Thân Trọng Sơn


 

LE TEMPS D’UN SOUPIR

( THỜI GIAN CỦA MỘT TIẾNG THỞ DÀI )

Anne Philipe ( 1917 - 1990 )

 


 

Lời người dịch
 

Anne Philipe là một nữ văn sĩ, nhà dân tộc học và nhà làm phim tài liệu người Pháp, được biết đến đặc biệt qua tác phẩm Le Temps d’un soupir (Thời gian của một tiếng thở dài, 1963), viết về những ngày cuối đời của chồng bà, nam diễn viên nổi tiếng Gérard Philipe.

Anne Philipe tên khai sinh là Nicole Navaux, sinh ngày 20 tháng 6 năm 1917 tại Bruxelles, Bỉ. Bà học triết học ở Bỉ rồi sang Pháp sinh sống. Bà không chỉ viết văn mà c̣n quan tâm sâu sắc đến dân tộc học, điện ảnh tài liệu và các nền văn hóa ngoài châu Âu.

Một dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời bà là chuyến đi châu Á. Năm 1948, sau một thời gian sống ở Trung Quốc, bà cùng chồng rời Trung Quốc và đi qua Con đường Tơ lụa đến Kashmir, trong một đoàn caravan. Trải nghiệm ấy trở thành cuốn Caravanes d’Asie (1955).

Anne gặp Gérard Philipe năm 1942 ở Nice. Họ trở nên thân thiết và kết hôn năm 1951. Hai người có hai con.

Gérard Philipe là một trong những diễn viên Pháp nổi tiếng nhất thế hệ của ông, đặc biệt qua sân khấu và những bộ phim như Le Diable au corps, La Chartreuse de Parme, La Beauté du diable… Ông qua đời ngày 25 tháng 11 năm 1959, khi mới 37 tuổi. Điều đáng chú ư là Anne Philipe không chỉ là “vợ của Gérard Philipe”. Bà có sự nghiệp, tư tưởng và đời sống trí thức riêng. Nhưng chính cái chết của Gérard đă tạo nên bước ngoặt lớn trong văn nghiệp của bà.

Cuốn Le Temps d’un soupir được Julliard xuất bản năm 1963, khoảng bốn năm sau cái chết của Gérard Philipe. Bản đầu tiên dài khoảng 144 trang.

Điều đặc biệt là Anne không viết một tiểu sử về Gérard Philipe. Bà cũng không khai thác danh tiếng của chồng để tạo nên một cuốn hồi kư kiểu thông thường.

Đây là lời chứng của một người vợ đứng trước cái chết của người ḿnh yêu.

Ngay từ khi biết chồng mắc bệnh nặng, Anne phải sống trong một nghịch cảnh đau đớn: bà biết điều mà Gérard chưa biết. Bà quyết định cố gắng giữ cho những ngày cuối cùng của ông vẫn có được sự b́nh yên và hạnh phúc. V́ thế, cuốn sách không chỉ kể về cái chết. Nó đặt ra những câu hỏi lớn hơn:

Làm thế nào để yêu một người khi biết ḿnh sắp mất người ấy?

Có nên nói sự thật về cái chết với người đang hấp hối?

Hạnh phúc có ư nghĩa ǵ khi con người biết nó hữu hạn?

Người sống phải làm ǵ với kư ức sau khi người ḿnh yêu đă chết?

Liệu t́nh yêu có thể vượt qua cái chết?

Một nhà phê b́nh của Le Monde ngay năm 1963 đă nhận xét rằng Anne Philipe đă biến cuốn sách thành một “bài thơ về t́nh yêu trong tang chế”, đồng thời tránh biến nó thành một thứ quảng bá hậu thế cho người chồng nổi tiếng.

Le Temps d’un soupir có thể hiểu là:

“Thời gian của một tiếng thở dài.”

Nhan đề gợi ra một nghịch lư: một đời người tưởng dài, nhưng trước cái chết lại ngắn như một hơi thở. Đồng thời, “soupir” không chỉ là tiếng thở dài của đau khổ. Nó cũng là hơi thở, tức dấu hiệu mong manh nhất của sự sống. Do đó, ngay trong nhan đề đă có sự đối lập: sống / chết – hiện tại / kư ức – hạnh phúc / mất mát – t́nh yêu / chia ĺa.

Đó cũng là lư do Le Temps d’un soupir vượt khỏi phạm vi một hồi kư về Gérard Philipe để trở thành một tác phẩm văn học về thân phận con người trước cái chết. Hachette cũng giới thiệu tác phẩm như một sự ḥa quyện giữa kư ức về những ngày cuối cùng của Gérard và một suy tưởng về cái chết, t́nh yêu và hạnh phúc.

Sau Le Temps d’un soupir, Anne Philipe tiếp tục viết:

Les Rendez-vous de la colline (1966)

Spirale (1971)

Ici, là-bas, ailleurs (1974)

Un été près de la mer (1977)

L’Éclat de la lumière (1978)

Promenade à Xian (1980)

Les Résonances de l’amour (1982)

Je l’écoute respirer (1984)

Le Regard de Vincent (1987)

Bà qua đời tại Paris năm 1990 và được an táng tại Ramatuelle, bên cạnh Gérard Philipe.

Le Temps d’un soupir là một tác phẩm của Anne Philippe, xuất bản năm 1969.

Đây là một tác phẩm ngắn, mang màu sắc tự truyện, xoay quanh t́nh yêu, sự mất mát và nỗi ám ảnh về cái chết.

Người kể chuyện là một người phụ nữ đă mất người ḿnh yêu. Sau cái chết của người yêu, cô không thể lập tức trở lại với đời sống b́nh thường mà bị cuốn vào một trạng thái đau buồn, cô độc và hồi tưởng.

Tác phẩm không được xây dựng như một câu chuyện có nhiều biến cố. Phần lớn là ḍng hồi tưởng và suy tư của người phụ nữ về những ngày tháng đă sống bên người đàn ông ấy, về t́nh yêu của họ, những khoảnh khắc thân mật, những niềm vui nhỏ bé và cả những điều chưa kịp nói.

Cái chết đột ngột tạo ra một sự đứt găy: người đă chết không c̣n hiện diện, nhưng lại trở thành một sự hiện diện thường trực trong tâm trí người c̣n sống. Nhân vật kể chuyện cố gắng hiểu thế nào là mất mát, thế nào là tiếp tục sống khi một người quan trọng đă biến khỏi thế giới.

Nhan đề Le Temps d’un soupir — Thời gian của một tiếng thở dài — gợi cảm giác về một khoảng thời gian cực kỳ ngắn ngủi. Một đời người, một t́nh yêu, thậm chí sự sống và cái chết, có thể chỉ cách nhau như một hơi thở. Chính v́ vậy, thời gian trong tác phẩm vừa rất ngắn vừa vô tận: người chết chỉ mất đi trong một khoảnh khắc, nhưng nỗi đau của người sống có thể kéo dài măi.

Có thể cô đọng nội dung tác phẩm bằng ba ư:

T́nh yêu đối diện với cái chết: cái chết không xóa bỏ t́nh yêu mà khiến t́nh yêu trở thành kư ức.

Nỗi đau của người c̣n sống: người chết kết thúc cuộc đời, nhưng người sống phải mang theo khoảng trống mà họ để lại.

Sự mong manh của tồn tại: hạnh phúc và sự sống có thể biến mất trong “một tiếng thở dài”.

Điểm đáng chú ư là tác giả không khai thác cái chết theo hướng bi lụy hay triết học trừu tượng. Bà đi vào những cảm giác rất riêng tư: nhớ một giọng nói, một ánh mắt, một cử chỉ, một thói quen của người đă mất. Chính những chi tiết nhỏ ấy làm cho cái chết trở nên gần gũi và đau đớn.

Thời gian của một tiếng thở dài rất đáng đọc v́ tác phẩm đặt ra một câu hỏi sâu hơn: cái chết của một người có thật sự là sự kết thúc, hay nó tiếp tục tồn tại trong đời sống của người ở lại?

Xét trên phương diện thời gian, một đời người có ư nghĩa ǵ khi đặt trong quy mô của thế giới? ‘Chẳng qua chỉ bằng thời gian của một tiếng thở dài.’ Người ta vẫn nói thế, người ta vẫn biết thế, nhưng sự khôn ngoan ấy c̣n có ư nghĩa ǵ khi cái chết gơ cửa, khi trong một đôi vợ chồng, cái chết cướp đi một người lúc tuổi đời c̣n trẻ, để lại người kia một ḿnh trong căn nhà trống vắng?

Trong ḍng kư ức tuôn trào, nơi những giờ phút đau đớn trước cuộc chia ĺa vĩnh viễn ḥa lẫn với những tháng ngày hạnh phúc trước khi bệnh tật xuất hiện, câu chuyện của Anne Philipe dần mở rộng thành một suy tưởng sâu sắc về cái chết, về t́nh yêu và về hạnh phúc. Tất cả được nói ra bằng một giọng điệu hết sức đúng mực: về những ǵ sự chia ĺa buộc con người phải đối diện, về những ǵ sau đó người ta phải thu nhận và quy tụ trong chính ḿnh để có thể chịu đựng, chấp nhận nó; để giành lấy sự thanh thản trước nỗi cô đơn và đau đớn mà không cần đến niềm hy vọng hay tôn giáo. Chính điều đó đă làm nên giá trị của những trang viết rung động bởi sự sáng suốt và ḷng dịu dàng này.

Le Temps d’un soupir (Thời gian của một tiếng thở dài) của Anne Philipe là một tác phẩm hồi kư trữ t́nh, viết về những ngày cuối đời của chồng bà, diễn viên nổi tiếng Gérard Philipe. Đây không phải là một câu chuyện được xây dựng theo kiểu có nhiều biến cố và cao trào, mà là ḍng hồi tưởng của một người vợ đứng bên cạnh người ḿnh yêu khi cái chết ngày càng đến gần.

Tác phẩm trước hết gợi lại một cuộc sống gia đ́nh có nhiều hạnh phúc: những chuyến đi, những kỳ nghỉ, ngôi nhà, thiên nhiên, những buổi sáng và buổi chiều b́nh thường, những cử chỉ rất nhỏ giữa hai người.

Những chi tiết tưởng như vụn vặt — một nụ cười, một bước chân sánh đôi, hơi thở, ánh trăng, cây cối, hoa, căn nhà — trở thành những kư ức quư giá. Chính v́ người đọc biết rằng những khoảnh khắc ấy rồi sẽ không c̣n, nên cái b́nh thường bỗng trở nên vô cùng quư giá.

Khi bệnh tật xuất hiện, cuộc sống của hai người thay đổi. Cái chết từ một khái niệm xa xôi trở thành một sự hiện diện cụ thể, từng ngày.

Anne không miêu tả cái chết bằng những lời bi lụy. Bà quan sát nó qua những dấu hiệu rất nhỏ: sự mệt mỏi, những cơn đau, sự suy yếu của cơ thể, những thay đổi trong nhịp sống và trong cách hai người nh́n nhau.

Điều đau đớn nhất không phải chỉ là biết rằng Gérard sẽ chết, mà là biết trước sự chia ĺa nhưng vẫn phải tiếp tục sống từng ngày bên nhau.

Một trong những chiều sâu của tác phẩm nằm ở sự khác biệt giữa người đang đi đến cái chết và người phải tiếp tục sống sau cái chết. Gérard phải đối diện với cái chết của chính ḿnh. Anne phải đối diện với một điều khác: sự sống mà không c̣n người ḿnh yêu bên cạnh. V́ thế, tác phẩm không chỉ nói về cái chết, mà c̣n nói về nỗi cô đơn của người sống sót.

Càng gần cái chết, t́nh yêu giữa hai người càng được biểu hiện qua những điều giản dị: một cái nh́n, một cử chỉ, một sự im lặng, một hơi thở, một sự hiện diện bên cạnh nhau. T́nh yêu không c̣n là những lời tuyên bố lớn lao. Nó trở thành: “Tôi ở đây với em/anh.” Chính sự hiện diện ấy làm cho những ngày cuối cùng có ư nghĩa.

Nhan đề Le Temps d’un soupir — Thời gian của một tiếng thở dài — đă chứa đựng tư tưởng trung tâm của tác phẩm.

Một đời người, xét trên quy mô của thế giới, có thể chỉ như một tiếng thở dài. Nhưng chính v́ đời người ngắn ngủi nên mỗi khoảnh khắc sống lại trở nên quư giá. Cái chết không chỉ là sự kết thúc; nó khiến con người nh́n lại và nhận ra rằng: Điều quư giá nhất của đời sống thường nằm trong những khoảnh khắc b́nh thường nhất.

T́nh yêu không chiến thắng cái chết, nhưng vượt qua cái chết. Anne không t́m cách phủ nhận cái chết. Bà biết ḿnh không thể giữ Gérard lại. Nhưng t́nh yêu khiến Gérard tiếp tục hiện diện trong kư ức của bà. V́ thế, tác phẩm đặt ra một câu hỏi sâu sắc: Con người có thể mất một người ḿnh yêu, nhưng có thể mất t́nh yêu dành cho người ấy hay không? Câu trả lời của Anne dường như là: không. Cái chết lấy đi thân thể và sự hiện diện vật chất, nhưng không thể xóa bỏ những ǵ hai con người đă sống cùng nhau.

Sau cái chết, những ǵ c̣n lại là kư ức. V́ vậy, những h́nh ảnh rất nhỏ trong tác phẩm có ư nghĩa đặc biệt: một căn nhà, một khu vườn, một bông hoa, ánh trăng, hơi thở, bước chân… Chúng giống như những mảnh vỡ của quá khứ. Mỗi mảnh kư ức giữ lại một phần của người đă mất.

Đây cũng là lư do văn phong của Anne Philipe rất giàu tính thơ: bà không chỉ kể lại quá khứ, mà cố gắng làm cho quá khứ sống lại trong ngôn từ.

Một vẻ đẹp đặc biệt của tác phẩm là sự tiết chế. Anne không biến cái chết thành một màn bi kịch ồn ào. Ngược lại, bà thường nói bằng giọng b́nh tĩnh, giản dị, đôi khi gần như lạnh và trong trẻo. Chính sự retenue — sự kiềm chế — ấy làm cho nỗi đau trở nên sâu hơn. Càng ít than khóc, người đọc càng cảm nhận được khoảng trống mà cái chết để lại.

Có thể cô đọng tư tưởng tác phẩm trong một câu

Le Temps d’un soupir là một cuốn sách về cái chết nhưng thực chất là một cuốn sách về t́nh yêu và sự sống: cái chết làm đời người trở nên hữu hạn, nhưng t́nh yêu và kư ức khiến những khoảnh khắc hữu hạn ấy có thể trở nên bất tử.

Nếu nh́n toàn bộ tác phẩm theo ba từ khóa, có thể tóm lại là:

SỐNG → YÊU → MẤT, nhưng sau MẤT không phải là hư vô hoàn toàn.

Đó chính là chiều sâu nhân văn và cũng là vẻ đẹp đặc biệt của Le Temps d’un soupir
 

 

THỜI GIAN CỦA MỘT TIẾNG THỞ DÀI

Anne Philipe


Nỗi buồn là sự chuyển biến của con người từ một mức độ hoàn thiện lớn hơn sang một mức độ hoàn thiện thấp hơn.
( Spinoza )



I.
 

Tôi thức dậy sớm. Đêm chưa qua. Mắt vẫn nhắm, tôi cố ngủ lại nhưng không thể. Tôi đang nằm trên băi biển buồn bă và tối tăm, mơ màng giữa thực tế và ác mộng. Lẽ ra nên bật đèn và đọc, tránh cho tâm trí khỏi lạc vào mê cung, nhưng mỏi mệt khiến tôi thụ động và tôi sa vào những kỷ niệm rực rỡ. Thỉnh thoảng tôi vẫn như vậy và chúng cứ xâm chiếm tôi đến độ, chỉ trong phút chốc, tôi lầm chúng với thực tại. Nhưng ư thức không đầu hàng, và, qua từng kỷ niệm, nghiêng đầu trên gối như tôi vẫn làm hằng đêm, bên phải tôi, tôi lướt qua h́nh ảnh khuôn mặt chết chóc của anh, đang cúi xuống chỗ trống của tôi, lúc cuộc sống rời bỏ anh. Tôi thấy mắt anh mở, khuôn mặt b́nh thản, xa vắng, hai bàn tay duỗi ra, ngay phút chốc, chứng tỏ cho tôi rằng anh không hề đau đớn hay lo lắng. Ngày hôm đó, trong nhiều giờ ngắm nh́n anh, cầm bàn tay lạnh ngắt của anh đang dần tê cóng, vuốt ve khuôn mặt anh, tôi cảm thấy rằng anh đang nằm trên giường của đôi ta trên bờ biển và tôi bị cuốn đi, v́ đang c̣n sống, trong một ḍng nước ào ạt. Anh vẫn bất động, tôi vẫn c̣n trong một lúc hoạt động được. Cái chết đă măi măi chia ĺa đôi ta.

Tôi mở mắt ra, bật đèn lên, tôi cố chống lại chính ḿnh. Ngày bắt đầu. Chỉ có anh nh́n thấy tôi, chỉ có tôi nh́n thấy anh. Hôm nay tôi ở trong thế giới không mắt nh́n. Tôi sống trống vắng. Tôi biết sẽ c̣n như thế nữa. Trong mỗi ngày mà có thể là ngày cuối, tôi nh́n anh, tôi mong thấy t́nh yêu, tôi mong thấy cái chết. Tôi nghĩ: “ Hăy nh́n tôi, cả anh nữa, v́ tôi ít nhất cũng có kỷ niệm, c̣n anh, không có ǵ cả. Mọi vật sẽ biến mất, ngay cả ư thức về kỷ niệm. Hư vô. Anh sẽ trở về hư vô.”

Tôi say nh́n anh, tôi đắm ch́m trong cử chỉ và tia nh́n của anh. Tôi mỉm cười với anh để thấy anh cười, tôi hôn tay anh để thấy anh hôn tay tôi. Tôi tự nhủ sẽ không bao giờ, không bao giờ, tôi quên điều đó. Tôi rất muốn rằng mỗi dấu vết sẽ c̣n măi ghi lại trong cơ thể tôi, rằng mỗi sự vuốt ve sẽ ngăn cản sự thối rữa của ḷng ham muốn muốn chiếm đoạt sự vuốt ve của anh. Tôi cố chống lại điều không thể. Tôi thất bại v́ anh thất bại, nhưng anh không biết ḿnh thất bại.

Tôi muốn đi, không bao giờ dừng bước. Chỉ có thế tôi mới thấy cuộc đời dễ chịu. Tôi thích bước chân đôi ta hoà hợp, đó là thực tế đẹp nhất đời. Hôm nay tôi đi đâu, v́ đi, không phải đặt bàn chân này trước bàn chân kia. Mục đích của tôi là ǵ? Tôi tuân thủ những mệnh lệnh khẩn cấp: sống và khiến phải sống. Có vẻ như dễ dàng và chỉ như thế bằng cách đưa mọi vật về nguồn gốc của chúng th́ tôi mới hoàn thành những ǵ cần làm.

Tôi cảm thấy dễ chịu trong sự tĩnh lặng của mùa đông trên mặt đất lành, không mùi vị. Tôi cố dỗ giấc ngủ. Sang mùa Xuân, tôi bơi lặn ngược ḍng. Tôi ngụp lặn trong ánh nắng, chồi non, hương thơm, tiếng chim hót .

Làm ǵ đây trước bông hoa đầu tiên nếu không phải là yêu nó và muốn sống giản dị như nó ?

Nên chăng chấp nhận một tương lai không có anh?

Tôi đi trong vườn Luxembourg. Tôi vẫn đi những con đường như hai năm trước. Lúc đó c̣n sớm. Những ghế ngồi c̣n bỏ trống. Vài cậu học sinh vội vă đi ngang qua. Những giọt nước bắn lên trên ánh sáng trong vắt ban mai bởi trời không mưa như hôm nay, tuy đă chớm sang đông. Chiếc lá rụng gió thổi bay trước những chiếc khác tôi giẫm chân lên. Những lá khác sẽ đâm ra. Nhưng liệu tôi có chấp nhận rằng nhiều người sẽ sinh ra khi anh chết đi? Tôi đi tới đi lui trên những con đường quen thuộc yêu quư. Mỗi cây vươn cao lên như cái cọc. Tôi sẽ nói với anh những điều trước nay chưa hề nói. Tôi hít nhẹ đầy phổi. Tôi không dám ngồi, tôi sợ dừng lại. Tôi bước đi như đi không nghỉ khắp mọi nơi. Tôi hít thở như người ta uống nước sau khi chạy. Tôi không t́m giải pháp nào cả v́ đă có sẵn rồi. Có điều là không thể chấp nhận nó được. Thế thôi.

Cho tới lúc này tôi không hề quan tâm đến cái chết. Tôi chẳng quan tâm đến nó. Chỉ cần cuộc sống thôi. C̣n cái chết? Một cuộc hẹn vừa không tránh được vừa luôn lỗi hẹn v́ nó có mặt là ta biến mất. Nó chiếm chỗ lúc ta không c̣n nữa. Nó hoặc là ta. Ta có thể sáng suốt đến trước nó, nhưng liệu ta có thể hiểu biết nó, dù chỉ trong thoáng chốc chăng? Tôi sắp xa măi măi người yêu quư nhất trên đời. Điều “ không bao giờ nữa “ lấp ló nơi cửa. Tôi hiểu rằng không có sợi dây nào, ngoại trừ t́nh yêu của đôi ta, có thể gắn kết đôi ta được. Nếu có tế bào nào tinh tế hơn thứ mà người ta gọi là linh hồn, tiếp tục tồn tại, tôi tự nhủ rằng chúng không thể có trí nhớ và đôi ta sẽ măi măi xa nhau. Tôi vẫn nhắc lại là cái chết chẳng là ǵ cả và chỉ có nỗi sợ, khổ đau thể xác và sự đau đớn khi phải xa người ḿnh yêu hay công việc đang làm mới có thể khiến việc nó tới gần thành khốc liệt và điều đó không sao tránh khỏi. Nhưng không c̣n tồn tại trên đời này ư!

Tôi khám phá nỗi bất hạnh. Tôi phải trở lại những kỷ niệm thuở thơ ấu để thấy được, không vượt qua được, cái đêm tối đen đó, cái t́nh cảm sa lầy và ngột ngạt đó. Tôi mới lên bốn hay năm. Tôi theo mẹ đến nhà ga. Hai mẹ con xếp hàng trước quầy. Khi đến lượt, mẹ nói: “ Một vé khứ hồi và vé nửa chỗ đi V…” Tôi không nh́n thấy người mẹ nói chuyện nhưng tôi nghe và tôi nép vào người mẹ. Tôi không c̣n nhớ tôi có đến sát cơ thể mẹ không, nhưng đến giờ tôi vẫn c̣n nhớ máu tôi chảy đến gần mẹ, như gần một bến đỗ duy nhất, nơi an toàn duy nhất trên đời. Chúng tôi đă lên tàu. Tôi biết từng ga. Đây không phải là lần đầu tôi đi tàu. Tôi biết điều ǵ chờ đợi tôi. Tôi tính sẽ c̣n sống mấy giờ nữa để sống gần mẹ trước khi xa cách trong khoảng thời gian tôi thấy dài như cả cuộc đời mẹ. Tôi tin là ḿnh đă biết không khóc. Nhưng có một con bạch tuộc trong người tôi, nó bóp tim tôi, leo đến tận cổ họng, khiến nước bọt của tôi có vị đắng. Tôi là một bé gái của đôi vợ chồng ly dị giống những đứa khác, là tṛ chơi của những đôi, sau thời gian yêu thương nhau, giờ lại muốn trả thù nhau. Cũng chẳng có ǵ khác lạ. Tôi sắp sửa hoàn thành “ thời gian của ḿnh “ về phía nội, không phải nơi ba tôi, mà nơi ông chú và bà thím Tàu dừng lại: V… Tôi chỉ c̣n sống mười lăm phút. Chúng tôi sẽ đi xe ngựa và nơi đó, tôi sẽ nép ḿnh bên mẹ. Ngựa đi chậm v́ qua khúc quẹo. Đây là ngă rẽ cuối cùng. Tôi nh́n thấy căn nhà, trắng giống như những nhà khác, ở tầng một, có một kính chiếu hậu để có thể nh́n thấy, mà không ai nh́n thấy ḿnh, ai đang bấm chuông, ai đi ngang qua. Tôi chỉ c̣n thời gian đếm đến hai mươi, v́ xe phải quay lại v́ nhà nằm phía bên trái. Sau đó, mẹ ôm tôi vào ḷng và tôi ôm hôn mẹ. Mẹ lại ra đi trên chiếc xe đó, không bước xuống, c̣n tôi, bên cạnh bà thím, đưa tay ra dấu chào, trong khi tim đập th́nh thịch, tôi biết, tôi đă học, rằng, cho đến nay, không nên diễn đạt ǵ. Tôi đi vào nhà. Pḥng thứ nhất bên trái là pḥng khách. Không ai vào đó. Vỏ gối, thảm, tưởng, tất cả cùng một màu. Kế đến là pḥng ăn. Nó trông ra một khoảng sân nhỏ, chỉ vài bậc cấp là đến khu vườn. Nhưng thứ duy nhất tôi nh́n thấy, là tấm kính lớn mà khi ngồi ăn, luôn hướng về phía tôi. Mỗi lần ngước mắt nh́n lên, tôi nghe: “ Đừng nh́n vào kính! “ Tôi cúi đầu và nhai mà không nuốt. “ Ăn đi ! “ Im lặng. Một sự im lặng khó chịu, chỉ có tiếng bát dĩa khua mới khuấy động chút ít. Chú thím tôi không nói ǵ. Đây không phải đôi vợ chồng, chỉ là một gia đ́nh, một gia không con.

Vâng, đó là t́nh cảm bất hạnh. Sau này, tôi biết t́nh cảm phản kháng và giận dữ, nhưng tôi đă quyết tâm gầy dựng hanh phúc của ḿnh.


 

II.
 

“ Mất bao lâu? “ tôi hỏi các bác sĩ khi họ đưa tôi vào căn pḥng nhỏ bên cạnh khu giải phẫu.

- Từ một đến sáu tháng là cùng.

- Các ông không thể làm sao cho ông ta không thức dậy nữa v́ ông ấy vẫn c̣n ngủ?

- Không, thưa bà.

Trước đó năm phút, tôi đă đứng lên khỏi ghế. Tôi đang ở trong pḥng đợi với mấy người bạn thân nhất.

“ Xin mời bà X. “ một cô y tá đến nói. Tôi đi theo cô và nghĩ : “ Sẽ ngắn thôi. Họ bảo ḿnh một tiếng rưỡi và anh ấy mới lên hai mươi phút. “ Khi tôi thấy bốn bác sĩ mặc áo blouse trắng đến phía tôi, tôi đă đọc được trên khuôn mặt họ như trên một cuốn sách mở. Một người trong số họ đưa cho tôi một cái ghế mà không nói ǵ. Tôi đă hiểu. Tôi sống thời gian quyết định, nhưng người sắp chết chỉ cách vài mét.

“ Anh ấy có đau không? “

“ Không, có lẽ chỉ là một cái chết v́ kiệt sức. »

Tôi đi xuống. Cũng thang máy đó, có lẽ cũng con người đó đang sử dụng, nhưng trong thâm tâm, tôi đang sống giờ tận thế. Tôi nói với ai đó : « Hết rồi.” Có ai gọi tôi ở điện thoại và tôi bắt đầu nói dối. Một lát sau, tôi đi vào pḥng, anh đă ở đó, người trực đă gắn ống thuốc nhỏ giọt nơi bàn chân trái của anh. Anh thở khó v́ ống thở chụp nơi mũi. Lẽ ra anh có thể nghỉ ngơi như thế với khuôn mặt xanh xao và buồn bă của những người đang c̣n ngủ, và mọi thứ đều tốt đẹp. Tôi đă tưởng tượng như thế trong những lúc tin tưởng: ba ngày xấu và lại cả cuộc đời trước mặt chúng tôi. Đấy là ba ngày xấu và cái chết kề cận, và từ lúc này đến đó, là dối trá giữa chúng ta.

Ngay khi ngủ, tôi không dám nh́n anh đang tuyệt vọng, cơn điên cuồng đang chiếm lấy tôi. Tôi gắng nh́n b́nh tĩnh, tôi lặp lại trước mặt anh, đang không biết ǵ, vở hài kịch tôi cứ diễn măi với anh và đó là tất cả những ǵ c̣n lại của cuộc sống chung của đôi ta. Tia nh́n cuối cùng của đôi ta, giữa hai người b́nh đẳng, chúng ta đă nh́n trong khi cô y tá đẩy anh lên xe lăn.


 

III.
 

Tám năm đă trôi qua. Hôm đó là thứ bảy. Trời vẫn c̣n lạnh. Ở Paris, mùa Xuân chưa rơ ràng, nhưng ở thôn quê mọi người đă cảm thấy tuy bầu trời xám xịt và cây cối trụi lá.

Chúng tôi lái xe đi trong khi tham khảo tấm bản đồ mà công ty bất động sản đă đưa cho chúng tôi. Chúng tôi lầm đường nhiều lần trước khi đến được ngôi làng và thấy hàng rào khép kỹ. Chúng tôi đi theo hàng cây và, ở phía cuối, căn nhà đă hiện ra, xấu xí, sơn vàng và đỏ, ở giữa có một bậc cấp giống như một mụn cóc trên mũi. Chỉ có mái lợp ngói cổ là nh́n được. Một người đàn ông lớn tuổi đang cắt cỏ trên các luống cỏ. Ông ấy đi về phía chúng tôi. Ông thằng người, hơi thô cứng, kiểu các chiến sĩ kỵ binh. Tôi nhớ chiếc cà vạt thắt kỹ, chiếc cổ áo ngay ngắn và cái mũ nỉ, đôi mắt sáng, có vẻ như chế nhạo. Ông quan sát chúng tôi kỹ lưỡng và nói những câu ngắn.

Vâng, căn nhà đáng phải bán. Chúng ta có thể đến xem. “ Nhưng, ông ấy nói, tôi không quan tâm đến căn nhà nữa. Nếu ông muốn, tôi sẽ gọi Bà ấy. “ Bà ấy là vợ ông. Ông đi kiếm bà, và bà đến, tay thắt chiếc khăn choàng trên vai. Bà chào chúng tôi rất lịch sự và, tay cầm chùm ch́a khoá, nói chúng tôi đi theo bà.

Chúng tôi mở cửa và quan sát căn nhà, trong tưởng tượng tôi đă thích. Mỗi cửa sổ mở ra Một không gian lăng mạn tuyệt vời. Căn nhà sẽ như chúng tôi dự định, có con sông cách đó hai mươi mét, có cây cối, yên tinh. tuyệt đối. Chúng tôi sẽ làm cho t́nh yêu này nở ở đó.

Người làm vườn đợi chúng tôi trước cửa. Ông dẫn chúng tôi về phía công viên để cho chúng tôi xem hàng cây. Trước mỗi cây, ông dừng lại, sờ vào thân cây, chỉ cho chúng tôi những chồi non.

- Những cây dẻ bị bệnh, ông nói, trừ cây duy nhất trước căn nhà và cho những bông hoa đỏ rực soi sáng cả mặt tiền. Cây sồi đẹp nhất vùng, ông xem thân nó này, thẳng băng, và trên kia, lối đi gồm những cây tuyết tùng bên cạnh khu rừng nhỏ những cây bạch dương, tôi biết rơ từ khi người ta mới trồng : một trong những chủ nhân có ư định đó, người duy nhất hiểu biết về cây cối và yêu thương chúng, c̣n những chủ sau, họ chuộng hơn vùng Megève hay Côte d’ Azur. Thôn quê, phải hiểu biết và yêu thích nó.Các ông, các ông có yêu thích thôn quê không?

- Vâng, chúng tôi thích.

- C̣n tôi, ông nói, đó là cuộc sống của tôi. Tôi chỉ là người làm vườn, người ta có thể đuổi tôi. Ông ấy nói điều đó trong khi nh́n chúng tôi với ánh mắt đầy kiêu hănh.

Từ lúc này, tôi thấy thích ông B. Trong vườn rau, trồng thành ba luống, ông chỉ cho chúng tôi những cây ăn trái, và nói đến chất đất, ông lấy ngón tay cái và ngón trỏ bóp một nắm. Chúng tôi nh́n những cây cà rốt, rau xà lách, cây dâu, những hàng rau thơm, những hàng cây hoa mẫu đơn. Phía bên kia lối đi những cây dẻ là phần bỏ hoang của công viên, một khu rừng nhỏ đầy rong rêu, rồi chúng tôi đi vào con hẽm dọc sông Oise.

Từ trên bờ, chúng tôi ra dấu cho những thủy thủ đang đi thuyền ngang qua. Ông B. không quan tâm đến nước.

- Vào mùa hè có tắm được không?

Câu hỏi có vẻ bất ngờ với ông.

- Nếu các ông không chán th́ có thể đến. Ít người đến lắm, đầy cả dầu mazout và mèo chết śnh.

Cạnh một thảm cỏ, ông B chỉ cho chúng tôi niềm kiêu hănh của tôi: những hàng cây tỉa thành h́nh gà trống và chim.

- Cái đó mất công lắm! Để tỉa một cây như thế phải mất hàng giờ, và phải biết cách làm nữa chứ. Ngày nay, người làm vườn không muốn học nữa, quá khó !

Đó là những ǵ chúng tôi ghét trên đời, hơn cả sự giả tạo, c̣n, nhẵn nhịu, dịu dàng, chúng tôi thích hơn.

Hôm đó chỉ có thế. Khi rời nơi này, chúng tôi dừng lại phía trên cao.

Ḍng sông Oise kéo dài ảnh chiếu những đám mây giữa những cánh đồng đang c̣n tối đen và, ở phía sau, gần với đường chân trời, sừng sững một ngôi giáo đường có vài gian nhà bao quanh. Cảnh thật đẹp. Chúng tôi thấy thật tuyệt. Tôi rất muốn chia sẻ với anh nhưng tôi lại lặng thinh, hoặc ít nhất tôi không nói điều chính yếu. Tôi không đủ tự tin để chờ đợi một đứa con để chia sẻ cùng anh một hạnh phúc mơ hồ.

Mười lăm ngày sau, chúng tôi trở về. Mùa Xuân đă thắng. Chúng tôi dừng xe cùng chỗ đó. Mặt trời đă lên cao và trong sự yên tĩnh của đồng quê, chúng tôi nh́n mặt trời lặng lẽ uống những giọt sương và khám phá, khuất sau những hàng cây, mái ngôi nhà chúng tôi vừa mua.

Thời gian trôi qua. Những đứa trẻ được sinh ra. Đó là một buổi chiều như những chiều khác. Tôi chờ anh. Chẳng những tôi biết tiếng động cơ chiếc xe của chúng tôi, nhưng cả cái cách anh tăng tốc hay đạp thắng tại những vị trí cố định và phụ thuộc vào tâm trạng của anh. Mắt nhắm, tôi lắng nghe mỗi âm thanh của ban đêm.

Anh đang ở đó. Anh dừng lại để mở hàng rào không c̣n kêu nghiến lên nữa, anh không đóng rào lại, anh mỏi mệt rồi, bánh xe nghiến trên sỏi, đèn pha vuốt ve những cánh cửa đóng kín, anh tṛ chuyện với con chó, anh lên cầu thang, anh cởi giày để khỏi đánh thức tôi. Anh bước vào. Anh kia rồi. Chúng tôi tồn tại.

Căn nhà c̣n ngù khi tôi bước nhẹ ra vườn. Giờ này thật đẹp, giờ mà tôi gọi là giờ Trung hoa. Con sông lấp lánh dưới làn sương mỏng, những luống rau c̣n ngậm sương đêm, những tia nước bay lượn trong vườn rau và vườn hồng, người làm vườn đang thu gom rau cỏ và tôi nh́n ông với những trái cây đang chín. Mỗi sáng tôi lại đến xem những cây bạch dương, cây đào, cây sung, tôi hái những bông hoa từng mùa. Khi anh thức dậy, tôi sẽ cho anh biết tin tức về cây và hoa.

Một đêm tháng chín, chúng tôi vừa đi du lịch dài ngày trở về. Không có ai nghe tiếng chúng tôi, chó không sủa, nó ch́ biểu lộ niềm vui bằng cách lặng lẽ cọ vào người chúng tôi. Chúng tôi ngồi xuống trên tảng đá gần bờ sông. Vầng trăng tṛn tắm ngôi nhà trắng và công viên mà chúng tôi biết từng bí mật.

Trong nhiều năm chúng tôi cảm thấy rằng từ t́nh yêu chúng tôi có thể xây dựng. Gầy dựng con cái, nghề nghiệp, t́nh bạn, nhà cửa và có lẽ giúp xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn. Thời gian hoàn tất đă đến. Chúng tôi là những kiến trúc sư tuyệt vời. Đêm nay, có lẽ t́nh trạng xa nhà cho chúng tôi sự sắc bén tinh tế hơn, và v́ đêm đẹp quá, chúng tôi nhận thấy rằng dự định của chúng tôi đă thành hiện thực.

Khi tôi biết anh sắp chết, cùng lúc đó tôi hiểu rằng không bao giờ tôi trở lại nơi đó nữa. Tuy nhiên, có một lần, do anh yêu cầu, tôi đă trở lại nơi đó. Ông B. vẫn làm như lần đầu chúng tôi biết, ông nhặt trên luống cỏ những chiếc lá khô của cây dẻ hoa đỏ. Chúng tôi hôn nhau. Ông hỏi tôi anh ra sao. Anh vẫn khoẻ. Anh sẽ trở lại khi có thể ngồi dậy.

Bọn trẻ đang chơi đùa. Tôi chuẩn bị trà, chúng tôi cùng thưởng thức vừa nh́n lối đi chiếc xe vừa đi vào khi anh đến. Tôi đến đó lần cuối. Những ǵ chúng tôi đă tạo dựng sẽ tồn tại không có chúng tôi. Tôi mănh liệt phản kháng lại những thứ này: cây, hoa, chó, chim và hơn nữa, chống lại những sự vật, những bức tường, những đồ đạc, những áo quần xếp ngăn nắp trong tủ và vẫn măi như thế. Đó là sự trả thù của sự vật, không phải cuộc sống phù hợp mà cuộc sống khó khăn. Chiều hôm đó, tôi thấy đúng đắn và b́nh thường khi vào giây phút anh trút hơi thở cuối cùng, đất mở ra và nuốt chừng mọi thứ.
 

IV.
 

Tôi nhớ một đêm trong khu vườn, nơi tôi một ḿnh bước đi hôm nay và, thỉnh thoảng, tôi nhầm lẫn với những nơi tôi lui tới từ khi anh chết.

Lúc này là nửa đêm. Chúng tôi rời rạp hát sau cùng. Tuyết rơi. Chúng tôi đi, cầm tay nhau. Chúng tôi không cần, cũng không muốn nói chuyện. Chúng tôi đi không định hướng mà cũng không do dự. Vài chiếc xe hiếm hoi chạy chậm, không gây tiếng động. Tôi cảm thấy những con đường vắng vẻ nhưng có thể là t́nh yêu của chúng tôi đă cô lập chúng tôi đêm hôm đó. Chúng tôi ở gần đêm và trời, xa Paris. Ra khỏi đường Vavin, chúng tôi đến vườn Luxembourg. Anh nói: “ Ḿnh vào nhé!”

Chúng tôi đi qua hàng rào và bước vào một khung cảnh hoàn hảo. Bước chân hất tung tuyết. Chúng tôi thấy hạnh phúc và ư thức rơ điều đó. Đấy là một niềm vui tinh khiết, b́nh dị, do niềm tin rằng mọi chuyện chỉ tốt đẹp thôi tạo nên. Anh cởi áo khoác ra và chúng tôi ngồi lên trên. Trong đêm tối chúng tôi nh́n nhau. Tôi thấy đôi mắt anh sáng rực, lông mày ướt cả tuyết. Thành phố rất gần với hàng rào, bao quanh chúng tôi. Đồng hồ điểm ba giờ. Tại sao bỗng chốc tôi lại nghĩ đến nỗi bất hạnh? Không phải bất hạnh của chúng tôi, vào phút này ai có vẻ không thể tưởng tượng, nhưng nỗi bất hạnh của người khác. Vào đúng thời điểm này, nhiều người chết, những người khác giết nhau, những đôi vợ chồng cắn xé nhau, những đứa trẻ than khóc v́ cô đơn, nhiều vợ chồng cùng nhau tính sổ những nỗi khổ. Rất xa nơi này, ở Đông Dương, nhiều người đang hấp hối hay đang đau đớn. Không một phút giây nào, từ khi có cuộc sống, tṛ chơi của vui và khổ, sinh và tử chấm dứt, nó kéo dài chừng nào c̣n cuộc sống. Chúng tôi ngồi bất động, đắm ch́m trong hạnh phúc, tay ôm nhau, đầu kề nhau. Một trong hai người nói : " Chúng ta cố giữ lịch sự nếu một ngày chúng ta bất hạnh. " Người kia đáp : " Xin hứa. "

Chúng tôi ra đi cùng lúc có những tiếng động đầu tiên của thành phố. Lúc ra về, chúng tôi không cố ngủ. Tôi thích thức trắng đêm, trắng như tuyết và rất đẹp đến nỗi tôi không muốn mất đi một phút nào.
 

V.
 

Một vài ngày, tôi không tin ở ḿnh nữa, tôi sống dè chừng. Tôi biết là dễ bị chóng mặt. Tôi làm con kiến. Tôi phải bận rộn luôn. Tôi lo xa. Không được suy nghĩ. Một mục tiêu: chờ đến giờ kế tiếp, và như thế, sau mỗi giờ, đi tới một nơi không bị sự trống rỗng bao phủ . Nhưng nỗi đau có lúc kín đáo. Buổi sáng bắt đầu thuận lợi. Tôi tập sống cuộc đời hai mặt. Tôi suy nghĩ, nói năng, làm lụng và trong cùng thời gian, tôi nghĩ về anh, nhưng cùng một khoảng cách khiến cho sự hiện diện của anh dễ chịu, hơi mờ nhạt như tấm h́nh chụp không điều chỉnh đúng. Những lúc đó, tôi không cảnh giác, tôi bị tước vũ khí. Bỗng nhiên, trong một giây, tôi bị bắt như kẻ phản bội. Anh ở đó. Giọng anh bên tai tôi, tay anh trên vai tôi, tiếng bước chân anh trên lối vào. Tôi thua rồi. Tôi chỉ c̣n có thể thu ḿnh lại chờ mọi thứ qua đi. Trong cơ thể bất động, ư nghĩ gom lại như một máy bay bị trúng đạn vùng vẫy t́m đường thoát. Không, anh không ở đây, anh ở nơi khác, trong cơi hư vô lạnh giá. Chuyện ǵ đă xảy ra? Nhờ tiếng động nào, mùi vị nào, sự liên tưởng nào, anh đă lướt qua tôi?

Tôi tranh đấu với anh và tôi c̣n đủ sáng suốt rằng chính đó là điều quái dị nhất nhưng trong giờ khắc chính xác, tôi không đủ mạnh để anh xâm chiếm tôi được. Chỉ anh hoặc tôi. Sự tĩnh lặng của gian pḥng ầm ĩ hơn tiếng động lớn nhất. Trong đầu là sự hỗn mang, trong cơ thể là sự náo loạn. Tôi nh́n lại quá khứ của chúng ta mà tôi không định vị được. Con người thứ hai của tôi tách khỏi tôi và làm lại những ǵ tôi đă làm trước đó.

Tôi đi từ pḥng này sang pḥng khác trong căn hộ, như một người đi ở Paris hay New York mới biết được sự vô cùng của thế giới. Tận thế: cái chết của anh. Và trong cùng một lúc, tôi cảm thấy đến mức nào là thế giới không c̣n có anh.

Tuy nhiên, tôi vẫn hoàn thành những cử chỉ cần thiết. Làm sao tôi có thể giống như chính ḿnh trước đây ? Tôi nh́n ḿnh trong gương, kiểu như một cô gái hạnh phúc sau đêm tân hôn. Không, trên mặt tôi không ghi nhận ǵ. Sự khổ nhọc sẽ được ghi nhận về sau nhưng nó vẫn ghi lại hạnh phúc đă qua. Tôi có thể yên tĩnh, tôi sẽ không nh́n thấy ǵ. Nét mặt, nụ cười đều đúng chỗ. Cử chỉ cũng vậy. Tôi đi tắm và chúng tôi nói chuyện từ hai pḥng khác nhau. Tôi nhắm mắt để nghe anh rơ hơn. Tôi chưa bao giờ lắng nghe anh như thế và tôi biết rồi sẽ có ngày giọng nói của anh sẽ thoát khỏi trí nhớ tôi và tôi sẽ quên cách mà anh nói: “ Em có nghĩ là mười lăm ngày nữa anh có thể tắm lại không? “ Tôi gọi điện thoại. Tôi cám ơn người đă gởi hoa tặng anh. Tôi thuật lại cuộc giải phẫu diễn ra thế nào, tôi cùng anh trả lời các thư khẩn cấp, rồi tôi đánh máy trong khi quay lưng về phía anh để mặt yên một lúc. Tôi rút ngân phiếu, tiền bạc bay đi… “ Tháng ba anh sẽ đi làm trở lại.” Anh nói, rồi thêm: “ Anh vui lắm. “ Tôi như bị quất roi vào mặt. Đó là nhát dao hay sự vuốt ve êm ái? Tôi phản bội anh bằng một tia nh́n sáng rực lần đầu dối anh. Tôi dẫn anh đến bờ vực và mọi người tán thưởng tôi. Tôi xấu hổ nhưng tôi làm điều đó v́ một thứ mănh liệt, hơn là ư thích sự thật, đến lúc này tôi đă coi trọng, khiến tôi phải thực hiện.

Vâng, một tháng nữa chúng ta sẽ được nghỉ ngơi. Một nhà gỗ với balcon bằng gỗ, cả một cánh đồng tuyết dưới chân, phía sau là rừng, các dăy núi dưới nắng. Không, không bao giờ, không bao giờ. Mỗi ngày mười lần tôi đi về phía anh để nói sự thật cho anh. Tôi nói nhỏ câu đầu tiên, tôi hiểu là anh sẽ biết ngay :” Anh sẽ nói với em. “ hoặc:” Ta phải đi ngay. “ hoặc: “ Họ dối em đó. “ Tại sao, quyền ǵ mà giấu anh những ǵ liên quan đến anh, tại sao gọi anh như kẻ phản bội ở nơi đáng lẽ anh sẽ dũng cảm đi tới? Tôi biết là anh sẽ đương đầu. Và anh nh́n tôi : “ Anh ổn, em không cần lo cho anh, anh rất khoẻ, không đau ǵ hết. “ Tôi im lặng. Tôi im ĺm dưới chân anh, tay anh đặt trên người tôi, tôi lấy lại hơi và tôi tưởng tượng những giây này sẽ ra sao nếu tôi nói: ư nghĩ về cái chết bám lấy anh đến cùng và với tôi sự đau đớn khi khóc trong tay anh, để nói về hạnh phúc của đôi ta.

Tôi nh́n vết sẹo của anh. Anh thích nó.

- Dạ dày anh mở rồi.

Tôi ghét nó, nó mê hoặc tôi. Nơi kia, chỉ cách môi tôi hai, ba phân là căn bệnh ung thư sắp giết anh, đánh bại anh, rất nhanh, tôi không hề biết. Sao anh không biết những ǵ tôi nghĩ. Mặt tôi dối khéo như vết sẹo của anh, nó ngây thơ khép lại.

- Thật kỳ lạ, em thấy không, cái cảm giác thấy ngực ḿnh mở ra.

- Vâng, hẳn thế, và đây là lần giải phẫu đầu tiên của anh.

- Em sẽ dựa đầu trên ngực anh khi anh lành bệnh chứ?

Tôi ra dấu, nói: “ Vâng. “ Nhưng, không bao giờ nữa, t́nh yêu của tôi, hoặc, khi anh đă chết. Tôi sẽ cười với anh, tôi nghĩ vậy đó. Tôi mong có được khả năng không biết, dừng lại những ǵ không dừng lại bao giờ bởi v́ đó chính là cuộc sống, sự chuyển động. Không, tôi muốn đảm nhận những ǵ trong lĩnh vực của tôi, trong mọi trường hợp, bởi v́ cái chết, rời khỏi cuộc sống, chính anh sắp chịu đựng.

Anh nh́n tôi với nụ cười mỏi mệt xa vắng có thể đọc được trên mắt hơn trên môi. Anh có đôi mắt của người bệnh, mống mắt xanh xao, bạc màu, giữa lục và vàng, cái màu của loài lau sậy thiếu nước và, màu trắng giống như xà cừ. Thỉnh thoảng anh không nh́n đâu cả. Ôi, t́nh yêu tội nghiệp, t́nh yêu đẹp của tôi. Ngày tháng của chúng ta trôi đi như ḍng sông Seine nhưng với anh đích đến đă gần kề. Một trận động đất, một máy bay vỡ vụn, mái nhà sụp đổ, tai nạn tốt đẹp nào có thể đưa chúng ta vào chỗ đó, nơi không có tương lai.

Thỉnh thoảng, tôi tiến gần cửa sổ, tôi nh́n những căn nhà, người người qua lại, xe cộ xếp hàng và tôi thấy đâu đâu cũng viết: “ Anh ta sắp chết.” và chỉ thế thôi.

Tôi nằm dài dưới chân giường, và tôi cười với anh, đúng vậy, tôi sung sướng lúc này, v́ anh đang ở đó. Tôi muốn tách rời giây phút này, biến nó thành một ḥn đảo trong thời gian, nhưng không là ǵ cả, không ǵ cả. Ngày mai đă bị chận, tôi bị bao vây. Tất cả những ư nghĩ thông minh của tôi đụng phải bức tưởng đó: ngơ cụt không lối ra. Lối ra ở đó, nơi người ta gọi là gây chết người.

Anh lao vào mỗi bữa ăn trong khi tôi cố gắng nuốt.

- Thịt cứng quá, một hôm anh nói, thịt quá tươi.

Quá tươi, có nghĩa là đă bị giết, chết rồi, cách đây không lâu. Tôi buồn nôn.


 

VI.
 

Ở Paris mọi người ít khi nh́n bầu trời. Mỗi lần chúng tôi rời thành phố, chúng tôi sẽ trở lại. Theo sự tuần hoàn của mặt trăng và các v́ sao với tôi luôn có nghĩa là cuộc thăm viếng vũ trụ long trọng và vui vẻ mà chúng tôi góp phần. Khi tôi xa anh, anh hẹn tôi trên một ngôi sao và có vẻ như anh nh́n thấy sợi chỉ của t́nh yêu chúng tôi, đường sáng rực, mũi tên nhung, vết lửa, xuất phát từ mỗi người trong chúng ta để gặp nhau tại chùm sao Lạp Hộ.

Thường th́ khi ngắm nh́n bầu trời vào ban đêm, tôi đă đo, kỹ lưỡng nhất, hợp lư nhất, niềm vui và nỗi khốn khổ của tôi, ư thức rơ về thế giới, về vị thế của chúng tôi, về sự cô đơn, về sự hoàn hảo của t́nh yêu, “ trung thành như mặt trời ban ngày, như một đôi uyên ương, như thỏi sắt với cục nam châm, như trái đất với trung tâm.” Troilus nói với Cressida.

Sau khi anh chết, trong nhiều tháng, tôi lẩn tránh bầu trời. Tôi gặp nó lại một đêm hè, chính xác là đêm 28 tháng 8. Tôi quan sát các ngôi sao, tôi t́m ra một mà tôi nhận rất rơ. Nó bay từ tây sang đông, một ḿnh, ngoan ngoăn. Nó sinh ra từ bàn tay và trí thông minh của con người, và mang tên "Tiếng Vọng II ". Chính nhờ nó mà tôi kết nối với ban đêm. Tối hôm đó, tôi ở bên ngoài rất lâu để canh chừng nó trở lại. Có vẻ như là tôi đă thành công. Tôi xấu hổ về cuộc chiến tranh Algérie, những cuộc lưu đày, những vụ án được dàn xếp, tôi tự hào được sống vào thời điểm lần đầu tiên con người đi vào vũ trụ. Tuy nhiên, tôi ở đó, hai bàn tay trống không, cách hàng trăm mét đến nơi cái ǵ c̣n lại ở anh. Không bao giờ anh biết được thế giới bắt đầu xuất hiện. Anh không quan tâm đến đời sống của chúng ta nữa. Và tôi không thể thôi nghĩ rằng tôi đă thích hoả tiễn đẹp nhất, yên lành nhất hơn là việc t́m ra phương thuốc cứu mạng anh. Cây hương thảo toả mùi thơm. Có tiếng chó sủa, và từ ngoài đường, tôi nghe tiếng xe chạy, tiếng người đi đường ồn ào cười vang. Cứ mỗi lần có lư do để vui tôi lại cảm thấy sụp đổ.

Cần phải thú nhận điều đó lần đầu tiên những kỷ niệm xâm chiếm tôi, tôi gọi tên chúng, tôi mong chúng giúp để sống, tôi trở về với chính ḿnh và t́m về quá khứ. Thỉnh thoảng tôi lại giận anh sao lại chết đi. Anh đă đào ngũ, anh đă bỏ tôi. Chỉ v́ anh mà tôi không chịu nổi bầu trời xám, những cơn mưa tháng mười một, những chiếc lá vàng cuối cùng, những cây cối đen và trụi lá làm tôi thấy mùa Xuân sắp trở lại. Tôi tránh b́nh minh và hoàng hôn, tôi thúc giục để nh́n mặt trời và ánh trăng. Tôi nhẹ nhàng và nặng nề, tôi lê lết thay v́ lướt nhẹ. Mọi thứ với tôi đều là cố gắng.

Tôi không t́m gương mặt anh nơi đâu nữa. Rất lâu anh xuất hiện khắp nơi. Làm sao t́m được một con hẻm, một con đường, một bến tàu mà chúng ta đă từng quen biết. Trong đám đông, trong vắng lặng của một con đường rừng, tôi chỉ nh́n thấy anh. Lư trí của tôi từ chối những ảo ảnh này nhưng con tim lại đi t́m. Anh vắng mặt và hiện diện. Mỗi giờ tôi tự hỏi làm sao có thể không phải là sống mà đơn giản chỉ là tim tôi tiếp tục đập sau khi tim anh đă ngừng. Thỉnh thoảng tôi nghe nói anh hiện diện giữa chúng ta. Tôi chấp nhận. Tranh luận để làm ǵ? Nhưng tôi tự nhủ rằng, đối với nhiều người, dễ dàng chấp nhận cái chết của người khác. Họ t́m cách để chứng minh là ḿnh bất tử chăng?

Tôi đă quá yêu anh để chấp nhận rằng thân thể anh biến mất và tuyên bố rằng chỉ cần linh hồn của anh thôi và nó vẫn sống. Và rồi, làm sao để ngăn cách chúng, để nói: cái này là linh hồn, và cái này là thể xác của anh. Nụ cười và ánh mắt, dáng đi và giọng nói của anh là vật chất hay tinh thần? Cái này và cái kia, nhưng không tách rời nhau.

Thỉnh thoảng tôi chơi một tṛ khủng khiếp: một phần của tôi có thể tháo rời hoặc cắt xén mà anh không ngừng là con người đặc biệt mà tôi yêu? Dấu hiệu ở đâu? Giới hạn ở đâu? Lúc nào tôi có thể nói: tôi không nhận ra anh nữa.

Biết nhau quá giết chết t́nh yêu, có người nói với tôi như vậy, với anh bí mật là cần thiết cũng như mặt trời với lúa gạo. Nhưng bí mật không cần phải trồng, chăm sóc nó là thừa nhận sự mong manh của nó. Cần phải tấn công nó, cố tách nó ra. Chúng ta càng đi xa trong thế giới tri thức, chúng ta càng nhận ra rằng bí mật vẫn tồn tại.

Tôi nh́n anh ngủ và thế giới của anh, nụ cười nơi khoé môi, tiếng đập liên hồi của đôi mi, cơ thể trần truồng và bỏ hoang của anh, tất cả đều là bí mật.

Tôi bơi bên anh trong làn nước ấm và trong suốt, tôi chờ anh xuất hiện trong khung cửa dưới cây hoa từ đằng. Anh nói chào tôi và tôi biết anh đă mơ ǵ, những ư tưởng của anh khi sắp ngủ và tuy nhiên anh là bí mật.

Chúng ta nói chuyện : giọng nói, ư nghĩ của anh, những chữ anh dùng để diễn tả chúng với tôi rất thân thiết. Mỗi người trong đôi ta có thể kết thúc một câu mà người kia bắt đầu. Và anh, và chúng ta đều là bí mật. Nụ cười của La Joconde chứa đựng ít hơn cử chỉ bất kỳ nào đó của anh. Điều xảy ra là, và đó là những khoảnh khắc ưu tiên khiến mọi người tin ở thế giới hoàn hảo, rằng mọi khoảng cách đều bị xoá bỏ. Lúc đó, tôi ngạc nhiên khi muốn chết để sự hoàn hảo đó vẫn c̣n măi. Nhưng có vẻ như người ta chỉ tự tử để đối diện với thất bại và hạnh phúc giúp ta sống. Tôi không biết nhưng tôi hiểu rằng chạm đến hạnh phúc khiến ta mong không bao giờ rơi vào ṿng xoay của tranh chấp. Chúng tôi đă là Thượng đế, nhưng chúng tôi không muốn trở lại làm người.

T́nh yêu: một nguồn gốc, một lư do t́m đến nguồn gốc, thế giới trở nên màu mỡ , đó là sự ngạc nhiên, t́nh cảm về phép màu, và, đồng thời, từ cái đă biết, sự trở về thiên đàng đánh mất, sự hoà hợp giữa cơ thể và tư tưởng, sự khám phá sức mạnh và sự yếu đuối của chúng ta, sự gắn bó với cuộc sống và tuy vậy sự thản nhiên trước cái chết, một niềm tin không bao giờ hé lộ, và tuy thế, chuyển động, linh hoạt và mỗi ngày phải chinh phục.

Anh đă là sợi dây đẹp nhất của tôi với cuộc sống. Anh đă trở nên ư thức của tôi về cái chết. Khi nó đến, tôi sẽ không c̣n ư nghĩ gặp lại anh, nhưng chỉ để theo một con đường quen thuộc, mà anh đă biết.


 

VII.
 

Tôi trở lại với bầu trời mà tôi thích nh́n. Không một vết màu xanh. Những đám mây xám và tối bay qua những mái nhà như một đội quân thất trận.

Hôm nay mặt trời như là hạnh phúc, được che giấu, nhưng có thật. Tôi t́m bầu trời trong xanh, tuổi vàng. Tôi phải học những nguyên do mới để vui. Trở lại trong sáng, xua đuổi bóng đêm, giữ anh cho tôi. Tôi cố gắng giữ sự thăng bằng mới và nh́n một lát, rồi nó biến mất. Phải chăng đây là quy luật xưa cũ của thế giới, hoà hợp hay biến mất?

Bỏ đi một phần là hèn nhát. Tôi không làm ǵ khác hơn là mong được cứu thoát. Tôi tự đi t́m sáng nay khi đi qua những khu vườn Luxembourg, như ngày xưa khi tôi đi trong sa mạc. Lúc đó tôi có thể để cho kỷ niệm trôi đi. Nơi nào đó, cách đây hàng ngàn cây số, anh tồn tại. Sự vắng mặt, khoảng cách đều không làm tôi bận tâm. Chúng ta là hai giọng của một khúc nhạc và không có ǵ ngăn cản được. Có anh, tôi, và "chúng ta" mà không phải là anh và thêm tôi và đang phát sinh, nó vượt qua chúng tôi, bao trùm chúng tôi.

Sa mạc, hơn cà bất cứ phong cảnh nào khác, đem lại tự do cho trí tưởng tượng. Một cây bên lề đường, hai con chim bay trên trời là dấu hiệu của cuộc sống nhiều hơn là thung lũng xanh tươi nhất. Tôi nói chuyện với anh hoặc chúng ta đi bên nhau mà không nói ǵ. Khi tôi không c̣n mơ, khi tôi không thấy có anh, tôi không thấy buồn. Anh đă hiện diện, chúng ta đă gặp nhau. Cần ǵ điều khác nữa .Chúng ta chưa hoà hợp, mọi thứ phải xây dựng lại.

Tôi theo số phận của ḿnh và tôi sống v́ anh. Tôi cảm thấy mạnh mẽ, tôi vượt qua mọi t́nh cảm. Tôi muốn tỏ ra trong sáng và thông minh, và sẵn sàng cho mọi biến cố. Tôi nghĩ là ḿnh ngoài cái ṿng “ bất hạnh - hạnh phúc “ . Tôi không biết rằng chính hạnh phúc mang lại cho tôi sự bảo đảm đó. Tôi hít thở tự nhiên như khí trời.
 

VIII.
 

Y tá đă đến t́m anh. Ông ấy đưa anh vào giường trên chiếc xe lăn. Chúng ta nh́n nhau. Người ta không muốn tôi đi theo anh ấy. Tôi dừng lại nơi ngưỡng cửa. Y tá giấu tôi cơ thể anh. Tôi nghe tiếng bước chân của ông ấy và tiếng xe lăn, nhưng tôi thấy như không bao giờ nữa anh ấy sẽ đi tới cuối hành lang dài và sáng này.

Có thể nói, tôi vừa rời xa anh măi măi. H́nh ảnh anh bị bó trong chiếc khăn là giờ khắc hạnh phúc cuối cùng của tôi. Gần một giờ sau, tôi sẽ nh́n thấy anh ngù, tóc rối bù, mặt xanh xao. Thời gian là ǵ? Có phải là chiếc đồng hồ điểm thêm một giờ hay sự tan vỡ không thể đảo ngược? Trái đất đă quay. Hàng triệu năm đă ngăn cách hai h́nh ảnh của anh. Anh đang ngủ, tuy thế, tôi không dám nh́n anh, tôi chỉ lén nh́n trộm anh thôi. Tôi ngồi im, các y tá và bác sĩ đi đi lại lại, họ làm công việc của ḿnh và tôi mong anh chết đi. Tôi vừa cầu mong không ai đánh thức anh. Tốt và xấu đang ở đâu?

Đêm dần trôi. Nằm trên giường, tôi nh́n trần nhà. Đó là ám ảnh của tôi.

Anh ấy sắp chết. Anh ấy sắp chết.

Tôi tranh đấu đến mức đau khắp người, tôi xua đuổi kẻ thù, nó nghiền nát tôi, làm tôi chết ngạt, đay nghiến tôi. Tôi chấp nhận nó, tôi giữ ư nghĩ trong đầu và trong da thịt và cùng với nó tôi đi sâu vào trung tâm trái đất. Vâng, anh ta sắp chết. Anh ta sẽ mục rữa. Đó là điều cần biết, điều cần hiểu. Có lẽ quay đầu sẽ giúp tôi. Bức tường trắng, chưa ai viết ǵ lên đó. Đó là trang giấy trắng. Tôi muốn một trang giấy trắng như hôm qua. Trở lại phía sau hai mươi bốn giờ. Tôi đi lại cả con đường. Anh sắp được mổ. Trong pḥng chỉ có hai chúng ta. Bên ngoài, người làm vườn im lặng đi lại. Chân chúng ta chạm giường anh. Tay phải anh giữ tay trái tôi. Chúng ta chỉ c̣n xa nhau để lật những trang sách của chúng ta. Yên tĩnh quá! Thỉnh thoảng anh thiếp đi một chút rồi quay đầu về phía tôi. Ba giờ rồi, chúng ta chỉ c̣n hai giờ.

- Tôi không muốn em ở đó khi tôi đi xuống, vừa mới mổ xong và đang ngủ nh́n xấu lắm. Em hứa là không ở đó chứ?

- Không, em sẽ ở bên cạnh, anh không xấu đâu. Em nh́n anh khi anh ngủ.

- Không phải như vậy đâu.

- Thôi được. Em hứa.

Y tá đến đưa anh đi. Tôi dọn pḥng gọn gàng. Tôi mở rộng cửa sổ. Trời xuống thấp và nặng nề như đá. Tôi vào pḥng chờ. Có người gọi tôi. Tôi lên thang máy với một cô y tá. Cô mở cửa và đưa tôi vào một căn pḥng rất nhỏ, tôi thấy chỉ có ghế. Tôi nghe tiếng bước chân, bốn bác sĩ bước vào. Một ông đẩy cái ghế về phía tôi . Hoàn toàn im lặng. Tôi nh́n họ. Người nào nói? Người nào mở mắt nh́n tôi? Chính xác trước khi hoá giải số phận, ngừng thời gian. Không có tường trắng. Trong mỗi góc trên bức tranh treo dưới ngọn đèn, trên những tia sáng chiếu qua phía trên cửa, ở đâu cũng thấy viết : Hắn sắp chết.

Anh ở cạnh tôi, trong một thế giới không vào được. Anh đang ngủ, anh trở thành người bị kết án và tôi là đồng lơa với đao phủ. Tôi nghe kể là trong ḷ mổ, con thú được cứu phải có trách nhiệm dẫn đồng loại đến nơi hành h́nh. Tôi c̣n có thể làm ǵ khác? Tôi có buổi sáng để ra đi và lao vào đấu tranh nội tâm không do dự. Sắp sang ngày. Tôi phải đến gặp anh với khuôn mặt láng lẩy. Tôi vẫn biết những quyết định lớn nhất chỉ được đưa ra trong vài giây. Tôi sẽ tuân thủ một quy luật: hạnh phúc của anh, hoặc là ngưng dứt khoát và đột ngột. Tôi sẽ chống lại mọi móng vuốt bên ngoài để không một nỗi khổ, nỗi lo sợ nào có thể đến với anh. Ở đó, tôi bất lực. Tôi muốn anh sẽ c̣n cảm thấy niềm vui mà chúng ta từng có. Sau đó, tôi tự đặt cho ḿnh nhiều câu hỏi. Tôi không do dự giữa bản năng và lư trí. Bất hạnh đă len vào đời tôi.,Tất cả những cảm giác, những t́nh cảm đều lẻn đến anh. Có lẽ ngày nào đó tôi có thể tin tưởng như trước rằng hạnh phúc và bất hạnh đều có trong đời người, và cần phải sẵn sàng chấp nhận một trong hai thứ đó. Phải chăng đó là khôn ngoan?

Anh ấy ngủ cả đêm và sáng hôm sau. Trong những giờ phút ngắn ngủi, anh ấy đă tỉnh lại. Anh nh́n tôi nhưng tôi không biết anh có thấy tôi không rồi bỏ đi.

Tia nh́n đầu tiên của anh. Nó ngập tràn một thế giới khác mà nó muốn tránh và bám lấy tôi. Sự phản bội của tôi bắt đầu: " Ổn cả thôi."

Anh mỉm cười, khép chặt hai lông mày và sờ vào tay tôi. Ngay lúc này, chống lại những ǵ tôi đă tưởng tượng, tôi chỉ thoải mái khi ở bên anh. Vùng bóng tối siết lại quanh chúng ta, nhưng dù anh ở đó, có vẻ an toàn, không biết, là tôi thấy yên tâm. Anh giúp tôi mà không biết, hạnh phúc của anh khiến tôi phải giả vờ. Người ta nói với tôi rằng nỗi khổ quá lớn khiến thành vô cảm. Điều đó không đúng, tôi chưa bao giờ sẵn sàng cho những ǵ tôi gặp. Tối hôm đó tôi về nhà chúng ta. Những tiếng cười trẻ con tiếp đón tôi.

Sự ngây thơ đă bị đánh động. Và ở đó nữa, tôi không làm ǵ được. Cái bàn tṛn với chỗ ngồi của anh bỏ trống. Giường của chúng ta. Phải chăng anh sẽ chết ở đó? Mà địa điểm có quan trọng ǵ? Điều kỳ lạ là anh phải chết, Tôi sẽ cô đơn, tôi chưa hề nghĩ tới điều đó. Cô đơn: không thấy, không được nh́n thấy. Tôi lại đến bệnh viện. Anh đang chờ tôi. Anh vẫn c̣n, và có thể ngày mai, anh vẫn c̣n, và tia nh́n đầu tiên sẽ là nh́n nhau. Một từ khủng khiếp đến môi tôi: lợi dụng. Tôi nghe nó lần đầu. Lợi dụng những ngày nắng cuối cùng, lợi dụng trợ cấp. Cái từ đó thật xấu, khao khát, ti tiện.

Tôi chờ anh ngủ, và rồi, lần đầu tiên tôi mất ư thức, mê muội như một con thú.

Ngày hôm sau, tôi thức dậy rất sớm. Tôi lắng nghe hơi thở ḿnh. Một hôm, tôi không nghe nó nữa. Tôi không muốn ch́m trong vũng lầy. “ Anh ấy sắp chết, anh ấy sắp chết, tôi lặp lại, ngày mai hoặc mười lăm ngày nữa, phải biết thế, chỉ có lối thoát khốc liệt.” Tôi không nên đánh lừa ḿnh. Biết. Rồi quên là ḿnh biết rồi làm những việc thường lệ. Không dừng lại, thức dậy, tắm, đánh răng, nghĩ đến những đứa trẻ đi học.

Khi anh thức dậy, mọi thứ dễ dàng hơn: chúng ta có hai người. Tôi không muốn suy nghĩ trong bao lâu. Giây mà tôi xem như giờ, ngày chỉ thoáng chốc. Cuộc sống trọn ve của chúng ta, sẽ ra sao trong ḍng chảy thế giới? Chỉ thời gian của một tiếng thở dài thôi.Và đó là toàn bộ những cuộc đời đặt xếp nhau từ tổ tiên thời hang động đă làm nên lịch sử nhân loại. Anh sắp chết, sau đó không lâu tôi cũng chết. Chúng ta là một mắt xích.
 

I X.
 

Một buổi sáng, bốn ngày sau khi mổ, một y tá đi vào và đề nghị anh bước đi. Anh mất hai nhịp mới ngồi dậy, tôi mang giày cho anh. Cơ thể anh không phù hợp nữa. Anh bơi trong bộ quần áo ngủ. Cô y tá đỡ anh một bên, tôi đỡ bên kia. Anh có biết ǵ không? Anh có biết là tôi biết không? Tôi không muốn đồng loă với ai cả. Chúng tôi đi ra phía cửa sổ để nh́n ra vườn.

Anh đă nói: “ Sẽ rất đẹp, chuyến trở về đầu tiên của chúng ta từ thôn quê.” Tôi gợi ư với anh ngủ lại v́ tôi đoán việc anh sắp làm và tôi không bỏ qua được. Anh đi đến nhà vệ sinh và soi ḿnh trong gương. Tôi phải làm sao đây để ánh sáng lừa gạt? Anh tự nh́n ḿnh trong khi đưa tay vuốt tóc bằng cử chỉ quen thuộc, đầu hơi nghiêng về phía trước, mắt chăm chú. Tôi bước ra trước.

Người ta không thể nói là anh tươi tỉnh.

Không, không thể.

Là v́ anh đứng dậy. Nhưng tôi sẽ đưa cái gương cho anh, anh thấy, nằm trên giường anh hồng hào.

Đúng vậy. Ngay khi anh duỗi dài, máu chảy ngược trên mặt anh, anh có vẻ yên nghỉ, chỉ có đôi mắt tái nhợt của anh làm tôi lo lắng.

Anh về lại giường.

Tôi nh́n anh như mười lăm năm trước khi chúng ta bắt đầu yêu nhau và t́m hiểu nhau. Tôi nh́n ngây thơ, h́nh như tôi thấy anh lần đầu. Những cử chỉ đơn giản nhất, quen thuộc nhất, thân mật nhất, tốt đẹp nhất trở lại trong trí nhớ của tôi với cảm giác đẹp nhất từ lâu. Tôi biết tất cả những người thuộc về quá khứ. Không bao giờ nữa anh bỏ thêm củi vào ḷ hoặc anh bế những đứa trẻ trên vai. Nhưng tôi không c̣n nh́n thấy anh lật các trang sách, cầm tay tôi, viết thư. Hầu như tất cả những cử chỉ của anh bị bệnh tật chặn lại, bị nó điều khiển, anh bước đi chậm, hơi nghiêng về phía trước, anh cạo râu vừa tự hỏi hai, ba lần, anh đến ngồi trên giường cẩn thận, dựa trên hai cánh tay.

Ôi! t́nh yêu của tôi. Có phải v́ cái chết kề cận mà mỗi động tác của anh, anh không biết, lại có chiều hướng đó? Không, chinh tôi, hẳn thế, đă quan sát chúng với đôi mắt khác. Buổi chiều, tôi nh́n anh ngủ, mặt anh vẫn bất động, nhưng tôi thấy máu chảy trong cổ anh. Sau này anh có c̣n khuôn mặt đó không? Hôm nay anh c̣n sống. Vậy là một ngày thắng lợi. Cái chết sẽ đến thế nào nhỉ? Dấu hiệu thế nào? Tôi chờ nó, nhưng tôi đi vào một vũ trụ mà tôi không biết. Tôi có đọc được không? Anh là con nhân ngư của tôi, nhưng anh không biết câu hỏi mà anh đặt ra cho tôi. Tôi hỏi anh mà anh không biết. Tôi nh́n anh ăn hối hả, tôi không thể nhận ra anh có can đảm làm việc đó không, tôi muốn nói thật ḷng, để chữa bệnh nhanh hơn, v́ sợ sự yếu đuối có thể anh cảm thấy hoặc nếu tuổi trẻ của anh, ngay cả khi sắp chết, biến anh thành một con sói nhỏ háu đói.

Tôi không biết anh c̣n sống khi rời bệnh viện không. Tôi thường nh́n những bức tường trắng mà tôi kinh hoàng bắt gặp và tôi tự hỏi có phải anh sẽ chết nơi đây không. Không, anh vẫn khỏe và một sáng kia người ta thông báo là chúng ta có thể ra về.

Tôi thu xếp va li. Trời đẹp, chúng tôi đứng yên vài phút trước cửa sổ. Tôi là một phụ nữ không có nước mắt. Căn pḥng trở lại như ngày chúng tôi đến, chỉ có một đóa hoa hồng úa sắp tàn trong chiếc ly đánh răng. Người bệnh tiếp theo sẽ vào. Vậy đây sẽ là căn pḥng định mệnh. Tôi muốn anh ngủ nhưng anh c̣n nhiều dự định anh yêu cầu tôi nói căn pḥng mà chúng tôi sẽ ở sau đây ở trên núi sẽ ra sao .

Nó sẽ đối diện với mặt trời mọc, ở b́a rừng. Anh không trượt tuyết, nhưng chúng tôi thuê một xe trượt tuyết và chúng tôi sẽ thu ḿnh trong những chiếc chăn lông hơi có mùi ngựa. Chúng tôi đi dạo dưới hàng cây đầy tuyết và làm quen với những con sóc xanh. Chúng tôi dùng bữa trên bao lơn gỗ và tối đến chúng tôi nh́n bầu trời và ngôi làng cùng tỏa sáng. Anh ăn sáu lần mỗi ngày và anh tắm nắng.

Anh ngồi trên giường và tôi giúp anh mặc áo quần. Anh vẫn mặc bộ đồ như ngày chúng tôi đến. Quần tụt xuống dưới háng anh và tôi luồng ba ngón tay giữa áo và cổ anh. Tôi nh́n anh đi trong hành lang. Anh đi qua cửa và dừng lại một lát trước bậc cấp. Anh hít thở sâu và nheo mắt trước ánh nắng gay gắt. Tôi nghĩ đến con ḅ tót đang đi vào đấu trường. Chúng tôi gồm bốn người trong xe. Anh ngồi phía trước, tôi phía sau. Tôi nh́n anh qua khuôn mặt bị che khuất. Paris đẹp, rực rỡ và dịu dàng quá! Tôi cố nh́n với mắt anh và niềm vui mỏi mệt của anh, nhưng tôi chỉ thấy cái gáy bị tóc che kín và mong manh như một cây bạch dương nhỏ. Khi anh không bằng ḷng chính ḿnh, anh bỏ đi một ḿnh về phía trước và anh quất vào đám cỏ cao với một cành cây nhặt được trên lề đường. Một lát sau anh đi về phía tôi, anh quàng tay trên vai tôi và chúng tôi bật cười. Nhưng tia sáng không nên đến sớm quá một phút, và anh lại thu ḿnh như vỏ ốc. Tất cả những thứ đó đều xa. Chúng tôi ở cuối con đường.

Anh duỗi tay trên chồng hồ sơ và đưa tay cho tôi vuốt ve. Anh gầy và xanh quá. Paris. Paris! Mọi người đi đâu? Tại sao họ vội vă vậy? Tôi nh́n vở múa tàn bạo giữa những người bộ hành và những chiếc xe có dấu hiệu xanh đỏ, đi nhịp nhàng không mất một giây. Không phải ngẫu hứng. Phải kỷ luật, mọi thứ đă ở đó. Người đi bộ sẽ chết chiều nay hoặc có lẽ hắn bị bệnh mà không biết. Có ǵ quan trọng đâu! Cái chết lúc nào cũng ở ngay cửa chúng ta. Cần không biết nó. Lơ đi. Hăy nh́n sông Seine chảy và mặt trời dưới cầu, cứ ở đó, nh́n ngắm, không bận tâm đến hạnh phúc hay bất hạnh, quá khứ hay tương lai. Hăy sống lúc này.

Đây là cuộc du lịch cuối cùng của chúng tôi, cuộc viếng thăm cuối cùng của anh đến những nơi chúng tôi từng ưa chuộng. Sẽ không bao giờ chúng tôi cùng đi với nhau ở Paris, không bao giờ chúng tôi có cảm giác đang ở nhà, một lần vượt qua ngă tư Bac hay quảng trường Saint Michel nơi chúng tôi đi qua hôm đó. Hàng trăm buổi sáng nắng đẹp mà chúng tôi đi ngược chiều nhau trở về trong kư ức tôi. Chúng tôi đi ra đường Bonaparte và lần nào cũng ngạc nhiên, cũng tự hào về vẻ đẹp của bờ sông Seine. Làm sao gọi tên màu trời, không xanh không trắng không xám không vàng, mà cùng một lúc là tất cả, nhưng thêm vào là ánh sáng lấp lánh, sự lung linh như lụa của phong cảnh này với những đường cong của ḍng sông, một vẻ đẹp xứng đáng, không tách rời với tinh thần và trí tuệ.

Chúng tôi đi dọc theo những bến cảng cho đến tập Trocadéro và thỉnh thoảng, khi chúng tôi không trễ, chúng tôi dừng lại để ngắm nh́n cảnh rực rỡ đó, như thế, rất nhanh chóng, bởi v́ cuộc đời cứ như thế, ở Paris ai cũng đi như thế để di chuyển từ chỗ này đến chỗ khác, chứ không phải đi bất cứ nơi đâu, mũi hứng gió, tay thọc trong túi. Mỗi năm, chúng tôi tự hứa giành thời gian mà người ta gọi không đúng là lăng phí nhưng khi đến đó rồi cuộc sống chộp lấy chúng tôi, chúng tôi bị cuốn vào guồng máy và một cuộc đi bộ dạo chơi lâu dài trở thành một biến cố gần như hiếm hoi hơn là một cuộc viễn du. Nhịp điệu vô t́nh ở Paris ngăn cách chúng tôi có lúc mất mấy ngày. Chúng tôi không c̣n gặp nhau nữa, không nói chuyện nữa. Đi ra, đi vào, gọi điện thoại, ngủ. Có một khoảng thời gian, liên lạc bị gián đoạn, chúng tôi bật đèn ngủ, nhưng biết rằng chủ nhật tới chúng tôi sẽ gặp và sẽ nói những ǵ mà tuần lễ dài vô tận này đem lại cho chúng tôi, những ư nghĩ về chinh ḿnh, những điều nghe được, điều đă quan sát nhau, tuy không tỏ vẻ như thế, mỗi người bị cuốn hút vào đời sống thường ngày. Tôi thích anh để ư áo ấm mới của tôi mà anh không nói ǵ buổi sáng tôi mặc lần đầu, cũng như anh thích tôi nói với anh chiếc cà vạt Nhật bản hợp với áo sơ mi trắng hơn áo xám. Tất cả những ǵ chúng tôi đă gom góp trong bảy ngày tự bày tỏ và chúng tôi xem thường bài hát của Juliette Gréco: Tôi ghét những ngày chủ nhật.

Chúng tôi lại gặp nhau sau khi đi dạo. Không c̣n hẹn ḥ nữa, chỉ có cuộc hẹn với tôi là hẹn với anh và cái chết. Tôi chờ nó trên mặt anh, đang nhăn lại, tôi tự nhủ: Nó đây rồi, mong sao anh khỏe mạnh, sung sướng không ngờ và tôi nghĩ rằng tốt hơn cả trước cái chết mà tôi nghe nói. V́ tôi không làm ǵ được, cần phải không suy nghĩ nữa. Ở gần anh, chỉ thế thôi, cho đến hơi thở cuối cùng của anh. Và anh đang ở đó, trong xe, chúng tôi gần nhau. Một tháng nữa có lẽ tôi sẽ cho cuộc đời tất cả trong thời gian hiện tại tôi thấy như địa ngục.

Anh muốn một ḿnh lên cầu thang. Tôi đi theo anh, đây là lần cuối cùng, có lẽ vậy, anh lên nhà chúng tôi. Lúc nào anh cũng bước 4 bậc cấp một khi lên cầu thang này, im lặng, như con báo, và buổi tối là yên tĩnh đi theo tiếng kéo cửa vào căn hộ báo cho tôi biết anh trở về. Một giây sau, ch́a khóa xoay trong ổ khóa cửa pḥng tôi.

Hôm đó, sau lưng anh, tôi đă sẵn sàng cho sự sụp đổ của anh. Tôi cầu mong không có cư dân nào đi ngang qua trong thời gian vô tận mà anh lên các bậc cấp. Mong sao không ai thấy gương mặt ốm o, xương xóc của anh, đầy mồ hôi, và ṿng xoay cầu thang anh bám vào t́m ra tôi rồi che giấu tôi.Tôi thấy mũi bên trái của anh
bóp lại và bắp thịt ở hàm anh siết lại. Chúng tôi đi lên Tháp Babel. Chưa bao giờ tôi thấy cầu thang dài đến thế, ở tận thế giới và, khi đă leo lên, lại có một nơi cuối thế giới khác để vượt qua, và cứ thế cho đến tận cùng, và tôi chỉ đi một ḿnh.

Anh ngồi trên chiếc ghế đầu tiên. Đầu anh nghiêng xuống, mắt nh́n đầu gối, nơi anh đặt tay. Chúng ta cùng thấy sự liên kết rộng quá, anh xua đi bằng cách chùi bằng quần dài.

Pḥng của chúng ta chỉ là đóa hoa nhưng với tôi hoa đều bị nhiễm độc. Tôi biết là không lâu sau chúng sẽ vào đây từng nắm, bằng ṿng hoa, bằng bó. Anh sẽ là người chết trẻ phủ đầy hoa.

Vậy là anh trở về nhà, nơi mỗi tối tôi mất rồi lại có can đảm và mặc áo dài hay áo ngắn mà anh thích.

Ngày tàn. Tôi khép màn cửa. Tôi nằm dài bên anh và giả vờ ngủ trong khi anh đọc sách. Tôi sống đối đầu với ác quỷ. Ung thư là sao? Một khối cứng. Tôi cố gắng nhớ lại những phim khoa học mà tôi biết. Tôi thấy cuộc sống đầy những tế bào, chúng sinh sôi nảy nở vô tận.

Chúng chiến thắng mọi trận. Và tất cả những việc đó diễn ra trước mắt tôi, khuất sau lớp da nhẵn và lành của anh. Trong sự yên tĩnh buổi chiều, tôi như nghe hoạt động âm thầm này, nhà máy ghê tởm hoạt động hai bốn trên hai bốn, và hơn thế nữa, nhanh hơn là mặt đất xinh đẹp, trẻ trung. Không cho anh biết, không ǵ có thể, trong khi tôi nh́n anh, cái chết của anh diễn ra không tiếng động.
 

X.
 

Tôi nhớ lại chúng ta đă trông chờ những hoạt động của con cái như thế nào. Tôi mang những hy vọng cuộc sống như hôm nay anh chờ cái chết.

B́nh minh mùa đông tôi ngủ gật giữa anh và con. Hạnh phúc của cơ thể và tinh thần! Tôi là bọt nước giữ thăng bằng trong thế giới, nh́n bên ngoài th́ bất động, không phải v́ không hoạt động, nhưng v́ chút ít sức lực mà lúc này đây tôi thấy như là trung tâm hoạt động hoàn hảo, tôi lướt đi trong một không gian trong suốt không t́ vết. Mọi thứ đều hoà hợp. Bất hạnh và cái chết là những thứ xa vời một ngày kia sẽ đến, nhưng không quan trọng và, trong mọi trường hợp không thể làm hỏng hay làm tàn sự tuyệt vời của ngày hôm nay.

Từ một lát, thêm một hơi thở phủ đầy trái đất. Tôi mở to mắt để chắc chắn là ḿnh không mơ. Trong thân h́nh và những đường cong ấy, vốn đă khiến tôi mê đắm, mọi chuyện đă được định đoạt. Chúng tôi có thể giúp đỡ hoặc cản trở sự phát triển của cơ thể con người mới và làm cho nó t́m lại nhanh hơn đối diện với chính ḿnh. Nhưng những khúc quanh, những phản kháng không phải là cần thiết sao.Có hay không những người mà mọi trở ngại đều cần thiết, và những người khác bị đánh bại trước khi chiến đấu? Và điều đó phải chăng là quyết định? Hôm nay tôi biết rằng tôi không làm ǵ được chống lại một tia nh́n trẻ con mang dấu vết nhớ nhà và tia nh́n khác chỉ là tin tưởng và không hiểu sự lừa dối.

Tôi nghĩ xa hơn từ tuổi thơ, tôi thấy sở thích dành cho hạnh phúc, khái niệm đó thuộc về tôi để trải nghiệm nó, trong chừng mực nào đó, tôi phải chịu trách nhiệm. Tôi nhớ những thời gian dài tối tăm và lạnh lẽo, hay, khi nhỏ, thu ḿnh lại, nghiến răng, tôi cảm thấy buồn và xấu hổ, tôi muốn chữa lành như một căn bệnh, trong khi niềm vui thấy được xem như đúng đắn và tốt đẹp. Sau này, tôi hiểu rằng phần lớn chúng ta đều tin rằng ư thức mà chúng ta gán cho khái niệm hạnh phúc không phải chỉ là sự thoải mái của tinh thần và thể xác.

Và cho đến nay, tôi muốn cảm thấy lại. Với tôi, nó như sự trung thành với chính ḿnh và, như thế, với anh, tôi gọi là phép mầu: một ngày kia, tôi thức dậy hạnh phúc. Tôi biết trái đất đă chuyển động, vết nứt có thật, nó thuộc về kiến thức địa lư của tôi, nhưng tôi muốn nó ngừng chảy máu.

Tôi thấy c̣n khó hơn để sống giờ khắc hiện tại, tôi xâm nhập vào đó ít khi không cố gắng. Khi chúng ta nói chuyện về cái chết, chúng ta cảm thấy rằng điều tệ hại là sống c̣n với người khác, tôi không biết nữa, tôi t́m kiếm và câu trả lời thay đổi từng ngày. Khi tôi bị một ngụm mùa xuân ngập cổ họng, khi Tôi thấy đám trẻ sống, mỗi lần tôi chạm đến vẻ đẹp của cuộc sống và trong chốc lát tôi thấy vui mà không nghĩ đến anh - v́ anh vắng mặt đă lâu - tôi nghĩ rằng trong hai chúng ta anh là người chịu hy sinh. Nhưng khi tôi mệt mỏi, bị cái chết đè nặng, sỉ nhục, tôi tự nhủ rằng chúng ta có lư và chết chẳng là ǵ cả. Tôi cứ nói ngược măi. Tôi muốn và không muốn nữa đau khổ v́ anh vắng mặt. Khi nỗi khổ quá tàn nhẫn và xuất hiện chừng như không dứt, tôi muốn làm dịu đi, nhưng mỗi lần anh để cho tôi yên, tôi từ chối bỏ mất mối liên lạc giữa chúng ta, để những ngày cuối cùng, những ánh mắt cuối cùng của chúng ta phai nhạt đi v́ một sự b́nh yên nào đó và sự yêu đời gắn với tôi mà tôi không biết. Và, như thế, tôi không bao giờ được nghỉ, tôi không dừng lại. Tôi dao động từ điểm này sang điểm khác trước khi t́m lại thăng bằng mà không bị đe dọa.

Cứ như thế rất lâu. Tôi chấp nhận nó. Nhưng thỉnh thoảng một cơn mệt dữ dội hành hạ tôi, một cám dỗ khủng khiếp chiếm lấy tôi, tôi muốn nghỉ ngơi, hạ vũ khí. Tôi yêu trái đất vào những lúc như thế và ư nghĩ được ngủ trong nó, nửa say, nửa tỉnh, không làm tôi sợ. Tôi không thấy sự thối rữa thỉnh thoảng ám ảnh tôi, sự phân ră tự nhiên không có ǵ đáng sợ.

Hôm sau ngày anh từ bệnh viện về, anh dậy trễ. Anh nói với tôi: “ Anh mệt quá!" Tôi trả lời rằng không thể khác được, rằng cố gắng leo lên các bậc cấp quá khó, rằng anh phải nghỉ và ngủ. Chúng tôi bất động trên giường, hầu như im lặng. Mỗi người bay nhảy trong ư nghĩ. Tôi tưởng tượng chúng bay cao lên trên giường, như khói, lượn trên đầu chúng tôi, chạm nhau, lướt qua nhau mà không lẫn lộn, không hay biết.

Chúng tôi nghe một khúc nhạc khoan thai mà anh thích. Chỉ có âm nhạc mới có thể hành xử như thế, làm dịu hay mạnh hơn, làm sợ hay trấn tĩnh. Hôm đó âm nhạc giúp tôi lấy hơi lại. Nó làm cho nhịp tim tôi đập đều đặn khiến xua đi câu nhỏ này: “Ôi, mệt quá! “

Đừng hoảng hốt, chưa đến lúc kiệt quệ mà các bác sĩ đă nói, chỉ là mỏi mệt khi leo cầu thang, mới đây, mặt anh hồng hào trở lại, anh đ̣i ăn, anh ngồi trên giường và sẽ là một ngày chiến thắng vĩnh cửu. Không nên đẩy ư nghĩ đi quá xa, cần phải nhẹ nhàng vào buổi chiều, không nên yêu cầu nhiều, hoặc, ngược lại, nh́n thế giới từ trên cao, như thứ âm nhạc mà tôi đă nghe và nó nói rằng không có ǵ dừng lại măi, rằng mọi thứ biến đổi, sự êm ái hay t́nh yêu phải vượt qua cuộc sống. Nhưng ngay khi tôi đưa ngón tay chạm vào một sự b́nh yên, tôi phản kháng lại. Việc đó quá dễ. Tôi ở đó, tôi, khỏe mạnh, tôi sẽ gặp mùa hè sắp tới, tôi sẽ thấy các con lớn lên. Bằng cách nào tôi sẽ đối diện cái chết? Thực ra, lần duy nhất trong đời tôi mà tôi gặp nguy hiểm, tôi không thấy điều đó là ghê gớm, mà chỉ là một điều có thể xảy ra, và như thế, tôi phải chơi, như đánh cược, với những giờ phút lo lắng, đúng vậy, nhưng không c̣n ǵ nữa, không ǵ không tha thứ được. Phải chăng dễ hơn chấp nhận cho chính ḿnh hơn là những người ḿnh yêu? Tôi không biết. Hôm nay, không có ǵ thay thế được. Nếu tôi đă biết có một cơ hội để cứu anh, ta đă có thể nói chuyện với nhau, ta đă thử chuyện không thể được và biết đâu ta đă thắng? “ Không chút hy vọng nào! “ các bác sĩ nói vậy và tôi biết là họ nói thật. Chỉ cần mở sách giáo khoa về y học của sinh viên để tin điều đó. Và nếu họ giấu sự thật, nếu tôi cũng ngây thơ như anh? Không, họ đă làm tốt. Giữa ngu dốt và hiểu biết, lúc nào họ cũng chọn điều thứ hai. Bởi vậy tôi không đồng ư với chính ḿnh. Tôi yêu cầu người ta hành động một cách nào đó với tôi và tôi hành động khác với anh. Tôi phá vỡ sự b́nh đẳng giữa chúng ta, tôi trở thành người bảo vệ. Đúng vậy, tôi muốn anh sung sướng và điều đó mạnh hơn mọi thứ và khi anh nói với tôi: Anh hạnh phúc lắm! “ , mọi sự bác bỏ, mọi lời nói dối đều trở nên êm dịu như mật, tôi có thể làm mọi người nói dối để đổi lấy nụ cười anh dành cho tôi, nụ cười thoáng qua mà tôi muốn nắm lấy trong tay, giữ lấy dù không muốn và nó cứ theo tôi hoài.
Tôi cũng biết rằng giữa định mệnh đẹp đẽ và ngắn ngủi của anh, anh không hề do dự. Nhưng tại sao có lựa chọn đó? Có hay không hai loại người và anh có thuộc về loại đi qua cuộc đời như một ngôi sao băng trên bầu trời mùa hè?


 

XI
 

Le Vol. d’ Icare de Breghel, ngập tràn ánh nắng là chính sự thể hiện của cô đơn, không phải của sự ích kỷ, mà là sự thản nhiên tách rời con người với nhau. Có thể nó đúng, anh nông dân đó, khi vạch luống cày trong khi Icare nín thinh. Cuộc sống vẫn phải tiếp tục, hạt mầm phải gieo hay gặt trong khi những hạt khác chết đi. Nhưng người ta mong nó buông cày và đi cứu giúp đồng loại. Có lẽ tôi đă lầm và chắc chắn rằng anh ta không biết là một người đă tự tử. Anh ta chỉ biết biển và trời, rằng đồi và đá. Icare chết, không phải v́ bị bỏ mặc mà v́ ngu dốt. Mỗi người trong chúng ta đều giống anh nông dân đó.Mỗi lần đi ra ngoài, ta đi ngang một nỗi tuyệt, một nỗi đau không biết. Ta không thấy những ánh mắt van xin, cũng không thấy những nỗi khổ của tam hồn hay thân xác. Tôi ở xa đồng loại. Nếu tôi ở gần, tôi sẽ bỏ cuộc luôn, không cần suy nghĩ về điều tôi cần làm để đi về phía anh ấy.

Chúng ta từng là Icare. Bên ngoài, cuộc sống vẫn tiếp diễn. Tôi vén màn cửa và nhận ra cuộc sống thường ngày trên con đường của chúng ta và con tim chúng ta, nhưng tôi không tiếp nhận nó như trước nữa. Mọi thứ đều thay đổi và có ư nghĩa mới. giọng nói đập vào tôi như tôi chưa hề nghe, nhũng tiếng cười đến với tôi từ một thế giới khác và mỗi sáng tiếng kẽo kẹt của thùng rác kéo lê trên lề đường vang lên như dấu hiệu một cuộc hành h́nh. Người bị kết án tử h́nh, cứ mỗi sáng sớm, lắng nghe xem người ta có đang mài máy chém không. Nhưng anh đang ngủ sâu vào sáng sớm, trong khi thức dậy rồi, tôi đang sống giờ khắc yếu đuối nhất. Tuyệt vọng v́ điều đă qua. Tuyệt vọng v́ điều sắp tới. Tôi không thể mất ư thức cũng không thể quyết định rời chiếc giường của chúng ta. Điểm sáng duy nhất là tóc anh mà tôi phân biệt được trên gối và cơ thể anh mà tôi biết đang ở đó. Tôi cảm thấy hơi ấm của anh. Tôi cảm thấy nó buổi sáng anh chết.Anh nằm b́nh thản trong khi căn bệnh sửa soạn cuộc tấn công cuối cùng của nó. Khi tôi đóng lại cánh cửa căn pḥng của chúng ta, tôi không biết rằng tôi vừa thấy anh lần cuối cùng. Trước 12 giờ, người ta đă nói về anh ơi th́ quá khứ. Anh ấy đă yêu. Đă muốn, đă làm việc, đă sợ. Th́ quá khứ. Động từ của cái chết. Tôi không biết ai, bác sĩ, bạn bè chạy đến hay là tôi đă dùng nó lần đầu. Có lẽ chính tôi đă nói: “ Tôi biết.” Mỗi lần tôi nghe các con đọc động từ être vào tất cả các th́, tôi biết đường ranh giới quyết định mà th́ quá khứ có, đối với tôi, một sáng kia, nghĩa là ǵ.mAnh ấy ĐĂ LÀ, hiểu ngầm, anh ấy sẽ không bao giờ c̣n nữa. Hết rồi. Chấm dứt rồi. Hăy đập đầu vào tưởng, hăy hét lên, hăy yên lặng, hành động như không có ǵ xảy ra, cắn đi, cầu nguyện đi, chống đối đi, hăy chấp nhận, bạn không thay đổi được ǵ hết: anh ấy đă là, như vậy, anh ấy không c̣n. Cả thế giới và chính bạn có quyền, có bốn phận phải nói về anh ấy ở th́ quá khứ. Bạn vừa bắt đầu chia động từ, từ nay nó sẽ thuộc về anh ấy.

Không c̣n cần thiết để nói nhỏ để khỏi đánh thức anh. Anh bắt đầu vắng mặt trên đời. Tôi một ḿnh. Có lẽ tôi không biết thật điên rồ biết bao không phải v́ một ḿnh, mà v́ không c̣n ở với anh nữa. Từ khi tôi thấy anh nằm im trên xe đẩy của bệnh viện, một ư nghĩ mạnh hơn những thứ khác đă điều khiển hành động của tôi: anh ấy không đau, anh ấy không biết. Vai tṛ của tôi đă hết, tôi đă hoàn thành sứ mệnh không vẻ vang lắm. Anh, mà sự sáng suốt là một trong những đúc tính đẹp nhất, anh đối diện với cái chết như một đưa trẻ.

Anh đẹp. Anh ngủ giấc ngủ cuối, ngày mai, anh không c̣n là ḿnh nữa. Vâng, tôi biết là anh không c̣n hiện hữu trong cơ thể này và một sức lực đẩy tôi về phía anh. Tôi c̣n có thể nh́n anh, cầm tay anh hay đưa tay tôi lên mặt anh. Ngày mai sẽ không c̣n như thế. Ẩn giấu măi măi. Tôi nghĩ: một ḿnh với chính ḿnh. Và trong hai ngày tôi lăn theo anh và trong ba ngày sự chia ly sẽ hoàn thành. Không tới hai mươi ngày đă qua giữa hạnh phúc của chúng ta và sự kết thúc.

Tôi lặp lại: anh ấy đă chết, anh ấy đă chết, anh đă chết. Ngay lập tức, phải nói to những từ đó, tôi phải thấu hiểu măi măi, nếu không, nếu tôi không chạy trốn, quay lưng, cố chối bỏ và sự từ chối này chỉ dẫn đến ngơ cụt. Một đội quân những cây kim tấn công da thịt tôi từ bên trong, tôi chỉ c̣n là tiếng kêu.

Tôi mong sao cơ thể ḿnh không bị lỗi, nhưng nó đến giúp tôi. Tôi bám vào vách ngăn của cuộc đời tôi, tôi buộc phải nh́n vào khoảng không. Cái chết cũng có khuôn mặt, tôi đă nh́n rơ. Sự vĩnh biệt một người chết là điều không tưởng tượng được nếu ta chưa trải qua, không có ǵ nhận ra được. Ư thức dừng lại khi ta đến giới hạn của sự kinh hoàng, hoặc, mọi thứ bắt đầu từ đó.

Cho đến hôm nay, tôi không thể gỡ rối cuộc đời hai chúng ta. Đó không phải là h́nh ảnh của cây dương xỉ và cây mơ đến trong tâm trí tôi khi tôi cố làm cho sự vắng mặt anh trở nên nhạy cảm, đó như một lỗi lầm ban đầu, một sự bất hạnh dẫn đến sự mất quân b́nh trong những lực hấp dẫn của thế giới. Tôi cố t́m lại một nơi mà tôi thấy t́m ra chỗ của ḿnh nhưng vô ích.

Tôi đă quen với việc anh vắng mặt. Tôi không thức dậy với sự rối bời trong cơ thể nữa, cũng không có tiếng báo động trong cơ thể đang ấn thật sâu trong giấc ngủ của tôi, và, mỗi sáng báo cho tôi biết và lặp lại tin anh chết. Tôi lại bắt đầu nghĩ đến thời tiết lúc này, đến cuốn sách tôi đă đọc, đến những việc phải làm xong trong ngày. Trong nhiều tháng, tôi tưởng tượng rằng ngay khi tôi có thể nói say sưa về một đề tài nào khác anh, chú tâm về một h́nh ảnh nào khác anh, là tôi sẽ gần như được cứu rỗi rồi.

Có lẽ hôm nay tôi được như thế rồi? Tôi không biết. Quá khứ ám ảnh tôi, tôi ư thức về hiện tại. Tuy nhiên công việc đời sống vẫn tiếp tục trong tôi. Tôi biết vậy, tôi muốn vậy, nhưng điều tôi nhận ra rơ ràng nhất là sự u tối của những ngày và nỗi lực để xâm nhập vào thế giới trong khi con tim thường chọn đường rút lui. Tôi thường phó mặc cho cảm giác chao đảo. Buổi tối, khi tôi ra ngoài, tôi vẫn để đèn sáng.Khi trở về, tôi thấy ánh đèn sau màn cửa, và tôi mỉm cười về những mẹo vặt không hiệu quả của tôi, v́ ngay khi tôi đẩy cánh cửa, tôi cảm thấy sự cô đơn ngay mặt. Tôi mở và đóng những ngăn tủ, tôi xếp lại chai lọ, tôi vặn ṿi nước nhưng tôi chỉ nghe sự im lặng của việc anh vắng mặt. Tôi nghe anh ấy, anh không làm tôi sợ, anh mê hoặc tôi. Tôi không muốn ngăn cản anh. Giấc ngủ sẽ đến m có hàng trăm đêm giấc ngủ đến, trong khi tôi lắng nghe việc anh vắng mặt.

Vài ngày, hiện thực của anh thoát khỏi tôi. Hạnh phúc này, vẻ đẹp này, có thực hay không? Có phải chúng là thực phẩm hàng ngày của chúng ta không? Tâm trí tôi không tập trung được, nó bay trên quá khứ, nó tránh những khía cạnh khó chịu, nó xa rời thực tại. Tôi chỉ có một giấc mộng và tro bụi, những thứ cũ đă biến mất, và, tôi khám phá bằng cách nào định h́nh sự lư tưởng hoá nổi tiếng đó, kỷ niệm dễ chịu đó dần dần giản lược và chiếm chỗ sự thật, sự phản bội dễ dàng khi hiện hữu không c̣n để phản đối h́nh ảnh ngọt ngào được tạo ra trong tâm trí. Tôi chạm phải sự b́nh yên giả tạo nhưng tôi lại xa lánh sự khôn ngoan thực sự, nó là nhiệt huyết, thông minh, sáng suốt. Tôi gọi anh và tôi lao ḿnh vào quá khứ để khỏi mất anh. Một ḿnh trong pḥng, tôi qua nhiều giờ để nhớ lại những nơi anh thích dừng lại, những đồ vật anh thích đụng tới, tôi t́m dấu vết anh, tôi kéo anh ra khỏi bóng tối và anh dần trở lại. Tôi ra đi từ một kỷ niệm chính xác, vết sáng trên tường. Một buổi sáng, ba ngày trước khi anh chết, mặt trời trở lại, trời đă mưa mấy ngày trước. Tôi mở màn cửa, và anh nói với tôi: “ Anh thích cảm thấy mặt trời trên mặt.” Tôi đẩy cái giường ra một chút để mặt trời gần anh. Anh nhắm mắt một chút và khi anh mở mắt lại, tôi nói: “ Tốt rồi!"

Thời gian chậm răi trôi qua. Tôi mang áo quần sạch đến cho anh và anh chọn một bộ đồ ngủ màu xanh, anh sẽ mặc bộ này khi sắp chết. Thế là măi măi. Ngày hôm sau, trời lại mưa, hôm sau nữa cũng vậy, và sáng hôm sau anh chết. Tôi không bao giờ quên màu trời tháng mười một, cũng không quên nó đă vuốt ve khuôn mặt và tóc anh thế nào, rồi rút lui trên tường như một kẻ đào ngũ.

Ở Escalet trời đẹp trong mùa hè cuối cùng của chúng ta. Ta có dự định ǵ đây? Ta nghĩ đến điều ǵ?

Chúng ta sống cuộc sống thực vật. Ta tuân theo gió và mặt trời. Chính chúng quyết định ngày giờ của chúng ta. Những cử chỉ thường ngày trở thành tiếng cười, không có ǵ xảy ra, chúng ta đơn giản chỉ là vui vẻ, vui vẻ được sống như vậy. Hạnh phúc đến với chúng ta như một mùi hương, thỉnh thoảng chúng ta quên nó chừng nào chúng ta được ưu đăi. Con chim có biết là nó vui v́ được bay không?

Trong nhiều giờ, chúng ta nhắm mắt hoặc khép hờ, chú ư theo dơi chuyển động khó nhận ra của biển, nhịp đập con tim, không có ǵ khác. Khi chúng ta không chịu nổi cơn nóng, chúng ta nhảy xuống nước, không tiếng động, để khỏi phá vỡ sự hoà hợp tuyệt vời của trời và biển.

Có thể chúng ta không nói ǵ cả cũng như chúng ta nói đủ thứ chuyện. Sự im lặng và sự lắm lời đều ngọt ngào khi chúng ta có chúng như một thứ xa xỉ tối cao của t́nh yêu hay t́nh bạn và chúng không che giấu một sự khó chịu hay sự khác biệt không thể cứu văn, nhưng dẫn đến một thỏa thuận sâu xa mà hai người không tách rời được đạt tới sự giống nhau rơ nét hơn vẻ bề ngoài.

Có lúc, anh xuống sắc, tôi để ư điều đó, hơi lo lắng, rồi qua đi. Khi cơn nóng lên đến cực điểm, anh đi khai phá thung lũng trồng cây thông trong khi tôi ngủ trưa trong căn pḥng và khoá kín cửa. Bọn trẻ đang ngủ. Khắp nhà hoàn toàn yên lặng.Tôi quên tiếng ve. Tôi nghe, không tách rời khỏi cơn nóng và mùi hương, những nhát cuốc của anh và tiếng bước chân anh trên những bụi cây khô. Trong nhiều giờ, anh chất đống những cây nham để đốt sau những cơn mưa đầu tiên, rồi anh về, ướt đẫm mồ hôi và cành khô, chân tay trầy xước, rạng rỡ niềm vui. Những ngày khác, anh lái máy kéo, tôi không chịu nổi mùi xăng và tiếng ồn inh ỏi, nhưng anh đi xa trên ngọn đồi lớn, anh mở đường những nơi chưa khai phá, đầy bụi rậm từ hai mươi năm rồi.

Chiều muộn, mặt trời không tới mái nhà, chỉ c̣n sáng trên đồi, chúng ta đi nhận biết những mảnh đất anh đă khai phá mấy giờ trước. Chúng ta mang về những quả thông, và thỉnh thoảng, một con rùa, bọn trẻ rất thích. Hầu như ngày nào cũng vậy, chúng ta lại ngồi trên những thân cây đó để nh́n chuyển động của mặt trời, cái cách nó rời những cây thông, rồi vườn nho, và sau cùng, khuất sau núi. Thường chúng ta dẫn bọn trẻ theo. Khi chúng ta muốn một ḿnh, ta đi vội vàng, nhưng âm mưu không thành công măi, và ta thấy hai bóng nhỏ đi xuống dốc rồi đi lên đến chỗ chúng ta. Một phút nghỉ ngơi trong tay, thời gian để lấy hơi, và phải kể một câu chuyện nào đó. Thỉnh thoảng, trí óc chúng đưa đến những câu hỏi nghiêm túc: “ Tại sao mặt trời làm việc đó mỗi ngày? “ Chúng tiếp cận cái đẹp và thôi nói hay yêu cầu người khác nói với chúng. Cũng như chúng ta, chúng cũng thấy cảnh mặt trời lặn là một hiện tượng tuyệt vời.

- Nếu mặt trời không trở lại th́ sao nhỉ?

Chúng ta trả lời rằng ngày mai, rất sớm, trước khi thức dậy, mặt trời sẽ ở đó, nó sẽ chiếu sáng chỗ chúng ta đă ngồi.

- Và nó sẽ chuyển động suốt đêm sao?

- Ừ, nó không bao giờ ngừng, và chúng ta cũng chuyển động, khi chúng ta là đêm, có thể nơi khác là ngày.

Không có ǵ nghiêm túc hơn nói chuyện với trẻ con. Chúng dám hỏi và giải đáp những câu hỏi ban đầu, chúng đi đến tận cùng sự vật. Chúng ta thường nói với chúng về cái chết. Tôi không biết rằng, rất nhanh, chúng tiếp cận vấn đề đó. “ Nó chết, nó ngủ “ Chúng nói về châu chấu hay thằn lằn trông thấy quanh nhà. Không có vấn đề ǵ. Nhưng mọi thứ thay đổi.

Vài tháng sau, chúng khám phá điều có nghĩa “ không bao giờ nữa “, và người trong bọn chúng đau khổ nhất, v́ nó biết rơ ư nghĩa nhất, một hôm nói với em khi nói về anh:

- Cho cháu một con khác nếu con kia đă chết, cháu muốn một con y hệt.

Tôi cố giải thích, giải thích cái ǵ?

Rằng t́nh yêu…

Nhưng người ta không thể yêu một người chết, v́ sẽ không bao giờ gặp được, người ta trả lời tôi như vậy. Và bây giờ nó ở đâu? Nó có thấy ta không?

Không, tôi nghĩ là nó không thấy chúng ta. Chúng ta mới thấy chúng trong kỷ niệm.

Tôi có mắt và miệng nó, đúng không? người ta kiêu hănh nói với tôi.

Và tôi, tôi có tất cả cử chỉ của nó.

Đúng vậy. Nhưng thân thể nó, chôn ở đâu rồi?

Tôi đáp: “Trên đồi.” Tôi không thể nói trong nghĩa địa. Bởi vậy tôi muốn anh không có quan tài, một ḿnh dưới gốc cây, nơi chúng ta thường đi dạo. Tại sao nghi lễ tang chế của chúng ta buồn thảm quá, thiếu tự nhiên quá vậy? Đám tang bên bờ sông Gange không bỏ nỗi khổ của mỗi người, nhưng không t́m cách diễn đạt nó từ bên ngoài. Tôi muốn con cái chúng ta giữ h́nh ảnh tươi sáng về anh và không bao giờ chúng lo sợ v́ nghĩ đến sự phân huỷ xác anh trong nhiều tháng. Không bao giờ tôi chấp nhận rằng sự lịch lăm và vẻ đẹp của anh trở thành một đối tượng của sự ghê tởm, tôi đă theo dơi sự phân hủy thân xác anh, tôi bị ám ảnh măi. Tôi tự nhủ không có ǵ, anh không biết đó là một hiện tượng hoá học, nhưng tôi thấy cơ thể anh, mắt anh, môi anh, vải áo anh, và khi trước mặt tôi người ta nói với một đứa trẻ lo sợ v́ một con ong hay con ruồi: “ Những con vật nhỏ không ăn những con lớn.”

Tôi nghĩ: nếu chúng ăn và đến miếng cuối cùng. Vâng, tất cả những chuyện này tôi muốn giữ cho riêng ḿnh và tôi cũng không đồng ư để nói rằng anh đang ở trên trời, v́ đó không phải là điều chúng ta nghĩ. Bởi vậy, tôi cố gắng đưa anh về với cuộc sống. Tôi nói, anh đă biến đổi, anh đă biến thành hai cây và bông hoa, ong hút mật làm mật và chúng ta dùng mật và như thế mọi chuyện bắt đầu lại.

Mỗi người phản ứng theo cách riêng:

- Anh ấy vốn đẹp, có người nói với tôi bằng một vẻ rạng rỡ, anh ấy hẳn đă làm những bông hoa đẹp!

Người khác suy nghĩ, im lặng. Ngày hôm sau, anh ta đến gần tôi.

- Tóm lại, khi chúng ta ăn mật, chúng ta ăn người chút ít. Anh ta nói với tôi.

Tôi muốn họ yêu mến anh như anh đang là. Làm sao họ có thể thấy anh trong kỷ niệm của họ. Họ kể măi với tôi cuộc dạo chơi nào đó mà tôi không hề nói đến, nó lại ghi dấu măi trong tâm trí của họ. Ngày hôm đó, anh đă giết một con rắn nhỏ. Lúc đó, họ không chú ư đến một cách đặc biệt nhưng cuộc đi dạo cách nhà hai trăm mét đă trở thành một cuộc thám hiểm khi đó anh đă thắng được một con rắn rất nguy hiểm. Anh là biểu tượng của can đảm và khéo léo và khi tôi nói với họ về những cuộc đi dạo dài hơn và khác thường hơn, họ vẫn trở lại những lần đó.

Họ t́m anh, họ cố biết anh hoặc nhận ra anh thông qua những kỷ niệm của họ, những cái có thật và những cái họ bịa ra, những h́nh ảnh của anh, những ǵ người ta nói với họ, những hồi ức mơ hồ trở về từ chính họ, nhưng tỏ ra rơ ràng trước mặt tôi, có khi chỉ một việc không đâu tóm lấy họ, đặt họ trên đường, khiến họ muốn t́m kiếm trong kư ức của chính họ, xác nhận điều chỉ là h́nh thức, một cảm giác mơ hồ, họ t́m kiếm như người chụp ảnh quay ống kính để lấy được h́nh người ông ấy chọn. Họ không thể tự t́m mà không qua anh.

Tôi thấy ở họ những sự giống nhau khiến tôi say mê và xúc động. Thường chúng chỉ thoáng qua, từ thứ này sang thứ khác. Đó là một cử chỉ, một cách buộc giây giày, thích cùng những giờ đó, những bầu trời đó, buổi sáng thức dậy, một ánh mắt mà tôi chưa hề để ư có lẽ đă tồn tại, nhưng tôi thấy chừng như mới sinh ra. Tôi lắng nghe và tôi nh́n ngắm.

Tôi đi ngược ḍng đời và khám phá một thời kỳ tôi không biết. Tôi cố kết nối những h́nh ảnh họ đưa cho tôi và những hinh ảnh thời anh hai mươi tuổi và như thế hoàn thành việc tôi hiểu biết anh.

Tôi viết, như là tôi gỡ một mớ ḅng bong không dứt. Sợi dây tôi kéo ra đẫn tôi đến với anh, tôi không tiến vào một mê cung, tôi là những ṿng xoắn của vỏ ốc. Tôi thử đi đến tận cùng đôi ta. Khi tôi nghĩ đă tới rồi, tôi chợt thấy đó chỉ là một giai đoạn, cần phải vượt qua bên kia, băng qua những khoảng không kỷ niệm và cảm giác, mỗi lần mở một phong b́ và chỉ như thế tôi mới đi tới thế giới mà tôi cảm nhận và mong muốn. Chỉ ḿnh tôi biết những thất bại và thành công của ḿnh. Thỉnh thoảng, tôi thấy ḿnh đi tới, tôi thoải mái, nhưng ngay lập tức không c̣n ǵ, không xương sống, không da thịt, một axit pha loăng, sợi dây đă đứt, tôi chỉ là một vết nhỏ không h́nh dạng hoặc vài dây thần kinh thu gọn lại một cách vô vọng.

Tranh đấu là vô ích, cần phải đánh lạc hướng, điều mà người ta gọi là giải trí và điều thường làm tôi sợ. Tôi ra đi, không nghĩ đến ǵ, trốn chạy trước mặt tôi. Tôi cần khí trời trên mặt, trên mặt đất cứng dưới chân tôi. Quên hết, xoá hết. Khi tôi cảm thấy mệt, tôi được cứu rồi. Tôi tồn tại. Tôi trở lại mặt đất. Tôi ngạc nhiên thấy mọi thứ vẫn như cũ.


 

XII
 

Ngày hôm đó, lúc sáng sớm, những cánh cửa được mở ra. Trong một ngày rưỡi, tôi đă chạy xe sau anh. Tôi c̣n nhớ kỷ niệm một con đường kéo dài bất tận, những ngôi làng đă vượt qua, những chiếc xe đă qua mặt, và, chúng tôi lúc nào cũng theo sau anh, đi theo chiếc xe trắng chở đầy hoa mà tôi không theo dơi được. Hầu như tôi không c̣n nhớ được ǵ. Lần đó tôi cũng không để ư, sau Lyon, lướt về miền Nam khi những cây trắc bá đầu tiên xuất hiện và những thác nước có những cây tiêu huyền bao quanh. Bầu trời thay đổi lúc đó và nếu trời mưa, cũng không phải cơn mưa cũ, gió làm say mê. Mỗi lần, chúng tôi lại thấy kinh ngạc thêm.

Tôi c̣n giữ một kỷ niệm từ chuyến đi điên rồ đó, vừa không thực, vừa mơ hồ. Chiếc xe đen dừng lại trước một trạm đổ xăng và chúng tôi chờ đợi, không nguyên do hợp lư, nhưng để khỏi xa anh, trong khi anh đă xa rồi, chịu đựng công việc lâu dài trên cơ thể. Buổi chiều, chúng tôi dừng lại. Tôi đi quanh anh, không biết phải làm ǵ, không định đi ngủ, tôi vuốt ve một bông hoa, tôi đặt tay trên khăn trải giường phủ trên quan tài của anh, tôi chạm vào vỏ chiếc xe. Tôi đi ṿng quanh. Tất cả những điều đó có vẻ phi lư: anh trong nhà xe, và tôi, trên cao, trong chiếc giường ấm hoặc anh trong nhà để xe vào giờ ăn trưa. Tôi ăn, uống, không muốn khóc. Tôi không nghĩ đến tương lai cũng không nghĩ đến những đứa trẻ mà tôi chưa gặp lại từ hôm kia, chúng nói với tôi sau này là chúng rất vui với những người bạn nhỏ của chúng.

Ngày thứ hai, chúng tôi đến nghĩa trang. Ở đó, tôi ra khỏi cái không thực. Tôi nh́n biển phía xa, xám như bầu trời. Tôi nhớ lại tiếng động của những bông hoa ném vào trên củi, một tiếng động bị dập tắt nhưng lại vọng đến tôi như tiếng sóng, và chẳng bao lâu, một nắm đất, một tiếng động dữ dội, kết thúc bằng một nốt nhạc trầm khi mặt đất nghiến trên củi, trước khi t́m thấy chỗ cố định của nó ở dưới thấp ḍng chảy. Chúng tôi một ḿnh trên đời, anh nằm đó, tôi đứng. Mắt tôi nh́n qua gỗ và ch́. Tôi muốn mang đến thế giới tất cả. Tôi nói tốt hết, để thấy anh vươn dậy, sinh động, đi dạo cùng anh trên đồi, như chúng ta vẫn thường làm, hoặc ở yên nh́n ra biển. Vài phút không hơn và rồi cái chết, sự hành hạ, bất cứ thứ ǵ, nhưng nh́n thấy anh lại.

Lần đầu tiên trên đời tôi muốn điều không thể được. Sau này, một trong những đứa con của tôi hỏi tôi: “ Mẹ có thể làm mọi thứ, hăy làm cho ông ấy trở về, một ngày thôi cũng được, chúng ta sẽ làm tiệc, mọi người sẽ ngoan. Ông ấy sẽ thấy mọi người đều vui.” Tôi phải giải thích sự bất lực của tôi và tôi hiểu rằng con tôi đă khám phá ư nghĩa của không bao giờ nữa, và rằng, như tôi, nó không giải quyết được.

Trời mưa nhẹ hạt, đồng hồ điểm mười hai giờ. Không một cơn gió.Mưa rơi nhẹ trên lá cây, trên tường đá, vẽ nên những vệt tối. Đất lấp quan tài từng chút một. Chẳng bao lâu nữa sẽ không c̣n cái lỗ nữa mà là một đụn đất mới và một đống hoa.

Bây giờ tôi biết thế nào là nghĩa trang, cũng như những người khác biết những biển tên đường trên đường phố ở Paris, từ khi bị chiếm đóng, chỉ ra một người kháng chiến đă bị bắn hạ và nh́n thấy ở đó một khuôn mặt méo mó v́ đạn bắn, một vũng máu, một cơ thể bị bắn hạ.

Vào lúc tôi đặt chân lên bến ga ở Paris, ga này là nơi chúng tôi đi nghỉ hè trở về ( khi chúng tôi gợi lên mùa đông và bỏ qua mùa hè không luyến tiếc để chờ thời gian sắp tới ), chính vào giây phút đó, khi cơ thể tôi thăng bằng giữa bục kê chân và bến ga và ngay lập tức tôi nhận ra - chính xác, lạnh lùng, như một con dao phay - cô đơn nghĩa là ǵ.

Cơn lốc xoáy đă qua, tôi c̣n sống thoát khỏi. Tôi đă chờ cuộc chiến, tôi chưa biết h́nh ảnh của nó ra sao, tôi bước những bước đầu tiên trong một thế giới mà tôi không có thời gian cũng không có sở thích tưởng tượng ra. Sự yên tĩnh của căn hộ và sự im lặng này! Những đồ vật có mặt, đúng chỗ của chúng, tấm thảm trải sàn sạch sẽ, những gối tựa căng phồng tuồng như chưa hề được dùng, những hoa tươi, những cuốn sách chúng tôi đọc sau cùng trong tầm tay và cái giường. Chỉ có một quá khứ gần nhất trỗi dậy: bốn ngày và, rất xa bắt đầu quá khứ, ngày giải phẫu, hai mươi mốt ngày tất cả, và, bên kia vực thẳm, bên kia bờ, là cuộc sống chúng ta.

Hết rồi, hết hẳn rồi. Thời gian thúc đẩy những con sóng. Chết đuối hay hít thở, tôi không muốn thứ nào, tôi từ chối lựa chọn. Thời gian hành xử như bạo chúa: “Anh sống, hay anh chết, nó nói và tôi ở yên. Anh không muốn ăn, không muốn ngủ, anh muốn một khuôn mặt dị dạng. Cuộc sống đưa tôi vào sai lầm. Tôi không hèn cũng không can đảm. Bọn trẻ là người đỡ đầu của tôi, khi chúng ở đó, tôi thấy khỏe, sự ngây thơ của chúng, như của anh sau này, giúp đỡ tôi. Tôi chỉ là vẻ bề ngoài, mà không có nó, vào một vài lúc, tôi sẽ sụp đổ. Tôi biết sự bất động chỉ là khởi đầu của cái chết. Ngủ, mất ư thức, đắm ḿnh vào tăm tối, nhưng khi tôi nhắm mắt, một thứ ánh sáng chói lóa phủ lên mi mắt tôi. Tôi học sự cô đơn, không thương xót, không tranh chấp, một mặt phẳng trơn tru và láng bóng từ anh trải dài đến tận chân trời. Tôi không biết làm ǵ cho những ngày của tôi cũng không biết định h́nh tâm trí của ḿnh. Tôi bị anh nghiền nát, anh gắn vào mặt tôi, anh làm tôi chết ngạt, tất cả những hinh ảnh của tôi đều dính với bệnh tật của anh, tôi muốn t́m lại cuộc sống trước đây của chúng ta, tôi bị cái chết của anh làm cho mù quáng. Tôi không thể thoát ra, cần phải tỳ người chống lại những cánh cửa khép kín nhưng giờ khắc trôi qua và ngày tháng cũng không làm được ǵ. Tôi cố hoàn thành những cử chỉ phù hợp, tôi nói những từ mà mọi người chờ đợi ở tôi. Tôi trở thành một nơi chốn bỏ hoang.

Tôi không dám nghe nhạc nữa, tôi sợ nó đưa tôi ra khỏi sự tê cứng và đẩy tôi vào một thế giới không có ǵ che chắn mà tôi không chịu đựng nổi. Tôi không cố phản ứng lại và tôi không biết sẽ nghiêng về phía nào và tôi xao động hoặc đắm ch́m hoặc thoát khỏi. Bản năng gợi ra một nhịp điệu cho tôi theo. Tôi nguyền rủa ban đêm nhưng không thể thoát ra được. Tôi giữ sáng suốt để biết mọi người không thể không xấu hổ tự cho là đă vượt qua điều mà người khác không đạt tới. Bao nhiêu lần chúng ta đă nghe người giàu nói rằng tiền bạc không làm nên hạnh phúc, người lười biếng cho rằng mọi hành động chỉ là phí thời gian, người ngu dốt khẳng định rằng văn hóa không làm nên con người, các phụ nữ lạnh nhạt khoe khoang là đă vượt qua t́nh yêu xác thịt hoặc những người bất lực nói t́nh yêu không gần gũi thể xác mới đẹp nhất! Sự phản bội cố ư và tế nhị cho phép sai lầm. Đúng là tiền bạc không làm nên hạnh phúc, rằng hành động chỉ là trốn chạy, rằng người có văn hóa không nhất thiết tốt hơn, rằng t́nh yêu không chỉ là vật chất.

Về phần tôi, nói về nội dung của cái người ta gọi là tuyệt vọng mà tôi có thể giữ một thỏa thuận nào đó với chính ḿnh. Nếu một con đường được mở, nó đi qua bằng bóng tối và vũng lầy.

Để t́m gặp nó, tôi phải chạy qua con đường địa ngục nơi cái chết của anh đă đặt tôi vào, không t́m cách làm tôi choáng váng, không để lại ǵ trong bóng tối, không trốn chạy và chấp nhận nỗi bất hạnh như tôi đón nhận niềm vui.

Tôi quay tṛn trong căn hộ, bị đồ vật vây quanh, nổi giận v́ sự xao xuyến mà chúng là nguyên nhân bi đát. Làm ǵ với cái bàn chải đánh răng, cái dao cạo râu, cái chai nước hoa, một cái áo len đă trở nên vô dụng? Đốt cháy, giữ lấy, cho đi, ném xuống sông Seine? Đốt cháy thỏa măn ư thức tuyệt đối. Giữ đáp ứng sự cám dỗ nhất thời. Nhưng tôi có trở thành một phụ nữ khép ḿnh vào quá khứ, chịu vô sinh: những bức thư ta đọc lại, tấm ảnh ta ôm ấp, áo quần ta vuốt ve? Tôi có lúc đă bán một thứ đồ gỗ hoặc đổi chỗ nó, nhưng tôi để cuốn sách đúng chỗ của nó, v́ nó giúp tôi vẽ lại trong không gian cử chỉ đă làm, ánh mắt đă trao, câu nói đă thực hiện. Tôi thử làm cho thời gian bất biến, làm cái thoáng qua vô tận, dựng những bức tượng trong khoảng không. Đêm đến, tôi vào giường và nằm yên ở đó, bất động như anh vậy, bị vây kín với anh, xa vắng với chính ḿnh.

Tôi chờ đợi không biết đợi ai. Nhiều tháng đă trôi qua như vậy. Người ta kiểm kê tài sản của chúng tôi, đánh giá tổng số nợ, ước lượng giá trị mà chúng tôi đă cùng nhau chọn, “ trừ những nữ trang và vật dụng cá nhân” Tôi không vô hồn, nhưng sắp bị như thế.


 

XIII
 

Tôi không c̣n nhớ ngày lần đầu tiên tôi cảm thấy rằng mọi thứ đều mất hết rồi không cứu văn được. Phải chăng đó là một nụ cười trẻ thơ đă đánh thức tôi hay một dấu hiệu buồn bă trá h́nh nơi tôi không muốn nh́n thấy? Một ư thức trách nhiệm? Cuối cùng tôi đă đi đến tận cùng sự tuyệt vọng chăng? Có lẽ tôi đă bị cuốn hút vào tṛ chơi của cuộc đời? Sự thật có nhiều khuôn mặt mà tôi không thể xác định bằng cách nào tôi đă ổn định lại. Một hôm, tôi nhận thấy ḿnh không c̣n chỉ là
lớp vỏ bề ngoài. Tôi tồn tại, tôi hít thở. Tôi muốn hành động trở lại trên những biến cố. Tôi chậm răi nắm bắt lại và thấy những ǵ c̣n lại nơi tôi. Chính lúc đó tôi bắt đầu không cam chịu cô đơn nữa, nhưng để nó thuần dưỡng tôi.Nó trở thành thân thuộc với tôi, chúng tôi biết rơ nhau và tôi biết nh́n trong mắt nó. Tôi nói về nó với các bạn, họ đều coi đó là tự nhiên. Với tôi, không ǵ trên đời đẹp một đôi và khi tôi nghe nói rằng yêu là đánh mất tự do và sự toàn vẹn, tôi tự hỏi chúng ta có cùng t́nh cảm hay không.

Tôi nhớ một buổi chiều khi tôi lật từng trang sách, mắt tôi dừng lại ở một h́nh điêu khắc mà chúng tôi thường cùng nhau nh́n ngắm, h́nh bán thân một phụ nữ như một tiếng reo vui bật lên giữa trời và đất. Tôi nín thinh, nhưng tôi không lật qua trang khác. Những h́nh ảnh đă qua sống lại và tôi thấy như một cuốn phim không dứt, tôi nghe tiếng ca khải hoàn, mỗi thứ bị phá vỡ vào một ngày tháng mười một. H́nh như tôi đi ra khỏi vùng đất śnh lầy. Tôi một ḿnh trong pḥng nhưng tôi ở đó hoàn toàn, với tôi nó không giống những ngày khác. Tôi để ngón tay trong guồng máy, tôi hiểu rằng tôi chấp nhận ngắm nh́n vẻ đẹp.

Tất cả khiến tôi đau tuy nhiên, và trên mọi thứ, tia nh́n của những lứa đôi với nhau, sự đồng loă của họ trước đám đông, cái nheo mắt, như hai con chim gặp nhau và cùng bay trên cả những giọng nói, làn khói thuốc và những ly rượu whisky , không có ǵ khác tồn tại, họ gặp nhau và đem lại trật tự cho thế giới, cuộc sống có vẻ công bằng, không có ǵ quan trọng điều người ta nghe và nói, chim chóc vẫn ở đó, chúng giữ mọi thứ đúng giờ, khi chúng tôi một ḿnh ngoài đường, chúng sẽ gặp lại. Đối với tôi, hai con chim đă chết, nhưng tôi vẫn nhạy cảm với những con khác và nhận ra chúng không nhầm lẫn.Mọi thứ đă xong, tôi không ngạc nhiên là chúng hiếm hoi đến thế.

Không bao giờ tôi nh́n cái chết với sự thản nhiên như là nh́n hạnh phúc. Sống hay chết với tôi không có ǵ khác nhau. Giờ đây, tôi bận tâm về cái chết. Tôi nghĩ đến nó khi băng qua đường khi lái xe. Một cơn cảm mạo có thể thành truyền nhiễm, một sự gầy ốm nhẹ có nghĩa là căn bệnh nặng. Tôi ra khỏi cơn tê cứng để đi vào thế giới mà tôi đă và tất cả, tôi không biết trong bao lâu, đă khiến tôi đau.

Tôi nhớ lại sự xúc động của tôi, Cửa Villette, khi nh́n một xe tải chở đầy ngựa đi về phía ḷ mổ. Những kẻ bị kết án đó, khiến tôi nghĩ về anh. Một buổi chiều, trong xe buưt, tôi bị mê hoặc bởi một cái đầu chết bằng ngà lắc lư trên đầu một sợi dây vàng, cô gái mang nó rất đẹp, mắt tṛn, môi nhạt, tôi nh́n tách khỏi da thịt cô ta để khám phá bộ xương và tôi thấy hai cái đầu chết thay thế cho cái đang ám ảnh tôi.

Tôi tránh quăng trường Saint Sulpice. Tôi đă đến đó nhiều lần trong thời gian anh bệnh, một buổi sáng, tôi nhận thấy một cửa hàng ṿng hoa phúng điếu, được xếp thuận tiện gần nhà thờ. Những tấm ảnh đẹp cảnh chôn cất được tổ chức hoàn hảo và những quan tài tiện lợi có những cây nến lớn bày trong tủ kính. Một ư nghĩ nảy ra: chính nơi này mà người ta tiếp xúc với anh. Tôi không đi nhanh và tuy vậy cả ngàn con chim đen đập cánh trong ngực tôi. Tôi chỉ có một điều cấp bách: gặp lại anh, tiếp xúc với anh. Anh vẫn c̣n ngủ khi tôi đi vào pḥng. Tôi nhẹ bước rút ra, tôi lấy một cuốn sách trong khi chờ anh thức dậy. Tôi không được ǵ, thực vậy, nhưng tôi có thời gian để lấy lại. Khi anh gọi tôi, tôi đưa ra khuôn mặt trầm tĩnh mà anh chờ đợi và vừa ôm anh, tôi tuyệt vọng nếm những mảnh hiện tại c̣n sót lại.

Nỗi đau dâng lên, tôi biết không ǵ có thể chống lại nó, tuy nhiên tôi tiếp tục tranh đấu tới cùng. Trong khi chạy về đường Saint-Sulpice, tôi không mong gi hơn là trông thấy anh c̣n sống. Tôi hài ḷng với những mảnh nhỏ mà tôi ngấu nghiến như một kẻ đói. C̣n ǵ sót lại từ hạnh phúc kiêu hănh của chúng ta? Nhưng anh vẫn ngủ kỹ, anh có vẻ bớt mệt hơn hôm qua. Anh uống một hơi ly cà phê sữa và một mẩu bánh ḿ. “ Anh đói. Anh đói.” Tôi thấy mắt anh tái nhợt, viền đỏ quanh lông mày . Đă ba ngày anh ở bệnh viện, nhanh quá, anh nói. Vâng, anh không biết ǵ cả. Một buổi sáng như mọi sáng khác, anh đang dần hồi phục, tôi nghe anh nói , tôi t́m nhu cầu và t́nh yêu anh dẫn tôi đến đâu. Tôi vẫn thấy những giới hạn như những thứ anh đă chỉ đêm anh giải phẫu: đừng đau, đừng để anh biết. Đó có thể là nguyên tắc duy nhất của tôi. Tôi nh́n anh đến tận đáy tâm hồn và anh để tôi làm.

Bao nhiêu năm, bao nhiêu phút chúng ta đă dành ra để đạt tới phần kín đáo, sâu xa cho t́nh cảm, nơi đó lư trí và bản năng hoà hợp với nhau. Tôi thích cuộc t́m kiếm khó khăn của chúng ta. Chúng ta đă để nó cháy nơi người khác và ít sẵn sàng bùng nổ. Từ khi ta bắt đầu yêu nhau, ta không ngừng khám phá, t́m hiểu. Chúng ta dành hết cho nhau, chúng ta phá bỏ luật rừng.

Tôi mơ mộng, trong khi anh vẫn đó, nói chuyện lần cuối cùng. Tôi muốn anh nói đủ thứ chuyện, nói về anh, về chúng ta, về thế giới, về những ǵ anh nghĩ về mọi thứ, ru ngủ bởi những ǵ anh nói, âm thầm, lặp lại, ru ngủ bởi giọng nói của anh, thức dậy với nó, tự nuôi dưỡng bằng những lời anh nói.

Tối cuối cùng, anh vẫn tiếp tục đọc sau tôi. Anh hỏi tôi ánh sáng có làm phiền tôi không. Không, nó hứa hẹn được nh́n thấy anh giữa mắt tôi gần như khép lại. Tôi nghe anh lật trang sách, mọi thứ đều được phép, trừ việc khóc, nhưng tôi không muốn chút nào. Tôi cố ẩn núp trong quá khứ của chúng ta và anh có thể thấy lạ lùng rằng bỗng nhiên tôi nghĩ nhiều hơn đến những ǵ đă qua, đến tương lai. Và tôi ra đi một ḿnh trong khi anh đọc sách hay ngủ.

Ban đầu, chúng ta chỉ có một phần nhỏ đời sống chung, một giờ, một ngày, rồi một tháng.

Tôi thu ḿnh trong cái quá khứ nhỏ nhoi quá hẹp ḥi đó. Tôi biết nó sẽ lớn dần nhưng chúng ta không nói đến nữa. Chúng ta có những phóng tới và những kền chế. Chúng ta vẫn c̣n dè dặt, mỗi người canh chừng người kia và t́m nghĩa một từ. Chữ “ người ta “ đưa ra để chúng ta lấy làm trung gian giữa “ tôi” và “ chúng ta “. Chúng ta dùng nó rất lâu. Một ngày, chữ “ chúng ta “ xuất hiện, được nói như t́nh cờ, rồi không dùng nữa, hẳn là v́ chúng ta chưa sẵn sàng. Sau này, chữ “ người ta “ trở thành ngoại lệ. Chúng ta bắt đầu xây dựng cuộc sống và cái ngày mà chuyện đó được chấp nhận, chúng ta hiểu rằng từ lâu rồi, chúng ta cố giữ ư muốn này. Ngay tức th́, chúng ta trở nên giàu có, những biến cố cùng trải qua và lưu giữ lại trong trí nhớ v́ chúng đă kết nối chúng ta. Thỉnh thoảng, sự xuất hiện một người lạ làm chúng ta dạn dĩ hơn. Tôi nhắc đến một cuộc đi dạo dưới mưa, anh nói rằng bầu trời đầy mây có thể sẽ đẹp và anh biết rằng một vườn cây táo rụng hết hoa sau cơn mưa rào, chỉ có chúng ta không hé môi về buổi chiều gắn bó chúng ta.

Chúng ta tự ứng biến. Đó là một công việc lâu dài chiếm lấy đời sống chúng ta, mà, thỉnh thoảng, chúng ta lo sợ. Khi đó, quay ngược lại, không nói ǵ cả, chúng ta thôi không gặp nhau nữa.

T́nh yêu của chúng ta quá nhiều tham vọng v́ nó có thể góp phần nhỏ vào sự phù phiếm. Lư lẽ của chúng ta vẫn cao quư. Vẫn c̣n sự tin tưởng nhưng chúng ta cần dừng lại để chúng ta tính toán lại, tự thuyết phục rằng chúng ta tự do lựa chọn tương lai của ḿnh, độc lập trong hành động và sở thích. Chúng ta t́m thấy lại cảm xúc b́nh thản của ḿnh, tin chắc sẽ an toàn. Khoảng cách chúng ta giữ sẽ c̣n măi!

Chúng ta gặp gỡ có thể chỉ là một thoáng chốc tuyệt vời, một kỷ niệm đẹp không thể làm thay đổi ḍng đời chúng ta được. Không có ǵ ít mạo hiểm hơn những cuộc mạo hiểm. Ta không có ǵ thiết yếu, nhờ vậy ta giữ ḿnh được, nhưng làm tệ quá, và các cuộc mạo hiểm liên tiếp nhau, rốt cuộc sử dụng ngôn từ và cử chỉ không xứng đáng, rồi dần thất bại, như một mảnh vải bị thời gian làm mất đi v́ đă sử dụng lâu dài.
 

XIV
 

Ngày chôn cất anh, khi tôi rời nghĩa trang, tôi biết là tôi sẽ thường xuyên trở lại đây. Tôi có thể vẫn là chính ḿnh, vẫn yêu anh và không trở lại đó. Chiều đầu tiên, khi đóng cửa, tôi thấy trời không ánh trăng, mênh mông, xa vắng. Tôi một ḿnh trên đời. Những đám mây trôi qua, tôi mong sao chúng mang tôi đi. Tôi kéo màn cửa như một con thú trốn trong hang. Tôi không nên nh́n trời, cũng không nên làm những ǵ tôi thích. Tôi biết làm ǵ để chịu đựng cảnh bọn trẻ nh́n tôi? Từ ba ngày nay tôi không nghĩ đến chúng nữa.

Ngày hôm sau, tôi đi gặp anh, một cuộc hẹn điên rồ, cuộc độc thoại không hơn. Tôi ở bên ngoài sự thật không thể bước vào. Tự lặp lại những điều không tiến triển được. Mồ anh ở đó, tôi nh́n lên, tôi sờ vào đám đất và không biết rằng tôi không làm ǵ được hết, tôi bắt đầu tin rằng anh sẽ đến, hơi chậm một tí, như lệ thường, rằng lát nữa tôi sẽ cảm thấy anh gần tôi và ta sẽ cùng nhau nh́n nấm mồ vừa mới đóng lại.

Tôi tự nhủ rằng anh là người chết mà vô ích, sự nghi ngờ bắt đầu lại. Anh không đến nhưng tôi đợi anh trong xe và một tia hy vọng điên rồ, mà tôi biết là điên rồ, chiếm lấy tôi.

“ Vâng, anh ấy sẽ ở trong xe.” Và, thấy xe trống không, tôi tự bảo vệ ḿnh như thời gian tạm nghỉ tôi tự cho ḿnh. “ Anh ấy đi dạo trên đồi.” tôi tự nhủ, tôi đi xuống căn nhà lại, và, khi nói chuyện với các bạn, tôi t́m anh trên đường, mà, hẳn vậy, không tin điều đó.

Chiều hôm đó, tôi trở về Paris. Có vẻ như tôi đă bỏ rơi anh. Tôi chỉ làm điều đó từ từ thôi, từ ba tuần, từ khi anh đi trên chiếc xe dọc hành lang trắng, bỏ rơi anh cho số phận, đi theo anh, thật xa, nhưng vẫn ở lại trong thế giới người sống trong khi anh đi xa mà không biết và tôi đọc thấy anh đi xa trong mắt và trong nụ cười của anh.

Mùa hè sau đó, tôi trở về. Những kỳ nghỉ đầu tiên không có anh. Tôi đă rời Paris v́ cái nóng oi bức. Từ sáng sớm, tôi nh́n những ngọn đồi lướt đi, nhũng cây trắc bá, cây nho, biển như sinh ra từ sương mù, và tách khỏi bầu trời. Tôi lại thấy cảnh không màu sắc, ánh sáng lay động. Và tôi biết rằng, tuy không thú nhận, tôi đang chuẩn bị một cuộc hẹn, mà ư nghĩ đó đă quyết định tôi trở về. Những mâu thuẫn trỗi dậy trong tôi: tránh anh và t́m anh, biến nghĩa trang thành nơi hẹn ḥ và nói hay nghĩ rằng chỉ kỷ niệm và con cái mới làm anh tồn tại. Và, mặc cho lư lẽ của tôi, tôi đi về h́nh ảnh của anh mà tôi biết là không có, lần cuối cùng, trước khi những người áo đen giam anh trong tấm vải và ch́. Tôi không ngừng đi về phía anh, thấy hai cái cây và bờ thành đá. Tôi c̣n hy vọng ǵ hơn?

Tôi chạy xe nhanh, như điên cuồng. Trời rất đẹp, bọn trẻ ca hát. Tôi ngạc nhiên thấy căn nhà vẫn y nguyên. Tôi vẫn hy vọng, không rơ v́ sao, một chiến trường, những hủy hoại, những cây trốc gốc, mảnh đất đầy tro, cây nho trụi lá, nhưng tất cả vẫn giữ nét đẹp không đổi. Tôi gặp lại những con ve sầu, gió trong rặng dương liễu, những cây thông màu hung và xanh, những đám cỏ cao, cánh đồng bạt màu, cây hoa giấy, cây hoa phong lữ, cây tử đằng. Không một dấu vết chiến đầu trên mặt đất đậm chất đồng quê, như tôi thường gọi.

Tôi không làm thế giới thay đổi v́ anh không c̣n trên mặt đất nữa. Tôi để mặc bọn trẻ và tôi lên cạnh anh. Giờ đó mặt trời sáng rực giết chết hoa. Cây cối đă lớn, đất lún xuống. Tôi nghĩ đến sự thanh b́nh của nghĩa trang. Chúng ta thích đến thăm mộ Van Gogh và Théo ở Auvers. Chúng ta thích cây dương xỉ phủ lên những mộ đó, chúng ta nói rằng nghĩa trang yên tĩnh và trong lành, giờ này về nhà tôi rất tốt, cảm thấy sức nóng của lửa khi ngày tàn và ta có đôi để ngắm trăng lên, nghe tiếng chim cú, tin tưởng lắng nghe sự im lặng. Nhưng hôm đó, trước mặt anh, bầu trời xanh, những cây trắc bá đen, cơn gió nhẹ đối với anh chỉ là bối cảnh. Tôi nh́n những vật bị che khuất, với cuộc sống dưới đất, nơi mỗi người có thể tự phân hủy, anh cũng như người khác, cách tôi một mét.

Cần tới bao nhiêu năm, có lẽ vài trăm, để những cơ thể đơn giản tan trong những lớp đất, vài nắm cát mà con người tương lai để chảy giữa hai ngón tay, như chúng ta vẫn thích làm, mắt nhắm, thân duỗi dài, đối mặt với mặt trời, tay bắt chéo, trong khi tay ta vẫn không đổi, với độ tinh xảo của cát, với súc nóng chói chan.

Tôi tưởng tượng một cơn mưa sao hàng tỉ tế bào họp lại để tạo thành người yêu dấu và, không bao giờ lặp lại chính xác nữa. Bỗng nhiên tôi thấy sáng suốt. Không có ai hẹn ḥ. Chỉ có ḿnh tôi trước anh đă chết, tôi trước cảnh trống không. Tôi có thể nghe lại giọng anh, nghe lại những cuộc nói chuyện của chúng ta, thấy lại những cử chỉ của chúng ta, tôi có thể bịa ra hiện tại, thiết lập đối thoại tưởng tượng, nhưng, thực ra, tôi không c̣n chờ đợi ǵ nơi anh nữa. Đó là thực tế. Anh vắng mặt trên đời măi măi. Một giọng nói nhỏ mà tôi biết lặp lại với tôi: “ Sống hay chết đi, nhưng tự quyết định lấy, phải biết lựa chọn. »

Tôi có cảm giác, hôm đó, không phải để cho sự b́nh yên, có thể đến tôi sẽ t́m thấy ngày mai, mười năm nữa, hoặc không bao giờ. Khi trở về, tôi thấy bọn trẻ chơi trên đường. Chúng đă t́m thấy đồ chơi của ḿnh và bày chiếc bàn trắng ra. Chúng chuẩn bị cho mùa hè.

Tôi sắp phá niềm vui của chúng và dẫn chúng lên cao để chúng biết rằng không có công lư nhưng tôi khôn ngoan và với chúng đi dạo như mọi ngày.Từ một năm nay, những cây nho đă mọc, những cây khác cho lứa trái đầu tiên. Tất cả tiếp tục. Một lần nữa, tôi biết rằng sự yếu đuối của tôi rất nhiều, tôi quyết định tiếp tục: làm một cây thông minh, thích hợp với nhịp điệu các mùa, hít thở sâu, nói “ vâng ‘ và cảm thấy tim đập. Bọn trẻ dịu dàng, mỗi đứa cầm tay tôi, tôi sợ chúng phát hiện tôi đang bối rối. Tôi cảm thấy có trách nhiệm và hôm nay được cứu. Tôi đề nghị kể chuyện, nhưng chuyện ǵ?

- Hăy kể chuyện những con ḅ tót nhỏ.

Và tôi kể chuyện con ḅ tốt nhỏ sống vui vẻ ở Camargue với mẹ nó và nhiều người đến t́m đi đua.

- Nó sẽ không chết, phải không?

- Không mẹ chắc chắn không, nó sẽ chiến thắng mọi trở ngại.

- Nếu nó không chết, hăy làm cho nó chịu những nguy hiểm lớn nhất.

Tôi giải thích cặn kẽ làm sao để không bị giết bởi người đấu ḅ. Nó thông minh, ngộ nghĩnh, nó đọc giờ và biết sau mười lăm phút chiến đấu, nó sẽ thoát. Nó đă chiến đấu dũng cảm không bao giờ cho tới gần, nó hiểu rằng gươm tử thần được che giấu dưới cái mũ đỏ. Mọi người cười v́ nó làm thất bại những mưu mô của con người và, khi giờ đă điểm, một tiếng tung hô vang dội từ các đấu trường. Đám đông đứng dậy hô to: Hoan hô! Ngay chiều hôm đó, nó trở về nhà. Đây là lần đầu tiên một con ḅ tót trở về từ một cuộc phiêu lưu như vậy. Nó được đón tiếp như một anh hùng và chắc chắn nó sẽ cưới vợ và có nhiều con.

Bọn trẻ lắng tai nghe. Chúng tôi không đi nữa và người ta gặp lại chúng tôi, không ai nghĩ đến, ngồi trên gốc cây quen thuộc. Tôi trở thành chuyên viên theo dơi hai ư tưởng cùng một lúc, tôi nghe nói, chính là tôi, nhưng bị hụt hẫng v́ sự vắng mặt của anh mà tôi mới nhận ra. Đồng quê tuyệt đẹp. Dưới ánh nắng, những tia sáng loé lên như bầu trời không có ở đó để làm vật chắn cho những h́nh ảnh mà tôi đă cho làm, một pháo hoa dịu mờ đi trên bầu trời, hoặc những tia chớp rơ ràng hơn, như những kư ức rời rạc về anh làm tôi choáng váng mà không tách tôi khỏi cuộc sống.

Ánh mắt tôi trở nên khao khát được níu bắt lấy một nụ cười, một bước chân sánh đôi, chân trái của anh và chân phải của tôi cùng lúc duỗi về phía mặt đất, đôi tay tôi dang rộng để đón anh ngay trước thềm nhà, cách anh hít vào điều mà anh muốn là hơi thở đầu tiên của những ngày nghỉ của chúng ta, như thể anh đang tuyên bố: “ Ở đây và ngay bây giờ, kỳ nghỉ của tôi bắt đầu.” Tôi thấy số phận của anh kết thúc và thay thế băng: Anh ấy đă sống. Tôi mơ đến việc chia động từ être: Tôi là một phụ nữ sung sướng, anh là một người đàn ông sung sướng…

Câu chuyện chấm dứt. Bọn trẻ đi xa. Tôi nh́n chúng đi, đẹp đẽ và mong manh như những lời hứa hẹn, hai cuộc đời trẻ trung mà tôi chịu trách nhiệm và cần phải đưa tới không biết bến bờ nào. Làm sao tôi có thể tránh những khó khăn mà chúng ta đă biết? Và phải làm sao? Điều quan trọng không phải là họ có đủ sức lực, đủ t́nh yêu để nh́n cuộc sống trực diện và để yêu lấy cuộc chiến đấu này. Thời gian họ trưởng thành rất nhanh, h́nh như tôi đă nh́n thấy nó. Tôi thấy trước một h́nh ảnh hạnh phúc, ân sủng, có lẽ tôi lầm, nhưng tự mang đến niềm vui là rất tốt.


 

XV.
 

Kỳ nghỉ qua đi trong tiếng cười của bọn trẻ. Tôi đi lại những con đường ra bờ biển và những dốc đá như đă làm hồi xưa. Chỉ có một con đường mà tôi chưa hề đi. Đường có hai hàng lau sậy bọc quanh, xe sẽ tránh đi. Tiếng động của những ngọn cây chạm vào thùng xe làm cho bọn trẻ thích thú, chúng đứng dậy để nắm bắt một vài cái, chúng tôi đi chậm sợ rằng chúng bị tổn thương. Cả một cuộc phiêu lưu, rừng hoang sơ ngay sát bờ biển. Vừa ra khỏi xe , chúng nó cởi trần ngay và những cây sậy vươn cao như những ngọn cờ, bay trong cát, đi tắm lần đầu trong ngày khi nào cũng ồn ào nhất. Chúng tôi hất tung những bọt nước. Anh bắt bọn trẻ
từng đứa một và ném nó lên cao rồi bắt lấy nó đúng lúc nó rơi xuông.Chúng vui mừng ḥ reo: “ Nữa đi! Nữa đi! , đến lượt cháu. “. “ Một lần nữa thôi! “ chúng van nài và anh nói: “ Được, mỗi đứa một lần, và kết thúc.”

Tôi c̣n nghe tiếng chúng cười hết hơi, gián đoạn một giây khi một ḿnh trong không gian như một quả bóng nhỏ, chúng lấy hơi lại, bị ám ảnh bởi nỗi sợ nhỏ mà bọn trẻ t́m ṭi và thích cảm thấy khi chúng thấy an toàn. Sau đó, chúng tiếp tục tṛ chơi trong khi chúng tôi nằm duỗi dài trên cát vàng, dưới ánh nắng. Chúng im lặng một lát nhưng rồi chúng tôi lại nghe tiếng thét man dại như của người Sioux, quyết định xây dựng một túp lều không bao giờ hoàn thành, một cái lỗ có lau sậy bọc quanh, quấn quanh một khăn tắm, và đến mùa những hoa huệ biển, trang trí bởi những bông hoa sinh ra từ những đụn cát và hôm nay tôi mang đến mộ anh.

Trong những ngày đầu mùa hè, tôi sống một kiểu đời sống không thực và gấp đôi. Chưa bao giờ tôi cảm thấy không biết đến mức nào sự vuốt ve của mặt trời và của nước, mùi muối trên da. Tôi nghe ngày tàn để đi lên phía anh. Không c̣n là cuộc hẹn, tôi đến nh́n mặt đất đang chạm vào anh và các cây lấy rễ bọc lấy anh. Tôi tưới những cây con và cây thường xuân đang c̣n mảnh mai bị mặt trời thiêu đốt. Đất uống nước với một tiếng động như của người.

Tôi đi về. Bọn trẻ, khó tính, nhạy cảm, vui vẻ nh́n kỹ mặt tôi. Tôi để chúng làm, dễ chịu thôi, chúng yêu tôi, chúng là cuộc đời. Tôi đói, tôi lại thấy thích ăn, nhưng tôi quay lưng với ban đêm quá đẹp. Tôi biết rằng đằng sau những cửa kinh, ánh trăng chan hoà ngập tràn những cây thông, thung lũng và những cây sồi xanh. Tôi muốn đi lên trên kia nằm dài bên anh. Tôi không tự tin để làm việc đó. Tôi đọc.

Cuối mùa hè, mộ anh trở thành quen thuộc, tôi thường nghĩ tới nó và thỉnh thoảng với sự trầm tĩnh. Tôi theo dơi cây cối lớn lên. Tôi biết khi chúng vượt qua những bức tường và ngọn của chúng nh́n thấy được biển. Tôi biết bóng của chúng rọi trên anh thế nào, những ngọn gió nào vỗ lên chúng. Dù ở đâu, khi muốn, tôi cũng nghe được tiếng động đường phố, tiếng vọng từ làng, những cơn giận của gió đông, mưa, tiếng kẹt cửa sắt do khách đẩy ra. Vâng, tôi biết tất cả những tiếng động này, như chúng họp lại trên đầu anh. Và tôi biết lúc mấy giờ chim đến uống mật hoa.


 

XVI
 

Năm, tháng trôi qua, mùa trở lại. Mùa Xuân mới đây rồi. Trong không khí bất động, nó đến với tôi từng loạt. Nó cho tôi và lấy đi sức lực và hy vọng.Tế nhị hay nặng nề, nó luồn vào tận xương tuỷ. Chỉ cần một chút mùa Xuân hoà với không khí bỗng ấm áp, một tiếng chim hót, một chồi non hé nở trên cây trong sân nhà, tiếng mưa rơi, tiếng cười nghe được qua cửa sổ, là tất cả trở lại như cũ. Sự yên tĩnh tôi đạt được, sự khôn ngoan tôi tự hào, những quyết định đă có, thực tế được chấp nhận, cuộc phản kháng bị dập tắt, nỗi đau đă dịu bớt, những toà lâu đài của tôi không c̣n trên cát. Cơn lốc tới gần, nó chộp lấy tôi ở bầu trời êm dịu, vào những đợt đầu tiên vẽ nên một vầng sáng mong manh qua cây cối.

- Mùa Xuân đây rồi, tôi mang vớ trắng, bạn nhỏ của con đều có, con gái nói với tôi.

Vâng, con thú c̣n sống, nó đánh hơi, nó biết, nó cảm nhận tinh tế. Lư trí của tôi ghi nhận những mối quan hệ từ nguyên nhân đến kết quả, nhưng nó không ngăn cản tôi xúc động.Thân thể không bao giờ nói dối, nó biết đưa về trật tự. Tôi cảm thấy yếu đuối, mỏi mệt. Tôi khỏi mê mệt để từ giận dữ đến đau đớn. Thật đáng ngờ là anh không ở đó. Tôi thường nh́n hai đêm thức trắng.,Phải mất gần một giờ để đi tới cuối đường. Đường này quẹo góc vuông, đường kia bẻ lại, chúng lấn tới mà không thấy ai, không nói ǵ, hai món đồ chơi cơ khí, mặc đồ đen, khuôn mặt xám trên đó người ta có thể đọc được điều ǵ đă xảy ra.Chúng có biết rằng mùa Xuân tồn tại? Các cử chỉ liên tiếp mà chúng thực hiện, tim đập, có đủ để nói rằng chúng đang sống? Và có lẽ nó sẽ c̣n bám vào cuộc sống mà tuổi thanh niên đẹp đẽ sẵn sàng chết để nó yêu và người thanh niên đẹp trai như anh từng là và nói: "Tôi muốn chết đẹp."

Mùa Xuân đến. Tôi muốn xin nó một đặc ân. Tôi hy vọng mỗi năm tôi sẽ sẵn sàng sống hoặc tôi quên sở thích của nó. Phải chăng tôi đă tới một bước? Và tôi có thể, từ khi anh chết thu ḿnh lại, trên giường, mà không có ǵ tệ hại hơn?

Không khí trong lành làm tôi mơ mộng, điều đă xảy ra, điều sẽ đến nếu không có anh. Tôi biết rằng điều mơ mộng này chỉ là sự bất lực để sống hiện tại. Tôi đẻ ḍng nước này cuốn trôi mà không nh́n xa hay sâu xa hơn Tôi chờ đợi thời điểm tôi khoẻ lại. Nó sẽ đến. Tôi biết rằng tôi vẫn c̣n yêu đời. Tôi muốn tự cứu ḿnh, không phải thoát khỏi anh.


THÂN TRỌNG SƠN
Dịch từ tiếng Pháp
Theo cuốn Le temps d’un soupir
( Coll. Livre de poche )

Tháng 8 / 2026.

 


 

art2all.net