|
THIẾU PHỤ VỚI CON CHÓ NHỎ
Anton Chekhov
Anton Pavlovich Chekhov là một bác sĩ người Nga, một nhà viết kịch và nhà văn truyện ngắn kiệt xuất. Ông là người con thứ ba trong sáu anh chị em. Cha của ông là một người bán tạp hóa, họa sĩ và kẻ cuồng tín tôn giáo, có tính khí thất thường, thường “đánh đập” con cái và có lẽ đă ngược đăi tinh thần người vợ. Chekhov, giống như Charles Dickens, không xa lạ ǵ với cảnh túng thiếu. Năm 1875, cha ông phải mang cả gia đ́nh trốn đến Moskva để tránh chủ nợ. Chekhov ở lại Taganrog thêm ba năm nữa để hoàn tất việc học. Ông tự trang trải học phí bằng cách bắt và bán chim sẻ vàng, dạy học kèm tại nhà, và viết những mẩu truyện ngắn châm biếm đăng trên báo. Bất cứ khoản tiền dư nào, ông đều gửi cho gia đ́nh ở Moskva. Chekhov được xem là một tác giả tiêu biểu của chủ nghĩa hiện thực (Realism). Chủ đề chia ly giữa cha mẹ và con cái xuất hiện trong nhiều truyện ngắn của ông, bao gồm Vanka, The Steppe (Thảo nguyên), và Sleepy (Giấc ngủ). Năm 1879, Chekhov đỗ vào trường Y và chuyển đến Moskva đoàn tụ với gia đ́nh. Từ đó, ông gánh vác trách nhiệm tài chính cho cả nhà, và trong khi theo học tại Đại học Quốc gia Moskva, ông viết và bán rất nhiều truyện khôi hài, tản văn và những bức kư họa đời sống Nga đương thời. Đến năm hai mươi sáu tuổi, Chekhov đă xuất bản hơn bốn trăm truyện ngắn, phác thảo và tạp văn. Ông từng nói một câu nổi tiếng: “Y học là người vợ hợp pháp của tôi, c̣n văn học là người t́nh của tôi; khi chán người này, tôi qua đêm với người kia.” Nhiều người xem Chekhov là người khai sinh ra truyện ngắn hiện đại, và ảnh hưởng của ông có thể thấy trong tác phẩm của nhiều nhà văn lớn như Flannery O’Connor, Tennessee Williams, William Somerset Maugham, Raymond Carver và John Cheever. Trong thế giới nói tiếng Anh, ông được biết đến nhiều hơn với tư cách một nhà viết kịch, đặc biệt qua các vở “Hải âu” (The Seagull), “Chú Vanya” (Uncle Vanya), “Ba chị em” (Three Sisters) và “Vườn anh đào” (The Cherry Orchard). Một số tác phẩm truyện ngắn tiêu biểu của Chekhov thường được khuyên đọc đầu tiên là: “Pḥng số 6” (Ward No. 6), “Người t́nh bé nhỏ” (The Darling), “Gusev”, “Người thợ săn” (The Huntsman) và “Thiếu phụ với con chó nhỏ” (The Lady with the Little Dog). Tác phẩm “Một câu chuyện buồn tẻ” (A Dreary Story) cũng được đánh giá rất cao , v́ độ dài nên thường được xếp vào loại tiểu thuyết ngắn. Tác phẩm này c̣n được biết đến với tựa khác là “Một câu chuyện nhàm chán” (A Boring Story), giúp độc giả dễ dàng t́m thấy hơn. Bản thân Chekhov rất yêu thích truyện ngắn “Người học tṛ” (The Student) của ḿnh. Năm 1897, Chekhov được chẩn đoán mắc bệnh lao phổi. Sau khi cha mất (năm 1898), ông mua một mảnh đất ở Yalta và xây một biệt thự nhỏ. Năm 1899, ông chuyển đến sống tại đó cùng mẹ và em gái. Đây là thời kỳ sáng tác sung măn nhất của Chekhov, và nhiều tác phẩm nổi tiếng nhất của ông ra đời trong giai đoạn này. Trong số đó có “Bộ ba truyện nhỏ” (The Little Trilogy) – một chùm ba truyện ngắn liên kết với nhau bằng hai nhân vật: Ivan Ivanovitch, một bác sĩ thú y, và Burkin, một giáo viên. Hai người cùng đi nghỉ, săn bắn và kể chuyện cho nhau nghe.
Ba truyện ngắn trong bộ ba này lần lượt là: Cũng trong thời gian sống ở Yalta, Chekhov đă viết nên hai kiệt tác sân khấu: “Ba chị em” (Three Sisters) và “Vườn anh đào” (The Cherry Orchard). Vẫn hóm hỉnh cho đến phút cuối cùng, những lời trăn trối của Chekhov là: “Lâu rồi tôi chưa uống sâm panh.” Câu nói ấy mang tính châm biếm sâu sắc, v́ nó ám chỉ đến một nghi thức trong giới y học Đức thời bấy giờ: khi bác sĩ nhận thấy bệnh nhân không c̣n hy vọng hồi phục, họ sẽ mời bệnh nhân một ly sâm panh — như một lời tiễn biệt cuối cùng, vừa sang trọng vừa cay đắng. Chekhov, một bác sĩ suốt đời thấu hiểu nỗi mong manh của kiếp người, đă khép lại cuộc đời ḿnh bằng một nụ cười tinh tế, nhẹ nhàng như chính văn chương ông. Anton Pavlovich Chekhov, nhà văn và bác sĩ người Nga, được xem là một trong những người sáng lập truyện ngắn hiện đại. Ông không xây dựng những câu chuyện kịch tính, mà khắc họa những khoảnh khắc thầm lặng trong đời sống, nơi con người nhận ra sự cô đơn, sự giả dối, và niềm khao khát chân thật của tâm hồn. Trong truyện Thiếu phụ với con chó nhỏ , Chekhov kể lại một mối t́nh vụng trộm giữa Dmitri Dmitritch Gurov và Anna Sergeyevna, nhưng đằng sau vẻ ngoài đơn giản ấy là hành tŕnh tự thức tỉnh của một con người đă đánh mất niềm tin vào t́nh yêu và nhân tính. Khi câu chuyện mở đầu, Gurov là một người đàn ông trung niên, có vợ, có con, có địa vị, nhưng lại trống rỗng về tinh thần. Anh xem phụ nữ là “giống loài thấp kém”, chỉ coi t́nh yêu là tṛ tiêu khiển tạm bợ. Trong xă hội mà Chekhov mô tả, mọi thứ đều giả tạo và tầm thường: công việc ở ngân hàng, những buổi đánh bài, những cuộc tṛ chuyện vô nghĩa. Cuộc gặp gỡ với Anna Sergeyevna ở Yalta tưởng như chỉ là một cuộc phiêu lưu thoáng qua, nhưng lại trở thành bước ngoặt của đời Gurov. Sau khi chia tay, h́nh ảnh Anna vẫn “hiện ra trong giấc mơ với nụ cười dịu dàng”, và anh nhận ra rằng mối t́nh này không giống bất cứ điều ǵ trước đó. Chekhov cho thấy rằng t́nh yêu thật sự không đến từ đam mê thể xác, mà từ sự đồng điệu của tâm hồn cô đơn. Cả Gurov và Anna đều bị giam cầm trong cuộc sống giả tạo, và trong mối t́nh lén lút ấy, họ t́m thấy một phần của chính ḿnh. Khi Gurov đến thăm Anna ở thị trấn S–, anh trải nghiệm sự biến đổi nội tâm sâu sắc. Anh nh́n thấy sự nhàm chán, tầm thường của xă hội quanh ḿnh, “những cuộc nói chuyện vô nghĩa, những đêm bài bạc vô vị” và từ đó ư thức về cái giả dối trong chính cuộc sống của ḿnh. Chekhov miêu tả một cách tinh tế khoảnh khắc Gurov soi ḿnh trong gương, nhận ra “tóc đă điểm bạc”, và cảm thấy vừa thương, vừa xót cho t́nh yêu muộn màng của ḿnh. Ở tuổi đă qua thời sôi nổi, anh lần đầu tiên biết yêu chân thành – một t́nh yêu không c̣n là ham muốn, mà là sự thấu hiểu và đồng cảm. Ở đây, Chekhov không chỉ kể về một cuộc ngoại t́nh, mà là sự cứu rỗi của linh hồn. Gurov, người từng xem t́nh yêu là “tṛ tiêu khiển”, giờ đây cảm nhận rằng chỉ có t́nh yêu mới khiến con người trở nên thật. Dù yêu nhau chân thành, Gurov và Anna vẫn bị trói buộc bởi những quy ước xă hội: cả hai đều đă có gia đ́nh, và t́nh yêu của họ phải sống “trong bóng tối, như những kẻ trộm”.
Chekhov không cho nhân vật của ḿnh một kết thúc
trọn vẹn. Ông kết thúc truyện bằng câu: Đây là một cái kết mở, nhưng không bi quan. Nó thể hiện hiện thực của đời sống con người: t́nh yêu có thể thăng hoa, nhưng vẫn phải va chạm với rào cản đạo đức và xă hội. Chekhov tin rằng sự thật của con người không nằm ở kết quả, mà ở quá tŕnh họ sống thật với cảm xúc của ḿnh.
Chekhov đạt đến đỉnh cao của nghệ thuật giản dị mà
sâu sắc: Nhờ đó, Thiếu phụ với con chó nhỏ không chỉ là một câu chuyện t́nh vụng trộm, mà là bức chân dung của linh hồn con người trong thế giới hiện đại, nơi mà t́nh yêu, nếu c̣n tồn tại, chính là ánh sáng duy nhất soi rọi sự vô nghĩa của đời sống. Thiếu phụ với con chó nhỏ là một trong những truyện ngắn vĩ đại nhất của Chekhov – và cũng là một thiên khúc về sự thức tỉnh của trái tim. Qua Gurov và Anna, Chekhov nói với chúng ta rằng: “Chỉ khi con người biết yêu thật sự, họ mới bắt đầu sống thật sự.”
T́nh yêu trong truyện không phải là một ảo mộng,
mà là một thử thách của nhân
Truyện “ Thiếu phụ với con chó nhỏ” được xuất bản
lần đầu năm 1899, và được dịch sang tiếng Anh năm 1903. Câu chuyện này
nằm trong tuyển tập “Những câu chuyện về loài chó.”
Dmitri Dmitritch Gurov, lúc ấy đă ở Yalta được hai tuần lễ và đă bắt đầu thấy quen thuộc với nơi này, liền để ư đến những người mới đến. Ngồi trong quán cà phê Verney, anh nh́n thấy một phụ nữ trẻ tóc vàng nhạt, tầm thước, đội chiếc mũ bret; phía sau là một con chó nhỏ lông trắng, giống Pomeranian, đang chạy theo. Sau đó, anh gặp lại nàng trong công viên công cộng và trên quảng trường, ngày nào cũng vài lần. Nàng luôn đi một ḿnh, vẫn đội chiếc mũ ấy, và luôn dắt theo con chó nhỏ màu trắng. Không ai biết nàng là ai, nên mọi người chỉ gọi nàng đơn giản là “người đàn bà với con chó nhỏ.” “Nếu cô ta ở đây một ḿnh, không có chồng hay bạn bè đi cùng, th́ làm quen cũng chẳng có ǵ tệ,” Gurov nghĩ thầm. Anh ta chưa đến bốn mươi tuổi, nhưng đă có một cô con gái mười hai tuổi và hai cậu con trai đang học nội trú. Anh kết hôn khi c̣n rất trẻ, lúc đang học năm thứ hai đại học, và bây giờ người vợ của anh dường như đă già đi gần gấp rưỡi so với anh. Nàng là một người đàn bà cao, dáng thẳng, lông mày rậm, nghiêm nghị và kiểu cách; như chính nàng vẫn nói, nàng là người “có học thức.” Nàng đọc rất nhiều, viết chính tả theo lối ngữ âm, gọi chồng ḿnh không phải là Dmitri mà là Dimitri. C̣n anh, trong thâm tâm, coi nàng là người nông cạn, kém tinh tế, và anh sợ nàng, chẳng hề thích ở nhà. Anh đă bắt đầu ngoại t́nh từ lâu — nhiều lần — và có lẽ chính v́ thế mà anh thường nói xấu phụ nữ, và mỗi khi người ta nhắc đến họ trước mặt anh, anh lại quen miệng gọi họ là “giống thấp kém hơn.” Dường như với anh, những kinh nghiệm cay đắng đă dạy cho ḿnh đủ để muốn gọi phụ nữ bằng tên ǵ cũng được — và thế mà, anh lại chẳng thể sống yên nổi hai ngày liền nếu không có “giống thấp kém hơn.” Giữa đàn ông, anh thấy chán ngắt và chẳng là chính ḿnh: anh trở nên lạnh lùng, khép kín. Nhưng khi ở bên phụ nữ, anh cảm thấy tự do, biết nói ǵ, biết cư xử ra sao; và ngay cả khi im lặng, anh vẫn thấy thoải mái. Ở dáng vẻ, ở tính cách, ở cả con người anh đều có một điều ǵ đó hấp dẫn và khó nắm bắt, khiến phụ nữ dễ xiêu ḷng và tự nhiên có thiện cảm với anh; chính anh cũng biết điều đó, và dường như có một sức mạnh vô h́nh lôi cuốn anh về phía họ. Kinh nghiệm - lặp đi lặp lại, cay đắng thật sự - đă dạy anh từ lâu rằng, với những người tử tế, nhất là dân Moskva vốn chậm chạp và do dự, th́ bất kỳ mối quan hệ thân mật nào, ban đầu tưởng chỉ là một cuộc phiêu lưu nhẹ nhàng, duyên dáng để tô điểm cho cuộc sống, sớm muộn rồi cũng hóa thành một rắc rối nan giải, khiến t́nh thế trở nên ngột ngạt không sao chịu nổi. Nhưng, mỗi lần gặp một người đàn bà thú vị mới, những kinh nghiệm ấy lại như tan biến khỏi kư ức, và anh lại thấy ḿnh ham sống, thấy cuộc đời đơn giản, vui tươi, hấp dẫn. Một buổi tối, anh đang ăn tối trong khu vườn, th́ người đàn bà đội mũ béret chậm răi đến ngồi vào chiếc bàn bên cạnh. Nét mặt, dáng đi, trang phục, cách búi tóc — tất cả đều cho anh biết rằng nàng là một quư bà, đă có chồng, mới đến Yalta lần đầu, và đang ở đó một ḿnh, buồn bă. Những câu chuyện đồn đại về sự trụy lạc ở các nơi như Yalta phần lớn là không đúng; anh khinh thường những lời ấy, biết rằng phần nhiều do chính những kẻ muốn sa ngă mà không dám tự bịa ra. Nhưng khi người đàn bà ngồi xuống chiếc bàn chỉ cách anh ba bước, những câu chuyện ấy bỗng hiện lại trong trí anh — chuyện về những cuộc chinh phục dễ dàng, những chuyến đi núi đầy phiêu lưu — và ư nghĩ hấp dẫn về một mối t́nh thoáng qua, một cuộc phiêu lưu với người đàn bà lạ không biết tên, chợt chiếm trọn tâm trí anh. Anh ra hiệu vẫy vẫy con chó Pomeranian nhỏ. Khi con chó chạy lại gần, anh giơ ngón tay trêu nó. Con chó gầm gừ; anh lại giơ tay đùa tiếp. Người đàn bà nh́n anh, rồi lập tức cúi mắt xuống. “Nó không cắn đâu,” nàng nói, rồi đỏ mặt. “Tôi có thể cho nó một khúc xương chứ?” anh hỏi; khi nàng gật đầu, anh tiếp lời lịch sự: “Bà ở Yalta lâu chưa?” “Năm ngày rồi.” “C̣n tôi th́ đă lê thê ở đây đến nửa tháng.” Một thoáng im lặng.
“Thời gian trôi nhanh thật, nhưng ở đây buồn quá!” nàng nói, mắt vẫn
nh́n đi chỗ “Người ta chỉ quen miệng nói thế thôi. Một anh nhà quê sống ở Belyov hay Zhidra th́ chẳng thấy buồn, nhưng vừa đến đây lại kêu: ‘Ôi, chán quá! Ôi, bụi bặm quá!’ Cứ như thể anh ta vừa từ Granada đến vậy.” Nàng bật cười. Rồi cả hai lại im lặng tiếp tục ăn, như những người xa lạ. Nhưng sau bữa tối, họ cùng đi dạo bên nhau, và giữa họ nảy sinh một cuộc tṛ chuyện nhẹ nhàng, bông đùa, kiểu của những người tự do, măn nguyện, chẳng bận tâm họ đi đâu hay nói ǵ. Họ nói về ánh sáng lạ trên mặt biển: nước biển ánh lên một màu tím nhạt ấm áp, và một vệt vàng kim trải dài do ánh trăng. Họ nói về hơi oi nồng sau một ngày nóng bức. Gurov kể rằng anh đến từ Moskva, tốt nghiệp khoa Nghệ thuật, hiện làm việc trong một ngân hàng; rằng anh từng học thanh nhạc để trở thành ca sĩ opera nhưng đă bỏ dở; rằng anh có hai căn nhà ở Moskva… C̣n nàng kể rằng nàng sinh ra ở Petersburg, nhưng từ khi lấy chồng hai năm trước th́ sống ở một thành phố tên S –; nàng sẽ ở Yalta thêm một tháng nữa, và có thể chồng nàng, cũng đang cần nghỉ ngơi, sẽ đến đón nàng về. Nàng không chắc chồng ḿnh làm việc trong cơ quan Nhà nước hay Hội đồng Tỉnh, và nàng bật cười v́ chính sự mơ hồ ấy. Gurov cũng biết được rằng nàng tên là Anna Sergeyevna. Tối hôm đó, về lại pḥng trong khách sạn, anh cứ nghĩ đến nàng, nghĩ rằng nhất định ngày mai họ sẽ gặp lại; điều đó chắc chắn sẽ xảy ra. Khi lên giường, anh nghĩ rằng mới đây thôi nàng c̣n là một cô gái học tṛ, làm bài như cô con gái của anh. Anh nhớ lại vẻ bỡ ngỡ, vụng về, vẫn c̣n thấp thoáng trong tiếng cười và cách nàng nói chuyện với người lạ. Chắc hẳn đây là lần đầu tiên trong đời nàng ở một nơi mà quanh ḿnh chỉ toàn những ánh mắt dơi theo, những lời bắt chuyện ẩn chứa một mục đích bí mật mà nàng hẳn đoán ra được. Anh nhớ đến chiếc cổ thanh mảnh, mịn màng của nàng, đôi mắt xám dịu dàng. “Dù sao th́ nàng cũng có cái ǵ đó thật đáng thương…”
Anh nghĩ vậy — rồi thiếp vào giấc ngủ.
Một tuần đă trôi qua kể từ ngày họ quen nhau. Hôm ấy là ngày nghỉ. Trong nhà th́ nóng hầm hập, c̣n ngoài phố gió cuốn bụi mù mịt, thổi bay cả mũ của người qua lại. Một ngày khát cháy cổ, và Gurov thường xuyên rủ Anna Sergeyevna vào quán nhỏ, mời nàng uống si-rô pha nước hay ăn kem. Người ta chẳng biết làm ǵ với chính ḿnh trong những ngày như thế. Chiều xuống, khi gió đă dịu lại đôi chút, họ ra đê để ngắm chuyến tàu thủy sắp cập bến. Cảng tấp nập người đi dạo; đám đông tụ tập để đón ai đó, tay cầm đầy hoa. Và giữa đám đông ăn vận sang trọng ấy, hai điều khiến người ta dễ nhận ra dân Yalta: các quư bà lớn tuổi ăn mặc như thiếu nữ, và các vị tướng th́ nhiều vô kể. V́ biển động nên tàu đến trễ, sau khi mặt trời đă lặn; phải xoay trở khá lâu mới cập được vào đê. Anna Sergeyevna giương ống nḥm ngắm con tàu và hành khách như thể t́m người quen; rồi khi quay lại nh́n Gurov, đôi mắt nàng ánh lên niềm vui. Nàng nói nhiều, hỏi những câu không đầu không đuôi, rồi lập tức quên ḿnh vừa hỏi ǵ; trong lúc chen lấn, nàng làm rơi cả ống nḥm. Đám đông vui hội bắt đầu tan dần; trời tối đến nỗi không c̣n nhận rơ mặt người. Gió đă lặng hẳn, nhưng Gurov và Anna Sergeyevna vẫn đứng đó, như c̣n chờ xem có ai khác bước xuống từ con tàu. Nàng im lặng, hít hương hoa trong tay mà không nh́n anh. “Tối nay thời tiết dễ chịu hơn rồi,” anh nói. “Giờ ḿnh đi đâu nhỉ? Có muốn đi dạo xe ngựa không?” Nàng không đáp. Gurov nh́n nàng chăm chú, rồi bất chợt choàng tay qua người nàng, hôn lên môi nàng, hít lấy hương hoa dịu ngọt cùng hơi thở ẩm ướt từ đôi môi ấy. Ngay lập tức, anh ngoái nh́n quanh, lo sợ có ai thấy. “Ḿnh về khách sạn của em đi,” anh khẽ nói. Và cả hai bước nhanh. Căn pḥng hẹp và ngột ngạt, thoang thoảng mùi nước hoa Nhật Bản mà nàng vừa mua. Gurov nh́n nàng và nghĩ: “Thế gian thật lắm người khác biệt.” Trong kư ức anh c̣n lưu lại h́nh ảnh những người đàn bà phóng túng, dễ dăi, yêu bằng niềm vui đơn sơ và biết ơn anh v́ chút hạnh phúc ngắn ngủi; hoặc những người như vợ anh, yêu không chút chân thành, chỉ toàn lời sáo, giả tạo, sướt mướt, với vẻ mặt như thể đang sống trong một cảm xúc cao cả hơn t́nh yêu. Lại có hai, ba người khác, đẹp tuyệt trần nhưng lạnh lùng, trong ánh mắt lóe lên vẻ tham lam dữ dội, cái khát khao giành lấy ở đời nhiều hơn những ǵ đời có thể cho. Họ thất thường, nông cạn, kiêu ngạo, chẳng c̣n trẻ nữa; và khi Gurov đă chán họ, vẻ đẹp ấy lại khiến anh ghét cay ghét đắng, đến nỗi cả ren trên áo họ cũng hiện ra trước mắt anh như vảy cá. Nhưng trong trường hợp này lại khác. Ở nàng vẫn c̣n cái e thẹn, vụng về của tuổi trẻ chưa từng trải, cái cảm giác lúng túng như thể vừa có ai đó gơ mạnh vào cửa. Thái độ của Anna Sergeyevna — “thiếu phụ với con chó nhỏ” — trước chuyện vừa xảy ra thật lạ lùng: nghiêm trọng quá mức, như thể đó là một sự sa ngă — ít ra, đó là cảm giác của nàng. Gương mặt nàng tái đi, buông thơng, mái tóc rũ xuống hai bên, dáng ngồi thẫn thờ như bức tranh cổ “người đàn bà tội lỗi.” “Thật tệ quá,” nàng nói. “Giờ chắc anh sẽ khinh em.” Trên bàn có một quả dưa hấu. Gurov cắt lấy một miếng, thong thả ăn. Cả hai im lặng ít nhất nửa tiếng. Anna Sergeyevna khiến người ta xúc động; ở nàng có cái thuần khiết của một người đàn bà tốt, đơn giản, chưa va chạm nhiều với đời. Ngọn nến duy nhất trên bàn hắt ánh sáng yếu ớt lên khuôn mặt nàng, và dù ánh sáng mờ, Gurov vẫn thấy rơ nàng đang rất khổ tâm. “Sao anh có thể khinh em được?” Gurov hỏi. “Em nói ǵ vậy?” “Chúa sẽ trừng phạt em mất,” nàng đáp, đôi mắt rưng rưng. “Kinh khủng quá.” “Em có vẻ thấy ḿnh cần được tha thứ.” “Tha thứ ư? Không. Em là người đàn bà tồi tệ, hèn hạ; em khinh chính ḿnh và không t́m cách biện hộ. Người em phản bội không phải là chồng em, mà là chính em. Và không chỉ bây giờ, từ lâu rồi em đă tự lừa dối ḿnh. Chồng em có thể là người tốt, trung thực, nhưng anh ta là một kẻ nô lệ! Em không biết rơ anh ta làm việc ở đâu, làm nghề ǵ, nhưng em biết: anh ta là một kẻ nô lệ! Em lấy anh ta khi mới hai mươi tuổi. Em bị giày ṿ bởi sự ṭ ṃ, em muốn điều ǵ đó tốt đẹp hơn. Em từng nói với ḿnh: 'Phải có một cuộc sống khác chứ!' Em muốn sống, muốn sống thật sự! Em bị thôi thúc bởi sự ṭ ṃ… Anh không hiểu được đâu, nhưng thề có Chúa, em không ḱm nổi; có điều ǵ đó xảy ra trong em, khiến em không thể tự ngăn ḿnh lại. Em nói với chồng là em bị ốm, rồi đến đây… Và ở đây, em lang thang như kẻ mất trí, như người mê ngủ… Và bây giờ, em đă trở thành một người đàn bà tầm thường, đáng khinh, mà ai cũng có thể chê cười.” Gurov bắt đầu thấy chán khi nghe nàng nói. Anh bực bội v́ cái giọng ngây thơ, v́ nỗi ân hận ngớ ngẩn và không đúng lúc ấy; nếu không có nước mắt trong mắt nàng, hẳn anh đă nghĩ nàng đang đóng kịch. “Anh không hiểu,” anh nói khẽ. “Rốt cuộc em muốn ǵ?” Nàng úp mặt vào ngực anh, ôm chặt lấy. “Hăy tin em, em van anh… Em yêu cuộc sống trong sạch, lương thiện, và tội lỗi khiến em ghê tởm. Em không biết ḿnh đang làm ǵ. Người ta thường nói: ‘Quỷ dữ đă cám dỗ tôi.’ Và bây giờ, em cũng có thể nói: Quỷ dữ đă cám dỗ em.” “Thôi, thôi nào…” anh th́ thầm. Anh nh́n vào đôi mắt hoảng sợ, đầy xúc động của nàng, hôn nàng, nói nhỏ nhẹ, âu yếm. Dần dần, nàng nguôi lại; nét vui tươi trở về, rồi cả hai cùng bật cười. Sau đó, khi họ ra ngoài, không c̣n một bóng người nào trên bờ biển. Cả thị trấn, với những hàng bách tĩnh mịch, mang vẻ như chết lặng, chỉ c̣n tiếng sóng vỗ đều đều ngoài khơi; một chiếc sà lan đơn độc lắc lư trên sóng, chiếc đèn nhỏ trên đó chập chờn trong gió đêm. Họ gọi một cỗ xe ngựa, rồi cùng đi đến Oreanda. “Anh vừa thấy họ ghi họ của em ở bảng trong sảnh — Von Diderits,” Gurov nói. “Chồng em là người Đức à?” “Không, em nghĩ chỉ có ông nội anh ấy là người Đức thôi; c̣n bản thân anh ấy là người Nga Chính thống.” Ở Oreanda, họ ngồi trên một chiếc ghế gần nhà thờ, nh́n xuống biển và im lặng. Cả thành phố Yalta ch́m mờ trong làn sương sớm; những đám mây trắng lững lờ đứng yên trên các đỉnh núi. Lá cây không động đậy, ve sầu rả rích, và từ dưới kia vọng lên tiếng sóng đều đều, trống rỗng, âm thanh bất tận ấy như kể về sự yên b́nh vĩnh cửu, về giấc ngủ đời đời đang chờ đợi con người. Tiếng sóng hẳn cũng đă vang lên như thế khi chưa có Yalta, chưa có Oreanda, và giờ đây vẫn thế; rồi khi tất cả chúng ta chẳng c̣n nữa, nó cũng vẫn sẽ ngân lên dửng dưng, đơn điệu như vậy. Và trong cái bất biến, cái lạnh lùng ấy, có lẽ ẩn chứa lời hứa về sự cứu rỗi muôn đời, về ḍng sống không ngừng chảy trên trái đất, về sự tiến hóa không ngơi nghỉ của con người hướng tới sự hoàn hảo. Ngồi cạnh người đàn bà trẻ trong buổi b́nh minh diệu kỳ ấy, giữa biển, núi, mây và bầu trời rộng mở, Gurov nghĩ rằng, trên đời này, mọi thứ đều đẹp, nếu người ta biết chiêm nghiệm; tất cả đều đẹp, ngoại trừ những ǵ ta tự làm ra khi quên mất phẩm giá và mục đích cao cả của kiếp người. Một người đàn ông đi ngang qua, chắc là người trông coi, nh́n họ rồi bước đi. Cảnh đó cũng hiện ra trong mắt Gurov như một điều bí ẩn và đẹp đẽ. Họ nh́n thấy một chiếc tàu từ Theodosia tiến đến, ánh đèn đă tắt, chỉ c̣n vệt sáng lờ mờ trong ánh rạng đông. “Cỏ có sương rồi,” Anna Sergeyevna khẽ nói sau một lúc im lặng. “Ừ, ḿnh về thôi.” Họ trở lại thành phố. Từ đó, ngày nào vào mười hai giờ trưa, họ cũng gặp nhau trên bờ biển, cùng ăn trưa, ăn tối, đi dạo, ngắm biển. Nàng than phiền rằng ḿnh ngủ không yên, rằng tim đập mạnh; nàng hỏi đi hỏi lại những điều cũ, khi th́ ghen, khi lại lo sợ rằng anh không thật ḷng tôn trọng ḿnh. Và thường, trong quảng trường hay trong công viên, khi không có ai xung quanh, anh bất chợt kéo nàng vào ḷng, hôn nàng say đắm. Những ngày vô công rỗi nghề, những nụ hôn giữa ban ngày trong lúc anh vẫn lo sợ có người bắt gặp, cái nắng nóng, mùi biển mằn mặn, cùng ḍng người qua lại, ăn mặc sang trọng, béo tốt, nhàn hạ, tất cả khiến anh như biến thành một con người mới. Anh nói với Anna Sergeyevna rằng nàng thật đẹp, thật cuốn hút. Anh yêu nàng cuồng nhiệt, không muốn rời nửa bước, trong khi nàng thường trầm ngâm, luôn van nài anh phải thú nhận rằng anh không thực sự yêu nàng, không tôn trọng nàng, và rằng anh chỉ coi nàng như một người đàn bà tầm thường. Gần như tối nào, họ cũng đi ra khỏi thành phố đến Oreanda hay thác nước, và chuyến đi nào cũng tuyệt vời, cảnh vật luôn khiến họ kinh ngạc và mê say. Rồi họ nhận được tin rằng chồng nàng sắp đến đón, nhưng thay vào đó lại là một bức thư: chồng nàng viết rằng mắt ông bị đau, và khẩn thiết nài nàng về nhà ngay. “Thật ra, em đi lúc này lại hay,” nàng nói với Gurov. “Có lẽ đó là ư của định mệnh.” Nàng đi bằng xe ngựa, c̣n anh đi theo tiễn. Họ cùng rong ruổi suốt một ngày. Khi nàng đă lên toa tàu tốc hành, và tiếng chuông thứ hai vang lên, nàng nói: “Cho em nh́n anh lần cuối… nh́n anh thêm một lần nữa thôi. Được rồi.” Nàng không khóc, nhưng nét buồn hiện rơ đến nỗi trông như người ốm; khuôn mặt khẽ run rẩy. “Em sẽ nhớ anh… sẽ nghĩ đến anh,” nàng nói. “Chúa phù hộ anh; hăy hạnh phúc nhé. Đừng oán trách em. Chúng ta chia tay măi măi — phải thế thôi, v́ lẽ ra ta không nên gặp nhau. Thôi, Chúa ở cùng anh.” Con tàu rời ga rất nhanh; ánh đèn khuất dần, rồi biến mất; chỉ một phút sau, mọi âm thanh cũng tan đi, như thể vạn vật cùng thông đồng để kết thúc thật nhanh cơn mê ngọt ngào ấy, cơn điên dại ngắn ngủi ấy. Một ḿnh đứng lại trên sân ga, nh́n vào khoảng tối xa xăm, Gurov lắng nghe tiếng ve sầu và tiếng dây điện tín rung khẽ, ḷng ngẩn ngơ như vừa tỉnh dậy sau một giấc mộng. Anh nghĩ thầm: lại thêm một chương nhỏ, một cuộc phiêu lưu nữa trong đời ḿnh, và nó cũng đă khép lại. Giờ chỉ c̣n lại kỷ niệm. Anh thấy xúc động, buồn, và mang một chút hối hận. Người đàn bà trẻ ấy, người anh sẽ không bao giờ gặp lại, đă không hạnh phúc khi ở bên anh. Anh thật ḷng dịu dàng, ân cần với nàng, nhưng trong giọng nói, trong ánh mắt, trong những cái vuốt ve của anh vẫn thấp thoáng một chút mỉa mai, một sự kiêu ngạo thô thiển của người đàn ông sung sướng, lại c̣n lớn tuổi hơn nàng gần gấp đôi. Suốt thời gian ấy, nàng gọi anh là người tốt, người cao quư, phi thường; rơ ràng trong mắt nàng, anh là người khác hẳn bản chất thật của ḿnh, và vô t́nh, anh đă lừa dối nàng. Trên sân ga, hơi lạnh mùa thu đă lan ra; một buổi tối giá buốt. “Đă đến lúc ta phải quay về phương Bắc,” Gurov nghĩ, bước ra khỏi sân ga. “Đến lúc thật rồi.”
Khi trở về Moskva, mọi thứ đă trở lại nếp sinh hoạt mùa đông: các ḷ sưởi rực than, và buổi sáng trời c̣n tối khi bọn trẻ ăn sáng, chuẩn bị đến trường; người vú phải thắp đèn một lát. Sương giá đă bắt đầu. Ngày tuyết đầu tiên rơi, khi những cỗ xe trượt tuyết đầu tiên lăn bánh, thật thú vị khi nh́n mặt đất trắng xóa, mái nhà phủ trắng, hít lấy luồng không khí lạnh trong, êm dịu, mùa ấy làm người ta nhớ đến thời trai trẻ. Những hàng cây đoạn và bạch dương, phủ một lớp sương giá trắng xóa, mang vẻ hiền hậu; chúng gần gũi hơn hẳn những hàng tùng và cọ nơi miền Nam, và giữa chúng, người ta chẳng c̣n muốn nghĩ đến biển hay núi nữa. Gurov, người sinh ra ở Moskva, trở về trong một ngày lạnh mà đẹp, và khi khoác chiếc áo lông, đeo găng ấm, đi dọc phố Petrovka, rồi khi tối thứ Bảy nghe tiếng chuông nhà thờ ngân vang, tất cả những nơi anh vừa rời xa — Yalta, Oreanda, biển, t́nh yêu — bỗng mất hết sức hấp dẫn. Dần dần, anh ḥa lại với nhịp sống Moskva: tham lam đọc ba tờ báo mỗi ngày, rồi lại tuyên bố rằng ḿnh “chẳng thèm đọc báo Moskva”! Anh đă bắt đầu thấy nhớ nhà hàng, câu lạc bộ, tiệc tùng, lễ kỷ niệm, và cảm thấy hănh diện khi được mời tiếp đăi các luật sư, nghệ sĩ nổi tiếng, hoặc đánh bài với một giáo sư trong câu lạc bộ bác sĩ. Anh lại có thể ăn ngon lành cả đĩa dưa muối và bắp cải như trước kia. Trong một tháng nữa, anh nghĩ, h́nh ảnh Anna Sergeyevna hẳn sẽ nhạt dần trong kư ức, chỉ c̣n đôi khi ghé qua giấc mơ của anh với nụ cười dịu dàng, như bao gương mặt khác từng lướt qua đời anh. Nhưng hơn một tháng trôi qua, mùa đông thực sự đă đến, và mọi kư ức vẫn rơ ràng như thể anh vừa chia tay nàng ngày hôm qua. Thậm chí, những hồi ức ấy càng lúc càng cháy sáng hơn. Vào buổi tối yên tĩnh, khi anh ngồi trong pḥng làm việc nghe tiếng bọn trẻ học bài, hoặc khi nghe một bản nhạc, một khúc hát có tiếng đàn phong cầm trong nhà hàng, hay khi gió rít qua ống khói, bỗng tất cả ùa về trong trí nhớ anh: chuyện xảy ra trên bờ đê, buổi sớm sương phủ núi, chiếc tàu từ Theodosia, và những nụ hôn. Anh bước đi đi lại lại trong pḥng rất lâu, vừa nhớ lại vừa mỉm cười; rồi những kư ức ấy hóa thành mộng mị, và trong tưởng tượng, quá khứ ḥa lẫn với tương lai. Anna Sergeyevna không đến với anh trong giấc mơ, mà theo anh khắp nơi như một chiếc bóng, ám ảnh anh không dứt. Khi nhắm mắt, anh nh́n thấy nàng rơ mồn một, đẹp hơn, trẻ hơn, dịu dàng hơn lúc c̣n ở Yalta; và anh tưởng tượng ḿnh cũng trở nên cao quư hơn, tinh tế hơn khi ở bên nàng. Vào buổi tối, nàng như ẩn hiện trong giá sách, trong ḷ sưởi, trong một góc pḥng, anh tưởng như nghe hơi thở của nàng, tiếng váy nàng khẽ sột soạt. Ra đường, anh nh́n những người đàn bà đi qua, mong t́m thấy ai đó giống nàng. Anh bị giày ṿ bởi một khao khát mănh liệt muốn thổ lộ cùng ai đó. Nhưng trong nhà, không thể nói về t́nh yêu này, mà ngoài kia, chẳng có ai để tin cậy; anh không thể kể với người thuê nhà, cũng chẳng thể nói với ai trong ngân hàng. Vả lại, anh có ǵ để nói? Liệu đó có thực sự là t́nh yêu? Trong mối quan hệ ấy, có ǵ đẹp, thi vị, cao cả, hay đơn giản chỉ là thú vị chăng? Không, chẳng có ǵ cả, chỉ có thể nói mơ hồ về t́nh yêu, về đàn bà, và không ai hiểu ư anh là ǵ. Chỉ có vợ anh, nhíu đôi mày đen và nói lạnh lùng: “Anh đóng vai kẻ quyến rũ đàn bà thật chẳng hợp chút nào, Dimitri ạ.” Một tối nọ, khi ra khỏi câu lạc bộ bác sĩ cùng một viên chức mà anh vừa chơi bài với, anh không cưỡng được mà nói: “Anh biết không, ở Yalta tôi có quen một người đàn bà thật quyến rũ!” Viên chức kia bước lên xe trượt tuyết, sắp đi rồi, bỗng quay lại gọi lớn: “Dmitri Dmitritch!” “Ǵ vậy?” “Tối nay anh nói đúng đấy: món cá tầm hơi bị nặng mùi thật!” Những lời vô thưởng vô phạt ấy, không hiểu sao, lại khiến Gurov phẫn nộ, thấy ghê tởm và nhục nhă. “Lối sống man rợ! Những con người tầm thường! Những đêm vô nghĩa, những ngày trôi qua tẻ nhạt! Cờ bạc, ăn uống, say sưa, nói măi những chuyện cũ rích, chỉ toàn phí hoài thời gian, sức lực, để rồi cuối cùng c̣n lại một cuộc đời thấp hèn, cằn cỗi, vô vị! Không lối thoát, như kẻ bị giam trong nhà thương điên hay nhà tù!” Đêm đó Gurov thức trắng, tràn đầy phẫn uất, và đau đầu suốt cả ngày hôm sau. Đến đêm kế tiếp, anh cũng không ngủ; anh ngồi dậy giữa giường, hoặc đi đi lại lại trong pḥng, chán chường với bọn trẻ, chán cả ngân hàng, chẳng muốn đi đâu hay nói ǵ nữa. Đến kỳ nghỉ tháng Mười Hai, anh chuẩn bị cho một chuyến đi, nói với vợ rằng ḿnh phải đến Petersburg lo việc cho một người bạn trẻ, rồi lên đường đến thành phố S––. Đi để làm ǵ? Chính anh cũng không biết rơ. Anh chỉ muốn gặp lại Anna Sergeyevna, nói chuyện với nàng, sắp xếp một cuộc gặp gỡ nếu có thể. Anh đến S–– vào buổi sáng, thuê căn pḥng tốt nhất trong khách sạn, nơi sàn phủ tấm vải xám kiểu quân đội, trên bàn có lọ mực phủ bụi, trang trí bằng một bức tượng kỵ sĩ cụt đầu, cầm mũ trong tay. Người gác khách sạn cho anh biết rằng ông Von Diderits sống trong một căn nhà riêng trên phố Cũ Gontcharny, cách đó không xa; ông ta giàu có, sống sang trọng, có ngựa riêng, ai trong thị trấn cũng biết. Người gác phát âm tên ấy thành “Dridirits.” Gurov chậm răi đi đến phố Gontcharny Cũ và t́m thấy căn nhà. Đối diện là một hàng rào dài màu xám, gắn đầy những chiếc đinh sắt nhọn. “Người ta chỉ muốn bỏ chạy khỏi cái hàng rào thế này,” anh nghĩ, nh́n từ hàng rào sang những khung cửa sổ, rồi lại nh́n về hàng rào. Anh suy tính: hôm nay là ngày lễ, có lẽ chồng nàng đang ở nhà. Dù sao, xông vào nhà lúc này cũng khiếm nhă và có thể làm nàng khổ tâm. Nếu gửi thư, chồng nàng có thể thấy, mọi chuyện sẽ hỏng hết. Thôi, cứ trông cậy vào may rủi vậy. Thế là anh cứ đi tới đi lui trên con phố, trước hàng rào, chờ đợi. Anh thấy một người ăn mày bước qua cổng, bầy chó trong sân xông ra sủa dữ dội. Một giờ sau, anh nghe thấy tiếng đàn piano mơ hồ vọng ra, chắc hẳn là Anna Sergeyevna đang chơi. Rồi cánh cửa trước mở ra, một bà già bước ra, theo sau là con chó Pomeranian trắng quen thuộc. Gurov định gọi nó, nhưng tim anh đập th́nh thịch, và trong cơn xúc động, anh quên mất tên con chó. Anh lại đi đi lại lại, mỗi lúc càng ghét hàng rào xám hơn, và giờ đây, bực bội nghĩ rằng Anna Sergeyevna đă quên ḿnh, có lẽ đang vui vẻ bên người khác — điều hoàn toàn tự nhiên với một người đàn bà trẻ, suốt ngày chỉ nh́n thấy cái hàng rào đáng nguyền rủa ấy. Anh trở lại khách sạn, ngồi hàng giờ trên ghế sô-pha, chẳng biết làm ǵ; rồi ăn tối và ngủ một giấc dài. “Thật ngu ngốc và phiền toái!” Anh nghĩ khi tỉnh dậy, nh́n những ô cửa sổ tối sẫm, trời đă tối rồi. “Không hiểu sao ḿnh lại ngủ ngon thế này. Giờ th́ biết làm ǵ đêm nay đây?”
Anh ngồi trên giường, trải tấm chăn xám rẻ tiền như trong bệnh viện, và
tự giễu “Thế đấy, quư ngài và người đàn bà có con chó nhỏ… Cuộc phiêu lưu của anh đó… Giờ th́ hay rồi, mắc kẹt ở đây như một kẻ ngốc.” Sáng hôm ấy, tại ga, một tấm áp-phích in chữ lớn đă lọt vào mắt anh: “Vở kịch The Geisha – lần đầu công diễn.” Anh nhớ đến điều đó, và quyết định đi xem kịch. “Có khi nàng cũng sẽ đến buổi công diễn đầu tiên này,” anh nghĩ. Rạp hát chật kín người. Như trong mọi rạp tỉnh lẻ, một làn sương mờ lơ lửng phía trên chiếc đèn chùm, ban công ồn ào và bồn chồn; hàng ghế đầu, những gă thanh niên ăn mặc bảnh bao đứng dậy trước khi buổi diễn bắt đầu, hai tay ṿng ra sau lưng; trong lô của ngài Thống đốc, cô con gái ông ta, quàng một chiếc khăn lông, ngồi hàng ghế trước, c̣n ông Thống đốc th́ khiêm tốn nấp sau tấm màn, chỉ thấy đôi tay tḥ ra. Dàn nhạc dưới hố chỉnh dây rất lâu, tấm màn sân khấu lay nhẹ; trong lúc khán giả liên tục kéo vào, Gurov nh́n khắp đám đông, tim hồi hộp đợi chờ. Rồi Anna Sergeyevna cũng bước vào. Nàng ngồi hàng ghế thứ ba, và khi Gurov nh́n thấy nàng, tim anh thắt lại; anh hiểu rơ ràng rằng, trên toàn thế giới này, không c̣n sinh vật nào gần gũi, quư giá và quan trọng với anh hơn nàng. Chính nàng, người đàn bà nhỏ bé ấy, chẳng có ǵ nổi bật giữa đám đông tỉnh lẻ, tay cầm chiếc ống nḥm rẻ tiền, giờ đây đă chiếm trọn đời anh, là niềm đau khổ và hạnh phúc của anh, là thứ hạnh phúc duy nhất anh c̣n khao khát. Giữa tiếng đàn kém cỏi của dàn nhạc tỉnh lẻ, anh nghĩ nàng thật tuyệt đẹp, và ch́m đắm trong mộng tưởng. Một người đàn ông trẻ, cao, gầy, để râu mép nhỏ, bước vào cùng nàng và ngồi cạnh nàng; anh ta cúi đầu liên tục, như thể mỗi bước đi đều là một cái cúi chào. Chắc hẳn đó là người chồng mà ở Yalta, trong cơn cay đắng, nàng từng gọi là “đồ đầy tớ”. Và thật vậy, trong thân h́nh gầy dài, hàng râu mép nhỏ, và mảng hói trên đỉnh đầu, có điều ǵ đó của một kẻ nịnh bợ thấp hèn; nụ cười ngọt lịm, trên ve áo c̣n gắn một thứ huy hiệu, trông như số hiệu của một người hầu bàn. Trong giờ nghỉ đầu tiên, người chồng ra ngoài hút thuốc; nàng ngồi lại một ḿnh. Gurov, cũng đang ở hàng ghế khán giả, bước đến gần và nói bằng giọng run rẩy, cố gắng mỉm cười: “Chào buổi tối.” Nàng liếc nh́n anh, mặt tái nhợt, rồi lại nh́n lần nữa với vẻ sững sờ và kinh hăi, dường như không tin nổi vào mắt ḿnh; nàng nắm chặt chiếc quạt và ống nḥm, rơ ràng đang gắng ḱm để khỏi ngất. Cả hai im lặng. Nàng ngồi, anh đứng, bối rối trước vẻ hoảng loạn của nàng, không dám ngồi xuống bên cạnh. Dưới hố nhạc, violin và sáo lại bắt đầu chỉnh dây. Bỗng anh cảm thấy sợ hăi, như thể tất cả những người trong các lô ghế đều đang nh́n họ. Nàng đứng dậy, đi nhanh ra cửa; anh theo sau, cả hai đi như mất trí qua hành lang quanh co, lên xuống cầu thang, trong khi những bóng người mặc đồng phục, ṭa án, học đường, hành chính, đeo huy hiệu lướt qua trước mắt họ. Họ thoáng thấy những quư bà, những áo choàng lông treo trên móc, những luồng gió lạnh mang theo mùi thuốc lá cũ. Tim Gurov đập dồn dập, và anh nghĩ: “Trời ơi, sao lại có những người này, và cả dàn nhạc kia nữa!…” Ngay lúc đó, anh nhớ lại: khi tiễn Anna Sergeyevna ở ga, anh đă nghĩ rằng mọi chuyện đă chấm dứt, rằng họ sẽ không bao giờ gặp lại nhau. Thế mà giờ đây, họ vẫn c̣n rất xa cái kết. Trên cầu thang hẹp và tối, phía trên có tấm biển ghi “Lên Khán đài”, nàng dừng lại. “Anh làm em sợ quá!” , nàng nói, thở hổn hển, vẫn tái nhợt, choáng váng. “Ôi, anh làm em sợ quá! Em như chết đi được. Sao anh lại đến đây? Sao vậy?” “Nhưng, Anna, xin em hăy hiểu, hăy hiểu anh…” anh vội vă đáp, giọng thấp và khẩn thiết. “Anh van em, hăy hiểu cho anh…” Nàng nh́n anh, ánh mắt vừa sợ hăi, vừa van nài, vừa chan chứa yêu thương; nàng nh́n chăm chú, như muốn ghi khắc từng nét mặt anh vào kư ức. “Em khổ quá,” — nàng nói, không nghe anh. “Em không nghĩ ǵ ngoài anh, em sống chỉ bằng ư nghĩ về anh. Em đă muốn quên, quên anh đi; nhưng tại sao, ôi tại sao, anh lại đến?” Trên chiếu nghỉ phía trên, hai cậu học sinh đang hút thuốc, nh́n xuống họ, nhưng Gurov chẳng để tâm. Anh kéo Anna Sergeyevna vào ḷng, hôn lên mặt, lên má, lên tay nàng. “Anh làm ǵ thế, anh làm ǵ thế!” nàng thốt lên, kinh hăi, đẩy anh ra. “Chúng ta điên mất rồi! Anh phải đi ngay hôm nay, đi ngay lập tức!… Em cầu xin anh, nhân danh tất cả những ǵ thiêng liêng nhất, em van anh!… Có người đang lên đó ḱa!” Tiếng bước chân vang lên trên cầu thang. “Anh phải đi,” — Anna Sergeyevna th́ thầm. “Anh nghe không, Dmitri Dmitritch? Em sẽ đến gặp anh ở Moskva. Em chưa bao giờ hạnh phúc; giờ em cũng khổ sở, và em sẽ chẳng bao giờ, chẳng bao giờ hạnh phúc nữa! Đừng khiến em đau khổ thêm. Em thề, em sẽ đến Moskva. Nhưng bây giờ, ta phải chia tay. Người thân yêu, tốt bụng, đáng quư của em, ta phải chia tay thôi!” Nàng nắm chặt tay anh, rồi vội vă bước xuống cầu thang, vừa đi vừa ngoái lại nh́n anh, và qua ánh mắt nàng, anh biết rằng nàng thực sự đau khổ.
Gurov đứng lặng một lúc, lắng nghe, rồi khi mọi âm thanh đều im bặt, anh
t́m áo
khoác, rời khỏi rạp hát.
IV Và Anna Sergeyevna bắt đầu đến thăm anh ở Moskva. Cứ hai hoặc ba tháng một lần, nàng rời S–, nói với chồng rằng ḿnh phải đi khám bác sĩ v́ một chứng bệnh trong người, và người chồng tin, mà cũng không thật tin. Ở Moskva, nàng ngụ tại khách sạn Slaviansky Bazaar, và ngay lập tức sai một người đội mũ đỏ đến báo tin cho Gurov. Anh đến gặp nàng, và không một ai ở Moskva biết đến chuyện đó. Một buổi sáng mùa đông, anh lại đến gặp nàng như thế (người đưa tin đă đến tối hôm trước, khi anh đi vắng). Đi cùng anh là cô con gái nhỏ, anh định tiện đường đưa con đến trường. Tuyết rơi thành từng mảng to và ướt. “Trên mặt đất ấm đến ba độ mà vẫn có tuyết,” — Gurov nói với con. “Trên mặt đất có tan giá, nhưng ở tầng không khí cao hơn th́ nhiệt độ khác hẳn.” “Thế sao mùa đông lại không có giông sét, hả bố?” Anh giải thích điều đó cho con nghe. Anh nói, nhưng trong đầu chỉ nghĩ đến việc sắp được gặp nàng, một điều chẳng ai trên đời biết, và có lẽ chẳng bao giờ ai biết. Anh sống hai cuộc đời: Một cuộc đời công khai, ai muốn biết cũng biết được, đầy những điều nửa thật nửa dối, giống hệt như đời sống của bao người quen biết khác. Và một cuộc đời khác, chạy âm thầm bên dưới, ẩn giấu. Và thật kỳ lạ, hay chỉ là ngẫu nhiên, mọi điều thiết yếu nhất, đáng quan tâm và có ư nghĩa nhất đối với anh, mọi thứ mà trong đó anh chân thành, không dối ḿnh, mọi thứ làm nên cốt lơi đời anh, đều bị giấu kín khỏi người khác. C̣n tất cả những ǵ giả dối trong anh, chiếc vỏ bọc anh khoác lên để che giấu sự thật, như công việc ở ngân hàng, những cuộc chuyện tṛ ở câu lạc bộ, những lời bàn tán về “giống hạ đẳng”, những buổi đi dự lễ kỷ niệm cùng vợ, tất cả những điều ấy lại là những ǵ hiện ra trước mắt người đời. Và anh đánh giá người khác theo chính ḿnh, không tin vào những ǵ nh́n thấy, luôn nghĩ rằng mỗi người đều có một đời sống thực sự, đời sống thú vị nhất, bí mật nhất, chỉ diễn ra sau tấm màn đêm. Mọi đời sống riêng tư đều dựa vào bí mật, và có lẽ chính v́ thế, con người văn minh lại lo sợ, lại nhạy cảm đến thế khi quyền riêng tư của họ bị xâm phạm. Sau khi đưa con gái tới trường, Gurov đi thẳng đến khách sạn Slaviansky Bazaar. Anh cởi áo lông ở tầng dưới, lên gác, và nhẹ nhàng gơ cửa. Anna Sergeyevna, mặc chiếc váy xám mà anh yêu thích nhất, mệt mỏi v́ chuyến đi và v́ hồi hộp mong chờ, đă đợi anh từ tối hôm trước. Nàng trắng bệch, nh́n anh mà không cười, và vừa khi anh bước vào, nàng ngă vào ngực anh. Nụ hôn của họ chậm răi và kéo dài, như thể hai người đă xa nhau suốt hai năm trời. “Thế nào, dạo này em sống ra sao?” anh hỏi. “Có tin tức ǵ không?” “Đợi đă… em sẽ nói… bây giờ em chưa thể…” Nàng không nói được, nước mắt trào ra. Nàng quay đi, ép khăn tay lên mắt. “Để nàng khóc cho đă, ḿnh sẽ ngồi chờ,” anh nghĩ, rồi ngồi xuống ghế bành. Sau đó, anh rung chuông gọi người mang trà lên. Khi anh ngồi uống, nàng vẫn đứng bên cửa sổ, quay lưng lại, vẫn khóc. Nàng khóc v́ xúc động, v́ ư thức khổ sở rằng đời họ thật cay nghiệt: họ chỉ có thể gặp nhau lén lút, giấu giếm như kẻ trộm! Chẳng phải đời họ đă tan vỡ sao? “Thôi nào, đừng khóc nữa,” anh nói khẽ. Rơ ràng với anh rằng t́nh yêu của họ sẽ không sớm chấm dứt, rằng anh không thể thấy được điểm cuối của nó ở đâu. Anna Sergeyevna ngày càng gắn bó với anh hơn. Nàng yêu anh say đắm, và thật không thể tưởng tượng nổi khi nói với nàng rằng mọi chuyện rồi cũng phải có hồi kết; vả lại, nếu anh có nói ra, nàng cũng sẽ chẳng tin. Anh bước đến bên nàng, nắm lấy vai nàng để nói điều ǵ đó dịu dàng, an ủi, và chính lúc ấy, anh thoáng thấy ḿnh trong gương. Tóc anh đă bắt đầu điểm bạc. Và anh bỗng thấy lạ lùng khi nhận ra rằng chỉ trong vài năm qua, anh đă già đi nhiều, đă mất đi vẻ thanh xuân đến thế. Đôi vai dưới bàn tay anh ấm áp và khẽ run. Anh chợt thấy xót xa cho cuộc đời này, vẫn c̣n tươi trẻ, nồng nàn, nhưng có lẽ cũng chẳng c̣n xa lúc tàn phai, giống như chính anh. V́ sao nàng lại yêu anh đến thế? Anh luôn hiện ra với phụ nữ khác hẳn con người thật của ḿnh; họ yêu ở anh không phải chính anh, mà là một h́nh bóng do họ tưởng tượng ra, người đàn ông mà họ hằng khao khát t́m kiếm suốt đời. Và rồi, khi họ nhận ra sự nhầm lẫn ấy, họ vẫn tiếp tục yêu anh như cũ. Không một ai trong số họ từng hạnh phúc bên anh. Thời gian trôi đi, anh gặp họ, thân mật với họ, rồi chia tay, nhưng chưa bao giờ anh thật sự yêu ai. Tất cả những ǵ anh từng có thể gọi là t́nh yêu, chẳng phải là t́nh yêu — chỉ là một điều ǵ khác, bất cứ điều ǵ, nhưng không phải t́nh yêu. Và chỉ bây giờ, khi mái đầu đă điểm bạc, anh mới thật sự, lần đầu tiên trong đời, biết yêu. Anna Sergeyevna và anh yêu nhau như những người thân thuộc, như vợ chồng, như đôi bạn tri kỷ dịu dàng; cả hai đều cảm thấy như định mệnh đă sinh ra họ cho nhau, và không sao hiểu nổi v́ sao anh lại có vợ, nàng lại có chồng. Họ giống như đôi chim di trú, bị bắt và nhốt vào hai chiếc lồng khác nhau. Họ tha thứ cho nhau tất cả những ǵ đáng xấu hổ trong quá khứ, họ tha thứ cho nhau cả hiện tại, và cảm thấy t́nh yêu này đă biến đổi cả hai. Những khi trước đây anh rơi vào buồn chán, anh vẫn thường tự an ủi bằng những lư lẽ nào đó nảy ra trong đầu, nhưng giờ đây, anh chẳng c̣n cần đến lư lẽ nữa; anh chỉ c̣n thấy một niềm thương cảm sâu xa, một khát vọng được chân thành, được dịu dàng. “Đừng khóc nữa, em yêu,” anh nói. “Khóc vậy là đủ rồi…Giờ ta hăy nói chuyện, hăy nghĩ xem có cách nào thoát khỏi cảnh này không.” Rồi hai người ngồi rất lâu bàn tính, nói về làm sao để khỏi phải sống trong lén lút, dối trá, để khỏi phải xa cách trong hai thành phố khác nhau, để được bên nhau măi măi. “Làm sao đây? Làm sao bây giờ?”, anh thốt lên, vừa nói vừa ôm đầu. “Làm sao?” Và cả hai đều cảm thấy như thể chỉ c̣n một chút nữa thôi, lời giải sẽ xuất hiện, rồi một cuộc đời mới, tốt đẹp và sáng sủa hơn sẽ bắt đầu.
Nhưng đồng thời, cũng thật rơ ràng với họ rằng, trước mặt họ vẫn c̣n một
con
đường dài, dài vô tận, và rằng phần khó khăn, rối rắm nhất của con đường
ấy mới
chỉ bắt đầu.
|
