|
TỘI NGHIỆP, CÔ MARGARET KIRBY
Kathleen Norris
Kathleen Norris
Kathleen Thompson Norris là một tiểu thuyết gia và nhà báo người Mỹ. Bà sinh ngày 7 tháng 12 năm 1880 tại San Francisco, California. Bà lớn lên trong một gia đ́nh giàu có và có ảnh hưởng, và theo học tại Đại học California, Berkeley. Sau khi tốt nghiệp, bà làm phóng viên cho nhiều tờ báo và tạp chí khác nhau, trong đó có San Francisco Examiner và New York World. Norris bắt đầu viết truyện hư cấu trong thời gian rảnh rỗi, và cuốn tiểu thuyết đầu tay của bà, The Foolish Virgin (Người trinh nữ khờ dại), được xuất bản năm 1907. Sau đó, bà tiếp tục viết hơn 70 tiểu thuyết, nhiều trong số đó trở thành sách bán chạy nhất. Bà được biết đến với những tiểu thuyết t́nh cảm, đồng thời cũng nổi bật bởi các b́nh luận xă hội và khả năng khắc họa những niềm vui, nỗi khổ của đời sống thường nhật. Norris là một cây bút năng suất và được yêu thích, các tác phẩm của bà được dịch ra nhiều thứ tiếng. Ngoài sự nghiệp văn chương, Norris c̣n tham gia vào nhiều tổ chức từ thiện và hoạt động xă hội. Bà là thành viên sáng lập của Viện Nghệ thuật và Văn học Quốc gia (National Institute of Arts and Letters), đồng thời phục vụ trong ban điều hành của Hội Chữ Thập Đỏ Hoa Kỳ (American Red Cross). Bà cũng là một nhà hoạt động v́ quyền phụ nữ, và là thành viên của Đảng Phụ nữ Quốc gia (National Women’s Party). Bà là nữ nhà văn được trả thù lao cao nhất thời bấy giờ. Nhiều tiểu thuyết của bà lấy bối cảnh khu vực San Francisco, mô tả chi tiết lối sống của tầng lớp thượng lưu. Kathleen Norris, một trong những nữ nhà văn nổi tiếng nhất của Mỹ đầu thế kỷ XX, đă để lại dấu ấn sâu sắc với những tác phẩm khai thác đời sống tinh thần của phụ nữ trong xă hội hiện đại. Trong truyện ngắn “Poor, Dear Margaret Kirby” (Tội nghiệp, cô Margaret Kirby), bà kể lại câu chuyện tưởng chừng giản dị về một cuộc hôn nhân tan vỡ, nhưng lại mở ra một thông điệp sâu sắc về sự thức tỉnh của tâm hồn con người và ư nghĩa thật sự của hạnh phúc. Ngay từ phần mở đầu, Kathleen Norris dựng lên bức tranh của một cuộc hôn nhân tưởng như hoàn hảo: Margaret và John Kirby – trẻ trung, giàu có, danh giá – nhưng bên trong là sự lạnh lùng và trống rỗng. Câu nói đầu tiên của Margaret, “Chúng ta đă gần đến mức ghét nhau nhất có thể, như hai người văn minh vậy!”, là một lời tố cáo cay đắng cho sự giả tạo của hôn nhân trong giới thượng lưu. Hôn nhân của họ, được “quảng bá rầm rộ” như một biểu tượng của thành công, chỉ là một vỏ bọc của tính vị kỷ, thói phù hoa và sự xa cách cảm xúc. Norris khéo léo lồng vào đó một lời phê phán xă hội: trong một thế giới nơi phụ nữ bị giới hạn trong nhung lụa, “sự vô dụng được xem như một thành tích”, hạnh phúc trở thành món hàng xa xỉ, bị đánh mất giữa sự trống rỗng của tiện nghi và h́nh thức. Biến cố ập đến khi công ty của John Kirby phá sản. Mất hết tài sản, danh vọng, Margaret đối mặt với sự thật tàn nhẫn: mọi thứ cô từng tin tưởng, tiền bạc, địa vị, sự ổn định, đều sụp đổ. John, trong cơn tuyệt vọng, uống thuốc độc tự tử, mở ra bước ngoặt bi thương của câu chuyện. Khoảnh khắc Margaret bế chồng trong tay, khi ông đang hấp hối, là một trong những cảnh xúc động nhất trong văn xuôi của Norris. Chính cú sốc ấy đă đánh thức phần nhân tính và t́nh yêu bị lăng quên trong cô. Từ đây, câu chuyện chuyển hướng: thay v́ là bi kịch của hôn nhân, nó trở thành hành tŕnh tái sinh của một người phụ nữ và một người đàn ông. Sau khi John sống sót, Margaret từ bỏ đời sống xa hoa để tự ḿnh lao động. Cô hợp tác với bà Kippam, một người quản lư nhà trọ, để điều hành một nhà khách nhỏ. Trong môi trường mới, cô không c̣n là “quư bà Kirby” kiêu hănh, mà là một người phụ nữ b́nh dị, chăm chỉ, mạnh mẽ và nhân hậu. Qua lao động, Margaret t́m lại ư nghĩa cuộc sống. T́nh yêu giữa cô và John cũng hồi sinh, không c̣n là mối quan hệ dựa trên tiền bạc hay địa vị, mà là t́nh thương và sự đồng hành chân thực. Khi John t́m lại cô – nay đă là người phụ nữ làm việc vất vả, nhưng tỏa sáng bằng ḷng can đảm – họ ôm nhau trong nước mắt, biểu tượng cho sự cứu chuộc của t́nh yêu sau khổ đau. Chi tiết John nói với cô rằng “Em có thể làm điều em cho là đúng” và Margaret sau này nói “Why, it’s home!” (Ôi, đây là nhà!) khi bước vào căn nhà nhỏ ở Applebridge, cho thấy họ đă hiểu ra: ngôi nhà thật sự không phải là biệt thự hay tài sản, mà là nơi có t́nh yêu và sự sẻ chia. Kathleen Norris không chỉ kể một câu chuyện t́nh cảm; bà khéo léo gửi gắm trong đó lời phê phán xă hội thượng lưu và ḷng tin vào giá trị đạo đức của con người b́nh thường. Bà tin rằng khổ đau có thể là cây cầu đưa con người đến bến bờ hạnh phúc thật sự – như lời Margaret từng nhắc:
“It’s only the bridge that takes us over the
river.” Câu nói ấy chính là linh hồn của truyện: những mất mát và thử thách không phải là dấu chấm hết, mà là phương tiện để vượt qua, để đi đến một đời sống sâu sắc và chân thực hơn. Khi hai người bạn cũ t́nh cờ nh́n thấy Margaret và John sống hạnh phúc bên các con ở miền quê, họ thốt lên: “Tội nghiệp, cô Margaret Kirby! “, nhưng chính họ mới là những người đáng thương. Norris kết truyện bằng sự đảo ngược đầy mỉa mai: thế giới cũ tưởng rằng Margaret đă “mất hết”, nhưng thật ra cô đă t́m lại tất cả – t́nh yêu, gia đ́nh, và ư nghĩa sống. “Tội nghiệp, cô Margaret Kirby” là một bản tuyên ngôn nhân văn về sức mạnh của t́nh yêu, sự tái sinh qua lao động, và hạnh phúc giản dị. Kathleen Norris, bằng giọng văn nhẹ nhàng mà sâu sắc, đă khắc họa chân dung một người phụ nữ vượt lên trên đổ nát, t́m thấy tự do và phẩm giá trong chính sự b́nh thường. Truyện là lời nhắc nhở rằng: Hạnh phúc không nằm trong giàu sang, mà trong việc được sống thật với trái tim ḿnh là một bản tuyên ngôn nhân văn về sức mạnh của t́nh yêu, sự tái sinh qua lao động, và hạnh phúc giản dị.
I “Anh và em đă cưới nhau gần bảy năm rồi,” Margaret Kirby cay đắng nghĩ, “và em cho rằng chúng ta đă gần đến mức ghét nhau nhất có thể, như hai con người văn minh có thể ghét nhau vậy!” Cô không nói ra thành lời. Nhà Kirby đă lâu rồi không c̣n bàn đến thái độ của họ đối với nhau nữa. Nhưng khi ư nghĩ ấy thoáng qua trong đầu, cô liếc nh́n chồng ḿnh, người đang ngồi ủ rũ, tựa người trong chiếc ô tô của cô, khi họ lướt đi giữa hoàng hôn mùa đông, bằng ánh mắt chán nản và đầy phản kháng. Không hiểu có chuyện ǵ đă xảy ra, cô tự hỏi, giữa John và Margaret Kirby, đôi vợ chồng trẻ, đẹp, giàu có và được nhiều người yêu mến? Điều ǵ đă sai với cuộc hôn nhân của họ, một sự kiện từng được tung hô rực rỡ và được biết đến rộng răi? Lỗi thuộc về ai, khi hai người họ dường như không thể hiểu nhau, không thể cùng sống tiếp cuộc đời trong sự đồng hành đàng hoàng và trang nhă, như bao thế hệ tổ tiên họ đă từng làm? “Có lẽ hôn nhân của ai cũng ít nhiều giống như của chúng ta,” Margaret u sầu nghĩ. “Có lẽ chẳng có thứ ǵ gọi là hôn nhân hạnh phúc thật sự cả.” Hầu như tất cả những người phụ nữ mà cô quen biết đều thú nhận rằng họ không hạnh phúc theo cách này hay cách khác, và họ nói về chuyện rắc rối trong gia đ́nh một cách cởi mở. Margaret th́ chưa bao giờ hạ ḿnh đến mức đó; bản tính tự chủ và lạnh lùng của cô cũng không thấy nhẹ nhơm ǵ nếu có làm thế. Nhưng suốt nhiều năm, cô đă cảm thấy rằng sợi dây hôn nhân là một mối ràng buộc khó chịu và đáng ghét, và chỉ mới chiều nay thôi, cô lại bị nhói đau khi nhận ra một sự thật cay đắng: t́nh trạng giữa cô và chồng ḿnh chẳng c̣n là bí mật với ai cả. Một tờ báo táo bạo nào đó đă dám ám chỉ thẳng rằng sắp tới sẽ có một vụ chia ly ầm ĩ trong gia đ́nh Kirby, và rằng người vợ xinh đẹp ấy chắc chắn sẽ bước ra khỏi cuộc hôn nhân đầu tiên đầy bất hạnh của ḿnh để đi đến một cuộc hôn nhân khác — hy vọng là may mắn hơn. Khi người ta đưa bài báo cho xem, Margaret đă bật cười, cái kiểu cười khinh khỉnh, dễ dăi, thứ vốn là “vốn liếng” của hạng phụ nữ giao thiệp trong giới thượng lưu như cô. Nhưng dù thế, mũi tên ấy vẫn cắm sâu vào tận tâm hồn cô. Thế là mọi chuyện đă đến nước này rồi ư? Cô và John đă thất bại! Họ sắp bị lôi vào ṿng xoáy của dư luận, của những nhục nhă công khai mà người ta phải chịu đựng trước khi tách rời điều mà Chúa đă gắn kết. Họ đă trôi dạt, như hàng trăm, hàng ngàn đôi nam nữ khác — từ sự gắn bó nồng nàn của tuần trăng mật, đến những cuộc căi vă, rồi đến những hiệp ước tạm thời, đến những cuộc bàn căi dai dẳng, đến sự thừa nhận rằng hai người hoàn toàn khác nhau trong cách nh́n đời, và cuối cùng là đến sự thỏa thuận lạnh lùng, độc lập này, khiến cuộc sống của họ tách biệt hẳn, như thể họ chưa bao giờ gặp nhau. Dẫu vậy, Margaret tự nhủ để bào chữa cho ḿnh: cô chỉ làm những điều mà tất cả các người phụ nữ cô quen biết đều làm. Có chăng là cô làm điều đó khéo léo hơn một chút; cô tiêu nhiều tiền hơn, đeo những món trang sức và mặc những bộ váy lộng lẫy hơn; cô đă thành công trong việc phung phí đời ḿnh trong sự nhàn rỗi tuyệt đối, lư tưởng mà tất cả họ đều hướng đến, dù không phải ai cũng đạt được. Một số phụ nữ khác vẫn phải tự đặt món ăn, thỉnh thoảng phải đi thuê xe, phải suy nghĩ về giá mũ và váy; c̣n Margaret, người được ghen tị, th́ có xe ngựa, có ô tô riêng, có quản gia giỏi giang, có những chuyến đi Paris hằng năm để sắm hàng tá váy áo và mũ nón.
Tất cả những người phụ nữ cô quen đều vô dụng, và họ
lại tự hào về việc không phải làm ǵ hơn là về những việc ḿnh thực sự
làm. C̣n Margaret th́ “vô dụng” một cách thành công hơn tất cả. Nhưng
chẳng phải đó chính là số phận của một người phụ nữ giàu có, lấy một
người đàn ông giàu hơn sao? Chẳng phải đó là điều mà hôn nhân đáng ra
phải như thế ư? Cách cô khoảng năm bước, khi chiếc ô tô đang dừng chờ băng qua lối vào công viên, một người đàn ông cao và một cô gái cười vui vẻ đang đứng đợi qua đường. “Nhưng chẳng phải chúng ta đến muộn, không c̣n chỗ trên lầu nữa sao?” Margaret nghe cô gái nói, giọng đầy băn khoăn nhưng hứng thú. “Ồ, không đâu!” người đàn ông đáp ngay, giọng đầy nhiệt t́nh. “Vậy th́ tôi chọn bữa tối năm mươi xu và vở Hoffman, nhất định thế nhé!” cô gái reo lên vui sướng. Margaret nh́n theo họ, bỗng thấy tim ḿnh nhói đau. Cô không biết nỗi đau đó là ǵ. Cô nghĩ rằng ḿnh đang thương hại đôi vợ chồng trẻ ấy; nhưng h́nh ảnh của họ vẫn cứ vương trong tâm trí cô khi cô bước vào căn pḥng ấm áp, xa hoa của ḿnh vài phút sau đó. “Bữa tối năm mươi xu!” cô th́ thầm. “Thật là khủng khiếp!” Điều khiến cô ngạc nhiên là chồng cô bước theo vào pḥng, không gơ cửa, và chẳng buồn để ư đến cái nh́n lạnh băng mà cô dành cho anh. “Ngồi xuống một lát đi, Margaret,” anh nói, “bảo người hầu ra ngoài. Anh có chuyện muốn nói.” Cảm thấy hơi bối rối và tức giận v́ điều đó, Margaret gật đầu ra hiệu cho cô hầu rời đi, rồi cố giữ giọng b́nh tĩnh: “Em ăn tối ở nhà Kelsey, John. Có lẽ để khi khác.” Người chồng, một người đàn ông cao gầy, tóc đă điểm bạc sớm, đang đi đi lại lại trong pḥng, hai tay thọc sâu trong túi áo. Anh hắng giọng mấy lần trước khi nói. Giọng anh gấp gáp, sắc và dồn dập: “Chuyện đến nước này rồi, Margaret, anh rất tiếc phải nói với em, nhưng mọi thứ đă đến giới hạn, và… và chuyện này phải công khai thôi! Bannister và anh đă cố xoay xở hết sức rồi; anh c̣n xuống Washington gặp Peterson nữa, nhưng vô ích! Ngày mai, chúng ta phải giao toàn bộ mọi thứ, tất cả, cho chủ nợ!” Giọng anh bỗng cao vút lên, khiến người nghe sững sờ v́ thấy sự b́nh tĩnh vốn có vụt tan biến. “Anh nói thật đấy, Margaret! Thế là hết rồi! Mọi thứ chấm dứt! Anh không chịu nổi nữa đâu!” Anh gục xuống ghế, nhưng ngay sau đó lại bật dậy, bắt đầu bước đi quanh pḥng. “Giờ th́ em có thể làm bất cứ điều ǵ mà em cho là khôn ngoan nhất,” anh tiếp tục, giọng nhẹ nhàng và chừng mực, cái giọng mà anh vẫn thường dùng với cô. “Em sẽ luôn có khoản thu nhập từ căn nhà ở Park Avenue; d́ Paul của em chắc chắn sẽ rất vui được cùng em ra nước ngoài, và c̣n vài thứ riêng tư, bộ đồ bạc trong nhà, sách vở, em có thể giữ lại. Anh đă mất bao đêm trằn trọc nghĩ cách lo cho em…” Giọng anh lại run run, nhưng sau một lúc anh lấy lại được vẻ điềm tĩnh. “Anh chỉ mong em đừng quá kích động v́ chuyện này,” anh nói thêm. Một khoảng lặng kéo dài. Margaret nh́n anh với ánh mắt giận dữ đến hóa đá. Khuôn mặt cô tái mét. “Anh muốn nói rằng công ty Throckmorton, Kirby & Son đă phá sản ư?” cô hỏi, giọng sắc lạnh. “Anh muốn nói rằng tiền của tôi, số tiền cha tôi để lại, đă mất hết rồi sao? Ông Bannister nói vậy à? Tại sao, tại sao anh không bao giờ nghĩ đến việc cảnh báo tôi trước?” “Anh đă cảnh báo em rồi. Anh đă cố nói với em vào tháng Bảy, trời ạ, cả thế giới đều biết t́nh h́nh ra sao mà!” Ở những lời cuối, giọng anh thoáng mang theo một nỗi van xin — nỗi van xin yếu đuối mà ngay cả người đàn ông mạnh mẽ nhất cũng có thể cất lên với người phụ nữ của ḿnh, để t́m chút cảm thông, chút an ủi. Nhưng ánh mắt của Margaret đă giết chết điều đó. John quay người định đi, nhưng vẫn cố nói một lời an ủi cuối cùng: “Margaret, anh chỉ có thể nói rằng anh rất tiếc. Anh đă cố hết sức rồi, Bannister biết rơ anh đă gắng đến mức nào để giữ lấy cơ nghiệp. Nhưng khi cha em mất, anh c̣n quá trẻ, chẳng có ai giúp anh học hỏi. Anh mừng v́ chuyện này không khiến em phải chịu khổ thật sự. Có thể một ngày nào đó, ta sẽ gầy dựng lại được ít nhiều. Chúa biết, anh cầu mong điều đó. Anh không mang lại được nhiều cho em. Cuộc hôn nhân này đă khiến em trả giá quá đắt. Nhưng anh sẽ làm điều duy nhất mà anh c̣n có thể làm cho em.” Không gian lại rơi vào im lặng. Một lúc sau, Margaret khẽ cất tiếng: “Em đoán chuyện này có thể giữ kín với báo chí chứ? Chúng ta không nhất thiết phải bị bàn tán và chỉ trỏ ngoài phố, phải không?” Giọng cô nặng nề, gương mặt đầy ghê tởm. “Không thể được,” John đáp ngắn gọn. “Với một số người, chẳng có ǵ là không thể cả,” Margaret nói lạnh lùng. Chồng cô quay đi, không nói thêm lời nào, và bước ra khỏi pḥng. Sau này, cô vẫn c̣n nhớ đôi mắt anh khi ấy — ánh nh́n đầy đau đớn và khuôn mặt trắng bệch như xác. Cô đă làm ǵ sau đó? Cô không biết. Cô có đi ngay đến bàn trang điểm không? Có gọi Louise không, hay cô chỉ lặng lẽ một ḿnh, chậm răi khoác chiếc áo choàng lỏng và tháo kẹp tóc? Bao lâu sau th́ cô nghe thấy tiếng kêu khủng khiếp vang lên ngoài hành lang? Chính tiếng kêu đó, hay là tiếng người hoảng loạn chạy tới, đă khiến cô choàng dậy, run rẩy và nghẹt thở?
Cô không bao giờ biết. Cô chỉ biết rằng ḿnh đang ở
trong pḥng thay đồ của John, và rằng các gia nhân đang tụ tập ở cửa,
thành một nhóm người sợ hăi, ̣a khóc. Đầu của John, nặng nề, đôi mắt
nhắm nghiền, đang tựa trên vai cô; thân thể rũ rượi của John nằm trong
tay cô. Họ nói với cô rằng đây là chai thuốc anh đă uống cạn, và rằng,
anh đă chết.
II Một phép lạ, các bác sĩ nói thế với Margaret vào khuya hôm đó, rằng họ đă kịp đưa chồng cô đến bệnh viện khi anh vẫn c̣n thoi thóp thở. Sự sống của anh chỉ c̣n được tính bằng từng phút. Sáng hôm sau, họ bảo cô rằng thật phi thường khi anh vẫn c̣n sống qua đêm; nhưng không thể kéo dài hơn vài giờ nữa. Họ nói rằng John Kirby không thể sống nổi, nhưng John Kirby đă sống. Anh sống, để vật lộn trong những cơn đau khổ khôn cùng, bước dần trở lại những ngày của nỗi đau mới. Có những ngày, những tuần, những tháng anh chỉ nằm đó, thở, lúc nhẹ, lúc sâu hơn đôi chút. Rồi có một ngày, các bác sĩ danh tiếng tụ họp quanh anh, hân hoan v́ anh đă phản ứng, rơ ràng và không thể chối căi, khi mũi kim tiêm chích vào anh gây đau. Lại có một ngày rực rỡ khác, vào cuối mùa hè, khi anh lẩm bẩm điều ǵ đó. Rồi những lần tái phát, những thất vọng, những bước thụt lùi cay đắng. Đến ngày Giáng Sinh, anh mở mắt ra, và nói với người phụ nữ gầy g̣, nghiêm nghị đang ngồi bên, tay nắm tay anh: “Margaret!” Anh lại lịm đi quá nhanh, không kịp biết rằng cô đă ̣a khóc và quỳ sụp xuống bên giường. Sau một thời gian, anh có thể ngồi dậy, nghe người ta đọc sách cho ḿnh, và rồi bật khóc khi các y tá bảo rằng một ngày nào đó anh sẽ muốn đứng dậy, đi lại được như trước. Vợ anh đến thăm mỗi ngày, và anh bám lấy cô như một đứa trẻ. Đôi khi, khi nh́n cô, trong mắt anh thoáng hiện một nỗi băn khoăn mờ mịt; nhưng rồi, vào cái ngày đầu tiên họ nhắc đến quá khứ kinh hoàng ấy, cô mỉm cười với anh — nụ cười hiền từ như của một người mẹ, mà anh bắt đầu yêu biết bao — và bảo rằng mọi chuyện làm ăn đều có thể chờ được. Và anh tin cô. Một buổi chiều xuân rực rỡ, khi công viên nh́n từ cửa sổ bệnh viện xanh non và tràn ngập sức sống, John được phép kéo dài cuộc đi dạo ngắn thường ngày ra ngoài khu vườn nhỏ. Trong sự nôn nóng của một người đang hồi phục, anh tiếc rẻ v́ hôm đó vợ ḿnh không thể đến, để cùng anh thực hiện chuyến dạo đầu tiên ra thế giới bên ngoài. Cô y tá bật cười trêu anh: “Ông không nghĩ là ḿnh đă đủ khỏe để đi thăm bà Kirby một chút sao?” cô vui vẻ nói. “Bà ấy chỉ cách đây có hai dăy phố thôi, ngay trên đại lộ Madison ấy. Nhớ đi ngoài nắng, đi chậm thôi, và nhớ quay lại trước khi trời lạnh, nếu không tôi sẽ gọi cảnh sát đi t́m đấy nhé.” Được dặn ḍ như thế, John lên đường, ḷng tràn đầy niềm hân hoan v́ mỗi ngày anh lại giành thêm được một chút tự do. Anh bước đi hai dăy phố ngắn với sự cẩn trọng chỉ người mới b́nh phục mới có, hơi choáng trước những âm thanh ồn ào, rộn ràng của phố xá, ánh sáng chan ḥa và bầu không khí rộn ră xung quanh. Anh t́m được địa chỉ, nhưng không hiểu sao ngôi nhà lớn, tối tăm và ảm đạm ấy chẳng giống chút nào với h́nh dung của anh về Margaret. Tuy nhiên, người hầu gái quả quyết rằng ở đây quả thật có một bà Kirby, nên John đành ngồi chờ trong một căn pḥng khách xấu xí đến tuyệt vọng. Thay v́ Margaret, một người phụ nữ nhỏ nhắn, vui vẻ bước vào, tự giới thiệu ḿnh là bà Kippam. Bà thuộc tuưp người hay nói, cởi mở — kiểu mà người ta thường thấy ở những người làm quản gia.
“Ngài muốn gặp bà Kirby, phải không?” bà nói với vẻ
ái ngại. “Bà ấy đang ra ngoài rồi. Tôi là quản gia ở đây, tôi nghĩ nếu
ngài chỉ đến v́ chuyện thuê pḥng th́… có lẽ tôi có thể giúp?” “Ồ, phải rồi, đúng bà ấy đấy!” bà Kippam hạ giọng, nói nhỏ đầy vẻ bí mật. “Chồng bà ấy bị phá sản, suưt nữa th́ tự tử, chắc ngài có đọc báo rồi chứ? Bà ấy đă bán hết mọi thứ ḿnh có để cứu công ty, rồi đến ở đây.” “Bà ấy mua lại một phần chỗ này à?” John hỏi khẽ, giọng nhẹ nhàng mà đầy cuốn hút. “Không, ban đầu bà ấy chỉ đến thuê pḥng thôi,” bà Kippam kể, liếc nhanh ra cửa như sợ ai nghe thấy. “Lúc đó tôi quản lư nhà trọ này, nhưng tôi mắc nợ khủng khiếp, con trai tôi lại bệnh nặng, nên tôi có kể chuyện cho bà ấy nghe. Bà ấy th́ đang t́m việc, kiểu như làm bạn đồng hành hay thư kư riêng, nhưng chưa kiếm được, và bà ấy lại có nhiều ư kiến hay về cách quản lư nhà trọ, giúp tôi góp ư, động viên đủ điều. Cuối cùng tôi đánh bạo hỏi bà ấy có muốn làm bạn chung vốn với tôi không. Bà ấy đồng ư ngay, lúc đó bà ấy đă lo lắng đến kiệt sức rồi.” “Tôi tưởng bà Kirby có tài sản riêng, có đầu tư riêng mang tên bà ấy chứ?” John hỏi. “Có chứ, nhưng bà ấy đă mang tất cả đầu tư lại vào công ty rồi,” bà Kippam đáp. “Nhiều bạn bè cũ của bà ấy đă quay lưng v́ chuyện đó,” bà nói tiếp, giọng đầy căm phẫn trung thành. “Dù sao th́…” giọng bà bỗng sáng lên v́ hứng khởi, “phải nói thật, tôi thấy vận may của ḿnh thay đổi từ khi bà ấy bắt tay vào làm! Ban đầu là bạn bè cũ của bà ấy, rồi cả những người chẳng quen biết, kéo đến đây v́ ṭ ṃ, thế là nhà trọ nổi tiếng luôn. Rồi bà ấy làm việc ngày đêm, tự xuống bếp trông nom mọi thứ, và bà ấy có tài quản lư người làm — khéo léo lắm. Kết quả là mùa đông tới chúng tôi đă kín pḥng, và mùa hè cũng sẽ có chừng ba chục khách ở lại đây. Tôi thấy ḿnh như biến thành một con người khác hẳn. ”Nước mắt lấp lánh trong đôi mắt yếu ớt, nhân hậu của bà; bà lóng ngóng t́m khăn tay. “Ngài sẽ nghĩ tôi điên mất thôi v́ cứ huyên thuyên thế này!” bà Kippam nói, giọng run run. “Nhưng mọi việc suôn sẻ quá, tôi mừng lắm! Thằng Lesty nhà tôi đă khỏe hơn nhiều, và với t́nh h́nh này, sang năm tôi có thể đưa nó về nông thôn nghỉ dưỡng rồi. Tôi thấy ḿnh nợ tất cả những điều đó — là nhờ Margaret Kirby!” John cố nói điều ǵ đó, nhưng căn pḥng quay cuồng quanh anh. Khi anh đưa bàn tay run rẩy lên che mắt, một bóng người hiện ra ở cửa — Margaret bước vào. Mệt mỏi, lam lũ, tay ôm đầy gói đồ, cô đứng sững, chớp mắt nh́n anh; rồi bỗng nhiên, với một tiếng kêu đầy thương xót và tŕu mến, cô quỳ sụp xuống bên cạnh anh. “Margaret! Margaret!” anh th́ thầm. “Em đă làm ǵ thế này?” Cô không trả lời, chỉ ôm chặt anh vào ṿng tay mạnh mẽ, và hai người hôn nhau, nước mắt chan ḥa.
III Vài tuần sau, John quay lại nhà trọ, gầy g̣, lo lắng, và vẫn c̣n yếu. Dù Margaret tỏ ra kiên cường, cả hai đều cảm thấy t́nh thế thật gượng gạo và bất an. Ngày qua ngày, thực tế chứng minh rằng John hoàn toàn không c̣n đủ sức bắt đầu lại giữa cuộc cạnh tranh khốc liệt của thành phố lớn. Tinh thần anh sa sút đáng thương. Anh ghét cái nhà trọ này. “Đó chỉ là cây cầu đưa ta qua sông thôi mà,” vợ anh nhắc nhở nhẹ nhàng. Nhưng khi một nhà máy nhỏ ở một thị trấn nhỏ, cách nửa ngày đường, mời John làm quản lư với mức lương khiến cả hai phải bật cười, cô vẫn để anh nhận công việc ấy mà không hề than văn. Sự kiên cường của cô chỉ sụp đổ khi anh đă lên tàu, hướng đến thị trấn mới, vị trí mới. Khi cô quay lại với công việc của ḿnh, một cảm giác buồn nôn dâng lên trong ḷng. Trận chiến lớn đă qua rồi: mạng sống của John đă được cứu, món nợ cũng đă giảm đến mức có thể chịu đựng được. Nhưng trước mặt cô giờ là chuỗi ngày đơn điệu khủng khiếp, những ngày làm việc mệt mỏi, nặng nề, những tháng năm phấn đấu không mục đích. V́ cái ǵ? Bao giờ họ mới có thể trở lại vị thế mà họ từng có trong xă hội xưa? Ai có thể gầy dựng lại từ đống nợ như thế này? Liệu John có măi măi là người đàn ông yếu đuối, bất lực đang hồi phục, hay sẽ lại trở về con người cũ, kẻ trầm mặc, lạnh lùng nơi câu lạc bộ và thương trường? Margaret rẽ qua một góc phố dơ bẩn, và một người trọ trong nhà, một người vợ lính vui vẻ, bắt kịp cô. “Chà, chắc chúng tôi sẽ nhớ ông Kirby lắm đấy,” bà Camp nhỏ nhắn nói khi hai người bước lên bậc thềm. “À này, bà Kirby, tôi hỏi thật nhé, thỉnh thoảng chúng tôi có thể được dùng vài cái khăn tắm mới ở tầng ḿnh không? Chúng tôi chỉ toàn được phát mấy cái khăn cũ, mỏng tang. Tất nhiên đó là lỗi của Alma rồi, nhưng tôi nghĩ ai ở đây cũng nên được thay phiên dùng khăn mới chứ, bà có thấy thế không?” “Được, tôi sẽ nói với Alma,” Margaret đáp, tra ch́a khóa vào ổ. Một mùa thu bận rộn và cô đơn trôi qua, rồi đến một mùa đông của công việc nặng nhọc và vô ơn. “Giờ tôi cảm thấy như vợ của một anh thợ sửa ống nước vậy,” Margaret mỉm cười nói với bà Kippam, khi vào tháng Mười Một, John viết thư báo rằng anh vừa được tăng lương. Nhưng đến Giáng Sinh, khi anh được nghỉ hai ngày và về thăm cô, Margaret nhận ra rằng John đă rám nắng, vui vẻ, và trông khỏe mạnh lạ thường. Trong kỳ nghỉ ngắn ngủi đó, họ ngượng ngùng như đôi t́nh nhân mới. Margaret nhận ra rằng cái thái độ che chở, nửa như mẫu tử, nửa như ban ơn mà cô từng dành cho chồng ḿnh giờ không c̣n thích hợp nữa; c̣n John th́ cũng bối rối chẳng kém. Đến tháng Tư, cô lên thăm Applebridge, và hai người dành trọn một ngày dạo chơi khắp những cánh đồng xuân tươi mới. “Thật là một nơi dễ thương,” cô tâm sự với bà Kippam khi trở về. “Một nơi mà bọn trẻ con mang cơm đi học, các bà mẹ th́ nấu mứt, và ai cũng có một cỗ xe ngựa cũ cùng một con ngựa già. John ở đó được trọng vọng lắm.” Sau chuyến thăm tháng Tư ấy là một quăng xa cách dài. Vào tháng Bảy, John phải đi Chicago đúng dịp hai người định nghỉ cùng nhau; và đến Giáng Sinh sau, khi anh về lại New York, Margaret lại đang nằm liệt giường v́ đau họng, chỉ có thể th́ thào vài câu hỏi. Thế là một mùa đông nữa lại trôi qua, rồi một mùa xuân nữa, và đến mùa hè th́ Margaret nhận ra rằng cô gần như không thể rời khỏi công việc và những trách nhiệm ngày càng chồng chất. Nhưng vào một ngày tháng Mười thơm ngát, dịu dàng, cô thấy ḿnh bước xuống chuyến tàu sớm ở ga nhỏ. Một người đàn ông to lớn vẫy mũ về phía cô, và khi họ cùng đi dọc con đường làng, hai người mỉm cười nh́n nhau như hai đứa trẻ. “Em có ngạc nhiên khi nhận được thư anh không?” John hỏi. “Không hẳn là ngạc nhiên,” Margaret đáp, mặt đỏ bừng như thiếu nữ, “mà là mừng.” Họ rẽ khỏi con đường chính, bước vào qua một cánh cổng cũ. Bên trong là một khu vườn hoang đầy cỏ dại, rồi sau đó là một ngôi nhà — rộng, cũ kỹ, hơi xộc xệch; phía sau nữa là vườn cây ăn trái, chuồng trại, và nhà kho. John rút ch́a khóa từ túi ra, mở cửa chính. Từ cửa sau, ánh nắng chiếu vào, xuyên qua khoảng đại sảnh trống, rọi xuống sàn nhà từng ô sáng rơ ràng. Ánh nắng tràn ngập căn bếp rộng, lấp lánh trong pḥng đựng đồ, nơi vẫn c̣n phảng phất mùi táo khô cất trên kệ. Nó len lên gác mái, chạm vào khung cửa sổ gỗ nơi mấy đứa trẻ năm nào đă khắc dấu chiều cao và tuổi của ḿnh. Margaret và John bước ra hiên. Cô quay lại nh́n anh, mắt rưng rưng. Một cảm giác biết ơn sâu thẳm, đến nỗi không thể diễn tả, dâng tràn trong ḷng cô — cô hiểu rằng đây sẽ là thế giới của ḿnh. Cô sẽ ngồi trên hiên rộng này, đợi anh trong những buổi chiều mùa hè; sẽ đi lại giữa các căn pḥng, làm những việc nhỏ bé thường ngày của người giữ nhà; sẽ nhóm lửa sưởi chờ anh trở về. Và trong những năm tháng sắp tới, có lẽ sẽ có thêm những giọng nói khác vang lên trong ngôi nhà cũ này; sẽ có những cái đầu nhỏ xinh, sáng rỡ, giữ cho ánh nắng luôn hiện diện nơi đây. “Margaret, em có thích không?” John hỏi, ṿng tay qua vai cô, khuôn mặt rạng rỡ v́ tự hào và hạnh phúc. “Thích ư!” Margaret khẽ cười qua nước mắt. “Đây là nhà của em!”
IV Thế là vợ chồng Kirby biến mất khỏi thế giới. Đôi khi, một thành viên mới ở câu lạc bộ của Margaret sẽ hỏi về bức chân dung treo trên ḷ sưởi trong thư viện, bức chân dung một người phụ nữ ánh mắt lạnh lùng, với chuỗi ngọc trai tuyệt đẹp trên cổ. Khi ấy, câu chuyện về tội nghiệp Margaret Kirby lại được kể lại, những vinh quang, những chiến thắng, cuộc hôn nhân rực rỡ, nhan sắc và trí tuệ của cô. Và tất cả chỉ dẫn đến những cảnh bi kịch cuối cùng, khép lại mọi thứ. “Giờ th́ cô ấy đang sống vất vả ở đâu đó, trời mới biết!” người kể chuyện thường nói thờ ơ. “Thật đấy, chẳng khác ǵ đă chết rồi c̣n ǵ!” Nhưng bảy năm sau khi nhà Kirby biến mất, có một lần bốn người bạn cũ thân thiết của Margaret, vợ chồng T. Illington Frary và vợ chồng Josiah Dunning, cùng đi du ngoạn bằng ô tô qua vùng phía bắc của bang. Ngay bên ngoài ngôi làng nhỏ Applebridge, chiếc xe đột nhiên trục trặc bí ẩn và dừng lại. Sau một hồi bàn bạc, hai quư ông quyết định đi bộ trở lại làng t́m người giúp, c̣n hai quư bà th́ ở lại xe chờ. Bà Dunning và bà Frary ngồi thoải mái trong xe, cố gắng nhớ xem đă nghe tên Applebridge ở đâu. “Tôi chỉ nhớ mang máng là từng nghe qua,” bà Dunning ngáp khẽ, “nhưng ở đâu, khi nào, hay về chuyện ǵ th́ chịu.” Hai người mở sách ra đọc. Một buổi chiều tháng Năm rực rỡ bao phủ xung quanh họ, ánh sáng, tiếng ong, mùi hoa, và hơi thở ấm của đất trời. Bánh xe lớn của chiếc ô tô ngập trong cỏ và hoa. Hai bên đường, đồng ruộng rộn ră với ong bướm. Chim chiền chiện lượn quanh những hàng mâm xôi, hoa cải vàng nhạt thấp thoáng dưới tán hoa táo. Thỉnh thoảng, một đám mây trắng trôi lững lờ trên bầu trời trong xanh thăm thẳm. Cách đó vài ngày có mưa, nên trong không khí vẫn c̣n vương mùi đất ẩm và hương hoa mới nở. Gần đâu đó, một con suối đầy nước đổ ào ào qua những ghềnh đá, dù không nh́n thấy nhưng nghe rơ. Bỗng nhiên, sự tĩnh lặng của buổi chiều Chủ Nhật bị phá vỡ bởi tiếng nói chuyện. Hai người phụ nữ trong xe liếc nh́n nhau, lắng nghe. Họ nghe thấy giọng một người phụ nữ hát, rồi một giọng trẻ con, rồi một giọng đàn ông. Những người đó dường như vừa ngồi xuống nghỉ trong cánh đồng, cách họ không đến mười mét, sau một bức hàng rào dây leo rậm rạp. “Mẹ ơi, con với Billy có được quay cái thùng kem không?” một đứa trẻ hỏi, và giọng người đàn ông vang lên: “Mệt không, bà xă?” “Không, không chút nào. Chuyến đi bộ này thật là dễ chịu,” người phụ nữ đáp. Hai người trong xe há hốc miệng kinh ngạc. “Phải, phải, được chứ con yêu,” giọng người phụ nữ tiếp, “con với Bill cứ quay, miễn là Mary không phiền. Cẩn thận chậu dương xỉ của mẹ, Jack nhé!” Rồi cô nói thêm bằng tiếng Đức: “Anh thấy bọn trẻ dễ thương không, giữa cỏ hoa thế này, John?” “Margaret!” bà Frary th́ thầm. “Trời ơi, tội nghiệp Margaret Kirby!” “Tôi mong họ đừng đi ngang qua đây,” bà Dunning khẽ nói, giọng hốt hoảng. “Thật là khó xử, ḿnh đă quên cô ấy mất rồi, biết không?” “Có lẽ cô ấy cũng chẳng nhận ra ḿnh đâu,” bà Frary đáp, vừa nói vừa lén chỉnh lại mạng che mặt. Bà nói đúng. Vợ chồng Kirby đi ngang qua mà chỉ liếc qua chiếc xe, chẳng nhận ra ai. Họ cười vang như một lũ trẻ con, khi băng qua hàng rào đầy hoa dại. John, người đàn ông to lớn, khỏe mạnh như trai trẻ, đang cơng trên vai một cô bé nhỏ xíu chân trần. Margaret, nhan sắc rực rỡ hơn bao giờ hết dưới vành mũ du mục, dáng người nở nang mà vẫn lộng lẫy trong chiếc váy vải bông, tay ôm đầy hoa và dương xỉ, đi bên cạnh hai cậu con trai rắn rỏi đang chạy loanh quanh như hai chú cún con. Cô bé nhỏ xíu trên vai cha chỉ là một đốm xanh của chiếc váy kẻ và mái tóc tơ vàng bay trong gió, c̣n hai cậu bé th́ lanh lợi, hoạt bát, tiếng cười trong trẻo của chúng c̣n vang măi trong không khí sau khi đoàn nhỏ rực rỡ ấy đă khuất hẳn. “Trời ạ!” bà Dunning thốt lên. “Tội nghiệp Margaret Kirby!” câu nói dâng lên trên môi bà Frary, nhưng bà không thốt ra. Hai người đàn bà nh́n nhau thật lâu, hoàn toàn bối rối.
Rồi, không nói thêm ǵ nữa, họ lại mở sách ra đọc.
|
