tiền bạc vào tối thứ Bảy đă bắt đầu khiến cô mệt mỏi không nói nên lời. Cô luôn đưa toàn bộ tiền lương của ḿnh -- bảy shilling -- và Harry luôn gửi những ǵ anh có thể nhưng rắc rối là phải xin được tiền từ cha cô. Ông nói cô thường phung phí tiền, rằng cô không có đầu óc, rằng ông sẽ không đưa cho cô số tiền khó kiếm được của ông để cô vứt ra đường, và nhiều hơn thế nữa, v́ ông thường khá tệ vào tối thứ Bảy. Cuối cùng ông cũng sẽ đưa tiền cho cô, nhưng lại hỏi cô có tính mua thức ăn về làm bữa tối Chủ Nhật không.

Sau đó, cô phải vội vă chạy ra ngoài càng nhanh càng tốt để đi chợ, tay cầm chặt chiếc ví da đen khi cô chen chúc qua đám đông và trở về nhà muộn với hàng đống việc c̣n phải làm. Cô đă phải làm việc cật lực để giữ cho ngôi nhà được ngăn nắp và để hai đứa trẻ được giao cho cô trông coi được đến trường đều đặn và được ăn uống đầy đủ. Đó là công việc khó khăn -- một cuộc sống khó khăn -- nhưng giờ cô sắp rời khỏi đó, cô không thấy đó là một cuộc sống hoàn toàn không mong muốn.

Cô sắp khám phá một cuộc sống khác với Frank. Frank rất tốt bụng, nam tính, cởi mở. Cô sẽ đi cùng anh bằng tàu thủy chạy đêm để trở thành vợ anh và sống với anh ở Buenos Ayres, nơi anh có một ngôi nhà đang chờ cô. Cô nhớ rất rơ lần đầu tiên cô gặp anh; anh đang trọ tại một ngôi nhà trên con đường chính nơi cô từng đến thăm. Có vẻ như đă vài tuần trước. Anh đang đứng ở cổng, chiếc mũ lưỡi trai của anh được đẩy ra sau đầu và mái tóc anh xơa về phía trước trên khuôn mặt rám nắng. Sau đó, họ đă quen nhau. Anh thường đến gặp cô bên ngoài Cửa hàng mỗi buổi tối và đưa cô về nhà. Anh đưa cô đi xem phim Cô gái Bohemia và cô cảm thấy vui sướng khi ngồi cùng anh ấy ở một góc không quen thuộc của nhà hát. Anh rất thích âm nhạc và hát một chút. Mọi người đều biết họ đang tán tỉnh và khi anh hát về cô gái yêu một chàng thủy thủ, cô luôn cảm thấy bối rối một cách dễ chịu.

Anh thường gọi cô là Poppens cho vui. Ban đầu, cô thấy phấn khích khi có một người bạn trai và sau đó cô bắt đầu thích anh. Anh thường kể chuyện về những đất nước xa xôi. Anh bắt đầu làm việc trên boong tàu từ lúc c̣n nhỏ với mức lương một pound một tháng trên một con tàu của Allan Line đi Canada. Anh kể cho cô nghe tên những con tàu anh ấy đă từng đi và tên của những dịch vụ khác nhau. Anh đă đi thuyền qua Eo biển Magellan và kể cho cô nghe những câu chuyện về người Patagonia khủng khiếp. Anh nói rằng anh đă vững chân ở Buenos Ayres và anh chỉ trở về nước để nghỉ dưỡng. Tất nhiên, cha cô đă phát hiện ra chuyện này và đă cấm cô không được nói bất cứ điều ǵ với anh.

"Tao biết bọn thủy thủ đó quá mà", ông nói.

Một ngày nọ, ông đă căi nhau với Frank và sau đó cô phải lén trốn nhà đi gặp người yêu.

Buổi tối trở nên sâu hơn trên đại lộ. Màu trắng của hai lá thư trên đùi cô trở nên mờ nhạt. Một lá gửi cho Harry; lá kia gửi cho cha cô. Ernest là người cô yêu thích nhất nhưng cô cũng thích Harry. Cô nhận thấy dạo này cha cô đă già; ông sẽ nhớ cô. Đôi khi ông có thể rất tốt bụng. Không lâu trước đó, khi cô nằm liệt giường một ngày, ông đă đọc cho cô nghe một câu chuyện ma và nướng bánh ḿ cho cô bên bếp lửa. Một ngày khác, khi mẹ cô c̣n sống, cả nhà đă đi dă ngoại đến Đồi Howth. Cô nhớ cha cô đă đội mũ của mẹ cô lên đầu để chọc cười bọn trẻ.

Thời gian của cô sắp hết nhưng cô vẫn ngồi bên cửa sổ, tựa đầu vào bức rèm, hít hà mùi vải cretonne bụi bặm. Xa xa trên đại lộ, cô có thể nghe thấy tiếng đàn organ ngoài phố. Cô biết điệu nhạc này. Thật lạ khi nó lại đến vào chính đêm đó để nhắc cô về lời hứa với mẹ, lời hứa sẽ giữ ǵn gia đ́nh trọn vẹn nhất có thể. Cô nhớ lại đêm cuối cùng mẹ cô lâm bệnh; cô lại ở trong căn pḥng tối tăm chật hẹp ở phía bên kia hành lang và bên ngoài, cô nghe thấy một bầu không khí u sầu của Ư. Người chơi đàn organ đă được lệnh đi khỏi và được trả sáu xu. Cô nhớ lại cảnh cha cô đi hiên ngang vào pḥng bệnh và nói:

"Bọn Ư chết tiệt! Chúng nó kéo nhau đến đây cả rồi "

Khi cô trầm ngâm, viễn cảnh đáng thương về cuộc đời của mẹ cô đă ám ảnh cô ngay từ đầu -- cuộc đời của những hy sinh tầm thường đang dần đi đến hồi kết của sự điên rồ. Cô run rẩy khi nghe lại giọng mẹ cô liên tục nói với sự khăng khăng ngớ ngẩn:

"Derevaun Seraun! Derevaun Seraun!"

Cô đứng dậy trong cơn hoảng loạn đột ngột. Trốn thoát! Cô phải trốn thoát! Frank sẽ cứu cô. Anh sẽ cho cô cuộc sống, có lẽ là cả t́nh yêu nữa. Nhưng cô muốn sống. Tại sao cô phải bất hạnh? Cô có quyền được hạnh phúc. Frank sẽ ôm cô vào ḷng. Anh sẽ cứu cô.

Cô đứng giữa đám đông đang lắc lư ở trạm North Wall. Anh nắm tay cô và cô biết rằng anh đang nói chuyện với cô, nói đi nói lại điều ǵ đó về chuyến đi. Trạm đầy những người lính vai đeo ba-lô màu nâu. Qua những cánh cửa rộng của nhà kho, cô thoáng thấy khối đen của con thuyền, nằm cạnh bức tường bến cảng, với những ô cửa sổ sáng đèn. Cô không trả lời ǵ cả. Cô cảm thấy má ḿnh nhợt nhạt và lạnh ngắt, và trong cơn mê man đau khổ, cô cầu nguyện Chúa chỉ đường cho cô, cho cô biết nhiệm vụ của ḿnh là ǵ. Con thuyền thổi một tiếng c̣i dài buồn thảm vào sương mù. Nếu cô đi, ngày mai cô sẽ ở trên biển cùng Frank, hướng về Buenos Ayres. Chuyến đi của họ đă được đặt chỗ. Liệu cô có thể rút lui sau tất cả những ǵ anh đă làm cho cô không? Sự đau khổ của cô đánh thức một cơn buồn nôn trong cơ thể cô và cô tiếp tục mấp máy đôi môi trong lời cầu nguyện thầm lặng và tha thiết.


Một tiếng chuông vang lên trong tim cô. Cô cảm thấy anh nắm lấy tay cô:

"Đi !"

Tất cả các đại dương trên thế giới đều đổ ập vào trái tim cô. Anh đang kéo cô vào đó: anh sẽ nhấn ch́m cô. Cô nắm chặt cả hai tay vào lan can sắt.

"Đi!"

Không! Không! Không! Không thể nào. Hai tay cô nắm chặt thanh sắt trong cơn điên cuồng. Giữa những đại dương, cô hét lên đau đớn.

"Eveline! Evvy!"

Anh lao qua rào chắn và gọi cô đi theo. Người ta hét vào anh bảo anh đi tiếp nhưng anh vẫn gọi cô. Cô hướng khuôn mặt trắng bệch của ḿnh về phía anh, thụ động, như một con vật bất lực. Đôi mắt cô không hề biểu lộ t́nh yêu, không lời tạm biệt. Không chút nhận thức.



THÂN TRỌNG SƠN
dịch và giới thiệu
tháng 3 / 2025

Nguồn:
https://americanliterature.com/author/james-joyce/short-story/eveline/
 


 

 

Trang Thân Trọng Sơn

art2all.net