Thân Trọng Sơn

NƠI TÔI ĐÃ LỚN LÊN

Shen Congwen
Thẩm Tòng Văn
( 1902 - 1988 )

          “Vào đầu thế kỷ XX, Trung Quốc là một quốc gia già nua và đầy thương tích. Thẩm Tòng Văn muốn thổi vào đó một sức sống mới, biến nó thành một đất nước trẻ trung và nhiệt huyết, vẫn còn say mê với chủ nghĩa lý tưởng của những hiệp khách phiêu bạt và các thủ lĩnh bộ tộc… Những tác phẩm được ca ngợi nhất của ông gợi lên một vùng biên giới hoang dã, nơi có các lãnh chúa quân phiệt và những người bản địa sinh sống; hoặc ngược lại, là những khung cảnh mục đồng tinh tế, nơi những tình cảm sâu kín nhất của con người nảy nở rồi tàn phai theo sự sắp đặt của số phận.”
 

Những dòng này được trích từ phần mở đầu của một cuốn sách viết về các truyện ngắn của Thẩm Tòng Văn, do Jeffrey C. Kinkley — người dịch và người viết tiểu sử của ông — biên soạn. Với một phong cách rất gần gũi với chính tác giả, những dòng ấy đã nắm bắt được tinh thần của một sự nghiệp văn chương phong phú, mà phần lớn trong đó chính là các truyện ngắn.
 

Chúng thể hiện sức hấp dẫn mà ngay từ đầu những câu chuyện thường rất ngắn này đã tạo ra: được viết bằng một phong cách riêng biệt, kết hợp giữa ngôn ngữ địa phương và sự sáng tạo tinh tế, khiến người đọc phải tiếc nuối khi khép lại trang sách, với cảm giác như vừa khám phá một thế giới mới chỉ mới hé mở, đồng thời khao khát được tìm hiểu thêm.
 

Muốn làm được điều đó, cần bắt đầu bằng việc tìm hiểu cuộc đời ông — mảnh đất đã nuôi dưỡng và làm nảy mầm tất cả những sáng tác của ông. Thẩm Tòng Văn khởi đầu là một người lính, với nền giáo dục chỉ dừng ở bậc tiểu học, trong thời kỳ hỗn loạn khi các lãnh chúa quân phiệt nắm quyền thống trị phần lớn lãnh thổ Trung Quốc. Nhưng sinh ra ở một vùng có nhiều dân tộc thiểu số, ông mang trong đầu những câu chuyện mà tuổi thơ đã nuôi dưỡng, cùng những ký ức theo thời gian trở thành nỗi hoài niệm về một thiên đường vừa đẹp đẽ vừa đầy mâu thuẫn — thứ đã tô màu và làm nền tảng cho toàn bộ tác phẩm của ông.

Tuy nhiên, sự nghiệp của ông không thể chỉ bị giới hạn trong hình ảnh đó; Thẩm Tòng Văn không chỉ là “nhà văn của quê hương” như người ta thường thu hẹp ông vào vai trò ấy. Thậm chí người ta còn ngạc nhiên trước tính hiện đại trong sáng tác của ông, và không khỏi tự hỏi ông còn có thể viết thêm những gì nếu như năm 1949 ông đã không quyết định từ bỏ việc sáng tác văn học hư cấu…

Thẩm Tòng Văn sinh năm 1902 tại Phượng Hoàng, phía tây bắc tỉnh Hồ Nam ở miền nam Trung Quốc, một thành phố cổ kính có cái tên — mang nghĩa là Phượng Hoàng, ở dạng số nhiều, với hai chữ Hán lần lượt chỉ chim trống và chim mái — bắt nguồn từ một truyền thuyết địa phương: hai con phượng hoàng đã bay lượn trên vùng đất này trong một thời gian dài, say mê trước vẻ đẹp của nó đến mức không nỡ rời đi.

Đó là một thành phố cổ được xây dựng dưới chân núi Nam Hoa và bên bờ sông Đà Giang, nơi vẫn giữ được nét nguyên sơ vốn có của một đô thị vùng biên giới, khép kín sau những bức tường thành bao quanh.

Ngày nay được gọi là Tương Tây và đã trở thành một châu tự trị, khu vực này trước đây thuộc vương quốc Sở vào thời Chiến Quốc. Trên thực tế, nơi đây từ lâu đã là một vùng biên giới, tiếp giáp với các dân tộc thiểu số Mèo và Thổ Gia, những cộng đồng không dễ bị đồng hóa. Trong xã hội Trung Hoa cổ đại, họ từng được xem là một phần của những “người man di phương Nam” trong truyền thuyết, gọi chung bằng thuật ngữ mán.

Từ đầu thế kỷ XVII, các hoàng đế nhà Minh bắt đầu tìm cách phòng thủ trước họ bằng việc xây dựng một bức tường thành — những dấu tích của nó chỉ mới được phát hiện cách đây khoảng mười năm — cùng với những ngôi làng có tường bao quanh. Nhiều ngôi làng trong số đó vẫn còn tồn tại vào những năm 1920, với cả một hệ thống tên gọi riêng biệt tùy theo quy mô lớn nhỏ của chúng.

Vì vậy, Thẩm Tòng Văn sinh ra và lớn lên trong một vùng đất mang hai đặc điểm quan trọng: một vùng phương Nam nằm bên ngoài trung tâm của nền văn minh Trung Hoa, bị xem là hoang dã với những dân tộc thiểu số chưa được đồng hóa hoàn toàn; đồng thời là một vùng biên giới cần được bảo vệ trước các cuộc nổi dậy của cư dân bản địa, nơi dưới thời nhà Thanh lại chứng kiến một làn sóng mới các khu định cư quân sự. Những yếu tố ấy ông bắt gặp ngay trong chính gia đình mình, và vì thế đã để lại dấu ấn rất sâu sắc trong ông.

Ông là người con thứ tư trong một gia đình có chín anh chị em, nhưng lại là con trai thứ hai, vì vậy ông có biệt danh là “anh Hai”, cái tên xuất hiện trong nhiều truyện ngắn của ông, cùng với người chị/em gái có biệt danh “bé thứ chín” .

Ông nội của ông là một quân nhân từng thi trượt các kỳ thi khoa cử của triều đình, nhưng nhờ lòng dũng cảm mà vẫn đạt được cấp bậc “tướng”. Thậm chí đến năm 1865, ông còn trở thành tổng chỉ huy quân đội Quý Châu, nhưng qua đời khi còn rất trẻ vì bị thương trong chiến đấu.

Sau đó, người vợ góa của ông đã nhận nuôi con trai của em trai mình — người sau này trở thành cha của Thẩm Tòng Văn. Người cha này được học hành đầy đủ và trở thành một sĩ quan quân đội.

Trong cuộc nổi dậy Nghĩa Hòa Đoàn năm 1900, ông được điều đến bảo vệ một trong những pháo đài ở Đại Cô. Tuy nhiên, sự nghiệp của ông bị phá hủy khi các pháo đài này thất thủ trước lực lượng nước ngoài.

Sau Cách mạng Tân Hợi năm 1911, ông cố gắng tranh cử vào hội đồng địa phương nhưng thất bại. Sau đó ông tham gia một âm mưu chống lại Viên Thế Khải và buộc phải trốn sang Nội Mông, nơi ông đổi tên để bắt đầu một sự nghiệp khác tại các đồn biên giới Mông Cổ.

Thẩm Tòng Văn chỉ gặp lại cha mình vào năm 1922, tại Bắc Kinh.

Chính nguồn gốc bên ngoại đã tạo nên khía cạnh còn lại trong tính cách của ông, đồng thời là một phần quan trọng trong nguồn cảm hứng văn học của ông. Tuy nhiên, bản thân ông trong một thời gian dài chỉ nghi ngờ về điều đó; trong cuốn tự truyện viết năm 1931, ông chỉ nhắc đến một cách ngắn gọn. Mãi đến khi mẹ ông qua đời vào năm 1934, bà mới tiết lộ cho ông những chi tiết ấy: bà thuộc dân tộc Thổ Gia , còn bà nội bên cha của ông thuộc dân tộc Mèo. Điều này cũng cho thấy rõ, qua đó, sự phổ biến của những cuộc hôn nhân giữa các dân tộc khác nhau, góp phần vào quá trình đồng hóa các dân tộc thiểu số này.

Mẹ ông chính là một ví dụ cho quá trình đồng hóa ấy: bà có trình độ học vấn tốt hơn cha ông. Người được xem như “bí mật bị giấu kín trong gia đình” suốt một thời gian dài lại chính là bà nội. Khi con trai bà được nhận nuôi, bà bị đưa về vùng nông thôn và bị tuyên bố là đã qua đời; thậm chí gia đình còn tổ chức tang lễ chính thức cho bà.

Thẩm Tòng Văn được mẹ nuôi dưỡng, nhưng ông lại cảm thấy bị thu hút nhiều hơn bởi thế giới của người Mèo — một chủ đề chính hoặc bối cảnh nền xuất hiện trong rất nhiều truyện ngắn của ông.

Một cách khá đặc trưng, ông chưa bao giờ viết một bộ tiểu thuyết trường thiên về gia đình theo kiểu, chẳng hạn, người bạn của ông là Ba Kim. Gia đình xuất hiện trong các truyện ngắn của ông như một hạt nhân nhỏ bé, ấm áp, xoay quanh người mẹ cùng những đứa trẻ vui vẻ và nghịch ngợm.

Tuy nhiên, nhiều câu chuyện của ông cũng miêu tả cả một nhóm lớn những người thân và bạn bè gần xa, những nhân vật đầy màu sắc tạo thành một phòng tranh chân dung: như “cha đỡ đầu” của ông, người chú thứ tư họ Đằng, một người bán thảo dược, xem bói và dạy võ thuật; người chú làm nghề đao phủ, một nhân vật chính đầy thiện cảm trong truyện ngắn “Cái mới và cái cũ”, hay người chị dâu của ông, một “cô dâu trẻ con” đáng yêu, thất học, đã truyền cảm hứng cho nhân vật Tiêu Tiêu trong truyện ngắn cùng tên.

Được nuôi dưỡng bằng những câu chuyện của mẹ và những điều ông nghe được từ những người xung quanh, trái lại, ông chỉ nhận được một nền giáo dục giới hạn ở bậc tiểu học. Chính mẹ ông đã dạy ông những chữ Hán đầu tiên, sau đó ông theo học một “trường tư thục” kiểu cũ trước khi vào trường công lập nam sinh kiểu mới ở Phượng Hoàng năm 1915.

Ông từng là thành viên của một trong những nhóm trẻ nghịch ngợm trong trường, nhưng lại vô cùng chán nản trong giờ học. Thực ra, ước mơ của ông là trở thành một vị tướng giống như ông nội. Hơn nữa, gia đình ông, do không còn sự hỗ trợ của người cha, buộc phải bán phần lớn ruộng đất và rơi vào cảnh nghèo khó.

Thẩm Tòng Văn nhập ngũ vào năm 1917, với tư cách là một binh sĩ dự bị, ban đầu ở địa phương, sau đó tại Thần Châu , ngày nay là Nguyên Lăng . Thực ra, nhiều truyện ngắn của ông kể lại những câu chuyện mà ông đã nghe được trong chuyến đi bằng thuyền nối liền thành phố này với Phượng Hoàng.

Có thể hình dung người nhà văn tương lai đến nơi ấy vào tháng 9 năm 1917, theo lời kể trong tự truyện của ông: vui mừng vì được tự do và khao khát những cuộc phiêu lưu.

Đó là một thời kỳ rất thích hợp cho những điều như vậy. Trung Quốc rơi vào tình trạng hỗn loạn sau cái chết của Viên Thế Khải, quyền lực bị tranh giành giữa các phe phái đối địch, còn quốc hội thì bị giải tán vào tháng 6 năm 1917. Khi Tôn Dật Tiên phải lánh sang Quảng Châu, một cuộc nội chiến thực sự đã bùng nổ giữa hai phe lớn. Trong lúc đó, các vùng địa phương nằm dưới sự kiểm soát của những lãnh chúa quân phiệt.

Hồ Nam cũng không ngoại lệ. Người ta có thể trở thành kẻ cướp chỉ bằng cách mua hoặc chiếm lấy một trong những khẩu súng mà quân đội đang tan rã bỏ lại sau cái chết của Viên Thế Khải.

Trong một tác phẩm của mình, Thẩm Tòng Văn kể câu chuyện về một cô gái trẻ mười bảy tuổi trở thành thủ lĩnh một băng cướp; hoặc câu chuyện về một người thợ mỏ than trở thành một thủ lĩnh cướp khác sau khi bị vu oan.

Người Mèo cũng có những thủ lĩnh riêng, và những cuộc xung đột giữa các băng nhóm đối địch nhằm tranh giành quyền kiểm soát lãnh thổ có thể khiến cả những ngôi làng bị hủy diệt. Người dân, đặc biệt là các thương nhân, phải đi lại dưới sự hộ tống bảo vệ.

Khi Thẩm Tòng Văn đến đồn trú của mình ở Thần Châu, ông bắt đầu công việc với vai trò vệ sĩ cho tổng chỉ huy Trương Học Tế, người đứng đầu một đơn vị thuộc Đệ nhị quân của “Đạo quân liên hợp bình định đất nước” , được Tôn Dật Tiên thành lập để chống lại quân Bắc Dương ở miền Bắc.

Vì là một trong số ít người biết chữ, chẳng bao lâu sau, chàng trai trẻ Thẩm Tòng Văn trở thành thư ký, phụ trách ghi chép sổ sách, đồng thời tham dự các buổi hỏi cung tù nhân để ghi lại lời thú tội của họ.

Trương Học Tế nhanh chóng bị một đối thủ loại bỏ. Người đó là Trần Cừ Trân, một quân nhân trẻ mới ba mươi lăm tuổi. Người này kiểm soát việc buôn bán thuốc phiện trong vùng, thu các loại thuế và phần đóng góp khác nhau, sau đó đã thành công trong việc cai trị khu vực này suốt gần ba mươi năm. Trong ký ức dân gian, ông ta trở thành “vua Tương Tây” .

Đương nhiên, Thẩm Tòng Văn cũng chuyển sang dưới quyền chỉ huy của ông ta.

Những năm tháng đầy tính sử thi trong quân ngũ ấy đã truyền cảm hứng cho nhà văn trẻ viết nên một loạt truyện ngắn, phần lớn được sáng tác trong khoảng từ năm 1926 đến năm 1929. Những tác phẩm này miêu tả trải nghiệm đó theo một cách đầy mâu thuẫn: một mặt, ông ghi lại những khía cạnh tăm tối nhất của nó nhưng không đưa ra phán xét về mặt đạo đức; mặt khác, ông ca ngợi tinh thần đồng đội bình đẳng và sự tự do mà ông tìm thấy trong quân đội, khiến người đọc có thể cảm nhận được chủ nghĩa lý tưởng vui tươi từng tồn tại trong con người ông.

Đồng thời, ông cùng trung đoàn của mình đi qua vùng tây nam Trung Quốc, các tỉnh Hồ Nam, Tứ Xuyên và Quý Châu, say mê trước cảnh sắc thiên nhiên, ghi nhớ những câu chuyện nghe được ở khắp nơi. Vẻ đẹp của thế giới nông thôn dần chồng lên sự tàn khốc của đời sống quân ngũ.

Tuy nhiên, ông dần dần cảm thấy mệt mỏi với cuộc sống ấy, cũng như với bạo lực — điều khiến ông từ chối cả chủ nghĩa dân tộc lẫn chủ nghĩa cộng sản như những giải pháp cho sự hỗn loạn của đất nước và con đường để đổi mới.

Năm 1922, ông đến Bắc Kinh, mang theo trong đầu vô số câu chuyện.

Ông đến Bắc Kinh, trước hết là với ý định học đại học, nhưng ông đã trượt kỳ thi đầu vào. Ông rơi vào cảnh phải sống trong một căn phòng nhỏ tồi tàn và bắt đầu điều mà suốt đời ông gọi là “những bài tập viết” của mình — bởi ngay từ đầu ông thậm chí còn chưa có khái niệm về dấu câu.

Thế nhưng, đến năm 1924, ông đã cộng tác với các tờ báo của nhà thơ Hồ Dã Bình, đặc biệt là chuyên san hàng tuần “Văn nghệ quần chúng” .

Cũng trong năm 1924, cô gái trẻ Đinh Linh rời Thượng Hải đến Bắc Kinh; ban đầu bà theo học các lớp của Lỗ Tấn, nhưng bỏ học sau khi gặp Hồ Dã Bình — người mà bà sẽ chung sống sau đó. Không lâu sau, đôi vợ chồng này được Thẩm Tòng Văn gia nhập, điều này dĩ nhiên đã làm nảy sinh nhiều lời đồn đại và những câu chuyện trên báo chí.

Những sáng tác đầu tiên

Tháng 3 năm 1925, Thẩm Tòng Văn xuất bản tác phẩm đầu tiên của mình, một truyện ngắn rất ngắn có tên “Đánh cá đêm” . Sau đó truyện này được đưa vào tập “Những con vịt” , tập hợp bảy truyện ngắn đầu tiên của ông, được sáng tác trong khoảng từ tháng 3 năm 1925 đến tháng 5 năm 1926.

Truyện được đăng trên một tạp chí do nhà thơ Từ Chí Ma , người đã trở thành bạn của ông, biên tập. Tạp chí này có tên là “Phụ san Tin sáng”, một ấn phẩm của “Xã Tân Nguyệt” — hội văn học do Từ Chí Ma thành lập năm 1923, và Thẩm Tòng Văn sau đó trở thành một trong những thành viên chủ chốt.

Tại đây, ông làm quen với hai nhà văn khác: Văn Nhất Đa, người đồng sáng lập hội, và đặc biệt là Hồ Thích, người sau này đã giúp đỡ ông rất nhiều.

Vào thời điểm đó, ông hoàn toàn khác biệt với chủ nghĩa quốc tế vốn là đặc điểm của phần lớn các nhà văn cùng thế hệ với mình. Hai tập truyện được xuất bản khi ấy, dù chất lượng không đồng đều, đều phản ánh đời sống nông thôn vùng Tương Tây của ông — một thế giới tách biệt , bị xem là hoang dã.

Từ đó, ông trở thành “nhà văn của quê hương” — danh xưng mà sau này chính ông cũng từng nhắc đến:

“Tôi vẫn là một con người của quê hương, không thể thích nghi với cuộc sống nơi đô thị, và đau đáu nhớ về những con người ở nơi ấy — cả những người sống bên bờ sông lẫn những người ở xa dòng nước — tôi cảm thấy dường như không thể nào tách rời khỏi họ… Trong số những câu chuyện của mình, những tác phẩm tôi yêu thích nhất là những câu chuyện kể về những số phận buồn đau của cư dân ven sông. Vì thế mà người ta gọi tôi là nhà văn của quê hương.”

Năm 1927, ông rời Bắc Kinh đến Thượng Hải cùng Hồ Dã Bình và Đinh Linh, đúng lúc Từ Chí Ma cũng chuyển hoạt động của hội mình đến đó. Hồ Dã Bình, Đinh Linh và ông cùng thành lập nhà xuất bản Hồng Hắc, và hai tạp chí, nhưng dự án này không kéo dài được lâu. Năm sau đó, dù thiếu nền tảng đào tạo học thuật chính quy, Thẩm Tòng Văn vẫn có thể nhận được một vị trí giảng viên tại một trường học ở Thượng Hải, nhờ sự giúp đỡ của Từ Chí Ma, sau đó là Hồ Thích — người trở thành hiệu trưởng của trường vào tháng 9 năm 1929.

Ngôi trường này có tên là “Trường Công lập Trung Hoa”, được thành lập vào tháng 4 năm 1906 bởi những sinh viên trở về từ Nhật Bản. Thẩm Tòng Văn, lúc ấy đã bắt đầu có chút danh tiếng, được giao giảng dạy môn văn học hiện đại.

Sau đó, ông xuất bản tiểu thuyết đầu tiên của mình, cũng trên một tạp chí văn học: “Nhật ký du hành của Alice ở Trung Quốc” . Tác phẩm được giới thiệu một cách đầy mỉa mai như là phần tiếp theo tại Trung Quốc của cuốn sách “Alice ở xứ sở thần tiên” của Lewis Carroll.

Đây là một tác phẩm châm biếm, chế giễu sở thích sính ngoại của một số người Trung Quốc, đồng thời cũng khắc họa đất nước như một nơi nghèo đói, lạc hậu, đứng trước nguy cơ nạn đói, với người dân thiếu hiểu biết và chìm trong mê tín.

Đó là một tác phẩm độc đáo, đánh dấu sự thay đổi trong dòng sáng tác của ông, vốn trước đó chủ yếu tập trung vào vùng Tương Tây.

Năm 1929, Đinh Linh và Hồ Dã Bình chuyển đến sống ở Tế Nam. Còn Thẩm Tòng Văn thì phải lòng một học trò của mình, Trương Triệu Hòa , người con thứ ba trong số bốn cô con gái của một gia đình danh giá ở Tô Châu. Triệu Hòa được gọi là “mẫu đơn đen” vì nước da sẫm màu; ông đổi tên gọi ấy thành “phượng hoàng đen” và gửi cho cô những bức thư tình, phần lớn trong số đó đã thất lạc.

Tuy nhiên, vào tháng 5 năm 1930, Hồ Thích từ chức hiệu trưởng Trường Công lập Trung Hoa, khiến Thẩm Tòng Văn không thể tiếp tục ở lại đó. Ông sau đó nhận một vị trí tại Thanh Đảo, rồi tại Đại học Vũ Hán. Năm 1933, cuối cùng ông kết hôn với Triệu Hòa, khi ông đủ can đảm để chính thức xin phép cha cô.

Năm 1934, ông xuất bản tác phẩm nổi tiếng nhất của mình, “Thành phố biên giới” , kể về sự thức tỉnh tình cảm và bản năng của một cô gái tuổi mới lớn ở vùng nông thôn Tương Tây, với nền văn hóa gồm những bài hát và phong tục của người Mèo.

Cũng trong năm đó, ông trở thành biên tập viên chuyên san “Văn học nghệ thuật” của tờ “Đại Công Báo” — một tờ báo được thành lập tại Thiên Tân năm 1902, sau này trở thành một trong những nhật báo có ảnh hưởng nhất Trung Quốc, tự nhận là không theo phe phái dù có khuynh hướng dân tộc chủ nghĩa.

Năm 1937, ông rời Thượng Hải đến Côn Minh, nơi ông sống trong thời kỳ chiến tranh Trung – Nhật và giảng dạy tại Đại học Liên hiệp Tây Nam. Chính tại đây, năm 1943, ông xuất bản một tác phẩm nổi tiếng khác là “Dòng sông lớn” .

Trong tác phẩm này, ông kể lại những gì mình đã chứng kiến và nghe được trong bốn tháng sống tại một thị trấn nhỏ ở Tương Tây, miêu tả một thế giới lý tưởng đang phải đối mặt với những thay đổi nhanh chóng do chiến tranh và quá trình hiện đại hóa mang lại.

Sau phần giới thiệu khái quát, câu chuyện tập trung vào một chủ vườn cam và cô con gái của ông; cuộc sống yên bình của họ bị đe dọa bởi viên đội trưởng lực lượng an ninh địa phương — kẻ khinh thường người dân nhưng lại ham muốn cô gái trẻ.

Thẩm Tòng Văn biến nhân vật này thành biểu tượng cho những mối đe dọa từ bên ngoài đang đè nặng lên cuộc sống nông thôn giản dị và trong sáng, khiến nó càng trở nên mong manh hơn. Ở đây, nghệ thuật của ông đạt đến đỉnh cao, thấm đẫm tinh thần mục đồng hoài niệm, đồng thời vẫn kiên quyết tránh xa chính trị.

Năm 1945, ông nhận được vị trí tại Đại học Bắc Kinh, đồng thời tiếp tục công việc biên tập tại “Đại Công Báo” và một số chuyên san văn học của các tờ báo khác. Ông vẫn tiếp tục viết truyện ngắn, với những nhân vật thuộc tầng lớp bình dân phải đối mặt với những khó khăn trong cuộc sống, được ông miêu tả bằng một sự dịu dàng hiếm có trong thời đại đó.

Tuy nhiên, ông ngày càng bị các nhà văn cánh tả chỉ trích vì không quan tâm đến đời sống chính trị và từ chối tham gia vào những cuộc đấu tranh ý thức hệ, bất kể đứng về phía nào.

Năm 1948, ông bị các nhà văn cánh tả công kích dữ dội, đặc biệt là Quách Mạt Nhược, người cáo buộc ông là kẻ phản động, cố ý hoạt động chống lại cách mạng.

Sau khi những người cộng sản lên nắm quyền, ông hiểu rằng ở Trung Quốc không còn chỗ cho một nhà văn như mình. Ông đã hai lần tìm cách tự tử, nhưng cuối cùng vẫn ở lại Bắc Kinh. Chính quyền cộng sản lên án các tác phẩm của ông. Vì vậy, ông quyết định ngừng viết văn học hư cấu — bản thân việc đó cũng là một dạng tự sát khác.

Từ năm 1950, ông làm việc tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Trung Quốc và say mê nghiên cứu. Ông dành tới mười bốn giờ mỗi ngày để nghiên cứu các báu vật trong bảo tàng; vào mùa đông, ông phải khoác áo bông dày để chống rét vì bảo tàng không có hệ thống sưởi.

Vương Tăng Kỳ từng nói rằng ông dành cho công việc nghiên cứu này niềm say mê giống hệt niềm say mê ông từng dành cho quê hương Tương Tây của mình. Với ông, những hiện vật ấy, cũng giống như Tương Tây, đều lưu giữ vẻ đẹp phản ánh nền văn hóa và lịch sử sâu sắc của dân tộc.

Ông làm việc cho đến tận trước ngày qua đời. Trong bốn mươi năm, ông đã nghiên cứu hàng triệu cổ vật và viết các chuyên khảo về nhiều chủ đề khác nhau: sau tác phẩm “Rồng và phượng trong nghệ thuật” xuất bản từ năm 1960, gồm năm mươi ba chương dạng tiểu luận về các hình thức nghệ thuật dân gian khác nhau, ông tiếp tục đào sâu nghiên cứu những chủ đề cụ thể như gương đồng thời Đường – Tống, đồ sơn mài thời Chiến Quốc, và “Lịch sử trang phục cổ đại Trung Quốc” xuất bản năm 1981 — tác phẩm nổi tiếng nhất của ông trong lĩnh vực này.

Theo lời bạn bè, vào thời kỳ đó, mỗi khi nói về vẻ đẹp của nghệ thuật cổ Trung Quốc, ông luôn nói với sự nhiệt tình và xúc động. “Cuộc sống thật đẹp”, ông từng nói, và những bức ảnh chụp ông lúc ấy cho thấy ông đang mỉm cười.

Có lẽ chính niềm đam mê ấy đã giúp ông chịu đựng được những thử thách, dù gặp nhiều khó khăn về vật chất và cá nhân. Tuy nhiên, những bức thư của ông trong thập niên 1950 và 1960 cho thấy ông đã kiệt quệ và chán nản, đồng thời phản ánh những lo lắng về sức khỏe, khát khao được viết nhưng lại không thể viết được.

Năm 1967, trong thời kỳ Cách mạng Văn hóa, ông bị đưa về nông thôn và bị bắt làm công việc dọn nhà vệ sinh; tài sản của ông bị tịch thu và đốt bỏ. Giống như nhiều nhà văn khác, ông được phục hồi danh dự vào năm 1978, sau khi Đặng Tiểu Bình lên nắm quyền.

Tuy nhiên, ông vẫn bị lãng quên trong một thời gian dài: các tác phẩm của ông bị cấm ở Trung Quốc, bị kiểm duyệt vì bị xem là “phản động” và “tư sản”. Ngay cả ở Đài Loan, Thẩm Tòng Văn cũng từng bị xem là một người cộng sản!

Nhà văn được công chúng biết đến rộng rãi

Chính những đồng nghiệp văn chương đã giúp ông thoát khỏi sự lưu đày trong đời sống tinh thần vào đầu những năm 1980: các tác giả như A Thành, Giả Bình Ao đều thừa nhận ảnh hưởng của ông, cũng như những người đồng hương của ông ở Hồ Nam.

Tuy nhiên, năm 1983, ông vẫn tiếp tục bị công kích bởi Trần Vân (陈云), một trong “Bát đại nguyên lão” của Đảng Cộng sản Trung Quốc, lúc đó đã chuyển sang công khai đối lập với Đặng Tiểu Bình.

Trần Vân là một trong những người đầu tiên lên án cái gọi là “ô nhiễm tinh thần”, dẫn đến chiến dịch được phát động vào tháng 10 năm 1983; và chính trong bối cảnh đó đã xảy ra cuộc tấn công nhằm vào Thẩm Tòng Văn.

Kết quả là một số truyện ngắn không xuất hiện trong tuyển tập đã được chỉnh sửa và xuất bản vào thời điểm đó. Một số tác phẩm khác bị sửa đổi để loại bỏ những đoạn bị xem là “không đúng về mặt chính trị”, hoặc thêm vào những nội dung khác, thường nhằm làm cho văn bản trở nên rõ ràng hơn và loại bỏ những cách hiểu mơ hồ.

Thẩm Tòng Văn tiếp tục làm việc tại Viện Khoa học Xã hội, trước khi qua đời tại Bắc Kinh vào năm 1988. Một phần tro cốt của ông được rải xuống dòng sông ở Phượng Hoàng, phần còn lại được an táng trong một ngôi mộ đơn sơ giữa khu rừng trên một ngọn núi gần thị trấn nhỏ.

Ngôi mộ được đánh dấu bằng một tấm bia đá đơn giản, trên đó khắc vài câu chữ trích từ một tác phẩm được người vợ góa của ông xuất bản sau khi ông qua đời:"Trữ tình một cách trừu tượng”
 

Hiểu thấu tư tưởng của tôi có thể giúp hiểu được “tôi”,
Hiểu thấu tư tưởng của tôi cũng có thể giúp hiểu được “con người” là gì.
 

Thư gia đình

Ngày nay, Thẩm Tòng Văn đã đi từ sự lãng quên đến ánh sáng của một danh tiếng được truyền thông rộng rãi. Năm 1987, lệnh cấm các tác phẩm của ông tại Đài Loan được dỡ bỏ, dẫn đến một “cơn sốt Thẩm Tòng Văn” ở đó. Đặc biệt, năm 1998, cuốn “Thư gia đình”: 1930-1966 được xuất bản, gồm những bức thư trao đổi giữa ông và vợ từ năm 1930 đến năm 1966, được Trương Triệu Hòa chọn lọc và biên tập sau khi nhà văn qua đời.

Ở Trung Quốc đại lục, ông trở thành một nhân vật được ưa chuộng, một nhà văn hợp với thời đại, được các tiểu sử chính thức gọi là “nhà văn người Mèo” — điều này phù hợp với chính sách công khai nhằm hỗ trợ các nền văn hóa được gọi là văn hóa thiểu số. Ông cũng được tôn vinh là “cha đẻ của văn học quê hương” — một cách gọi vừa có phần cường điệu trong trường hợp thứ nhất, vừa thu hẹp ông trong trường hợp thứ hai.

Hãy quay trở lại với việc đọc các tác phẩm của ông, cố gắng “thấu hiểu tư tưởng của ông”, hoặc đơn giản hơn, để bản thân được cuốn theo niềm vui thuần túy của việc đọc…

Phần lớn sáng tác của Thẩm Tòng Văn là truyện ngắn — có hơn hai trăm tác phẩm. Một số truyện rất ngắn, được viết với sự cân nhắc kỹ lưỡng từng câu chữ, và đôi khi được ông sửa đi sửa lại hàng chục lần.

Không phải tất cả các tác phẩm ấy đều lấy Tương Tây và những ký ức của ông làm chủ đề, nhưng ngay cả khi ông viết về thành phố, thì bằng cách này hay cách khác, chúng vẫn luôn liên hệ với đời sống nông thôn.

Điều này phản ánh bầu không khí chính trị của thời kỳ ấy.

Trong dòng chảy văn học hiện đại Trung Quốc, Thẩm Tòng Văn là một nhà văn đặc biệt bởi ông không chỉ kể những câu chuyện về con người mà còn tái tạo cả một thế giới đã mất: thế giới Tương Tây — vùng biên giới phía tây Hồ Nam, nơi ông sinh ra và trưởng thành. Truyện ngắn “Nơi tôi đã lớn lên” không đơn thuần là một hồi ức cá nhân về quê hương, mà còn là một bức tranh lịch sử, văn hóa và nhân sinh sâu sắc, thể hiện tình cảm gắn bó của tác giả với vùng đất tuổi thơ và những biến đổi của xã hội Trung Quốc trong thế kỷ XX.

Trước hết, tác phẩm là một khúc hồi tưởng về quê hương và ký ức cá nhân. Ngay từ đầu, tác giả thừa nhận sự khó khăn khi bắt đầu viết về nơi mình đã sống suốt hai mươi năm: đó là một nơi quá quen thuộc nhưng lại khó diễn đạt bằng lời. Cảm giác ấy thể hiện mối quan hệ đặc biệt giữa con người và quê hương: quê hương không chỉ là một địa điểm địa lý mà còn là nơi lưu giữ ký ức, cảm xúc và sự hình thành nhân cách. Dù Thẩm Tòng Văn rời Phượng Hoàng khi mới mười lăm tuổi và gần như không trở lại, ông vẫn khẳng định nơi ấy luôn hiện diện trong tâm trí mình. Quê hương vì thế trở thành một “không gian tinh thần”, tồn tại vượt qua thời gian và khoảng cách.

Một ý nghĩa quan trọng khác của tác phẩm là sự phục dựng một vùng biên giới mang tính lịch sử. Phượng Hoàng không được miêu tả như một thị trấn bình thường mà là kết quả của một quá trình lịch sử phức tạp. Nơi đây từng là vùng tranh chấp giữa chính quyền trung ương và các dân tộc thiểu số như người Mèo , từng có hệ thống thành lũy, đồn quân sự và các lực lượng bảo vệ biên giới. Qua việc kể lại nguồn gốc của thành phố, tác giả cho thấy quê hương mình không chỉ là nơi sinh sống mà còn là nơi ghi dấu những xung đột giữa quyền lực nhà nước, quân sự và cộng đồng địa phương.

Tuy nhiên, điều đặc biệt trong cách nhìn của Thẩm Tòng Văn là ông không chỉ nhìn lịch sử bằng con mắt chính trị. Ông không đơn giản kể về chiến tranh hay sự cai trị, mà tập trung vào đời sống của con người bình thường. Trong tác phẩm, người lính, người nông dân, thương nhân, phụ nữ, trẻ em, người Mèo đều hiện lên với những nét riêng. Họ có niềm tin, phong tục, lao động và những ước vọng giản dị. Chính những chi tiết như lễ cầu mùa, nghi thức thờ thần, các bài hát dân gian, hoạt động buôn bán vùng núi đã tạo nên một thế giới văn hóa phong phú.

Qua đó, tác phẩm thể hiện quan niệm văn học đặc trưng của Thẩm Tòng Văn: con người và đời sống văn hóa mới là trung tâm của lịch sử. Những con người bình dị, dù không xuất hiện trong các sách sử chính thống, vẫn tạo nên linh hồn của một vùng đất. Nhà văn muốn lưu giữ những giá trị tinh thần có nguy cơ biến mất trước quá trình hiện đại hóa.

Bên cạnh việc ca ngợi vẻ đẹp của quê hương, tác phẩm còn chứa đựng một cảm giác hoài niệm và mất mát. Thẩm Tòng Văn nhiều lần nhấn mạnh rằng mọi thứ đã thay đổi: các pháo đài bị phá hủy, doanh trại trở thành nhà dân, xã hội cũ biến mất. Sự phát triển hiện đại mang lại thay đổi nhưng đồng thời cũng xóa đi những dấu vết của quá khứ. Đây chính là nỗi buồn xuyên suốt sáng tác của ông: nỗi buồn trước sự biến mất của một thế giới từng tồn tại.

Thiên nhiên trong tác phẩm cũng mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Những ngọn núi, dòng sông, rừng cây, ruộng lúa, cá dưới sông… không chỉ là cảnh nền mà trở thành một phần của đời sống con người. Dòng sông Tương Tây vừa nuôi dưỡng con người vừa kết nối các cộng đồng. Thiên nhiên hiện lên như biểu tượng của sự nguyên sơ, hài hòa — đối lập với những biến động xã hội và xung đột lịch sử.

Ngoài ra, tác phẩm còn phản ánh quan điểm nhân văn của Thẩm Tòng Văn về một nền văn hóa đa dân tộc. Sinh ra trong một gia đình có nguồn gốc Mèo và Thổ Gia, ông luôn quan tâm đến đời sống của các dân tộc thiểu số. Trong văn bản, người Mèo không bị mô tả như những “đối tượng” cần được thống trị mà là một cộng đồng có phong tục, tín ngưỡng và bản sắc riêng. Đây là điểm tiến bộ trong tư tưởng của ông: ông cố gắng nhìn các cộng đồng bên ngoài trung tâm văn hóa Trung Hoa bằng sự tôn trọng và cảm thông.

Về nghệ thuật, “Nơi tôi đã lớn lên” thể hiện phong cách đặc trưng của Thẩm Tòng Văn: sự kết hợp giữa hồi ký, tự truyện và miêu tả văn hóa. Ngôn ngữ của ông giàu hình ảnh, nhiều chi tiết đời thường nhưng luôn gợi cảm giác trữ tình. Ông không xây dựng một quê hương hoàn toàn lý tưởng mà là một không gian vừa đẹp vừa chứa đầy mâu thuẫn: có sự yên bình nhưng cũng có bạo lực, có vẻ đẹp nhưng cũng có dấu vết của áp bức và xung đột.

Tóm lại, “Nơi tôi đã lớn lên” không chỉ là câu chuyện về một thị trấn nhỏ mà là một tác phẩm về ký ức, căn tính và sự biến đổi của thời đại. Qua việc tái hiện Phượng Hoàng, Thẩm Tòng Văn đã lưu giữ hình ảnh một thế giới văn hóa đang dần biến mất, đồng thời thể hiện tình yêu sâu sắc đối với con người bình thường. Tác phẩm cho thấy quê hương không chỉ tồn tại trên bản đồ mà còn sống trong ký ức và tâm hồn con người — nơi quá khứ luôn tiếp tục đối thoại với hiện tại.
 

          “Khi cầm bút viết, tôi chợt muốn viết về hai mươi năm tôi đã sống ở nơi ấy, về những người tôi đã gặp, những điều tôi đã nghe và cảm nhận; nói ngắn gọn, là viết về quá trình học hỏi cuộc sống thực sự của tôi. Nhưng khi nhắc đến thị trấn nhỏ vùng biên giới nơi tôi sinh ra và lớn lên, tôi thật sự không biết nên bắt đầu từ đâu. Có lẽ tôi nên nói như những người trong thị trấn vẫn thường nói: “Đó thật sự là một nơi kỳ lạ!”

         Hai trăm năm trước, khi người Mãn Châu cai trị vùng đất Trung Quốc, họ đã phái một đội quân đồn trú đến nơi này nhằm khuất phục và đàn áp những người Mèo cuối cùng còn sót lại. Chính từ thời điểm đó, một thị trấn có tường thành bao quanh và cư dân bắt đầu hình thành ở đây.

Sự ra đời của nơi chốn kỳ lạ này cùng toàn bộ quá khứ của nó được ghi chép trong Những bản kê về việc phòng thủ chống lại người Mèo, một tác phẩm tập hợp các tài liệu hành chính, nhưng chỉ là một tập hồ sơ chính thức khô khan, nhàm chán và thiếu sức sống.

Tôi muốn giới thiệu ở đây thị trấn nhỏ mà tôi đã từng miêu tả sơ lược trong một cuốn sách. Dù đó chỉ là một bức phác họa với những nét vẽ lớn, nhưng ngày nay tất cả những cảnh tượng ở nơi ấy lại hiện lên trong tâm trí tôi, cứ như thể tôi gần như có thể chạm tay vào chúng.

Nếu một người tò mò xem một tấm bản đồ có niên đại hơn một thế kỷ, họ có thể tìm thấy ở một góc rất xa xôi, nằm giữa phía bắc Quý Châu, phía đông Tứ Xuyên và châu Tương Tây thuộc Hồ Nam, một chấm nhỏ đánh dấu sự tồn tại của một thị trấn. Giống như tất cả những chấm khác trên bản đồ, trên thực tế nó biểu thị một thành phố có từ ba đến năm nghìn cư dân.

Sự tồn tại của một thành phố thường phụ thuộc vào mức độ thuận tiện trong việc đi lại, các sản phẩm mà nó tạo ra cũng như hoạt động kinh tế của nó; tất cả những yếu tố này là nền tảng cho sự thịnh vượng hoặc suy tàn của thành phố. Thế nhưng, lý do tồn tại của nơi này lại hoàn toàn khác, không phụ thuộc vào những khía cạnh ấy.

Hãy hình dung nơi ấy: ở chính giữa là một bức tường thành hình tròn được xây bằng những khối đá thô sơ nhưng vững chắc, trải rộng ra mọi hướng và bao quanh thành phố nằm ở vùng biên giới xa xôi ấy; nơi đây có hơn bảy nghìn pháo đài nhỏ và khoảng hai trăm doanh trại.

Những pháo đài nhỏ này, được xây từ những khối đá lớn, nằm trên đỉnh núi và uốn lượn men theo các dãy núi. Các doanh trại được bố trí rất ngay ngắn dọc theo những tuyến đường chính. Tất cả những thứ đó đã được xây dựng từ một trăm tám mươi năm trước theo một kế hoạch nghiêm ngặt.

Các pháo đài và doanh trại cách đều nhau, được phân bố một cách đồng đều trong phạm vi hàng trăm ki-lô-mét xung quanh, nhờ đó giải quyết được vấn đề những cuộc nổi loạn của người Mèo, vốn thường ẩn náu ở những vùng hẻo lánh để âm mưu khởi nghĩa. Hai thế kỷ của chính sách chuyên chế dưới triều đại Mãn Thanh nhà Thanh, cùng với những cuộc nổi dậy chống lại chế độ ấy, đã nhuốm máu mọi con đường và mọi pháo đài.

Giờ đây, tất cả đã kết thúc: phần lớn những pháo đài ấy đã bị phá hủy, đa số doanh trại đã trở thành nhà ở dân sự, và hơn một nửa các dân tộc bản địa đã bị đồng hóa.

Vào lúc mặt trời lặn, khi tôi đứng trên đỉnh cao nhất của thành phố uy nghi, cô độc và bị bao quanh bởi vô số ngọn núi, tôi nhìn những pháo đài đã đổ nát, gần cũng như xa, và vẫn có thể mơ hồ nhìn thấy lại những cảnh tượng của thời kỳ mà tiếng trống và ánh đuốc từng vang lên để báo động.

Ngày nay, nơi này đã biến thành một trung tâm quân sự khác. Tất cả mọi thứ đã thay đổi và phát triển rất nhanh chóng, đồng thời sự tiến bộ ấy cũng khiến mọi dấu tích của quá khứ biến mất.

Những lữ khách và thương nhân có dịp ngược dòng sông Nguyên, con sông trong xanh quanh năm, theo dấu chân của Khuất Nguyên, khi họ dự định đi vào Quý Châu hoặc Tứ Xuyên bằng đường bộ mà không đi qua vương quốc cổ Dạ Lang, Vĩnh Thuận hay núi Long, đều biết rằng thị trấn này là nơi an toàn và dễ chịu nhất để dừng chân nghỉ ngơi.

Ở đây, phần lớn cư dân hiếm khi nghe đến từ “kẻ cướp”. Những người lính, cũng thân thiện như dân thường, sống hòa thuận với người dân địa phương. Tất cả những người nông dân, dũng cảm và trung thực, đều tôn kính thần linh và tuân theo pháp luật.

Các thương nhân, với đôi quang gánh trên vai, mang theo những tấm vải hoa in cùng các sản phẩm khác. Một mình họ vẫn ung dung đi đến những ngôi làng sâu trong núi, buôn bán với người dân địa phương để kiếm một chút tiền.

Có nhiều loại người cai quản địa phương: ở cấp cao nhất là các vị thần; đứng thứ hai là các quan lại – những người có học thức; chỉ đứng thứ ba mới đến những người hầu cận thần linh và các trưởng làng thực hành thuật phù thủy.

Mọi người đều thành kính và có niềm tin, tôn trọng pháp luật cũng như những người đại diện cho nhà nước. Trong mỗi gia đình đều có người thực hiện nghĩa vụ quân sự, và mỗi tháng, mỗi tân binh có thể đến doanh trại quân đội để nhận một khoản tiền nhỏ cùng một phần gạo và ngũ cốc.

Các tân binh cũng có thể được các quan chức cấp cho một mảnh đất để canh tác; đó là những phần ruộng đất đã bị chính quyền tịch thu từ hai trăm năm trước.

Mỗi năm, tùy theo hoàn cảnh kinh tế của gia đình, người dân trong thành phố đến đền Thiên Vương, nơi họ dâng lễ vật gồm lợn, cừu, chó, gà trống và cá. Họ cầu xin các vị thần ban cho mùa màng bội thu của năm loại ngũ cốc, đàn gia súc sáu loại được phát triển thịnh vượng, con cái khỏe mạnh; đồng thời họ cũng cầu nguyện để tránh khỏi tai ương trong những lúc bệnh tật, kết hôn hoặc tang lễ.

Mỗi người đều đảm nhận trách nhiệm của mình bằng cách đáp ứng những lời kêu gọi quyên góp do chính quyền quy định, đồng thời cũng tự nguyện trao tiền cho những người phụ trách việc thắp hương trong các ngôi đền hoặc cho các thầy cúng riêng lẻ. Mọi thứ đều vận hành theo một thói quen giản dị và những phong tục cổ xưa: vào mùa xuân và mùa thu, khi các hoạt động nông nghiệp bắt đầu và kết thúc, theo truyền thống, những người cao tuổi đi qua từng nhà để quyên góp tiền và tổ chức các buổi biểu diễn múa rối để tôn kính các vị thần cai quản đất đai và mùa màng.

Để cầu mưa trong những thời kỳ hạn hán, trẻ em cầm những cành liễu hoặc những con rồng làm bằng rơm, cùng nhau diễu hành trong khi mang theo những con chó sống.

Khi mùa xuân đến, người ta thường thấy những người hành lễ mặc áo vàng đi khắp nơi, vừa di chuyển vừa ngâm những bài hát về nông nghiệp.

Khi một năm sắp kết thúc, người dân khoác lên vị thần sức khỏe được đặt giữa căn phòng một bộ trang phục màu đỏ, đồng thời gõ mạnh vào trống tạo ra âm thanh vang dội như tiếng sấm; những thầy cúng người Mèo, mặc trang phục đỏ như máu, ca hát và nhảy múa cuồng nhiệt để làm vui lòng các vị thần, trong khi tay cầm chiếc tù và bằng sừng bò được chạm khắc bằng bạc, tay kia cầm một thanh kiếm đồng.

Cư dân trong thành phố phần lớn là những binh lính trước đây được phái đến đây để bảo vệ biên giới và khai khẩn đất đai. Ngoài ra còn có những người đến từ Giang Tây bán vải, những người từ Phúc Kiến bán thuốc lá, và những người khác từ Quảng Đông bán thuốc.

Xã hội địa phương gồm một số ít những người có học thức và phần lớn là các quan võ. Họ hình thành một liên minh vừa về chính trị vừa về hôn nhân, từ đó tạo nên một tầng lớp thượng lưu.

Một mặt, tầng lớp này áp dụng một chính sách quản lý hành chính mang tính bảo thủ và ổn định nhằm duy trì lâu dài; mặt khác, họ kiểm soát phần lớn đất đai tư nhân.

Tuy nhiên, nguồn gốc của tầng lớp này bắt nguồn từ những người lính được nhắc đến trước đó.

Ở vùng ngoại ô thành phố, trên những ngọn đồi có những cây ngô đồng và cây tuyết tùng; trong các mỏ có thần sa và thủy ngân; trong những khu rừng thông có nấm; trong các hang động có diêm tiêu.

Cả trong thành phố lẫn vùng nông thôn, không thiếu những người lính dũng cảm và trung thành, đúng với hình mẫu của một người lính lý tưởng, cũng như những người phụ nữ dịu dàng và chăm chỉ, hoàn hảo cho cuộc sống gia đình.

Từ những căn bếp của trường quân sự tỏa ra những món ăn ngon tuyệt, còn từ miệng những người tiều phu vang lên những bài hát đầy nhiệt huyết và tuyệt đẹp.

Cách bốn mươi dặm về phía đông nam, gần con sông lớn, một dòng sông tưới mát cả thung lũng, nơi sản sinh ra rất nhiều lúa gạo, quýt và bưởi.

Cách hai mươi dặm về phía tây bắc, người ta tiến gần đến vùng cao nguyên và cộng đồng người Mèo; những dãy núi cao thấp nối tiếp nhau được bao phủ bởi những cây tuyết tùng lớn xanh tươi và rực rỡ quanh năm.

Một con sông nhỏ bắt nguồn từ một dòng thác đã tập hợp nhiều nhánh suối trên núi rồi chảy vào thung lũng được bao quanh bởi những rừng tuyết tùng.

Dọc theo con sông, những người nông dân đã chế tạo và lắp đặt những guồng nước bằng tre để dẫn nước lên cao và tưới cho ruộng đất của họ.

Con sông lúc nào cũng trong vắt, có rất nhiều cá rô Trung Quốc, cá diếc và cá chép; những con lớn nhất có thể dài hơn cả một gang chân của một người đàn ông.

Trong những ngôi nhà nằm ven sông, người ta thường thấy những cô gái trẻ cao lớn, nước da sáng, mỉm cười với người qua đường.

Con sông nhỏ vòng qua phía bắc thị trấn rồi chảy qua một quãng đường dài một trăm sáu mươi dặm trước khi hòa vào sông Thần, con sông đổ vào hồ Động Đình.

Nơi này, còn được gọi là Phượng Hoàng Thính, sau khi nước Cộng hòa được thành lập đã được nâng lên thành một huyện và mang tên huyện Phượng Hoàng.

Sau Cách mạng Tân Hợi năm 1911, vị tướng phụ trách miền tây Hồ Nam và quan đứng đầu khu vực đã đến đóng tại đây.

Dân số địa phương không vượt quá năm đến sáu nghìn người, trong khi số binh lính thuộc các đơn vị chính quy đóng tại những cứ điểm phòng thủ khác nhau lên tới bảy nghìn người.

Vì nơi này có đặc điểm riêng biệt, chế độ nghĩa vụ quân sự địa phương trong quân đội “lục doanh” vẫn còn được duy trì cho đến ngày nay; và trên toàn Trung Quốc, đây là hệ thống duy nhất còn được bảo tồn.

Tôi đã lớn lên ở thị trấn nhỏ này, nơi mà tôi chỉ rời đi khi mới mười lăm tuổi. Hai năm rưỡi sau đó, tôi chỉ quay lại nơi ấy một lần duy nhất. Sau đó, cho đến tận ngày nay, tôi chưa từng đặt chân trở lại nơi này.

Tuy nhiên, nơi ấy vẫn luôn rất quen thuộc đối với tôi. Ngày nay, vẫn còn rất nhiều người đang sống ở đó, còn tôi thì thường xuyên sống trong những ký ức về thị trấn nhỏ mà quá khứ đã khắc sâu trong tâm trí tôi.


THÂN TRỌNG SƠN
Dịch và giới thiệu
Theo bản tiếng Pháp của Brigitte Duzan
Tháng 6 / 2026

Nguồn:
http://www.chinese-shortstories.com/Nouvelles_de_a_z_SHEN_CONGWEN_prepa_agreg_

202324.htm

 

Trang Thân Trọng Sơn

art2all.net